\NormalFont\ShortTitle{2 Hari}
{\MTB Ka igkarangeb ne baseen meyitenged te me
\par }{\MT Hari
\par }{\IS Igpewun‑a
\par }{\IP Ka
{\BK{Igkarangeb ne Hari}} sumpul te guhuren meyitenged te daruwa ne migharian te me Israilita ne ware neimpusi diye te
{\BK{Hun‑a ne Hari}}. Ka seini ne Libru nabaad te daruwa: 1.) Ka guhuren meyitenged te daruwa ne migharian puun te egliwaraanan ka igkasiyam ne siglu te ware pad neetew si Hisus taman te natalu e ka Samarya, wey nataman seini te neimpus e ka migharian diye te igkahibang ne balabahan te leg‑un ne 722 te ware pad neetew si Kristu. 2.) Ka guhuren meyitenged te migharian te Huda puun te pegkatalu te migharian te Israil taman te pegkalundus wey te pegkahuhus te Hirusalim pinaahi ki Hari Nibukadnisar ne Hari te Babilunya te leg‑un 586 te ware pad neetew si Kristu. Diye neimpusi ka guhuren te neyimu e ne gubirnadur si Gidalya diye te Huda diralem te pegmandu te Babilunya, wey te impaligwe e si Hari Hihuwakin ne naprisu diye te Babilunya.
\par }{\IP Ka seini ne me karereetan, neyitabu diye te nasud te Israil puun su ware migtuman ka me Hari wey ka me keet-etawan te Huda te Manama. Ka pegkahuhus te Hirusalim wey ka pegkasakup te me keet-etawan te Huda iyan in-isip ne pinakarakel ne neyitabu te guhuren te Israil.
\par }{\IP Si Prupita Ilisyu ka amana ne neila kayi te
{\BK{Igkarangeb ne Hari}}. Si Ilisyu ka migsubal ki prupita Ilyas.
\par }{\IOT Ka nenasulat te seini ne baseen
\par }{\IO Ka nabaad ne peghari (1:1–17:41)
\par }{\IOB a. Ka prupita ne si Ilisyu (1:1–8:15)
\par }{\IOB b. Ka me Hari te Huda wey te Israil (8:16–17:4)
\par }{\IOB c. Ka pegkatalu te Samarya (17:5-41)
\par }{\IO Ka peghari te Huda (18:1–25:30)
\par }{\IOB a. Ligkat ki Isikiyas peendiye te ki Husiyas (18:1–21:26)
\par }{\IOB b. Ka peghari ni Husiyas (22:1–23:30)
\par }{\IOB c. Ka katamanan ne Hari te Huda (23:31–24:20)
\par }{\IOB d. Ka pegkatalu te Hirusalim (25:1-30)

\par }\ChapOne{1}{\SH Ka peglegpad te Manama ki Hari Ahasiyas
\par }{\PP \VerseOne{1}Te migpatey e si Hari Ahab, migribildi e te Israil ka me matig-Muwab, te timpu ne iyan e Hari si Ahasiyas ne anak ni Ahab.
\par }{\PP \VS{2}Sabeka ne aldew, neulug si Ahasiyas te bintana te sinabeng din ne diye te dibabew te palasyu ne diye te Samarya, wey egpekeyibat-hibat naan de sikandin diye te hibatanan tenged su nalepuan sikandin. Ne migsuhu sikandin te me suluhuanen eyew egpeinseen ki Baal-Sibub ne manama te Ikrun, ke egkeulian naan pad sikandin.
\VS{3}Piru ingkahiyan te panalihan te Magbebaye ne Manama si prupita Ilyas ne matig-Tisbi, “Hipanew ka wey sinug-unga nu ka insuhu ne me suluhuanen te Hari te Samarya wey kahii nu, ‘Mania te diye kew egpanginginse ki Baal-Sibub ne manama te Ikrun? Ware bes Manama te Israil?
\VS{4}Purisu kahii niyu ka Hari te migkahi ka Magbebaye ne Manama diye te kandin, “Kene kad e egpekeenew te hibatanan nu. Egpatey kad en iya!” ’ ”
\par }{\PP Ne miggipanew e si Ilyas.
\VS{5}Te peglibed e te me suluhuanen ne insuhu te Hari, mig-insaan e sikandan te Hari te migkahi, “Mania te migmanlibed kew?”
\par }{\PP \VS{6}Ne migtabak sikandan, “Due etew ne migsinug-ung kanami ne migkahi te egpaliberen key e wey egpakahiyan ka Hari ne migsuhu kanami te seini ka inlalag te Magbebaye ne Manama, ‘Mania te migsuhu ka te me suluhuanen nu te egpanginginse te manama te Ikrun ne si Baal-Sibub? Ware bes Manama te Israil? Tenged te seini ne hinimuwan nu, kene kad e egpekeenew te hibatanan nu. Egpatey kad en iya!’ ”
\par }{\PP \VS{7}Ne mig-inse ka Hari kandan, “Mamenua ka ulaula te etew ne migsinug-ung kaniyu wey miglalag kaniyu kayi?”
\par }{\PP \VS{8}Ne migtabak sikandan, “Bulbulen sikandin wey migsisinturun te laplap te ayam.” Migkahi ka Hari, “Si Ilyas iya seeye ne matig-Tisbi.”
\par }{\PP \VS{9}Ne dutu, insuhu te Hari ka kepitan te me sundalu rin duma te lalimma ne pulu (50) ne me sundalu eyew egpaangayen ki Ilyas. Ne diye nasapeni te kepitan si Ilyas te puntul te bubungan ka migpinpinnuu. Ne migkahiyan din sikandin, “Prupita te Manama, migkahi ka Hari te egpeendiyeen ka nikandin.”
\par }{\PP \VS{10}Piru migtabak si Ilyas te kepitan, “Ke prupita a te Manama, due perem hapuy ne egpuun te langit eyew egtutung keykew wey te lalimma ne pulu (50) ne me sundalu nu!” Te sikan de, miggingume e ka hapuy puun te langit ne migtutung te kepitan wey te me sundalu rin.
\par }{\PP \VS{11}Ne migsuhu e man‑e ka Hari te lein ne kepitan din duma te lalimma ne pulu (50) ne me sundalu. Migtakereg ka kepitan wey ingkahiyan din e man‑e si Ilyas, “Prupita te Manama, migkahi ka Hari te egpeendiyeen ka nikandin kuntee egparagdahawa.”
\par }{\PP \VS{12}Ne migtabak si Ilyas, “Ke prupita a te Manama, due perem hapuy ne egpuun te langit eyew egtutung keykew wey te lalimma ne pulu (50) ne me sundalu nu.” Te sikan de, miggingume e ka hapuy puun te langit ne migtutung te kepitan wey te me sundalu rin.
\par }{\PP \VS{13}Ne dutu, migpeuyan e man‑e ka Hari te igkatelu ne kepitan din duma te lalimma ne pulu (50) ne me sundalu. Ne migtakereg ka kepitan diye te bubungan. Te pegginguma rin diye te ki Ilyas, migpanimbuel e sikandin diye te tangkaan din wey migpeyid‑u-hid‑u ne migkahi, “Prupita te Manama, ikeyid‑u a ubag nikeykew wey seini se lalimma ne pulu (50) ne me suluhuanen nu. Kene key re ubag nikeykew himatayi.
\VS{14}Nakanengneng a ne seeye se daruwa ne me kepitan duma te me sundalu ran, natutung e te hapuy ne egpuun te langit. Ne kuntee, ikeyid‑u a ubag nikeykew.”
\par }{\PP \VS{15}Ne migkahiyan te panalihan te Magbebaye ne Manama si Ilyas, “Duma kad e kandin wey kene ka kaaldek.” Purisu migdume en iya si Ilyas te kepitan peendiye te Hari.
\VS{16}Te pegginguma ni Ilyas diye te Hari, migkahi e sikandin, “Seini ka inlalag te Magbebaye ne Manama, ‘Mania te migsuhu ka te me suluhuanen nu te egpanginginse te manama te Ikrun ne si Baal-Sibub? Ware bes Manama te Israil ne egkeinsaan nu? Ne puun su inggimu nu seini, kene kad e egpekeenew te hibatanan nu. Egpatey kad en iya.’ ”
\par }{\PP \VS{17}Purisu migpatey iya ka Hari sumale te inlalag te Magbebaye ne Manama pinaahi ki prupita Ilyas. Na, puun su ware anak din, si Huram ne suled din ka neyimu ne Hari subal kandin. Igkarangeb ne leg‑un seeye te peghari ni Hari Hihuram ne anak ni Hihusapat ne Hari te Huda.
\VS{18}Ka duma ne neyitabu te peghari ni Ahasiyas, nasulat diye te Sulatanan te me Guhuren te me Hari te Israil.

\par }\Chap{2}{\SH Ka pegbatun ki Ilyas diye te langit
\par }{\PP \VerseOne{1}Te mahaan e egbatuna si Ilyas te Magbebaye ne Manama peendiye te langit ne egpeunturen te balisusu, sasangan ne miggipanew ensi Ilyas ki Ilisyu puun te inged ne Gilgal.
\VS{2}Te sasangan e sikandan ka eggipanew, migkahiyan ni Ilyas si Ilisyu, “Kayi ke re, su egpeendiyeen a te Magbebaye ne Manama te Bitil.”
\par }{\PP Piru migtabak si Ilisyu ne migkahi, “Mengeyibet te manekal ne Magbebaye ne Manama wey keykew ahalen ku, kene ku iya sikeykew eg-engkeran.” Sikan naa ka migpatupang e sikandan peendiye te Bitil.
\par }{\PP \VS{3}Ne diye te Bitil, due mig-ugpe ne punduk te me prupita ne miggendiye te ki Ilisyu wey mig-inse, “Nakataha ke naa te kuntee ne aldew, egkuen e te Magbebaye ne Manama ka ahalen nu?”
\par }{\PP Ne migtabak si Ilisyu, “Uya nakataha a, piru kene ki re due egwangal-wangal.”
\par }{\PP \VS{4}Nataman, migkahiyan e man‑e ni Ilyas si Ilisyu, “Kayi ke re, su egpeendiyeen a te Magbebaye ne Manama te Hiriku.”
\par }{\PP Piru migtabak si Ilisyu ne migkahi, “Mengeyibet te manekal ne Mabebaye ne Manama wey keykew ahalen ku, kene ku iya sikeykew eg-engkeran.” Sikan naa ka migpabulus e sikandan ka egpeendiye te Hiriku.
\par }{\PP \VS{5}Ne diye te Hiriku, due mig-ugpe ne punduk te me prupita ne miggendiye te ki Ilisyu wey mig-inse, “Nakataha ke naa te kuntee ne aldew, egkuen e te Magbebaye ne Manama ka ahalen nu?”
\par }{\PP Ne migtabak si Ilisyu, “Uya, nakataha a, piru kene ki re due egwangal-wangal.”
\par }{\PP \VS{6}Nataman migkahiyan e man‑e sikandin ni Ilyas, “Kayi ke re, su egpeendiyeen a te Magbebaye ne Manama te Weyig ne Hurdan.”
\par }{\PP Piru migtabak sikandin, “Mengeyibet te manekal ne Mabebaye ne Manama wey keykew ahalen ku, kene ku iya sikeykew eg-engkeran.” Sikan naa ka miggendiyad e sikandan se daruwa.
\VS{7}Ne due lalimma ne pulu (50) ne me prupita ne migduma kandan. Ne diye de sikandan migmanasindeg te madmariyu ka egpipitew engki Ilyas wey Ilisyu te migsanggel diye te ilis te Weyig ne Hurdan.
\VS{8}Ne inluung ni Ilyas ka ingkukuyumbu din ne hinabel, wey inlulun din seini wey inlampes din te weyig. Ne nabaad e ka weyig te daruwa, wey miglapas e sikandan diye te elat te nabaad ne weyig diye te nammara ne tane.
\VS{9}Te nakalapas e sikandan, mig-insaan ni Ilyas si Ilisyu, “Kahii a ke nekey‑a ka igkeupii nu ne eggimuwen ku keykew te kene e pad egbatunen?”
\par }{\PP Ne migtabak si Ilisyu, “Egkeupian a perem ne eggalin keddi ka geem nu eyew egkaangken ku ka katungdanan nu isip pangulu.”
\par }{\PP \VS{10}Ne migtabak si Ilyas, “Malised sika se egbuyuen nu, piru ke egkiteen a nikeykew ka egkabatun, egkarawat nu ka egbuyuen nu, piru ke kena a egkiteen nikeykew, kene nu egkarawat seini.”
\par }{\PP \VS{11}Te sasangan e sikandan ka eggipanew ne migpahuhurey, sahuhune ne due miglepew ne hapuy ne karwahi ne ingganuy te hapuy ne me kudde. Sika ka egpuunan ne nekegsuwey sikandan se daruwa, ne nabatun e si Ilyas diye te langit ne nekeuntud te balisusu.
\VS{12}Nakita ni Ilisyu seini wey migmemetmetan din te migpanguleyi, “Ahalen ku! Ahalen ku! Seinid e ka me karwahi te Israil wey ka migmangudde.”
\par }{\PP Ne hengkayi te ware din e nakita si Ilyas, inggisi din e ka kumbale din patamtamani te pegpapitew te pegkalaggew rin.
\VS{13}Ne dutu, impurut din e ka hinabel ne ingkukuyumbu ni Ilyas ne neulug puun te lawa rin, wey miglibed e si Ilisyu migsasindeg diye te ilis te Weyig ne Hurdan.
\VS{14}Ne in-uyan din e ka ingkukuyumbu ni Ilyas ne hinabel ne neulug puun te lawa rin, wey inlampesan din e ka weyig te migkahi, “Hendeid e ka Magbebaye ne Manama, ka Manama ni Ilyas?” Te nalampesan din e ka weyig, nabaad e ka weyig te daruwa, wey miglapas e si Ilisyu.
\VS{15}Te pegkakita te punduk te me prupita ne migmanasindeg diye te madmariyu ne egpalinggumaan e si Ilisyu, migkahi e sikandan, “Diyad ki Ilisyu ka geem ni Ilyas.” Ne nangendiyad sikandan ka egsinug-ung ki Ilisyu ne migpanimbuel diye te tangkaan din.
\VS{16}Migkahi sikandan, “Pitew ka, due lalimma ne pulu (50) ne mannekal ne me etew ne duma te me suluhuanen nu. Peyipanawa nu sikandan eyew te pegpamitew te ahalen nu, su kema ke diye de sikandin uyana te Panisingan te Magbebaye ne Manama te bubungan wey ke diye naa te napu.” Ne migtabak si Ilisyu, “Kene niyud sikandan peyipanawa.”
\VS{17}Piru kene dan iya egpeen-enengan si Ilisyu, sikan naa ka neyilew e sikandin ka egbalibad. Purisu migkahi e sikandin, “Ne peyipanawa niyud iya sikandan.” Sikan naa ka impeyipanew ran e ka lalimma ne pulu (50) ne me etew eyew te pegpamitew ki Ilyas. Natateluwan sikandan ka migpamitew, piru ware dan iya nakita sikandin.
\VS{18}Te peglibed dan e diye te ki Ilisyu ne diye pad te Hiriku te seeye ne timpu, migkahiyan e sikandan ni Ilisyu, “Migkahiyan kud ma iya sikaniyu te kene kew e hipanew.”
\par }{\PP \VS{19}Sabeka ne aldew, migkahiyan te me matig-Hiriku si Ilisyu, “Pitew ka ahalen, meupiya ka natahuan te seini ne siyudad, piru kene ne meupiya ka weyig wey kene egbebehas ka me pinamula.”
\par }{\PP \VS{20}Ne migkahi si Ilisyu, “Uyani a te iyam ne yahung wey tahui niyu te asin.” Ne in-uyanan dan e sikandin te yahung.
\VS{21}Nataman miggendiyad e si Ilisyu te sebseb te weyig wey insabulakan din e seini te asin te migkahi, “Seini ka inlalag te Magbebaye ne Manama, ‘Migmalinis e ka seini ne weyig. Kenad e seini egpakapatey wey kenad e egpakarereet te me pinamula.’ ”
\VS{22}Ne migmalinis en iya ka weyig taman kuntee, sumale te inlalag ni Ilisyu.
\par }{\PP \VS{23}Nataman, miggipanew e si Ilisyu peendiye te inged ne Bitil. Te sasangan e sikandin ka eggipanew, due me lukes-lukes ne miglepew ne diye egpuun te siyudad ne migyangyang kandin ne migkahi, “Upew, upew, awe ka kayi!”
\par }{\PP \VS{24}Ne miglilingey si Ilisyu wey intengtengan din sikandan, wey indilus din sikandan pinaahi te ngaran te Magbebaye ne Manama. Ne dutu, due daruwa ne usu ne miglihawang diye te mabbenes wey impamindas-bindas e ka hep‑at ne pulu wey daruwa (42) te seeye ne me lukes-lukes.
\par }{\PP \VS{25}Ne dutu, miggendiyad e sikandin te bubungan te Karmil. Ne nataman, miglibed e man‑e sikandin diye te inged ne Samarya.

\par }\Chap{3}{\SH Ka peggira te Israil wey te Muwab
\par }{\PP \VerseOne{1}Te igkasapulu e wey walu (18) ne leg‑un te peghari ni Hari Hihusapat diye te inged te Huda, neyimu e ne Hari diye te Israil ka anak ni Ahab ne si Huram wey diye te Samarya ka ugpaan din te mighari. Ne mighari si Huram te sapulu wey daruwa (12) ne leg‑un diye te Samarya.
\VS{2}Mareet ka hinimuwan din diye te tangkaan te Magbebaye ne Manama, piru kene de ne iling kareet te hinimuwan te amey rin ne si Hari Ahab wey te iney rin ne si Rayna Hisibil, su ingguhus din ma mule ka me sungkaleg te diyus-diyus ne si Baal ne inggimu te amey wey iney rin.
\VS{3}Piru minsan pad due, in-ilingan din iya ka mareet ne hinimuwan ni Hirubuwam ne anak ni Nibat, ne iyan e egpuunan ne nakasale ka me matig-Israil. Ne ware iya sikandin mig-engked te mareet ne hinimuwan din.
\VS{4}Ne ka Hari te Muwab ne si Misa, talagpaahad te karniru. Ne tagse leg‑un, egpeuyanan din ka Hari te Israil te sabeka ne hatus ne libu (100,000) ne nati te karniru, wey te bulbul te sabeka ne hatus ne libu (100,000) ne lukesan ne karniru.
\VS{5}Piru te pegpatey e ni Hari Ahab, migribildi e te Hari te Israil ka Hari te Muwab ne si Misa.
\VS{6}Te seeye ne aldew, inlibulung ni Hari Huram ka langun ne sundalu te Israil, wey miglihawang e sikandan diye te Samarya eyew te pegpakiggira.
\VS{7}Ne dutu, migpeuyanan din e te lalag ka Hari te Huda ne si Huram te migkahi, “Egpakig-ehet keddi ka Hari te Muwab, egkaayun ded ne egbulihan a nikeykew te pegpakiggira kandin?” Ne migtabak si Hari Hihusapat, “Uya, egduma a keykew, igpahamit ku keykew ka me etew ku wey ka me kudde ku.”
\VS{8}Ne mig-inse pad man‑e sikandin, “Hendei ki naa egbaye ka eglusud?”
\par }{\PP Migtabak si Huram, “Diye ki egbaye te disirtu ne diye te inged te Idum.”
\par }{\PP \VS{9}Sikan naa ka migligkat e ka Hari te Israil, ka Hari te Huda, duma te Hari te inged ne Idum. Te pitu e ne aldew sikandan ka migparid ne migpaalingkus, naaminan e sikandan te weyig ne eg-inumen para te me sundalu wey te me ayam dan ne indulanan te me inuyanan dan.
\VS{10}Ne migkahi ka Hari te Israil, “Keyey! Sikanta se tatelu ne Hari, hendue te igbehey ki te Magbebaye ne Manama diye te Hari te Muwab.”
\VS{11}Piru mig-inse si Hari Hihusapat, “Duen buwa prupita te Magbebaye ne Manama ne egkeinsaan ta kayi ke nekey ka eggimuwen ta?”
\par }{\PP Ne due sabeka te upisyal te Hari te Israil ne migtabak, “Duma ta kuntee si Ilisyu, ka anak ni Sapat. Hibateen sikandin dengan ni Ilyas.”
\par }{\PP \VS{12}Ne migkahi si Hihusapat, “Uya, malehet sikandin ne prupita.” Purisu nangendiye te ki Ilisyu ka Hari te Israil, te Huda, wey ka Hari te inged ne Idum.
\par }{\PP \VS{13}Ne migkahiyan ni Ilisyu ka Hari te Israil, “Mania te egbulihan ku sikeykew? Diye ka buyu te bulig te me prupita te me manama ne insimba te amey wey iney nu.”
\par }{\PP Piru migtabak si Huram ne Hari te Israil, “Kene, su ka Magbebaye ne Manama ka migpeumew kanami te tatelu eyew egkatalu te Hari te Muwab.”
\par }{\PP \VS{14}Ne migtabak si Ilisyu, “Igpahunlibet ku diye te neuyag ne Amana ne Maresen ne Magbebaye ne impamakey ku. Ke kene ne puun te pegtahud ku ki Hihusapat ne Hari te Huda, kene kud iya eg-el-eliten sikeykew wey minsan te pegsil-ap naan de keykew.
\VS{15}Piru uyani a te egkateu ne egpangelit te alpa.”
\par }{\PP Te sasangan e ne egpangelit ka talagpangelit te alpa, migleneb e ka geem te Maresen ne Magbebaye diye te ki Ilisyu.
\VS{16}Ne migkahi e si Ilisyu, “Seini ka ingkahi te Magbebaye ne Manama, ‘Eggipenuen ku te weyig seini se mammara ne beuhan.’
\VS{17}Su seini ka ingkahi te Magbebaye ne Manama, ‘Ware egkiteen niyu ne uran wey ke egpangalamag naa, piru egkapenu te weyig ka beuhan eyew sikaniyu, ka me baka, wey ka duma pad ne me ayam niyu, egpekeinum te weyig.’
\VS{18}Malemu re amana seini te Magbebaye, igbehey rin degma ka me Muwabihanen kaniyu.
\VS{19}Keilangan ne egkatalu niyu ka me siyudad ne in-alad te matikang wey makepal ne batu, wey panempuha niyu ka langun ne mabehas ne kayu wey subunga niyu ka me sebseb te weyig, wey dereeti niyu ka meupiya ne tane dan pinaahi te pegpanabulak te me batu.”
\par }{\PP \VS{20}Te pegkapawe e, te uras e te pegpanubad, sahuhune ne due miglepew ne weyig ne migtulayas puun diye te inged te Idum taman te duen e weyig minsan hendei.
\par }{\PP \VS{21}Te pegkarineg te me Muwabihanen te egpakiggira kandan ka tatelu ne Hari, impeumew ran e ka langun ne egpekeeleg e te panganiban, puun de iya te me bate pad peendiye te me buyag eyew te pegpakiggira, wey sikandan ka impasungu te giraanan.
\VS{22}Te peggimata ran te maselem, wey te migsilaan e te aldew ka weyig, nakita ran ne migmalalab e ka weyig iling te langesa.
\VS{23}Ne migkahi sikandan, “Langesa ma mule seini! Migpeehetey en iya ka me sundalu te tatelu ne Hari wey migpeyimhimatayey e sikandan, kuwa kid e, egpanguen tad ka me kasangkapan dan.”
\par }{\PP \VS{24}Piru te pegginguma ran e diye te kampu te matig-Israil, migmanasindeg e ka me matig-Israil wey migpakiggira kandan, taman te nakapallahuy e sikandan. Ne inlupug sikandan te me matig-Israil te migpangimatey taman te ugpaan dan.
\VS{25}Indereetan dan ka me siyudad, wey ka tagse sabeka kandan migpandegpak te me batu diye te meupiya ne tane taman te nabunbunan e seini. Ne insubung dan man‑e ka me sebseb te weyig wey impameled dan ka me mabehas ne me kayu. Ka Kir-Harisit wey ka alad ne batu naan de kayi ka nasame, piru inlingutan wey inlusuran seini te me sundalu ne nanguyan te lambuyug wey natalu ran e.
\par }{\PP \VS{26}Te pegkakita te Hari te Muwab ne egkatalu e sikandan, induma rin e ka pitu ne gatus (700) ne me sundalu rin ne kampilan se me panganiban, wey inggeraman dan e te eglusud ka me sundalu ne kuntere dan eyew egpakabaye sikandan peendiye te Hari te Idum, piru ware sikandan nakabaye.
\VS{27}Purisu, ingkuwa te Hari ka panganey ne anak din ne lukes ne iyan perem egsubal kandin eghari, wey impanubad din e ne intutung diye te alad te siyudad ne matikang wey makepal. Ne puun dutu, nabelu-belu e ka me matig-Muwab te me matig-Israil, purisu nangawe e diye ka me matig-Israil wey nanguli e diye te inged dan.

\par }\Chap{4}{\SH Ka pegbulig ni Ilisyu te egkaayu-ayu ne balu
\par }{\PP \VerseOne{1}Sabeka ne aldew, due balu ne malitan ne asawa dengan te sabeka ne prupita ne miggendiye te ki Ilisyu ne migbalbalukan ne migkahi, “Migpatey e ka suluhuanen nu, ne asawa ku. Nakanengneng ka ne ka suluhuanen nu, due pegkaaldek te Magbebaye. Piru kuntee, seinid e ka etew ne neutangan din, eg-angayen din e ka daruwa ne anak ku su eg-uripenen din e isip bayad te utang.”
\par }{\PP \VS{2}Ne migtabak si Ilisyu kandin, “Nekey‑a ka igkabulig ku keykew? Nangeni a, nekey a ka kasangkapan nu diye te baley nu?” Ne migtabak sikandin, “Warad iya, gawas te deisek naan de ne lana.”
\par }{\PP \VS{3}Ne migkahi si Ilisyu, “Hendiye ka te me sumbaley nu, sambey ke naa te ware tahu ne me banga wey masuluha nu te egsambey.
\VS{4}Seled ke naa diye te baley niyu wey lelekeb kew se taltalaanak. Panahui nu naa te lana ka me banga, ne emun ke egkapenu e, irapig nud e.”
\VS{5}Purisu miggipanew e ka malitan te peggimu te ingkahi ni Ilisyu. Te nekeuli e sikandin, miglelekeb e sikandan se taltalaanak. Ne impamehayan e sikandin te me anak din te banga wey inggipenu din e seeye te lana.
\VS{6}Te napenu e ka langun ne me banga, migkahiyan din e ka me anak din, “Behayi e pa man‑e te banga.”
\par }{\PP Ne migtabak ka anak din, “Warad e banga.” Ne migpeeneng-eneng e ka lana ne egtulayas.
\par }{\PP \VS{7}Te nahuhuran e te malitan si Ilisyu, migkahi e si Ilisyu, “Na, ibelegye nud e ka lana wey bayari nud ka utang nu. Ne ka same naa, egpekeuyag e kaniyu te taltalaanak.”
\par }{\SH Ka peg-uyag ni Ilisyu te anak te meyaman ne malitan
\par }{\PP \VS{8}Sabeka ne aldew, miggendiye si Ilisyu te inged te Sunam. Ne due meyaman ne malitan ne mig-ugpe diye, ne migpehes migginggat kandin ne egkeen. Tagse eglihad sikandin dutu, egtulan iya sikandin eyew egkeen.
\VS{9}Migkahiyan te malitan ka asawa rin, “Nakanengneng a ne ka etew ne layun egtulan kayi te kanta, matulus ne suluhuanen te Manama.
\VS{10}Egkaayun buwa ne eggimu ki te deisek ne sinabeng dutu te atep, ne egtahuan ta te hibatanan, lamisa, bangku wey sulu eyew due egkeyirehaan din ke eggendini sikandin.”
\par }{\PP \VS{11}Sabeka ne aldew, miggendiye si Ilisyu te Sunam. Ne migpamaneyik e sikandin diye te sinabeng eyew eggimmeley diye.
\VS{12}Ne insuhu din ka suluhuanen din ne si Gihasi, “Umawa nu ka matig-Sunam ne malitan.” Sikan naa ka in-umew rin e ka malitan wey miggendiyad e te kandin. Te duen e ka malitan,
\VS{13}migkahiyan e ni Ilisyu si Gihasi, “Insei nu naa sikandin kuntee ke nekey ka igkabales ta kandin te peg-atiman din kanta. Duen naa igpalalag din kanta diye te Hari wey ke diye naa te pangulu te me sundalu?”
\par }{\PP Ne migtabak ka malitan, “Matubung e ka keugpe ku kayi duma te me karumaan ku.”
\par }{\PP \VS{14}Ne migkahi e si Ilisyu, “Nekey naa mule ka egkeyimu ta kandin?”
\par }{\PP Ne migtabak si Gihasi, “Ware anak din, wey buyag e ka asawa rin.”
\VS{15}Ne migkahiyan e man‑e ni Ilisyu si Gihasi, “Umawa nu pa man‑e sikandin.” Te pegginguma te malitan, diye de sikandin migsasindeg te gumawan.
\VS{16}Ne migkahi si Ilisyu, “Puun kuntee, te iling ded kayi ne aldew te seup ne leg‑un, egsapipi kad e te anak nu ne lukes.”
\par }{\PP Ne migtabak ka malitan, “I, kene ke ma genendue ahalen, kene ka uubat, suluhuanen ke pe ma te Manama.”
\par }{\PP \VS{17}Piru, naberes iya ka malitan, wey mig-anak sikandin te lukes te iling iya ne timpu te ingkahi ni Ilisyu.
\par }{\PP \VS{18}Sabeka ne aldew te migtulin e ka bate, migsundul sikandin te amey rin diye te kamet duma te me talaggaani.
\VS{19}Ne sahuhune ne migpanguleyi ka bate diye te amey rin ne migkahi, “Masakit ka ulu ku, masakit ka ulu ku!”
\par }{\PP Ne migkahiyan e te amey te bate ka sabeka te me suluhuanen din, “Uyana nu pa ka bate diye te iney rin.”
\par }{\PP \VS{20}Ne insapipi e te suluhuanen ka bate peendiye te iney rin. Ne inggibe e te iney ka bate taman te meudtu, nataman nabigtawan e ka bate.
\VS{21}Ne dutu, insapipi e te iney ka bate peendiye te ampew ne sinabeng, wey impeyibat din e diye te hibatanan ni Ilisyu ne prupita. Ne inlekeban din e ka gumawan wey miggipanew e sikandin.
\VS{22}Nataman, in-umew rin e ka asawa rin te migkahi, “Peuyani a te sabeka ne suluhuanen wey sabeka ne asnu, eyew egpakaragdahew a egpekeendiye te suluhuanen te Magbebaye ne Manama, wey eyew mahaan e re egpakalibed.”
\VS{23}Ne migkahi ka asawa rin, “Mania te egkeupian ka ne eggendiye kuntee? Te kene mem pad kuntee ne an-anayan ne pegsile te bulan wey ke Aldew te Peggimeley naa?”
\par }{\PP Ne migtabak ka malitan, “Egkaayun ded sika.”
\VS{24}Ne dutu insakangan din e ka asnu wey migkahiyan din e ka suluhuanen din, “Kuwa kid! Ne kene nu naa pepahan-ganara seini gawas ke egkahiyan ku sikeykew.”
\VS{25}Sikan naa ka miggipanew e sikandin ka miggendiye ki prupita Ilisyu diye te bubungan te Karmil. Te madmariyu pad sikandin, nakite e sikandin te prupita ne si Ilisyu, sikan naa ka migkahiyan e ni Ilisyu ka suluhuanen din ne si Gihasi, “Pitawa nu! Sika ka malitan ne matig-Sunam ne egpeendini kanta.
\VS{26}Pallahuy ka ka egsinug-ung kandin wey insei nu ke meupiya red sikandin. Insei nu sikandin ke meupiya red ka asawa rin wey ka anak din.”
\par }{\PP Te neinsaan e ni Gihasi ka malitan, migtabak ka malitan kandin ne miggenendue, “Meupiya key red.”
\VS{27}Piru te pegginguma rin e diye te ki Ilisyu diye te bubungan, migpanimbuel e sikandin diye te tangkaan ni Ilisyu ne miggen-gen te paa ni Ilisyu. Ne migdugpu si Gihasi eyew te pegpaawe te malitan, piru insaparan sikandin ni Ilisyu te migkahi, “Balahara nu sikandin! Su amana nalaggew sikandin, inggeles seini te Magbebaye wey wara a nikandin panengnenga.”
\par }{\PP \VS{28}Ne migkahi ka malitan, “Ahalen, wara a migbuyu keykew te anak ne lukes, migkahiyan ku mem pad iya sikeykew te kena a ubati.”
\VS{29}Ne migkahiyan e ni Ilisyu si Gihasi, “Taggel kad, uyana nu seini se tuked ku, wey hendiye ka te baley te malitan. Ke due egkasinug-ung nu, kene ka elit-elit, wey ke due eg-elit-elit keykew, kene ka tabak. Pegginguma nu, iragket nu naa ka tuked ku diye te ulaula te bate.”
\par }{\PP \VS{30}Piru migkahi ka iney te bate, “Mengeyibet te manekal ne Magbebaye ne Manama wey keykew, te kena a iya eg-uli ke kene ku egkaruma sikeykew.” Sikan naa ka migparumeey e sikandan peendiye te baley te malitan.
\VS{31}Ne miggun-e e mule si Gihasi wey imparagketan din e te tuked ka ulaula te bate, piru ware nekeyimata ka bate. Sikan naa ka migpalilibed e si Gihasi diye te engki Ilisyu ne migkahi kandan, “Ware nekeyimata ka bate.”
\par }{\PP \VS{32}Te nekeume e si Ilisyu diye te baley, migpamaneyik e sikandin diye te sinabeng wey nakita rin e ka bate ne migpatey e ne impaley-as diye te hibatanan din.
\VS{33}Ne migseled sikandin wey miglelekeb, wey daruwa ran naan de te bate. Ne dutu, mig-ampu e sikandin diye te Magbebaye ne Manama.
\VS{34}Nataman, migkatut e si Ilisyu diye te hibatanan wey miglangkeban din e ka bate, wey impalenged din ka be‑be din diye te be‑be te bate, wey ka mata rin diye te mata te bate, wey ka me belad din diye te me belad te bate. Te sasangan e sikandin ka miglangkeb te bate, migmeinit e ka lawa te bate.
\VS{35}Ne migsasindeg e man‑e si Ilisyu wey miggiphipanew diye te sinabeng, nataman migkatut e man‑e sikandin diye te hibatanan wey miglangkeban din e man‑e ka bate. Ne dutu, nakaatise e ka bate te kapapitu, nataman miggimelat e sikandin.
\VS{36}Ne dutu, in-umew e ni Ilisyu si Gihasi te migkahi, “Umawa nu ka iney te bate.” Sikan naa, in-umew rin e ka malitan. Te pegginguma te malitan, migkahi e si Ilisyu, “Seini red ka anak nu, sapipiya nud e sikandin.”
\VS{37}Ne migdugpu e ka malitan wey mig-usengul sikandin diye te paa ni Ilisyu. Ne insapipi rin e ka anak din wey miglihawang e sikandin.
\par }{\SH Ka daruwa pad man‑e ne kein-inuwan
\par }{\PP \VS{38}Nataman, miglibed e si Ilisyu diye te inged te Gilgal. Te seeye ne timpu, due dakel ne gutas su gulabung te seeye ne inged. Sabeka ne aldew, miglibulung ka punduk te me prupita duma kandin, ne migkahiyan din ka suluhuanen din, “Iriken nu ka dakel ne kuren, wey pakihulay ka te igpakeen ta te seini se me prupita.”
\VS{39}Ne sabeka kandan ka miggendiyad e te mabbenes eyew egpakihulay, wey nakakita sikandin te laag ne egpekeiling te tebesal. Ne migpamupu e sikandin te eleg din de te eg-uyan. Te nakalibed e sikandin, impangalad din e seini wey insubuk din e te kuren minsan ware din nataheyi ke nekey seeye.
\VS{40}Ne impangeun dan e seini eyew igpakeen e te me etew. Piru te egbunsud e sikandan ka egkeen kayi, migbalbalukan sikandan ne migkahi, “Suluhuanen te Manama, egpakapatey ma mule seini se egkeenen!” Sikan naa ka ware dan e seini keena.
\VS{41}Ne migkahi si Ilisyu, “Uyani a te harina.” Ne imbukbukan din e ka kuren te migkahi, “Na, isendad niyud seini te me etew.” Ne dutu, naawe e ka egpekeyilu dutu.
\par }{\PP \VS{42}Sabeka ne aldew, due etew ne diye egpuun te inged te Baal-Salisya. Mig-uyan sikandin te daruwa ne pulu ne buuk ne paan ne inggimu puun te sibada, puun seeye te an-anayan ne nahaani ne sibada. Ne mig-uyan man‑e sikandin te iyam nahaani ne sibada wey imbehey rin seini ki Ilisyu. Ne migkahiyan ni Ilisyu ka suluhuanen din, “Ibehey nu seini diye te me etew eyew igpakeen kandan.”
\par }{\PP \VS{43}Ne migtabak ka suluhuanen din, “Kene buwa ma mule ne eleg seini te sabeka ne gatus (100) ne me etew?”
\par }{\PP Piru mig-abey si Ilisyu migkahi, “Ibehey nu seini te me etew su migkahi ka Magbebaye ne Manama te kene dan de seini egkaamin wey duen pad egkasame.”
\VS{44}Purisu insendad e te suluhuanen seeye diye te me etew. Ne nangeen e sikandan wey duen pad iya nasame sumale te ingkahi te Magbebaye ne Manama.

\par }\Chap{5}{\SH Ka pegkabawii ni Naaman
\par }{\PP \VerseOne{1}\XREF{✡}{{\XO 5:1 }
Luk 4:27.}Ne due etew ne egngaranan ki Naaman, kumandir sikandin te me sundalu te Hari te Aram ne migngaranan ded degma te Sirya. Amana igkahale sikandin te Hari su taheed te migpangulu sikandin te me sundalu, imbulihan layun sikandan te Manama te pegtalu te me kuntere dan. Mabulut sikandin ne sundalu piru ibungen.
\VS{2}Na kuntee, te pegpakiggira te matig-Sirya diye te Israil, nakarakep sikandan te beyi-beyi ne neyimu e ne suluhuanen te asawa ni Naaman.
\VS{3}Sabeka ne aldew, migkahiyan te beyi-beyi ka ahalen din ne malitan, “Meupiya perem ke egpekeendiye ka ahalen ku te prupita ne diye mig-ugpe te Samarya eyew egkabawian sikandin te ibung din!”
\VS{4}Te pegkarineg ni Naaman te ingkahi te beyi-beyi ne matig-Israil, miggendiyaan din e ka ahalen din ne Hari wey ingguhud din e seini.
\VS{5}Ne migkahi ka Hari te Sirya, “Hendiye ka, egpeuyanen ku sikeykew te sulat para te Hari te Israil.”
\par }{\PP Sikan naa ka miggipanew e sikandin ne mig-uyan te tatelu ne gatus wey hep‑at ne pulu (340) ne kilu ne pelata, wey hen‑em ne pulu wey walu (68) ne kilu ne bulawan, wey sapulu ne mateles wey iyam pad ne kumbale.
\VS{6}Ne in-uyan ni Naaman ka sulat diye te Hari te Israil ne miggenendue, “Te seini ne sulat, igpeila ku keykew ka upisyal ku ne si Naaman. Eghangyu a keykew te bawii nu sikandin te ibung din.”
\par }{\PP \VS{7}Te pegkeimpus te Hari te egbasaa te sulat, imbindas din e ka kumbale din te migbalbalukan ne migkahi, “Manama a? Duen naa katenged ku te pegbuut ne egpatey wey ke egkeuyag pad ka etew ne egderalu? Mania te egpabawian din keddi seini se ibungen ne etew? Egpamitew re iya sikandin te egpuunan ne egpekeg-ehet key!”
\par }{\PP \VS{8}Piru te pegkarineg ni Ilisyu ne suluhuanen te Manama te imbindas te Hari te Israil ka kumbale din, migpeuyan e sikandin te guhuren ne miggenendue, “Mania te imbindas nu ka kumbale nu? Ipeendini nu sikandin te keddi eyew egkatahaan din ne due prupita kayi te Israil.”
\VS{9}Purisu miggendiyad si Naaman duma te me kudde wey me karwahi rin, ne diyad iya migsanggel te gumawan te baley ni Ilisyu.
\VS{10}Ne migsuhu si Ilisyu te suluhuanen te pegkahi kandin, “Hendiye ka te Weyig ne Hurdan, lenep ka te kapapitu eyew egkeulian en iya sika se ibung nu.”
\par }{\PP \VS{11}Piru mig-awe de iya si Naaman ka nabelu-belu ne migsagsahukul ne migkahi, “Kahiyen ku ke eglihawang sikandin ka egsinug-ung keddi, wey eg-umawen din ka ngaran te Magbebaye ne Manama rin wey igtel-eb din ka belad din kayi te ibung ku eyew egkeulian ad!
\VS{12}Duen man ded iya weyig ne Abana wey Parpar diye te Damasku, ne meupiya pad du te me weyig kayi te Israil. Mani bes ke diye e re iya egseneb eyew egkeulian ad!” Ne miggipanew e sikandin ne nabelu-belu.
\VS{13}Piru miggendiyaan si Naaman te me suluhuanen din wey migkahiyan, “Ahalen, ke egsuhuen ka te prupita te malised ne eggimuwen, kene nu naa eggimuwen seini? Eggimuwen nu iya, ne iyan naan pa sika se egpaseneben ke re ne egkeulian kad e.”
\par }{\PP \VS{14}Sikan naa ka migtupang e si Naaman diye te Weyig ne Hurdan wey miglenep e sikandin te kapapitu sumale te inlalag te suluhuanen te Manama, ne ka sapu din, neulian e wey nekeiling e te sapu te bate pad wey neulian e sikandin.
\VS{15}Nataman, miglibed e si Naaman duma te me etew rin diye te suluhuanen te Manama, wey migsasindeg sikandin diye te tangkaan din ne migkahi, “Kuntee, nakanengneng ad te ware lein ne manama angin e te Manama te Israil, purisu dawata nu ka dasag puun te suluhuanen nu.”
\VS{16}Piru migtabak si Ilisyu, “Egpahunlibet a te manekal ne Magbebaye ne Manama ne impamakey ku, te kenaa iya egdawat minsan nekey.”
\par }{\PP Ne minsan migpamehes si Naaman ne egparawat te dasag din piru ware iya migdawat si Ilisyu.
\VS{17}Purisu migkahi si Naaman, “Ke kene ka egdawat, peuyana a ubag nikeykew te tane ne eleg ne igdulan te daruwa ne kudde\FTNT{*}{{\FR 5:17 }
anak seini te asnu wey te kudde.} ne eg-uyanen ku te peg-uli ku su eyew due egkapes-ekan ku te altar. Su puun kuntee kena ad eghalad te egtutungen diye te lein ne manama su ka Magbebaye ne Manama naan de iya.
\VS{18}Piru egpasayluwen a perem te Magbebaye ne Manama ke egdumeen a te ahalen ku ne eggendiye te timplu te manama te Sirya ne si Rimmun eyew egpanimbuel wey egsimba kayi. Egpasayluwen a perem te Magbebaye ne Manama!”
\par }{\PP \VS{19}Ne migkahi si Ilisyu, “Uya, ne hipanew kad ne malinawen.”
\par }{\PP Piru te marani pad ka nabayaan ni Naaman,
\VS{20}migsuman-suman si Gihasi ne suluhuanen ni Ilisyu, “Amana re ne hiid‑uwen ka ahalen ku ki Naaman ne matig-Sirya su ware din dawata ka igbehey kandin. Igpahunlibet ku te manekal ne Magbebaye ne Manama, egtalukunan ku sikandin wey egbuyuan ku te minsan nekey.”
\VS{21}Sikan naa ka mig-iyal-iyal migtalukun si Gihasi ki Naaman. Te pegkakita ni Naaman ne due migpallahuy ne eglupug kandin, migpamaneug e sikandin te karwahi rin ka egsinug-ung. Ne mig-inse si Naaman, “Nekey naan e, meupiya kew red?”
\par }{\PP \VS{22}Ne migtabak si Gihasi, “Uya meupiya man ded, insuhu a te ahalen ku su epakahiyan ka te due daruwa ne kanakan ne me prupita ne sikan pad iya miglepew puun diye te bubungan te Ipraim, behayi nu ubag sikandan te tatelu ne pulu ne kilu ne pelata wey daruwa ne mateles ne kumbale.”
\par }{\PP \VS{23}Ne migkahi si Naaman, “Ne, kuwa kad iya te pitu ne pulu (70) ne pelata.” Ne impehes e ni Naaman si Gihasi ne egdawat dutu, ne intahu din ka pelata diye te daruwa ne puyungut. Ne dutu, imbehey rin e seeye duma te daruwa ne kumbale diye te daruwa ne suluhuanen. Sikandan ka mig-uyan dutu para ki Gihasi.
\VS{24}Piru te pegginguma enni Gihasi diye te baley ne in-ugpaan ni Ilisyu ne diye te bubungan, ingkuwa rin e ka me puyungut wey ka me kumbale diye te daruwa ne suluhuanen wey intahu din e diye te baley. Ne impeyipanew rin e sikandan.
\VS{25}Nataman, miggendiyad e sikandin ki Ilisyu. Ne mig-insaan sikandin ni Ilisyu, “Hendei kaa migpuun Gihasi?”
\par }{\PP Ne migtabak si Gihasi, “Kayi man de iya ahalen.”
\par }{\PP \VS{26}Piru migkahi si Ilisyu, “Kahiyen nu buwa ne ware migduma keykew ka panisingan ku? Nakita ku ka pegpamaneug te etew te karwahi rin eyew te pegsinug-ung keykew. Kene pad ne aldew kuntee te pegdawat te seleppi, me kumbale, me parasan, me ulibuwan, karniru, baka, wey me lukes wey malitan ne suluhuanen.
\VS{27}Purisu ka ibung ni Naaman, eggalin due te keykew wey diye te kabuhalan nu te ware egkatamanan.” Te peg-awe e ni Gihasi, sahuhune ne migmaangkag e iling te binggala ka laplap din tenged te ibung.

\par }\Chap{6}{\SH Ka wasey ne miggampung
\par }{\PP \VerseOne{1}Sabeka ne aldew, migparani ki Ilisyu ka duma ne me prupita wey migkahi, “Malig-et e seini se temuwanan ta.
\VS{2}Tuhuti key ne eggendiye te Weyig ne Hurdan eyew egpanggeed te igbebaley ney eyew due egkeugpaan ney.”
\par }{\PP Ne mig-uyun si Ilisyu.
\par }{\PP \VS{3}Ne migkahi ka sabeka kandan, “Ahalen, dumeyi key ubag nikeykew.” Ne mig-uyun si Ilisyu ne egduma kandan.
\VS{4}Purisu migdume e sikandin kandan. Te pegginguma ran diye te Weyig ne Hurdan, migbunsud e sikandan ka egpameled te me kayu.
\VS{5}Piru te sasangan e sikandan ka egpameled, due sabeka kandan ne napesukan te wasey rin wey neulug e diye te weyig. Ne migbalbalukan sikandin ka migkahi, “Etuwey ahalen! Insambayan ku pe man de mule seeye!”
\par }{\PP \VS{6}Ne mig-inse si Ilisyu, “Hendei neulug?”
\par }{\PP Ne impanulu din e sikandin ke hendei seeye neulug. Ne dutu, migtamped te sugpang si Ilisyu, wey in-antug din diye te neuluhan te wasey, wey miggampung e ka wasey.
\VS{7}Ne migkahi si Ilisyu, “Puruta nud e.” Purisu impurut din e seini.
\par }{\SH Ka pegkatalu te me sundalu te Sirya
\par }{\PP \VS{8}Sabeka ne aldew, migpakiggira te Israil ka Hari te Sirya. Inlibulung din ka me upisyal rin wey ingkahiyan din ke hendei ka naalam din ne egkekampuwan dan.
\VS{9}Piru impanpanayan ni Ilisyu ka Hari te Israil te migkahi, “Kene ka baye te seeye ne inged su diye egkekampu ka Hari te Sirya.”
\VS{10}Purisu kamasulug panpanayi te Hari te Israil ka me mahinged dutu sumale te ingkahi ni Ilisyu eyew egpakabantey sikandan.
\par }{\PP \VS{11}Ne nakapabelu seeye te Hari te Sirya. Purisu impeumew rin e ka me upisyal rin te migkahi, “Hentew‑a kayi te kaniyu ka egpanugtul te me planu ku diye te Hari te Israil? Hentew‑a kaniyu ka eglapig te Hari te Israil?”
\par }{\PP \VS{12}Ne migkahi ka sabeka te me upisyal rin, “Ware kayi te kanta Mahal ne Hari. Si Ilisyu ne prupita te Israil ka talagpangguhud te Hari te Israil te langun ne eglalahen nu, minsan ka planu nu te heles de.”
\par }{\PP \VS{13}Ne migsuhu ka Hari te Sirya ne migkahi, “Ke iling ma rue, pamitawa niyu ke hendei sikandin eyew egpakasuhu a te egdakep kandin!”
\par }{\PP Ne due nakahuhud te Hari ne diye te Dutan si Ilisyu.
\VS{14}Ne migsuhu e sikandin te migmangudde ne me sundalu wey migmanguntud te karwahi eyew eglingut te siyudad. Marusilem e sikandan nekeuma.
\VS{15}Pegkamaselem, te peglihawang te suluhuanen ni Ilisyu, nakita rin ka me sundalu ne migmangudde wey migmanguntud te karwahi ne nakalingut te siyudad. Ne migkahi e sikandin, “Keyey ahalen! Nekey naan e ka eggimuwen ta?”
\par }{\PP \VS{16}Ne migkahi si Ilisyu, “Kene ka kaaldek su masmasulug pad kandan ka duma ta ne me sundalu!”
\VS{17}Ne mig-ampu e si Ilisyu ne migkahi, “Magbebaye ne Manama, bulihi nu ne egkita ka suluhuanen ku.” Ne dutu impakite e te Magbebaye kandin ka me bubungan ne neempet te me kudde wey hapuy ne me karwahi ne nakalingut ki Ilisyu.
\par }{\PP \VS{18}Te sasangan e ne egpeendiye te ki Ilisyu ka me kuntere, mig-ampu e sikandin diye te Magbebaye ne migkahi, “Magbebaye, ke egkaayun ne butura nu sikandan.” Ne dutu, nabutud en iya sikandan sumale te imbuyu ni Ilisyu.
\VS{19}Ne migparaniyan ni Ilisyu ka me sundalu wey migkahiyan, “Kene ne seini ka dalan peendiye te siyudad. Ikul kew te laheng ku su igpanulud ku sikaniyu diye te etew ne egpamitawen niyu.” Ne in-uyan din e sikandan diye te Samarya.
\par }{\PP \VS{20}Te pegginguma ran diye te Samarya, mig-ampu e man‑e si Ilisyu ne migkahi, “Magbebaye, ipeyimelat nud e ka me mata ran eyew egpakakite e sikandan.” Ne dutu, impeyimelat e sikandan te Magbebaye wey nakita ran ne diyad e sikandan te taliware te Samarya.
\par }{\PP \VS{21}Te pegkakita te Hari te Israil kandan, migkahiyan din e si Ilisyu, “Menua, egpangimatayan kud e sikandan?”
\VS{22}Ne migtabak si Ilisyu, “Mahal ne Hari, ka naddakep ta te pegpakiggira, ware te ma pangimatayi, iyan naan pa sikandan. Pakeena nu sikandan eyew egpakalibed e sikandan diye te ahalen dan.”
\VS{23}Purisu migpaandam te sahakeen ka Hari. Te nekeimpus e sikandan ka migkeen wey mig-inum, impeyipanew rin e sikandan wey impalibed e diye te ahalen dan. Ne pegkapenga dutu, migpeeneng-eneng pad man‑e sikandan ka miglusud te Israil.
\par }{\SH Ka peglusud te Sirya te Samarya
\par }{\PP \VS{24}Piru nataman, inlibulung ni Hari Bin-Hadad ne Hari te Sirya ka langun ne sundalu rin eyew egpakig-ehet te Israil. Ne miggipanew e sikandan wey miglingutan dan e ka Samarya.
\VS{25}Ne puun due, miggingumaan te masumpit ne gutas ka Samarya, su minsan ka ulu te asnu, igbelegye e te me etew te walu ne pulu ne pelata, wey ka sabeka ne sakug ne tei te selepati, igbelegye e te lalimma ne pelata.
\par }{\PP \VS{26}Sabeka ne aldew, taheed te miggiphipanew ka Hari te Israil diye te alad te siyudad ne batu ne matikang wey makepal, due malitan ne migbalbalukan kandin ne migkahi, “Mahal ne Hari, bulihi a!”
\par }{\PP \VS{27}Ne migtabak ka Hari, “Ke kene egbulig ka Magbebaye ne Manama keykew, egmenuwen ku naa te egbulig sikeykew? Ware trigu ku wey binu!”
\VS{28}Nataman, mig-inse e ka Hari kandin, “Nekey‑a ka igkalaggew nu?”
\par }{\PP Migtabak ka malitan, “Migkahi ka seini ne malitan te egkeenen ney kun ka anak ku kuntee, ne seup ne aldew, ka kandin e degma.
\VS{29}Sikan naa ka inggilutu ney e ka anak ku wey ingkeen ney e. Te seup e ne aldew, migkahiyan ku sikandin te anak din e degma ka egkeenen ney, piru inggeles din e ka kandin.”
\par }{\PP \VS{30}Te pegkarineg te Hari te inlalag te malitan, imbindas din e ka kumbale din. Neyitabu seeye te sasangan pad sikandin ka miggipanew diye te batu ne alad te siyudad ne matikang wey makepal. Ne nakita sikandin te me etew ne migsaluub te saku\FTNT{*}{{\FR 6:30 }
Iyan igpasabut kayi ka meitem wey egdehes ne manggad ne inggimu puun te bulbul te kambing ne igsaluub te timpu te peglungku wey ke eg-inniyug naa te sale.} ne impariralem te kumbale din.
\VS{31}Ne migkahi sikandin, “Eglegparan a perem te Manama ke kene ku egkatamperan te ulu si Ilisyu ne anak ni Sapat te seini ne aldew.”
\VS{32}Te seeye ne timpu, diye si Ilisyu te baley rin duma te me impurtanti ne igbuyag te Israil. Migsuhu ka Hari te sabeka ne etew diye te ki Ilisyu. Piru te ware pad migginguma ka suluhuanen ne insuhu te Hari, migkahiyan e ni Ilisyu ka me igbuyag, “Pitew kew, migsuhu ka mangngimatey ne Hari ne igpatamped ka ulu ku. Emun ke eglepew ka suluhuanen ne insuhu din, ilekeb niyu ka gumawan wey kene niyu sikandin paselera su migsinundul kandin ka Hari.”
\VS{33}Piru taheed te sasangan pad sikandin ka egpangasak, miggingume e ka suluhuanen wey ingguhud din e ka inlalag te Hari, “Ka seini ne karereetan, diye egpuun te Magbebaye ne Manama! Mania te egpabulus e pad ka egtetahad te bulig din?”

\par }\Chap{7}{\PP \VerseOne{1}Ne migkahi si Ilisyu, “Pammineha nu ka inlalag te Magbebaye ne Manama: Te iling ded ne uras kayi kaaselem, igbelegye naan de diye te palingkiyan te Samarya ka senge-hantang ne harina te sabeka ne pelata wey ka daruwa ne gantang ne sibada te iling ded ne kentiddad.”
\par }{\PP \VS{2}Piru migkahiyan si Ilisyu te sinalihan ne upisyal ne duma te Hari, “Egbusbusen naa te Manama ka egkakeen puun te langit? Kene egkeyitabu ka ingkahi nu!”
\par }{\PP Ne migtabak si Ilisyu, “Egkakita nu seini piru kene ka egpakakeen kayi.”
\par }{\PP \VS{3}Ne due hep‑at ne ibungen diye te lihawangan te gumawan te siyudad. Migpalalahey sikandan ne migkahi, “Mania te egpinpinnuu ki re kayi te egpatey ki man ded?
\VS{4}Ke egseled ki te siyudad, egkapatey ki te gutas, wey emun ke kayi ki re man‑e egpinpinnuu, iling ded iya man‑e. Meupiya pad ke eggendiye ki te kampu te matig-Sirya, ne emun ke kene ki eggimatayan, egkeuyag ki. Piru ke eggimatayan ki nikandan, ne egpatey ki ma iya.”
\VS{5}Ne hengkayi te egpangilumkilum e, migligkat e sikandan ka eggendiye te kampu te matig-Sirya. Piru te pegginguma ran diye, warad e me etew.
\VS{6}Tenged su imparineg sikandan te Magbebaye ne Manama te dahing te me karwahi wey me kudde wey masulug ne me sundalu, nakakahi ka tagse sabeka kandan, “Pitew kew, imbayaran e te Hari te Israil ka me Hari te Hitihanen wey te Ihiptuhanen eyew egpakig-ehet kanta.”
\VS{7}Purisu te egkasagkup e, migpamallahuy e sikandan wey impangengkeran dan e ka me balungbalung dan, me kudde dan, wey ka me asnu ran. Nangawe sikandan diye te kampu ne ware nanguwa te minsan nekey ne kasangkapan dan.
\par }{\PP \VS{8}Te pegginguma te me ibungen diye te kampu, migseled e sikandan te hun‑a ne balungbalung. Ne migkeen e sikandan wey mig-inum e wey impanguyan dan e ka me pelata, me bulawan, wey me kumbale ne nakita ran. Ne miglihawang e sikandan wey impangeles dan e seeye. Nataman, migseled e man‑e sikandan diye te lein ne balungbalung wey iling ded ka inggimu ran.
\VS{9}Nataman, migpalalahey e sikandan ne miggenendue, “Kene ne meupiya seini se eggimuwen ta. Su ka seini ne aldew, aldew te meupiya ne panugtulen, ne ware ta mule iwangal-wangal. Emun ke egpasigpawaan te pad seini, kema ke eglegparan ki. Kuwa kid e, eglibed ki diye te siyudad eyew igpanengneng seini diye te me upisyal te Hari.”
\VS{10}Purisu miglibed sikandan diye te siyudad wey inlalahan dan e ka me talagtameng te gumawan te siyudad te miggenendue, “Miggendiye key te kampu te me matig-Sirya, wey ware minsan sabeka ne nakita wey narineg ney diye! Me kudde naan de wey me asnu ne impangiket, wey ware nabalbalawi ka me balungbalung.”
\par }{\PP \VS{11}Te sikan de, migbalbalukan e ka me talagtameng te gumawan te siyudad ne migpangguhud diye te me etew. Ne ka guhuren, nekeyinguma diye te palasyu.
\VS{12}Ne mig-enew ka Hari te seeye ne marusilem wey migkahiyan din ka me upisyal rin, “Egnangenan ku sikaniyu te planu te matig-Sirya. Nakataha sikandan ne egpanggutasan ki, sikan naa ka mig-awe e sikandan diye te me balungbalung dan wey miggeles e diye te me kamet su mig-isip sikandan ne eglihawang ki te siyudad ka egpamitew te egkeenen ta, ne egpandakepen kid e nikandan wey eg-ahawen dan e ka siyudad.”
\par }{\PP \VS{13}Ne migtabak ka sabeka te me upisyal rin, “Duen ma iya kudde ta ne nasame diye te siyudad. Suhu ke naa te me etew ne egpepanguddeen te lalimma ne me kudde eyew egleuy diye. Ne balahad e ke eggimatayan sikandan, su iling man ded ke eg-uugpe sikandan kayi, egpatey man ded duma kanta. Ne egpitawen te naa ke nekey ka egkeyitabu.”
\VS{14}Purisu mig-alam sikandan te daruwa ne etew ne eg-untud te karwahi. Insuhu sikandan te Hari ne egpanengnengen ke nekey ka neyitabu te me sundalu te Sirya.
\VS{15}Ne in-ikul ran e ka nabayaan te me matig-Sirya taman diye te Weyig ne Hurdan, wey nakita ran ka natalagtag ne me kumbale wey me kasangkapan diye te dalan ne neengkeran te me matig-Sirya ne migpamallahuy. Ne miglibed e ka daruwa ne me suluhuanen ne insuhu wey impangguhuran dan e ka Hari.
\VS{16}Ne dutu, miglihawang e ka me etew wey impanguwa ran e ka me kasangkapan diye te kampu te matig-Sirya. Ne ka senge-hantang ne harina wey ka daruwa ne gantang ne sibada, igbelegye naan de te sabeka ne pelata sumale te ingkahi te Magbebaye ne Manama.
\par }{\PP \VS{17}Ne in-alam e te Hari ka sinalihan din ne upisyal ne iyan egpatamengen te gumawan te siyudad. Piru insusukeung de sikandin wey indiri-diekan te me etew diye te gumawan, wey migpatey iya sikandin sumale te ingkahi te prupita ne si Ilisyu te timpu ne miggendiye te baley rin ka Hari.
\VS{18}Su migkahiyan te prupita ka Hari, “Te iling ded ne uras kayi kaaselem, igbelegye naan de diye te palingkiyan te Samarya ka senge-hantang ne harina te sabeka ne pelata, wey ka daruwa ne gantang ne sibada te iling ded ne kentiddad.”
\VS{19}Ne migkahi ka sinalihan ne upisyal diye te ki Ilisyu, “Egbusbusen naa te Manama ka egkakeen puun te langit? Kene egkeyitabu ka ingkahi nu!” Piru migtabak si Ilisyu, “Egkakita nu seini piru kene nu egkaheraman ka ingkahi ku ne keenen.”
\VS{20}Ne seeye iya ka neyitabu kandin, insusukeung wey indiri-diekan sikandin te me etew wey migpatey e.

\par }\Chap{8}{\SH Ka peglibed te malitan ne matig-Sunam
\par }{\PP \VerseOne{1}Sabeka ne timpu, migkahiyan ni Ilisyu ka malitan ne matig-Sunam ne in-uyag din se anak, “Awe ka duma te pamilya nu, wey hendiye kew te inged ne igkeupii niyu, tenged su migkahi ka Magbebaye ne Manama te due egginguma ne gutas te seini ne inged seled te pitu ne leg‑un.”
\VS{2}Ne migpalintutuu ka malitan ki prupita Ilisyu, wey miggipanew e sikandin duma te pamilya rin wey diye mig-ugpe te inged te me Pilistihanen seled te pitu ne leg‑un.
\par }{\PP \VS{3}Pegkapenga te pitu ne leg‑un ne gutas, miglibed e ka malitan diye te Israil puun te inged te me Pilistihanen. Ne miggipanew e sikandin peendiye te Hari ka egpeyid‑u-hid‑u ne iglibed ded diye te kandin ka baley rin wey ka tane din.
\VS{4}Te seeye ne timpu, migpakiglalag ka Hari ki Gihasi ne suluhuanen ni Ilisyu. Ne migkahi ka Hari, “Guhuri e la te me kein-inuwan ne neyimu ni Ilisyu.”
\VS{5}Te sasangan pad ne egpangguhud si Gihasi te Hari meyitenged te bate ne in-uyag ni Ilisyu, sahuhune ne miglepew ka malitan ne iney te bate, wey migpeyid‑u-hid‑u te Hari ne eggawi te baley wey tane din. Kahi ni Gihasi, “Mahal ne Hari, seini iya ka malitan, wey seini ka anak din ne in-uyag ni Ilisyu.”
\VS{6}Ne mig-insaan e te Hari ka malitan meyitenged te neyitabu te anak din, wey impangguhuran din e ka Hari. Puun dutu, migsuhu ka Hari te upisyal rin ne iyan eg-atiman te malitan. Migkahi sikandin, “Ilibed nu ka langun ne kandin, minsan ka kentiddad te nenaggaani puun te aldew ne mig-awe sikandin taman kuntee.”
\par }{\SH Miggimatayan ni Hasail si Bin-Hadad
\par }{\PP \VS{7}Sabeka ne aldew, miggendiye si Ilisyu te Damasku. Te seeye ne timpu migderalu si Hari Bin-Hadad ne Hari te Sirya, wey nakahiyan sikandin te egginguma si Ilisyu.
\VS{8}Ne migkahiyan te Hari si Hasail, ka sabeka te me upisyal rin, “Uyan ka te dasag ne ibehey nu ki Ilisyu. Ne peinsei nu naa kandin ka Magbebaye ne Manama ke egkeulian naan pad ka dalu ku.”
\VS{9}Purisu miggipanew e si Hasail ka mig-uyan te langun ne kasangkapan wey egkakeen puun te Damasku ne indulan din te hep‑at ne pulu (40) ne kamil. Te nekeume e si Hasail diye te ki Ilisyu, migkahi e sikandin, “Insuhu a te suluhuanen nu ne si Hari Bin-Hadad, ka Hari te Sirya ne egpeinseen keykew ke egkeulian kun naan pad sikandin te dalu rin?”
\par }{\PP \VS{10}Ne migtabak si Ilisyu, “Hendiye kad e wey kahii nu sikandin te egkeulian ded sikandin, piru impakite e keddiey te Magbebaye ne Manama ne egkapatey red iya sikandin.”
\VS{11}Ne migmemetmetan ni Ilisyu si Hasail taman te neyilew e sikandin. Ne sahuhune ne migpandalawit si Ilisyu.
\VS{12}Ne mig-insaan ni Hasail si Ilisyu, “Mania te migpandalawit ka, ahalen?”
\par }{\PP Ne migtabak si Ilisyu, “Uya su natahaan ku ka makaliyas-liyas ne eggimuwen nu te me kabuhalan ni Israil. Egpanilaban nu ka me kampu ney, wey egpangimatayan nu ka me kanakan ney pinaahi te kampilan, wey egpanulengen nu ka me bate wey egpangebuan nu ka egkengaberes pad.”
\par }{\PP \VS{13}Piru migkahi si Hasail, “Ahalen, egmenuwen ku te eggimu te iling due? Suluhuanen e re seini!”
\par }{\PP Ne migkahi si Ilisyu, “Impakita keddiey te Magbebaye ne egkeyimu ka ne Hari te Sirya.”
\par }{\PP \VS{14}Sikan naa ka mig-engkeran din e si Ilisyu wey miglibed e diye te ahalen din. Ne mig-insaan e sikandin, “Nekey‑a ka ingkahi ni Ilisyu?” Ne migtabak sikandin, “Migkahiyan a nikandin te egkeulian ke red.”
\VS{15}Piru te seup ne aldew, migkuwa sikandin te makepal ne hinabel, wey insubid din. Ne dutu, imbunbunan din e ka ulaula te Hari taman te migpatey. Sikan naa ka si Hasail e ka nakasubal kandin ne mighari.
\par }{\SH Ka peghari ni Hihuram te Huda
\par }{\R (2 Kru. 21:1-20)
\par }{\PP \VS{16}Ne due anak ni Hihusapat ne si Hihuram ne neyimu ne Hari diye te Huda. Neyitabu seeye te igkalalimme e ne leg‑un te peghari ni Huram ne anak ni Ahab diye te Israil.
\VS{17}Tatelu ne pulu wey daruwa (32) ka idad ni Hihuram te neyimu sikandin ne Hari, wey mighari sikandin diye te Hirusalim te walu ne leg‑un.
\VS{18}In-ikul rin ka mareet ne me hinimuwan te me Hari te Israil, iling te inggimu te me kabuhalan ni Ahab tenged su nakaasawa ma sikandin te anak ni Ahab. Mareet ka hinimuwan din diye te tangkaan te Magbebaye ne Manama.
\par }{\PP \VS{19}Piru ware dereeti te Magbebaye ka Huda tenged te kasabutan din ki Dabid ne egpabulus eghari ka me kabuhalan din te ware egtamanan.
\par }{\PP \VS{20}Te timpu te peghari ni Hihuram diye te Huda, migsupak kandin ka me matig-Idum wey mig-alam e te lein ne Hari dan.
\VS{21}Ne miggendiye si Hihuram te Sair duma te langun ne talag-uyan te me karwahi rin. Inlingutan sikandan te me matig-Idum, piru impangimatayan din wey te me sundalu rin ka me matig-Idum te pegkamarusilem, wey nawahey ran iya ka me kuntere ne miglingut kandan. Piru nasi namallahuy ka me sundalu rin wey nanguli e diye te me ugpaan dan.
\VS{22}Taman kuntee, migsupak ded te Huda ka me matig-Idum. Te seeye ded ne timpu, migsupak e degma ka siyudad te Libna.
\par }{\PP \VS{23}Ka duma ne neyitabu te peghari ni Hihuram wey ka langun ne neyimu rin, nasulat diye te Sulatanan te me Guhuren te me Hari te Huda.
\VS{24}Ne migpatey e si Hihuram wey diye ded sikandin isabal te siyudad ni Dabid duma te me kaap-apuan din. Ne iyan e migsubal kandin mighari ka anak din ne si Ahasiyas.
\par }{\SH Ka peghari ni Ahasiyas te Huda
\par }{\R (2 Kru. 22:1-6)
\par }{\PP \VS{25}Te igkasapulu wey daruwa (12) ne leg‑un te peghari ni Huram ne anak ni Ahab diye te Israil, mighari e degma diye te Huda ka anak ni Hihuram ne si Ahasiyas.
\VS{26}Daruwa ne pulu wey daruwa (22) ka idad ni Ahasiyas te neyimu sikandin ne Hari, wey mighari sikandin te Hirusalim te sabeka ne leg‑un. Si Ataliya ka iney rin ne apu ni Umbri ne Hari te Israil.
\VS{27}Mig-ikul red sikandin te me hinimuwan te pamilya ni Ahab wey mareet ka hinimuwan din diye te tangkaan te Magbebaye ne Manama, su mareet ma ka hinimuwan din iling te hinimuwan ni Ahab ne anuhang din.
\VS{28}Ne migduma si Ahasiyas ki Huram ne anak ni Ahab te egpakiggira ki Hasail ne Hari te Sirya. Diye sikandan nekeg-uma te Ramut-Gilyad, ne diye napalii si Huram.
\VS{29}Purisu miglibed e si Hari Huram diye te Hisril eyew egpeuli te pali din. Ne miggendiye te Hisril ka Hari te Huda ne si Ahasiyas ne anak ni Hihuram eyew egleuy kandin.

\par }\Chap{9}{\SH Ka peg-alam ki Hihu ne eghari te Israil
\par }{\PP \VerseOne{1}Ne impeumew ni prupita Ilisyu ka sabeka te me prupita wey migkahiyan, “Pangandam ka, uyana nu diye te Ramut-Gilyad seini se banga ne due lana.
\VS{2}Ne emun ke egpekeuma kad e diye, pamitawa nu naa si Hihu ne apu ni Hihusapat, ne anak ni Nimsi. Kahii nu sikandin te egpaaween puun te me duma rin wey parumaa nu sikandin keykew diye te sinabeng.
\VS{3}Ne kua nu naa ka banga ne due lana, wey itisi nu ka ulu rin wey kahii nu, ‘Migkahi ka Magbebaye ne Manama, “In-alam ku sikeykew ne eghari te Israil.” ’ Ne emun ke egpekeimpus kad e, kene kad lamu-lamu, wey dagdahew kad hipanew.”
\VS{4}Purisu miggendiyad e te Ramut-Gilyad ka kanakan ne prupita.
\VS{5}Pegginguma rin diye, nalibulung e ka me ahalen te me sundalu. Ne migkahiyan din sikandan, “Due pangguhuren ku keykew ahalen!”
\par }{\PP Ne mig-inse si Hihu, “Hentew‑a kanami?”
\par }{\PP Ne migtabak ka prupita, “Sikeykew.”
\VS{6}Sikan naa, migsasindeg si Hihu wey migseled te baley duma te kanakan, wey in-itisan e te kanakan te lana ka ulu ni Hihu wey migkahiyan, “Seini ka inlalag te Magbebaye ne Manama, ka Manama te Israil, ‘In-alam ku sikeykew ne eghari te keet-etawan ku ne matig-Israil.
\VS{7}Himatayi nu ka ahalen nu ne Hari, ne anak ni Ahab, eyew egkasulian ku si Hisibil ka migpangimatey te me suluhuanen ku ne me prupita wey te duma ne me suluhuanen ku.
\VS{8}Su keilangan ne egpatey ka langun ne kabuhalan ni Ahab. Eggimatayan ku ka langun ne me lukes kayi te Israil, uripen ma wey se kene ne uripen.
\VS{9}Eggimuwen ku ka me kabuhalan ni Ahab ne egpekeiling te me kabuhalan ni Hirubuwam ne anak ni Nibat, wey egpekeiling te me kabuhalan ni Baasa ne anak ni Ahiha.
\VS{10}Egkeenen te me asu ka lawa ni Hisibil diye te tane te Hisril wey ware egpakalebeng kandin.’ ” Nataman miglihawang e ka kanakan ne prupita wey migpallahuy e.
\par }{\PP \VS{11}Te peglibed ni Hihu diye te me duma rin ne me upisyal, mig-insaan sikandin te sabeka kandan, “Ware ded samuk? Nekey‑a ka tuyu te seeye se ungel ne etew?”
\par }{\PP Ne migtabak sikandin, “Ware ma, nakarineg kew man en iya kandin te eglalag-lalag te ware karuan.”
\par }{\PP \VS{12}Migkahi sikandan, “Ware ka migpangguhud kanami te malehet. Nekey bes iya ka tuyu din?”
\par }{\PP Ne migtabak si Hihu kandan, “Migkahi sikandin keddi te in-alam a te Magbebaye ne Manama ne eghari te keet-etawan te Israil.”
\par }{\PP \VS{13}Te sikan de, inluung dan e ka me kumbale dan wey imbelat dan e diye te haheran ne egsasindehan ni Hihu, wey imparahing dan e ka me trumpita wey migpanguleyi ne miggenendue, “Hari e si Hihu!”
\par }{\SH Ka peggimatey ki Huram wey ki Ahasiyas
\par }{\PP \VS{14}Sikan naa, si Hihu ne anak ni Hihusapat ne apu ni Nimsi, migplanu te pegdereet ki Huram. Te sika ne timpu, migpeuli pad si Huram te pali din. Si Hasail ne Hari te Sirya ka nakapali kandin te pegpakig-ehet din duma te langun ne me etew te Israil te me sundalu te Sirya diye te Ramut-Gilyad.
\VS{15}Purisu migpalilibed e si Huram diye te Hisril eyew egpeuli te pali din. Ne migkahiyan ni Hihu ka me duma rin, “Emun ke igkeupii niyu iya ne egkeyimu a ne Hari, keilangan ne ware minsan sabeka ne egpakalihawang kayi te siyudad ne egpekeendiye te Hisril ne egpakapanugtul meyitenged kayi.”
\VS{16}Ne mig-untud si Hihu te karwahi rin ka egpeendiye te Hisril, su diye ma si Huram. Ne diye degma si Hari Ahasiyas ne Hari te Huda ka migleuy ki Huram.
\par }{\PP \VS{17}Ne nakita te talagtameng ne migsasindeg diye te matikang ne baley ne pantawanan diye te Hisril ne egpalinggumaan e si Hihu duma te me sundalu rin. Seeye naa, migpanguleyi sikandin ne migkahi, “Due egpalinggumaan ne me sundalu!” Ne migtabak si Huram, “Kuwa ka te egpangudde ne egpasinug-ungen, wey egpeinseen ke meupiya naa ka tuyu dan.”
\VS{18}Purisu miggendiyad e ka migpangudde wey mig-inse ki Hihu ne migkahi, “Eg-inse ka Hari ke meupiya ka tuyu niyu te peggendini niyu?”
\par }{\PP Ne migtabak si Hihu, “Ware labet nu! Sinundul kad keddi!”
\par }{\PP Ne migpangumew ka talagtameng diye te Hari, “Nekeg-ume e sikandan te suluhuanen ne insuhu nu piru warad e nakalibed sikandin.”
\VS{19}Sikan naa, migsuhu e man‑e sikandin te igkarangeb ne migpangudde. Te pegginguma te migpangudde, mig-inse e sikandin, “Eg-inse ka Hari ke meupiya red ka tuyu niyu?”
\par }{\PP Ne kahi ni Hihu, “Ware labet nu! Sinundul kad keddi!”
\par }{\PP \VS{20}Ne migpangumew e man‑e ka talagtameng diye te Hari, “Nekeg-ume e sikandan te insuhu nu piru ware ded man‑e nakalibed sikandin. Hendue mule te si Hihu sika ne anak ni Nimsi, su ware pegkehe te pegpepallahuy rin te kudde.”
\par }{\PP \VS{21}Ne migkahi si Huram, “Andama niyu ka karwahi.” Te naandam e, mig-untud e si Huram ne Hari te Israil te karwahi rin, wey mig-untud e degma si Hari Ahasiyas ne Hari te Huda te karwahi rin ka egsinug-ung ki Hihu. Diye sikandan nekeg-uma te tane ni Nabut ne matig-Hisril.
\VS{22}Te pegkakita ni Huram ki Hihu, mig-insaan din e sikandin, “Hihu, meupiya red ka tuyu nu te miggendini?”
\par }{\PP Ne migtabak si Hihu, “Nekey se egpakameupiya ke egpabulus pad ka me tahalambusen, ka pegsimba te me diyus-diyus ne migbunsuran te iney nu ne si Hisibil?”
\par }{\PP \VS{23}Ne migbaliyung si Huram ka egpallahuy ne migpangumew ki Ahasiyas ne miggenendue, “Ahasiyas, egliputan a ni Hihu!”
\VS{24}Ne impane e ni Hihu ka peka ni Huram wey mig-abas ka tunud diye te pusung din. Ne nakabuluku de si Huram diye te karwahi rin.
\VS{25}Ne migkahiyan ni Hihu ka upisyal rin ne si Bidkar, “Iregpak nu ka lawa rin diye te tane ni Nabut ne Hisrilita. Nasuman-suman nu pad ka migpeunturey ki te karwahi ne migsinundul te amey rin ne si Ahab te peglalag te Magbebaye ne Manama meyitenged kandin. Seini ka inlalag din,
\VS{26}‘Nakita ku gabii ka peggimatey nu ki Nabut wey te anak din. Insaad ku ne egsulian ku sikeykew kayi te tane ni Nabut.’ Sikan naa, kua nu ka lawa rin eyew egkatuman ka inlalag te Magbebaye ne Manama.”
\par }{\PP \VS{27}Te pegkakita dutu ni Ahasiyas ne Hari te Huda, migpallahuy e sikandin peendiye te Bit-Hagan. Piru intalukunan sikandin ni Hihu te migkahi, “Himatayi niyu degma sikandin!” Ne impepane dan e sikandin diye te karwahi rin diye te inged ne Gur ne marani te Ibliyam. Nakapallahuy si Ahasiyas taman diye te Migidu wey diyad e sikandin migpatey.
\VS{28}Ne ingkuwe e te me suluhuanen din ka lawa rin wey impeuntud e te karwahi palibed diye te Hirusalim, wey inlebeng dan e diye te impanlebengan te me kaap-apuan din ne diye te siyudad ni Dabid.
\par }{\PP \VS{29}Mighari si Ahasiyas diye te Huda te igkasapulu wey sabeka (11) ne leg‑un te peghari ni Huram ne anak ni Ahab diye te Israil.
\par }{\SH Ka peggimatey ki Rayna Hisibil
\par }{\PP \VS{30}Ne miggendiyad e si Hihu te Hisril. Te pegkarineg ni Hisibil meyitenged kayi, mighimhimasad e sikandin wey migsulew diye te bintana.
\VS{31}Te pegseled e ni Hihu te gumawan te siyudad, migbalukan e si Hisibil ka migkahi, “Hey! Sikeykew se iling ki Simbri te miggimatey te ahalen din, meupiya red ka tuyu nu te miggendini?”
\VS{32}Ne migleng‑ag si Hihu te bintana ne migpangumew, “Hentew‑a due te kaniyu ka eglapig keddiey?” Ne due me daruwa wey ke tatelu ne me upisyal ne migsulew kandin diye te bintana.
\VS{33}Migkahi si Hihu, “Iulug niyu sikandin!” Sikan naa ka in-ulug dan e si Hisibil; wey nambesik ka langesa rin diye te alabat wey diye te me kudde, wey indi-diekan e sikandin te me kudde.
\VS{34}Ne migseled e si Hihu diye te palasyu ne migkeen wey mig-iinum. Nataman migkahi e sikandin, “Kua niyu sika se indilus ne malitan wey ilebeng niyu su anak sikandin te Hari!”
\VS{35}Piru hengkayi te egkuen dan e ka lawa te minatey eyew iglebeng, warad e lein ne nasame te lawa rin, iyan naan de ka tul‑an te ulu rin, tul‑an te me paa, wey tul‑an te me belad din.
\VS{36}Purisu miglibed e sikandan wey migpangguhuran dan e si Hihu. Ne migkahi si Hihu, “Seini ka ingkahi te Magbebaye ne Manama ne inlalag te suluhuanen din ne si Ilisyu ne matig-Tisbi, ‘Egkeenen te me asu ka sapu ni Hisibil diye te inged te Hisril.
\VS{37}Ne egkalagtag ka egkasame ne lawa rin iling te tei diye te tane eyew ware egpekeila ne si Hisibil bes seini.’ ”

\par }\Chap{10}{\SH Impangimatayan ka me kabuhalan ni Ahab
\par }{\PP \VerseOne{1}Due pitu ne pulu (70) ne kabuhalan ni Hari Ahab ne mig-ugpe diye te siyudad te Samarya. Purisu impeuyanan ni Hihu te me sulat ka me talagmandu, wey me ahalen, lagkes ka me talagbantey te kabuhalan ni Ahab.
\VS{2}Migkahi sikandin diye te sulat din, “Sikaniyu ka me talagtameng te kabuhalan te me Hari, te me karwahi ran, te me kudde dan, te me panganiban dan, wey te me siyudad ne in-alad te matikang wey makepal ne batu. Purisu, te pegkarawat niyu te seini ne sulat,
\VS{3}alam kew te subla ne meupiya wey subla ne manekal ne kabuhalan te Hari wey himuwa niyu ne Hari. Ne pakiggira kew ka egpangabang kandin.”
\VS{4}Amana naaldek ka me pangulu wey migkahi, “Ke ware sikandin natalu ni Hari Huram wey ni Hari Ahasiyas, iyan ki naan pa iya?”
\VS{5}Sikan naa ka migpeuyan te guhuren diye ki Hihu ka impiyalan te palasyu wey ka impiyalan te siyudad wey ka duma ne me talagmandu wey me pangulu ne migkahi, “Me suluhuanen key nikeykew, eggimuwen ney ke nekey ka igkeupii nu. Piru kene key eg-alam te Hari, sikan naa, himuwa nu ka minsan nekey ne insuman-suman nu ne eleg ne eggimuwen.”
\par }{\PP \VS{6}Purisu migpeuyan si Hihu te igkarangeb ne sulat ne miggenendue, “Emun ke eglapig kew iya keddi, wey andam ne egtuman keddiey, tamperi niyu te me ulu ka me kabuhalan ni Ahab wey uyana niyu kayi te keddi te Hisril kaaselem te iling ded kayi ne uras.”
\par }{\PP Ne kuntee, intanggu e te me pangulu te siyudad te Samarya seeye se pitu ne pulu (70) ne me kabuhalan ni Ahab.
\par }{\PP \VS{7}Te narawat e te me talagmandu ka sulat ni Hihu, migpangimatayan dan e ka pitu ne pulu (70) ne kabuhalan ni Ahab wey intahu dan te me baskit ka me ulu ran wey impeuyan dan e diye ki Hihu diye te Hisril.
\par }{\PP \VS{8}Te pegginguma te suluhuanen ne insuhu, ingguhuhuran din e si Hihu te miggingume e ka mig-uyan te me ulu te me kabuhalan ni Ahab. Ne migsuhu e sikandin ne migkahi, “Tambua niyu te daruwa ne baad ka me ulu diye te gumawan te siyudad taman te egkapawaan.”
\VS{9}Te pegkapawe, miglihawang e si Hihu diye te gumawan te siyudad wey migkahiyan din e ka me etew ne diye te seeye ne timpu, “Ware sale niyu. Sikeddiey ka miggimatey ki Huram, piru hentew‑a ka migpeyimatey te me seini?
\VS{10}Migpamalehet seini te natuman e ka ingkahi te Magbebaye ne Manama meyitenged te kabuhalan ni Ahab. Impanengneng din sika pinaahi ki Ilisyu ne prupita rin.”
\VS{11}Purisu impangimatayan ni Hihu ka langun ne nasame ne kabuhalan ni Ahab diye te Hisril. Lagkes ka me alukuy rin, me upisyal rin wey ka me talagpanubad din.
\par }{\SH Impangimatayan ka me karumaan ni Ahasiyas
\par }{\PP \VS{12}Nataman, miggendiyad si Hihu te Samarya. Te egpatiralan e sikandin, nekeuma sikandin diye te inged ne egngaranan te himelayanan te me talagtameng te karniru,
\VS{13}nasinug-ung din ka me karumaan te Hari te Huda ne si Ahasiyas, wey mig-insaan din sikandan, “Hentew kew a?”
\par }{\PP Ne migtabak sikandan, “Me karumaan key ni Hari Ahasiyas, migpanupang key te pegleuy te me pamilya te Hari wey te Rayna ne si Hisibil.”
\par }{\PP \VS{14}Ne insuhu ni Hihu ka me etew rin te migkahi, “Uyana niyu sikandan; kene niyu pa himatayi!” Ne in-uyan dan en iya sikandan wey diye dan e himatayi te dakel ne belun diye te Bit-Ikid. Hep‑at ne pulu wey daruwa (42) sikandan langun wey warad iya nasame minsan sabeka kandan.
\par }{\SH Impangimatayan ka langun ne karumaan ni Ahab
\par }{\PP \VS{15}Te mig-awe e dutu si Hihu, nasinug-ung din si Hunadab ne anak ni Rikab. In-elit-elit ni Hihu sikandin wey mig-insaan, “Melehet ded ka peglapig nu keddi iling te peglapig ku keykew?”
\par }{\PP Ne migtabak si Hunadab, “Uya.”
\par }{\PP Migkahi si Hihu, “Emun ke iling due, egpalamanuwey ki.” Purisu intinawe e ni Hihu si Hunadab wey impeuntud din e te karwahi rin.
\VS{16}Ne migkahi sikandin, “Duma ka keddi eyew egkakita nu ke mamenu a kapahetpet ka eg-ikul te Magbebaye ne Manama.” Sikan naa ka migparumeey e sikandan ka egpeendiye te Samarya.
\VS{17}Te pegginguma ran diye te Samarya, migpangimatayan e ni Hihu ka langun ne karumaan ni Ahab wey warad iya nasame ne minsan sabeka kandan. Natuman iya ka ingkahi te Magbebaye ne Manama pinaahi ki prupita Ilisyu.
\VS{18}Ne impeumew ni Hihu ka langun ne me etew diye te Samarya wey migkahiyan, “Kene pad ne eleg ka pegsimba ni Ahab ki Baal, piru sikeddi, eg-ay-ayaran ku mule te egsimba si Baal.
\VS{19}Purisu umawa niyu ka langun ne me prupita ni Baal, ka langun ne egsimba kandin wey ka langun ne me talagpanubad din. Ne ware minsan sabeka ne egkahaat su eghalad a te dakel ne halad diye ki Baal. Ne eggimatayan ku ka kene eggendini.” Kunaleg te ig-akal bes de seini ni Hihu su eyew egkeyimatayan din ka langun ne egsimba ki Baal.
\VS{20}Sikan naa, migsuhu si Hihu ne migkahi, “Eglibulung ki eyew te pegsimba ki Baal!” Purisu impanengneng dan en iya seini.
\VS{21}Ne impataha ni Hihu ka langun ne etew te Israil. Ne nangendiye ka langun ne egsimba ki Baal, wey ware nasame. Ne migseled sikandin diye te timplu ni Baal wey nakapenu de iya sikandan te timplu.
\VS{22}Ne migkahiyan ni Hihu ka talagbantey te me kumbale, “Uyana niyu kayi ka langun ne kumbale te egsimba ki Baal.” Purisu, impalihawang dan e ka me kumbale wey impamehey ran e diye te me etew.
\VS{23}Ne miggendiyad e ensi Hihu duma ki Hunadab diye te timplu ni Baal wey migkahiyan din ka me etew ne egsimba diye, “Ay-ayari niyu te egpitew ne ware egpakasewug kaniyu ne egsimba te Magbebaye ne Manama, keilangan ne sikaniyu re iya se egsimba ki Baal.”
\VS{24}Purisu migseled e sikandan diye te timplu eyew egpanubad te egtutungen wey te duma pad ne me halad.
\par }{\PP Ne taheed te migseled si Hihu diye te timplu eyew te pegtutung te igpanubad din, impabantayan din te walu ne pulu (80) ne me sundalu ka lihawangan te timplu wey impanpanayan din te migkahi, “Himatayi niyu sikandan langun, ne emun ke due egtuhut ne egpakapallahuy ka minsan sabeka re kandan, eggimatayan sikandin subal te egpakapallahuy.”
\par }{\PP \VS{25}Te nakapenga re iya si Hihu ka migtutung te igpanubad din, ingkahiyan din e ka me talagbantey wey me upisyal rin, “Seled kew e wey himatayi niyud sikandan langun, kene niyu tuhuti ne due egpakalihawang ne minsan sabeka kandan!” Ne impangimatayan dan e ka me etew ne migsimba ki Baal pinaahi te me kampilan dan, wey indegpak dan e ka me lawa te me minatey diye te lihawangan. Ne henduen pad migseled sikandan diye te sinabeng te timplu ni Baal.
\VS{26}Ne impalihawang dan e ka me matulus ne sungkaleg ne diye te seled te timplu ni Baal wey insilaban dan e.
\VS{27}Te sika ne paahi nareetan dan ka sungkaleg ni Baal wey ka timplu ni Baal wey inggimu ran e seini ne liyuan taman kuntee.
\par }{\PP \VS{28}Iling due ne paahi ka pegpeengked ni Hihu te pegsimba ki Baal diye te Israil.
\VS{29}Piru mig-ilingan ded ni Hihu ka mareet ne hinimuwan ni Hirubuwam ne anak ni Nibat, ne migsimba te bulawan ne baka diye te Bitil wey Dan. Sika ka egpuunan ne nakasale ka matig-Israil.
\VS{30}Ne ingkahiyan te Magbebaye si Hihu, “Meupiya ka inggimu nu kayi te tangkaan ku ne impangimatayan nu ka me kabuhalan ni Ahab su sika ka igkeupii ku. Puun due, eghari te Israil ka kabuhalan nu taman te igkeep‑at ne kabuhalan nu.”
\VS{31}Piru ware mig-ayad-ayad si Hihu te pegtuman te langun ne balaud te Magbebaye, ne Manama te Israil tenged su mig-ilingan din ka hinimuwan ni Hirubuwam ne iyan egpuunan ne nakasale ka me matig-Israil.
\par }{\SH Ka pegkapatey ni Hihu
\par }{\PP \VS{32}Te seeye ne timpu, imbunsuran e te Magbebaye ne Manama te egsalin ka kaluahan te inged te Israil. Natalu ni Hari Hasail ne Hari te Sirya ka langun ne inged ne sakup te Israil
\VS{33}ne diye dapit te igsile te Weyig ne Hurdan. Lagkes ka langun ne tane te kabuhalan ni Gad, ni Rubin, wey ka diye dapit te igsile te tane te kabuhalan ni Manasis, puun te Aruwir ne marani te weyig ne Arnun taman te inged ne Gilyad wey Basan.
\par }{\PP \VS{34}Ne ka langun ne neyitabu te peghari ni Hihu wey te karesen din, nasulat diye te Sulatanan te me Guhuren te me Hari te Israil.
\VS{35}Ne migpatey si Hihu ne diye ilebeng te Samarya, wey si Huwakas ne anak din ka neyimu ne Hari subal kandin.
\VS{36}Migginguma te daruwa ne pulu wey walu (28) ne leg‑un ka peghari ni Hihu diye te Israil.

\par }\Chap{11}{\SH Si Ataliya ne rayna te Huda
\par }{\R (2 Kru. 22:10-23:15)
\par }{\PP \VerseOne{1}Te pegkanengnengi te iney ni Ahasiyas ne si Ataliya te napatey e ka anak din, inggule din e ka langun ne pamilya te Hari.
\VS{2}Piru migweil-weil si Hihusaba, ka anak ne malitan ni Hari Huram—intakew rin si Huwas ne anak ni Ahasiyas, puun te diye te duma pad ne me anak te Hari ne egpangimatayan. Ne inggeles e ni Hihusaba si Huwas diye te sinabeng te timplu duma te suluhuanen ne talagtanggu kandin, purisu ware sikandin nakalagkes ni Ataliya te eggimatey. Atebey ni Ahasiyas si Hihusaba.
\VS{3}Ne inggeles dan si Huwas taman te hen‑em ne leg‑un diye te timplu te Manama, taheed te si Ataliya ka migmandu isip rayna te intiru ne Huda.
\par }{\PP \VS{4}Te igkapitu ne leg‑un te peggeles ki Huwas, impeumew ni Hihuyada ne Labew ne Talagpanubad ka me talagbantey te Hari wey ka me talagbantey te palasyu ne egpeendiyeen te timplu te Magbebaye. Ne impanengneng din sikandan te planu rin wey impasaad, nataman impakita rin e si Huwas ne anak te Hari.
\VS{5}Ne ingkahiyan e sikandan ni Hihuyada, “Seini naa himuwa niyu: ka sabeka te tatelu ne punduk ne egbantey te Aldew te Peggimeley, iyan egbantey te palasyu.
\VS{6}Ne ka igkarangeb ne punduk ka egbantey te gumawan te Sur, wey ka igkatelu ne punduk ka egbantey diye te gumawan te palasyu eyew egbulig te seeye se duma ne migbantey dutu.
\VS{7}Ne ka daruwa pad man‑e ne punduk te me talagbantey ne ware himu te Aldew te Peggimeley, iyan egbantey diye te timplu te Magbebaye
\VS{8}eyew te pegbantey te Hari minsan hendei sikandin eggendiye. Keilangan ne andam layun ka me panganiban niyu. Himatayi niyu ka minsan hentew ne egdani-rani kaniyu.”
\par }{\PP \VS{9}Ne intuman te me upisyal ka langun ne imbanasal ni Hihuyada ne talagpanubad. Ne inlibulung dan e ka me etew ran ne ware himu te Aldew te Peggimeley duma te seeye se migbunsud e migtrabahu wey miggendiyad e te ki Hihuyada.
\VS{10}Ne impamehey rin e diye te me upisyal te ginatus ne me sundalu ka me deldeg wey me kalasag ne ki Hari Dabid dengan ne intines diye te timplu te Manama.
\VS{11}Ne migmanasindeg e ka me talagbantey ne nakaandam se me panganiban eyew te pegbantey te Hari. Migmanasindeg sikandan puun te igkakawanan ne balabahan taman te igkahibang ne balabahan ne miglingut te timplu wey altar.
\VS{12}Ne impalihawang e ni Hihuyada si Huwas ne anak te Hari. Ne in-itisan din e te lana ka ulu rin wey ingkurunaan wey imbehayan din e degma te insulat ne me balaud te pegkahari wey impanengneng dan e ne Hari. Ne migpamalakpak e ka me etew wey migpanguleyi ka egbantug te Hari.
\par }{\PP \VS{13}Te pegkarineg ni Ataliya te kahulub te me talagbantey wey te me etew, miggendiye sikandin te timplu te Magbebaye ne Manama.
\VS{14}Te pegginguma rin diye, nakita rin e ka Hari ne migsasindeg diye te lenged te sungkaleg ne egsasindehan te me Hari eyew egpakakita ka langun kandin sumale te nabatasan. Ne nakita rin ne inlingutan ka Hari te me kumandir wey me talagparahing te trumpita. Ne miggale-gale wey migparahing te me trumpita ka keet-etawan te intiru ne Huda. Te pegkakita ni Ataliya dutu, inggisi din e ka insaluub din wey migpanguleyi ne migkahi, “Me akalen! Me akalen!”
\VS{15}Ne insuhu ni Hihuyada ne talagpanubad ka me pangulu te me sundalu te migkahi, “Ipalihawang niyu si Ataliya te timplu wey uyana niyu diye te me sundalu ne migbantey diye te lihawangan. Himatayi niyu sikandin diye wey kene ne kayi te seled te timplu te Magbebaye. Ne ilagkes niyu te eggimatey ka minsan hentew ne egpangabang kandin.”
\VS{16}Purisu indakep dan e si Ataliya wey in-uyan dan e diye te gumawan ne egbayaan te me kudde ne egseled te lama te palasyu te Hari, wey diye dan himatayi sikandin.
\par }{\SH Ka me kasabutan ne inggimu ni Hihuyada
\par }{\R (2 Kru. 23:16-21)
\par }{\PP \VS{17}Ne miggimu si Hihuyada te kasabutan duma te keet-etawan wey te Hari ne egpamakey sikandan te Magbebaye ne Manama isip me keet-etawan din, wey keilangan ne egmatinumanen ka Hari wey ka keet-etawan te tagse sabeka.
\VS{18}Ne miggendiye ka langun ne etew te timplu ni Baal wey ingguhus dan e seini. Inlupet dan ka me altar, ka me larawan din, wey inggimatayan dan ka talagpanubad ni Baal ne si Matan diye te tangkaan te me altar. Ne impabantayan e ni Hihuyada te me talagtameng ka timplu te Magbebaye ne Manama.
\VS{19}Ne inlibulung din ka langun ne pangulu te ginatus ne me sundalu, ka me talagbantey, wey ka langun ne me etew. Ne indulung dan e ka Hari puun te timplu taman te palasyu. Diye sikandan migbaye te gumawan te me talagbantey peendiye te baley te Hari. Ne migpinnuu e ka Hari te trunu rin.
\VS{20}Purisu miggale-gale ka langun ne keet-etawan te Huda su warad ma samuk te siyudad te neyimatayan e si Ataliya diye te palasyu te Hari.
\par }{\PP \VS{21}Pitu pad ka idad ni Huwas te neyimu sikandin ne Hari te Huda, te igkapitu ne leg‑un te peghari ni Hihu te Israil. Ne mighari si Huwas diye te Hirusalim te hep‑at ne pulu (40) ne leg‑un. Si Sibiya ne matig-Birsiba ka iney rin.

\par }\Chap{12}{\SH Ka peghari ni Huwas te Huda
\par }{\R (2 Kru. 23:16-23)
\par }{\PP \VerseOne{1}Te igkapitu ne leg‑un te peghari ni Hihu te Israil, migbunsud e mighari si Huwas te Huda. Mighari sikandin diye te Hirusalim te hep‑at ne pulu (40) ne leg‑un. Si Sibya ka ngaran te iney rin ne matig-Birsiba.
\VS{2}Meupiya ka hinimuwan ni Huwas diye te tangkaan te Magbebaye ne Manama te langun ne timpu, su impanulu ma sikandin ni Hihuyada.
\VS{3}Piru ware naawe ka me panubaran diye te me bubungan, wey migpabulus ded migmanubad ka me etew wey migmanutung te me insinsu diye.
\par }{\PP \VS{4}Ne migkahiyan ni Huwas ka me talagpanubad, “Ka langun ne pelata, wey ka buhis, lagkes ka halad ne egpuun te geyinawa te tagse sabeka ne etew, eg-uyanen diye te baley te Magbebaye.
\VS{5}Keilangan ne eglimuren seini te me talagpanubad, su eyew egkahamit te minsan nekey ne keilangan ne eg-ay-ayaran diye te timplu te Magbebaye ne Manama.”
\par }{\PP \VS{6}Piru migginguma re due te daruwa ne pulu wey tatelu (23) ne leg‑un ka pegmandu ni Hari Huwas, warad iya minsan sabeka ne baad te timplu ne naay-ayaran.
\VS{7}Purisu impeumew ni Huwas si Hihuyada ne talagpanubad wey ka duma ne me talagpanubad wey ingkahiyan, “Mania te ware niyu paay-ayari ka timplu? Na, puun kuntee kene niyud gamita ka seleppi te kaniyu ne keilangan. Keilangan ne egkahamit sika te peg-ayad-ayad te timplu.”
\VS{8}Ne mig-uyun ka me talagpanubad ne kenad e ne sikandan ka egdawat te pelata, wey kenad ne sikandan ka impiyalan te peg-ayad-ayad te timplu.
\par }{\PP \VS{9}Ne migkuwa si Hihuyada te kehun wey inlungahan din ka suppe, wey intahu din seini diye te igkakawanan te panubaran diye te timplu te Magbebaye. Emun ke due egbehey te seleppi diye te timplu, ka me talagpanubad e ne migbantey te gumawan te timplu ka egtahu dutu diye te kehun.
\VS{10}Ne emun ke egkapenu e ka kehun, egseelen e te labew ne talagpanubad wey te sikritari te Hari ka seleppi wey igpanahu dan e te me puyungut.
\VS{11}Egkataman, igbehey ran e ka pelata diye te me etew ne impiyalan te peg-ayad-ayad te timplu te Magbebaye. Ne duen dan e egkua ka igbayad te me panday wey te me trabahanti,
\VS{12}te me masun, wey me talagperi te batu. Ne duen e degma egkua ka igbeli te me kayu, me sinapsapan ne batu ne egkeilanganen te peg-ayad-ayad te timplu, wey te duma pad ne galastuwan.
\VS{13}Piru ware sikandan miggamit te sika ne pelata eyew te peggimu te pelenggana ne pelata, te igpanempug te me pebilu te sulu, me yahung wey ke trumpita naa, wey ke duma pad iling te bulawan wey ke pelata naa.
\VS{14}Imbehey ran langun seini te seeye se eg-ayad-ayad te timplu te Magbebaye.
\VS{15}Ne ware dan e insa a ke immenu te eggastu ka me pelata te seeye se imbehayan dan te seleppi, tenged su egkasalihan ma sikandan.
\VS{16}Ka inhalad ne pelata para te sale ne ware tuyui, wey te sale ne intuyuan, warad e uyana diye te timplu su para seini te me talagpanubad.
\par }{\PP \VS{17}Te seeye ne timpu, inlusuran ni Hasail ne Hari te Sirya ka inged ne Gat wey naahew rin iya seini. Te pegkeimpus dutu, migpabulus e sikandin diye te Hirusalim eyew iyan din e man‑e eglusuran.
\VS{18}Piru impanguwa ni Hari Huwas ka langun ne inhalad diye te Magbebaye te kaap-apuan din ne si Hihusapat, Hihuram, wey ni Ahasiyas ne me Hari dengan te Huda, lagkes ka me dasag din mismu, wey ka langun ne bulawan ne diye nakatahu te timplu wey te palasyu wey imbehey rin e diye te ki Hasail. Purisu warad e migpabulus miglusud si Hasail diye te Hirusalim.
\par }{\PP \VS{19}Ka duma pad ne himu ni Huwas, nasulat diye te Sulatanan te me Guhuren te me Hari te Huda.
\par }{\PP \VS{20}Te katammanan, implanuwan si Huwas te mareet te me upisyal rin, wey inggimatayan dan e sikandin diye te Bit-Milu, ka dalan peendiye te Sila.
\VS{21}Ensi Husakar ne anak ni Simit wey si Husabat ne anak ni Sumir ka miggimatey kandin. Ne diye dan sikandin ilebeng te Hirusalim duma te me kaap-apuan din. Ne si Amasiyas ne anak din ka migsubal kandin mighari.

\par }\Chap{13}{\SH Ka peghari ni Huwakas te Israil
\par }{\PP \VerseOne{1}Te igkararuwa ne pulu wey tatelu (23) e ne leg‑un te peghari ni Huwas ne anak ni Ahasiyas diye te Huda, migbunsud e degma mighari si Huwakas ne anak ni Hihu diye te Israil wey diye te Samarya ka ugpaan din te mighari. Ne mighari sikandin te sapulu wey pitu (17) ne leg‑un diye te Samarya.
\VS{2}Mareet ka hinimuwan ni Huwakas diye te tangkaan te Magbebaye ne Manama, mig-ilingan din ka mareet ne hinimuwan ni Hirubuwam ne anak ni Nibat ne iyan egpuunan ne nakasale ka me matig-Israil.
\VS{3}Purisu nabelu ka Magbebaye te me matig-Israil, ne puun due layun din e sikandan ipatalu ki Hasail ne Hari te Sirya wey nataman diyad e man‑e te anak din ne si Bin-Hadad.
\VS{4}Ne migpeyid‑u-hid‑u si Huwakas diye te Magbebaye wey imbulihan iya sikandan tenged su neyid‑u ka Magbebaye kandan te imbaybayaran te Hari te Sirya.
\VS{5}Purisu impeuyanan te Magbebaye te talagluwas ka me matig-Israil, wey naluwas iya sikandan puun te matig-Sirya. Purisu migmalinawen e ka me matig-Israil iling te dengan.
\VS{6}Piru minsan pad due, migpabulus ded sikandan ka miggimu te sale iling te hinimuwan ni Hirubuwam ne iyan migpuunan ne nakasale ka me matig-Israil. Ne ware dan degma awaa ka sungkaleg ne larawan ni Asira diye te Samarya.
\par }{\PP \VS{7}Ne nasamaan naan de si Huwakas te lalimma ne pulu (50) ne sundalu ne migpangudde, sapulu ne karwahi wey sapulu ne libu (10,000) ne me sundalu ne miggipanew, su impangimatayan man e ka me duma ran te Hari te Sirya, wey indi-diekan de iling te alinepung.
\par }{\PP \VS{8}Ka duma ne neyitabu te peghari ni Huwakas, lagkes ka neyimu rin wey ka karesen din, nasulat diye te Sulatanan te me Guhuren te me Hari te Israil.
\VS{9}Ne migpatey si Huwakas wey diye ilebeng te Samarya, ne si Hihuwas e ne anak din ka migsubal kandin mighari.
\par }{\SH Ka peghari ni Hihuwas te Israil
\par }{\PP \VS{10}Te igkatatelu ne pulu wey pitu (37) ne leg‑un te peghari ni Huwas diye te Huda, migbunsud e degma mighari si Hihuwas ne anak ni Huwakas diye te Samarya. Ne mighari sikandin te sapulu wey hen‑em (16) ne leg‑un.
\VS{11}Piru mareet ded degma ka hinimuwan din diye te tangkaan te Magbebaye, mig-ilingan din ka mareet ne hinimuwan ni Hirubuwam ne anak ni Nibat, ne iyan egpuunan ne nakasale ka me matig-Israil.
\VS{12}Ka duma ne hinimuwan ni Hihuwas, lagkes ka neyimu rin wey ka karesen din te pegpakig-ehet ki Amasiyas ne Hari te Huda, nasulat diye te Sulatanan te me Guhuren te me Hari te Israil.
\VS{13}Te pegpatey ni Hihuwas, si Hirubuwam e\FTNT{*}{{\FR 13:13 }
Igkarangeb seini ne Hirubuwam.} ne anak din ka migsubal kandin mighari. Ne diye sikandin ilebeng te Samarya, diye te inlebengan te duma ne me Hari te Israil.
\par }{\SH Ka pegpatey ni Ilisyu
\par }{\PP \VS{14}Sabeka ne aldew te ware pad migpatey si Hihuwas, migderalu si Ilisyu te mangune-kune. Ne miggendiye si Hihuwas ka egleuy kandin. Migsinehew sikandin ne migkahi, “Ahalen! Ahalen! Nekey naan e ka egkeyimu te egmangudde wey te egmanguntud te karwahi te Israil ke ware kad?”
\par }{\PP \VS{15}Ne migkahiyan sikandin ni Ilisyu, “Kua nu ka piet nu wey tunud.” Purisu ingkuwa rin e degma seini.
\VS{16}Ne migkahi si Ilisyu, “Bengata nu ka piet.” Purisu imbengat din e ka piet. Ne intel-eban e ni Ilisyu te belad din ka belad te Hari.
\VS{17}Ne migkahi e sikandin, “Lukati nu ka bintana ne dapit te igsile”, wey inlukatan din e degma seini. Ne impapane e ni Ilisyu ka tunud ni Hari Hihuwas wey migkahiyan e man‑e sikandin ni Ilisyu, “Sika ne pane ka palinneu ne egpakapanalu ka te me matig-Sirya, egdereetan nu iya ka me matig-Sirya diye te Apik.”
\VS{18}Migkahi pad man‑e si Ilisyu, “Kuwa ke pa te lein ne me tunud wey ilampes nu te tane,” wey ingkuwa rin e seini wey inlampes din e diye te tane te katatelu, wey migpeeneng-eneng e sikandin.
\VS{19}Piru nabelu si Ilisyu wey ingkahiyan din ka Hari, “Kalalimma wey ke keen‑em nu perem ilampes, su eyew egkatalu nud iya ne malehet ka Sirya. Na kuntee, katatelu nu re iya degma egkatalu sikandan.”
\par }{\PP \VS{20}Nataman migpatey e si Ilisyu wey inlelebeng dan e sikandin.
\par }{\PP Ne ka me matig-Muwab, nabatasan dan ne eglusud te Israil te pegbunsud te leg‑un.
\VS{21}Sabeka ne timpu, miglelebeng ka me matig-Israil te sabeka ne lukes. Ne sahuhune ne nakakita sikandan te me etew ne eglusud. Ne sikan de, ingkaregpak dan e ka minatey diye te inlebengan ki Ilisyu. Saliet de iya te nakaragket ka lawa te minatey diye te tul‑an ni Ilisyu, neuyag e ka minatey wey migsasindeg e.
\par }{\SH Ka pegpahiggireey te Israil wey Sirya
\par }{\PP \VS{22}Ne imbaybayaran ni Hasail ne Hari te Sirya ka me matig-Israil te langun ne timpu te peghari ni Huwakas.
\VS{23}Piru neyid‑u ka Magbebaye ne Manama kandan, wey imbulihan din ded sikandan tenged te kasabutan din engki Abraham, Isaak, wey Hakub. Ne puun due, ware din dereeti wey balahara ka keet-etawan din.
\par }{\PP \VS{24}Ne migpatey e si Hasail ne Hari te Sirya, wey si Bin-Hadad e ne anak din ka migsubal kandin mighari.
\VS{25}Natalu ni Hihuwas ka Sirya te katatelu, wey naawi din ded diye ki Bin-Hadad ka me siyudad te Israil ne naahew te amey rin ne si Hasail puun te amey rin ne si Huwakas.

\par }\Chap{14}{\SH Ka peghari ni Amasiyas te Huda
\par }{\R (2 Kru. 25:1-24)
\par }{\PP \VerseOne{1}Te igkarangeb ne leg‑un te peghari ni Hihuwas ne anak te Hari te Israil ne si Huwakas, neyimu e degma ne Hari te Huda si Amasiyas ne anak ni Huwas.
\VS{2}Daruwa ne pulu wey lalimma (25) ka idad ni Amasiyas te neyimu sikandin ne Hari, wey mighari sikandin diye te Hirusalim te daruwa ne pulu wey siyam (29) ne leg‑un. Si Hihu-Adan ne matig-Hirusalim ka iney rin.
\VS{3}Meupiya ka hinimuwan ni Amasiyas diye te tangkaan te Magbebaye ne Manama, piru kene amana ne iling keupiya te hinimuwan te kaap-apuan din ne si Dabid. Su in-ikul rin ma ka langun ne hinimuwan te amey rin ne si Huwas.
\VS{4}Ne ware naawe ka me panubaran diye te me bubungan, wey migpabulus ded migmanubad ka me etew wey migmanutung te insinsu diye.
\par }{\PP \VS{5}Te migmaresen e ka peghari din, impeyimatayan din e ka me upisyal rin ne miggimatey te amey rin ne Hari.
\VS{6}Piru ware din mule ilagkes te eggimatey ka me anak dan, su sumale te nakahi diye te sinulat ni Muwisis ne balaud te Magbebaye ne Manama, “Keilangan ne kene eggimatayan ka amey tenged te sale te anak din, wey keilangan ne kene degma eggimatayan ka anak tenged te sale te amey rin. Egpatey re ka etew tenged te sale din mismu.”
\par }{\PP \VS{7}Ne nekeyimatey si Amasiyas te sapulu ne libu (10,000) ne sundalu ne me matig-Idum diye te bangalug ne egngaranan te Asin, wey naahew ran iya ka Sila ne migngaranan dan e seini te Huktiil. Ne seinid en iya ka ngaran te inged taman kuntee.
\par }{\PP \VS{8}Sabeka ne aldew, migsuhu si Amasiyas te me suluhuanen ne egpeendiyeen te Hari te Israil ne si Hihuwas ne anak ni Huwakas ne anak ni Hihu te pegkahi, “Hendini ka su egpahireey ki.”
\VS{9}Ne migtabak si Huwas ne Hari te Israil pinaahi te seini ne pangguhuren, “Due sapinit diye te Libanun ne migkahi diye te kayu ne sidar, ‘Ipaasawa nu mule ka anak nu ne malitan te anak ku.’ Piru due miglihad ne mahintalunan ne mananap wey indi-diekan din e ka sapinit.
\VS{10}Migpaambug kad ubag Amasiyas su natalu nu ma ka me matig-Idum. Eleg e perem sika su migpanalu kad ma. Uugpe kad mule te baley nu. Mania te egpamitew ka te gubut ne iyan egpakarereet keykew wey te keet-etawan te Huda?”
\par }{\PP \VS{11}Piru ware migpammineg si Amasiyas. Purisu inlusuran ni Hihuwas ne Hari te Israil si Amasiyas wey migpahiggireey sikandan diye te Bit-Simis ne sakup te Huda.
\VS{12}Ne natalu te Israil ka Huda wey migpamallahuy e ka me sundalu te Huda wey migpanguli e diye te me ugpaan dan.
\VS{13}Ne narakep ni Hari Hihuwas si Hari Amasiyas diye te Bit-Simis. Ne miggendiyad si Huwas te Hirusalim wey impangguhus din e ka matikang wey makepal ne batu ne alad; puun te Gumawan ni Ipraim taman te Gumawan te Pikungan, me sabeka ne gatus wey walu ne pulu (180) ne mitrus se kariyuan puun te Gumawan ni Ipraim.
\VS{14}Ne impanguwa rin e ka langun ne bulawan, pelata, wey ka me kasangkapan ne nakita rin diye te timplu te Manama. Impanguwa rin degma ka me karatuan te Hari ne diye te palasyu, lagkes ka nenaddakep ne me etew wey impanguyan din e diye te Samarya.
\par }{\PP \VS{15}Ka duma ne hinimuwan ni Hihuwas lagkes ka pegpanalu rin te timpu ne migpakig-ehet sikandin ki Amasiyas ne Hari te Huda, nasulat diye te Sulatanan te me Guhuren te me Hari te Israil.
\VS{16}Te pegpatey ni Hihuwas, diye ded sikandin ilebeng te Samarya, diye te lebenganan te me Hari te Israil, wey si Hirubuwam e\FTNT{*}{{\FR 14:16 }
Igkarangeb seini ne Hirubuwam.} ne anak din ka migsubal kandin mighari.
\par }{\SH Ka pegkapatey ni Amasiyas ne Hari te Huda
\par }{\R (2 Kru. 25:25-28)
\par }{\PP \VS{17}Neuyag pad si Amasiyas ne anak ni Huwas ne Hari te Huda te sapulu wey lalimma (15) ne leg‑un puun te pegpatey ni Hari Huwas ne anak ni Huwakas ne Hari te Israil.
\VS{18}Ne ka duma pad ne guhuren meyitenged te peghari ni Amasiyas, nasulat diye te Sulatanan te me Guhuren te me Hari te Huda.
\par }{\PP \VS{19}Ne due me etew te Hirusalim ne migplanu ne eggimatey ki Amasiyas. Purisu migpallahuy sikandin puun te Hirusalim peendiye te siyudad te Lakis. Piru impatalukunan sikandin te me kuntere din wey impeyimatayan diye.
\VS{20}Ne indulan dan e te kudde ka lawa rin wey in-uyan diye te Hirusalim wey inlebeng dan e sikandin diye te inlebengan te me kaap-apuan din diye te siyudad ni Dabid.
\VS{21}Ne migweil-weil ka keet-etawan te Huda wey impasubal ran e ipahari ka anak din ne si Usiyas ne sapulu wey hen‑em (16) pad se idad.
\VS{22}Sikandin ka mig-ayad-ayad te siyudad te Ilat ne naawi din eyew egkasakup ded man‑e te Huda te migpatey e ka amey rin.
\par }{\SH Ka peghari te Israil te lein ne Hirubuwam
\par }{\PP \VS{23}Te igkasapulu wey lalimma (15) ne leg‑un te peghari ni Amasiyas diye te Huda, mighari e degma si Hirubuwam\FTNT{†}{{\FR 14:23 }
Lein degma seini ne Hirubuwam.} diye te Israil, diye te Samarya. Mighari si Hirubuwam seled te hep‑at ne pulu wey sabeka (41) ne leg‑un.
\VS{24}Mareet ka hinimuwan din diye te tangkaan te Magbebaye ne Manama, su mig-ilingan din ka langun ne mareet ne hinimuwan ni Hirubuwam ne anak ni Nibat, ne iyan migpuunan ne nakasale ka Israil.
\VS{25}Ne si Hirubuwam ka nakaawi te me inged te Israil ne naahew dengan su eyew ka eletanan te Israil egpekeuma red man‑e diye te Hamat taman te namatey ne dahat. Su sika ka saad te Magbebaye, ka Manama te Israil ne impalalag din te suluhuanen din ne si Hunas ne anak ni Amitay ne matig-Gat-Hipir.
\VS{26}Ne nakita te Magbebaye ne nabaybayaran amana ka matig-Israil. Ware nakasangi kandan ne ware nabaybayari, minsan ke uripen ma wey se kene, wey ware egpakabulig kandan.
\VS{27}Piru kene ne planu te Magbebaye ne egguleen ka me matig-Israil taman te warad egkasame kayi te ampew te tane, purisu imbulihan din sikandan pinaahi te pegpeuyan din ki Hirubuwam ne anak ni Hihuwas.
\par }{\PP \VS{28}Ne ka duma ne me hinimuwan ni Hirubuwam wey ka langun ne immangimu rin, ka karesen din, ka pegpakiggira rin, ka peggawi din te Damasku wey te Hamat ne nasakup dengan te Huda, nasulat diye te Sulatanan te me Guhuren te me Hari te Israil.
\VS{29}Te pegpatey ni Hirubuwam, diye sikandin ilebeng te lebenganan te me Hari te Israil. Ne si Sakariyas ne anak din ka neyimu ne Hari subal kandin.

\par }\Chap{15}{\SH Ka peghari ni Asariyas te Huda
\par }{\R (2 Kru. 26:1-23)
\par }{\PP \VerseOne{1}Te igkararuwa ne pulu wey pitu (27) ne leg‑un te peghari ni Hirubuwam\FTNT{*}{{\FR 15:1 }
Igkarangeb seini ne Hirubuwam.} te Israil, migbunsud e degma mighari diye te Huda si Usiyas\FTNT{†}{{\FR 15:1 }
Te Hibruwanen: Asariyas ne iyan ka lein ne paahi te pegsulat te ngaran ne Usiyas.} ne anak ni Amasiyas.
\VS{2}Sapulu wey hen‑em (16) ka idad ni Usiyas te neyimu sikandin ne Hari, wey mighari sikandin te Hirusalim te lalimma ne pulu wey daruwa (52) ne leg‑un. Si Hikuliyas ne matig-Hirusalim ka iney rin.
\VS{3}Meupiya ka hinimuwan din diye te tangkaan te Magbebaye ne Manama iling te inggimu te amey rin ne si Amasiyas.
\VS{4}Piru ware naawe ka me panubaran diye te me bubungan, wey migpabulus ded migmanubad ka me etew wey migmanutung te insinsu diye.
\VS{5}Ne impeibungan sikandin te Magbebaye taman te migpatey sikandin. In-awaan e sikandin te katenged din wey impasuwey e sikandin ipeugpe. Purisu si Hutam e ne anak din ka impiyalan din te palasyu rin wey ka migpangulu te keet-etawan te Huda.
\par }{\PP \VS{6}Ne ka duma ne guhuren meyitenged te peghari ni Usiyas wey te langun ne neyimu rin, nasulat diye te Sulatanan te me Guhuren te me Hari te Huda.
\VS{7}\XREF{✡}{{\XO 15:7 }
Isa 6:1.}Ne migpatey e si Usiyas ne diye sikandin ilebeng te inlebengan te me kaap-apuan din, diye te Siyudad ni Dabid. Ne si Hutam e ne anak din ka migsubal kandin mighari.
\par }{\SH Ka peghari ni Sakariyas te Israil
\par }{\PP \VS{8}Te igkatelu ne pulu wey walu (38) ne leg‑un te peghari ni Usiyas diye te Huda, migbunsud e degma mighari si Sakariyas ne anak ni Hirubuwam diye te Israil wey diye te Samarya ka mig-ugpaan din te mighari. Ne hen‑em de ne bulan si Sakariyas ka mighari diye te Samarya.
\VS{9}Mareet ka hinimuwan din diye te tangkaan te Magbebaye, iling te me kaap-apuan din, su in-ikul rin ka mareet ne hinimuwan ni Hirubuwam ne anak ni Nibat ne iyan migpuunan ne nakasale ka matig-Israil.
\VS{10}Ne due etew ne egngaranan ki Salum ne anak ni Habis ne migsuman-suman te mareet ki Sakariyas. Ne impeyimatayan din si Sakariyas diye te Ibliam wey sikandin e ka migsubal kandin mighari.
\par }{\PP \VS{11}Ne ka duma ne neyitabu te peghari ni Sakariyas, nasulat diye te Sulatanan te me Guhuren te me Hari te Israil.
\par }{\PP \VS{12}\XREF{✡}{{\XO 15:12 }
2Har 10:30.}Purisu natuman e ka insaad te Magbebaye ki Hihu ne migkahi, “Iyan eghari te Israil ka me kabuhalan nu taman te igkeep‑at ne kabuhalan.”
\par }{\SH Ka peghari ni Salum te Israil
\par }{\PP \VS{13}Te igkatelu e ne pulu wey siyam (39) ne leg‑un te peghari ni Usiyas diye te Huda, migbunsud e degma mighari diye te Israil si Salum ne anak ni Habis. Senge-bulan de sikandin ka mighari te Samarya.
\VS{14}Ne due etew ne egngaranan ki Minahim ne anak ni Gadi ne miggendiye te Samarya. Ka sika ne etew, migpuun diye te Tirsa. Nataman, miggimatayan din si Salum wey sikandin e ka migsubal kandin mighari.
\VS{15}Ka duma ne neyitabu te peghari ni Salum, lagkes ka planu rin te peggimatey ki Sakariyas, nasulat diye te Sulatanan te me Guhuren te me Hari te Israil.
\VS{16}Nataman, miggipanew e si Minahim puun te Tirsa wey inlusuran din ka Tapua wey ka me inged ne nakalingut due, su ware sikandan migpeiluk-iluk kandin. Impangimatayan din ka langun ne mahinged diye wey impangebuan din ka egkengabberes.
\par }{\SH Ka peghari ni Minahim te Israil
\par }{\PP \VS{17}Te igkatelu e ne pulu wey siyam (39) ne leg‑un te peghari ni Usiyas diye te Huda, migbunsud e degma mighari diye te Israil si Minahim ne anak ni Gadi. Ne mighari sikandin seled te sapulu ne leg‑un diye te Samarya.
\VS{18}Mareet ka hinimuwan din diye te tangkaan te Magbebaye. Su te intiru ne umul rin, mig-ikul sikandin te mareet ne hinimuwan ni Hirubuwam ne anak ni Nibat, ne iyan egpuunan ne nakasale ka me matig-Israil.
\VS{19}Ne inlusuran ni Tiglat-Pilisir ne Hari te Asirya ka Israil. Piru imbayaran sikandin ni Minahim te tatelu ne pulu wey lalimma ne libu (35,000) ne kilu ne pelata eyew egbulihan sikandin ne egpakapabulus ded ka eghari.
\VS{20}Naangey seeye ni Minahim diye te me meyaman ne me etew te Israil. Impehes din ka tagse sabeka kandan pabayara te tigliware te kilu ne pelata eyew igbehey diye te Hari te Asirya. Purisu mig-uli e ka Hari te Asirya wey warad migpabulus.
\par }{\PP \VS{21}Ne ka duma ne neyitabu te peghari ni Minahim wey ka langun ne neyimu rin, nasulat diye Sulatanan te me Guhuren te me Hari te Israil.
\VS{22}Ne migpatey sikandin, wey iyan migsubal kandin mighari si Pikahiyas ne anak din.
\par }{\SH Ka peghari ni Pikahiyas te Israil
\par }{\PP \VS{23}Te igkalalimme e ne pulu (50) ne leg‑un ni Usiyas te mighari diye te Huda, migbunsud e degma mighari si Pikahiyas diye te Israil wey diye te Samarya ka ugpaan din te mighari. Ne daruwa re ne leg‑un sikandin ka mighari diye te Samarya.
\VS{24}Mareet ka hinimuwan din diye te tangkaan te Magbebaye. Su mig-ikul sikandin te mareet ne hinimuwan ni Hirubuwam ne anak ni Nibat, ne iyan egpuunan ne nakasale ka matig-Israil.
\VS{25}Ne due etew ne egngaranan ki Pika ne anak ni Rimalya ne pangulu te me sundalu ni Pikahiyas. Migpakigsabut sikandin te lalimma ne pulu (50) ne matig-Gilyad eyew te peggimatey ki Pikahiyas. Ne inggimatayan dan iya sikandin lagkes si Argub wey si Aryi diye te inlig‑enan ne inged diye te palasyu te Samarya. Ne si Pika ka migsubal kandin mighari.
\VS{26}Ne ka duma ne neyitabu te peghari ni Pikahiyas wey ka langun ne neyimu rin, nasulat diye te Sulatanan te me Guhuren te me Hari te Israil.
\par }{\SH Ka peghari ni Pika te Israil
\par }{\PP \VS{27}Te igkalalimme e ne pulu wey daruwa (52) ne leg‑un te peghari ni Usiyas diye te Huda, human pad migbunsud si Pika ka mighari te Israil wey diye te Samarya ka ugpaan din te mighari. Ne daruwa ne pulu (20) ne leg‑un sikandin ka mighari diye te Samarya.
\VS{28}Mareet ka hinimuwan din diye te tangkaan te Magbebaye ne Manama. Su mig-ikul ma sikandin te mareet ne hinimuwan ni Hirubuwam ne anak ni Nibat, ne iyan egpuunan ne nakasale ka me matig-Israil.
\par }{\PP \VS{29}Ne hengkayi te iyan e mighari te Israil si Pika, miglusud e man‑e si Tiglat-Pilisir ne Hari te Asirya. Ne naahew rin ka siyudad te Ayun, te Abil-Bit-Maaka, te Hanuwa, te Kidis, wey te Asur. Naahew rin man‑e ka inged te Gilyad, te Galiliya wey ka langun ne inged te Naptali. Ne impandakep din ka keet-etawan wey impanguyan din e diye te Asirya.
\par }{\PP \VS{30}Ne due etew ne egngaranan ki Husiyas ne anak ni Ila ne migplanu te pegdereet ki Pika ne anak ni Rimalya. Inggimatayan din si Pika wey migsubal sikandin mighari. Neyitabu seini te igkararuwa ne pulu (20) ne leg‑un te peghari ni Hutam diye te Huda.
\VS{31}Ne ka duma ne neyitabu te peghari ni Pika wey ka langun ne neyimu rin, nasulat diye te Sulatanan te me Guhuren te me Hari te Israil.
\par }{\SH Ka peghari ni Hutam te Huda
\par }{\R (2 Kru. 27:1-9)
\par }{\PP \VS{32}Te igkarangeb ne leg‑un te peghari ni Pika ne anak ni Rimalya diye te Israil, migbunsud e degma mighari diye te Huda si Hutam ne anak ni Usiyas.
\VS{33}Daruwa ne pulu wey lalimma (25) ka idad din te neyimu sikandin ne Hari, wey mighari sikandin diye te Hirusalim te sapulu wey hen‑em (16) ne leg‑un. Si Hirusa ne anak ni Saduk ka iney rin.
\VS{34}Meupiya ka hinimuwan din diye te tangkaan te Magbebaye iling te hinimuwan te amey rin ne si Usiyas.
\VS{35}Piru ware naawe ka me panubaran diye te me bubungan, wey migpabulus ded migmanubad ka me etew wey migmanutung te me insinsu diye. Sikandin man‑e ka miggimu te Gumawan diye te kakiliran te timplu te Magbebaye.
\par }{\PP \VS{36}Ne ka duma pad ne guhuren meyitenged te peghari ni Hutam wey ka langun ne neyimu rin, nasulat diye te Sulatanan te me Guhuren te me Hari te Huda.
\VS{37}Te timpu ne si Hutam ka mighari diye te Huda, impalusuran te Magbebaye ka Huda ki Risin ne Hari te Sirya wey ki Pika ne anak ni Rimalya ne Hari te Israil.
\VS{38}Ne nataman migpatey e si Hutam wey diye sikandin isabal te insabalan ded te me kaap-apuan din diye te Siyudad ni Dabid. Ne si Ahas e ne anak din ka migsubal kandin mighari.

\par }\Chap{16}{\SH Ka peghari ni Ahas te Huda
\par }{\R (2 Kru. 28:1-27)
\par }{\PP \VerseOne{1}Te igkasapulu wey pitu (17) ne leg‑un te peghari ni Pika ne anak ni Rimalya diye te Israil, migbunsud e degma mighari diye te Huda si Ahas ne anak ni Hutam.
\VS{2}Daruwa ne pulu (20) ka idad ni Ahas te neyimu sikandin ne Hari, wey mighari sikandin diye te Hirusalim te sapulu wey hen‑em (16) ne leg‑un. Mareet ka hinimuwan din diye te tangkaan te Magbebaye ne Manama, kene ne iling te hinimuwan te kaap-apuan din ne si Dabid.
\VS{3}\XREF{✡}{{\XO 16:3 }
Diy 12:31.}Mig-ikul sikandin te maddeet ne hinimuwan te me Hari te Israil. Intutung din ka anak din isip igpanubad. In-ikul rin ka maddeet ne hinimuwan te keet-etawan ne impandeldel te Magbebaye te ware pad ka me matig-Israil.
\VS{4}Ne migpanubad sikandin wey migtutung te insinsu diye te me panubaran diye te me bubungan, wey diye te me labuntud, wey diye te me lebut te kayu ne malapung.
\par }{\PP \VS{5}\XREF{✡}{{\XO 16:5 }
Isa 7:1.}Nataman, inlusuran ni Risin ne Hari te Sirya wey ni Pika ne Hari te Israil ka Hirusalim. Inlingutan dan seeye piru ware dan iya natalu si Ahas.
\VS{6}Te seeye ne timpu, naawi te Hari te inged ne Idum ka Ilat, wey indeldel din e ka me matig-Huda ne mig-ugpe diye. Ne sikandan e ka migsubal mig-ugpe diye taman kuntee.
\VS{7}Purisu migsuhu si Ahas te me suluhuanen ne egpahuhuren ki Tiglat-Pilisir ne Hari te Asirya ne migkahi, “Suluhuanen a wey uripen a nikeykew, pangabangi a nikeykew su inlusuran a te Hari te Sirya wey te Hari te Israil.”
\VS{8}Ne migpanguwa sikandin te pelata wey bulawan diye te timplu te Magbebaye wey diye te tinesanan te karatuan te palasyu. Ne impeuyan din seini eyew igdasag te Hari te Asirya.
\VS{9}Ne migsuhut ka Hari te Asirya te hangyu ni Ahas, purisu, inlusuran din ka Damasku wey naahew rin seini. Ne indakep din e ka me etew wey in-uyan din e diye te inged ne Kir wey miggimatayan din e degma si Hari Risin.
\par }{\PP \VS{10}Ne miggendiye te Damasku si Hari Ahas eyew egpakigkita ki Tiglat-Pilisir. Te diyad e sikandin, due nakita rin ne altar. Purisu impeuyanan din te larawan te altar si Uriyas ne talagpanubad, wey te eg-ilingan te peggimu kayi eyew egpeilingan kandin.
\VS{11}Ne miggimu en iya si Uriyas te altar ne impeiling din en iya te seeye se impeuyan ni Ahas puun te Damasku. Ne neimpusan din ka altar te ware pad mig-uli si Ahas.
\VS{12}Te peg-uli e ni Ahas puun te Damasku, impitew rin e ka altar wey mighalad sikandin dutu.
\VS{13}Migpanubad sikandin te egtutungen wey mighalad te egkakeen. Ne in-itis din ka igpanubad din ne eg-inumen. Migpanubad degma sikandin para te keupianan wey impabesik-besik din ka langesa diye te altar.
\VS{14}\XREF{✡}{{\XO 16:14 }
Iks 27:1-2; 2Kru 4:1.}Ne impaawe din ka tapey ne altar ne burunsi puun te natahuan kayi ne diye te tangkaan te timplu te Magbebaye, elat-elat te altar din wey te timplu, wey impatahu din seini diye te igkahibang ne balabahan te iyam ne altar.
\VS{15}Ne migkahiyan ni Ahas si Uriyas, “Puun kuntee, seinid e se dakel ne altar gamita nu te egpanubad te egtutungen te maselem wey te eghalad te egkakeen te marusilem. Gamita nu degma seini te egpanubad te egtutungen ne igpanubad te Hari wey te halad din ne egkakeen, wey te egtutungen ne igpanubad te me etew lagkes ka ighalad dan ne egkakeen wey inumen. Pabesiki nu seini te langesa te langun ne igmanubad, piru kene nu ilagkes ka burunsi ne altar su eggamiten ku te eg-ampu.”
\VS{16}Ne intuman ni Uriyas ka insuhu kandin te Hari.
\par }{\PP \VS{17}\XREF{✡}{{\XO 16:17 }
1Har 7:23-39; 2Kru 4:2-6.}Nataman impangawe e ni Hari Ahas ka langun ne me burunsi ne impeunturan te me pelenggana ne inggamit te eglaglag te weyig para te timplu. Migpeyimu degma sikandin te batu ne eg-unturan te tahuanan te weyig ne egngaranan te Dahat su eyew egkakuwa rin ka baka ne inggimu puun te burunsi ne impeunturan kayi.
\VS{18}Ne in-awe din man‑e ka egpinpinuuwan ne in-atepan diye te timplu ne eggamiten te Aldew te Peggimeley wey inlekeban din ka dalan ne bayaanan te Hari peendiye te timplu, eyew te pegpahale te Hari te Asirya.
\par }{\PP \VS{19}Ne ka duma pad ne neyitabu te peghari ni Ahas wey ka langun ne neyimu rin, nasulat diye te Sulatanan te me Guhuren te me Hari te Huda.
\VS{20}\XREF{✡}{{\XO 16:20 }
Isa 14:28.}Ne migpatey e si Ahas wey diye sikandin isabal te siyudad te Hirusalim diye te insabalan ded te me kaap-apuan din. Ne si Isikiyas e ne anak din ka migsubal kandin mighari.

\par }\Chap{17}{\SH Ka peghari ni Husiyas te Israil
\par }{\PP \VerseOne{1}Te igkasapulu wey daruwa (12) ne leg‑un te peghari ni Ahas te Huda, migbunsud e degma mighari te Israil si Husiyas ne anak ni Ila. Diye sikandin mig-ugpe te Samarya wey mighari sikandin diye te Israil te siyam ne leg‑un.
\VS{2}Mareet ka hinimuwan din diye te tangkaan te Magbebaye ne Manama, piru kene de ne iling kareet te hinimuwan te me Hari te Israil ne nekewun‑a kandin.
\VS{3}Inlusuran sikandin wey insakup ni Salmanisir ne Hari te Asirya wey impabayad sikandin te buhis.
\VS{4}Piru nanengnengan ni Salmanisir ne Hari te Asirya ne mig-akalan de sikandin ni Husiyas su migpakigsabut sikandin ki Su ne Hari te Ihiptu, wey warad e degma migbehey sikandin te buhis din te tagse leg‑un. Purisu imparakep sikandin ni Salmanisir wey impaprisu.
\par }{\SH Ka pegkatalu te Samarya
\par }{\PP \VS{5}Nataman, inlusuran e te Hari te Asirya ka Israil, wey inlingutan dan ka Samarya taman te tatelu ne leg‑un.
\VS{6}Ne naahew ni Salmanisir ka Samarya te igkasiyam ne leg‑un te peghari ni Husiyas. Ne impandakep din e ka me matig-Israil wey impanguyan e diye te Asirya, wey impeugpe din sikandan diye te siyudad te Hala, diye te me inged ne ilis te weyig ne Habur ne diye te Gusan, wey ka duma diye te me siyudad te Midiyan.
\par }{\PP \VS{7}Neyitabu seeye tenged su nakasale ka me matig-Israil te Magbebaye ne Manama ran ne iyan migpalihawang kandan puun te Ihiptu wey migluwas kandan puun te Paraun ne Hari te Ihiptu. Ne migsimba sikandan te duma ne me manama
\VS{8}wey mig-ikul te me hinimuwan te me nasud ne imparelrel te Magbebaye te me Israilita puun te tane dan su eyew iyan e egpekeugpe kayi ka me Israilita. Mig-ikul man‑e sikandan te hinimuwan te me Hari te Israil.
\VS{9}Ne miggeles-heles sikandan miggimu te igkeepes te Magbebaye ne Manama ran. Te tagse inged, deisek ma wey se dakel, miggimu sikandan te panubaran diye te me bubungan.
\VS{10}\XREF{✡}{{\XO 17:10 }
1Har 14:23.}Migpasasindeg man‑e sikandan te me sungkaleg ne larawan ni Asira diye te me bubungan wey diye te egkaralungan te me kayu.
\VS{11}Migtutung sikandan te me insinsu diye te langun ne me panubaran diye te me bubungan iling te inggimu te keet-etawan ne imparelrel te Magbebaye te me Israilita puun te tane dan su eyew iyan e egpekeugpe kayi ka me Israilita. Ne miggimu sikandan te mareet ne me himu ne igkabelu te Magbebaye.
\VS{12}Ne migsimba sikandan te me diyus-diyus minsan ke impanpanayan e sikandan te Magbebaye ne kene igpeyimu seeye.
\par }{\PP \VS{13}Ne impanpanayan te Magbebaye ka Israil wey ka Huda pinaahi te langun ne me prupita wey te me manenagne ne migkahi, “Engkeri niyud e ka maddeet ne hinimuwan niyu. Tumana niyu ka igsuhu ku kaniyu wey ikula niyu ka me tulumanen ne insuhu ku te me kaap-apuan niyu, wey impanulu ku kaniyu pinaahi te me suluhuanen ku ne me prupita.”
\VS{14}Piru ware sikandan migpalintutuu. Makehal ka me ulu ran iling te kaap-apuan dan ne ware migpalintutuu te Magbebaye ne Manama ran.
\VS{15}Ware dan tumana ka me tulumanen ne impanulu din kandan ne igpeyimu wey imbalahad dan ka kasabutan ne inggimu rin duma te me kaap-apuan dan, wey ka pegpaney-paney rin kandan. Nasi migsimba sikandan te me diyus-diyus ne ware karuan wey neyimu degma sikandan ne ware karuan. Mig-ikul sikandan te batasan te me etew diye te duma ne nasud minsan impanpanayan e sikandan te Magbebaye.
\VS{16}\XREF{✡}{{\XO 17:16 }
1Har 12:28.}Ware dan tumana ka me suhu te Magbebaye ne Manama ran. Miggimu sikandan te larawan te daruwa ne nati te baka wey te sungkaleg ne larawan ni Asira, wey insimba ran si Baal wey ka langun ne bituen diye te aw-awangan.
\VS{17}\XREF{✡}{{\XO 17:17 }
Diy 18:10.}Ne intutung dan ka me anak dan isip igpanubad dan, miggimu sikandan te minsan nekey ne mareet te pegtengteng te Manama, wey migparani sikandan diye te me manenagne wey me timbusawen. Nakapabelu seini te Magbebaye.
\VS{18}Tenged te subla ne langet din te me matig-Israil, indeldel rin sikandan. Ne iyan naan de nasame ka me kabuhalan ni Huda.
\par }{\PP \VS{19}Piru ware ded man‑e migtuman ka me kabuhalan ni Huda te me suhu te Magbebaye ne Manama ran, su nasi de iya sikandan mig-ikul te me matig-Israil.
\VS{20}Purisu, in-ang-anggaan e te Magbebaye ka langun ne kabuhalan ni Israil. Imparusaan din sikandan wey impeuripen te me kuntere dan, taman te warad nasame kandan.
\par }{\PP \VS{21}Te timpu ne impegsuwey te Magbebaye ka migharian te Israil wey ka migharian te Huda,\FTNT{*}{{\FR 17:21 }
Te Hibruwanen: impegsuwey te Magbebaye ka migharian te Israil puun te baley ni Dabid.} te si Hirubuwam ne anak ni Nibat ka neyimu ne Hari te Israil, sikandin ka egpuunan ne nakapariyu ka me matig-Israil te Magbebaye wey nekeyimu te dakel ne sale.
\VS{22}In-ikul te me matig-Israil ka langun ne mareet ne hinimuwan ni Hirubuwam wey migpabulus-bulus sikandan miggimu te mareet.
\VS{23}Nataman, mig-ang-anggaan e te Magbebaye ka me matig-Israil sumale te impaney-paney rin kandan pinaahi te me prupita. Purisu naddakep wey neuyan sikandan diye te Asirya wey diye ded sikandan taman kuntee.
\par }{\SH Ka peg-ugpe te matig-Asirya diye te Israil
\par }{\PP \VS{24}Ne in-uyan te Hari te Asirya ka me matig-Babilunya, matig-Kuta, matig-Aba, matig-Hamat, wey matig-Siparbayim eyew igpeugpe diye te me siyudad te Samarya subal te me matig-Israil.
\VS{25}Te an-anayan ne peg-ugpe dan diye, ware sikandan migsimba te Magbebaye ne Manama, sikan naa ka migpeuyan ka Magbebaye te me liyun, wey neyimatayan ka duma kandan.
\VS{26}Ne due nakahuhud te Hari ne migkahi, “Ka seeye se me etew ne impeuyan nu wey impeugpe nu diye te me lungsud te Samarya, ware nakanengneng ke egmenuwen te pegsimba te manama te sika ne inged. Sikan naa ka migpeuyan ka manama te me liyun wey neyimatayan ka duma kandan, su ware sikandan nakanengneng ke nekey ka egkeilanganen te sika ne manama.”
\VS{27}Seeye naa, migsuhu ka Hari te Asirya ne miggenendue, “Paliberi niyu ka Samarya te sabeka te me talagpanubad ne narakep ta, wey diye niyud sikandin peugpaa eyew egpakapanulu te me etew meyitenged te egkeilanganen te manama te seeye ne inged.”
\VS{28}Seeye naa ka impalibed dan e diye te Samarya ka sabeka te narakep dan ne talagpanubad, wey diye ipeugpe te Bitil. Ne impanulu din e ka me etew ke egmenuwen te egpamakey ka Magbebaye.
\par }{\PP \VS{29}Piru minsan pad dutu, ka keet-etawan te duma ne nasud ne diye ipeugpe te me siyudad te Samarya, migpabulus ded migpangimu te me diyus-diyus dan wey diye dan ipanahu te me panubaran diye te me bubungan ne impangimu te me mahinged diye te Samarya.
\VS{30}Ne ka me matig-Babilunya, miggimu te diyus-diyus dan ne si Sukut-Binut. Ne ka me matig-Kuta, miggimu te diyus-diyus dan ne si Nirgal. Ne ka me matig-Hamat, miggimu te diyus-diyus dan ne si Asima.
\VS{31}Ne ka me matig-Abit, miggimu te diyus-diyus dan ne si Nibhas wey si Tartak. Ne ka me matig-Siparbayim, migtutung te anak dan eyew igpanubad te diyus-diyus dan ne si Adramilik wey si Anamilik.
\VS{32}Migsimba sikandan te Magbebaye ne Manama, piru mig-alam ded man‑e sikandan te talagpanubad ne duma ran ded eyew egpanubad diye te me panubaran ne diye te bubungan.
\VS{33}Ne minsan iya migsimba sikandan te Magbebaye, migpabulus ded sikandan migsimba te me manama ran iling te inggimu ran diye te me nasud ne impanguyanan kandan.
\VS{34}\XREF{✡}{{\XO 17:34 }
Hin 32:28; 35:10.}Ne sikan ded ka inggimu ran taman te seini ne timpu.
\par }{\PP Ware sikandan migsimba te Magbebaye wey ware sikandan mig-ikul te me balaud ne igpatuman te kabuhalan ni Hakub ne ingngaranan te Israil.
\VS{35}\XREF{✡}{{\XO 17:35 }
Iks 20:5; Diy 5:9.}Miggimu ka Magbebaye te kasabutan te me matig-Israil wey migsuhu kandan ne migkahi, “Kene kew simba te duma ne me manama, wey ke egpanimbuel naa, wey ke egpamakey naa, wey ke egpanubad naa kandan.
\VS{36}\XREF{✡}{{\XO 17:36 }
Diy 6:13.}Ke kene, sikeddi de simbaa niyu, ka Magbebaye ne migpalihawang kaniyu puun te Ihiptu pinaahi te karesen ku wey te geem ku. Keilangan ne sikeddi de panimbueli niyu wey panubari niyu.
\VS{37}Ne tumana niyu layun ka me balaud ku wey me suhu ne insulat ku para kaniyu. Kene kew en iya simba te duma ne me manama.
\VS{38}Kene niyu kalingawi ka kasabutan ne inggimu ku duma kaniyu wey kene kew simba te duma ne me manama.
\VS{39}Sikeddiey re simbaa niyu, ka Magbebaye ne Manama niyu, eyew egpangabangan ku sikaniyu puun te me kuntere niyu.”
\VS{40}Piru ware migpammineg te Magbebaye ka me etew ne migsubal te me matig-Israil diye te Samarya, wey nasi migpabulus miggimu te nabatasan dan e ne eggimuwen.
\par }{\PP \VS{41}Sikan naa, migsimba sikandan te Magbebaye, wey migsimba red man‑e sikandan te ingkulit dan ne me larawan. Ne sikan ded degma ka eggimuwen te me kabuhalan dan taman kuntee.

\par }\Chap{18}{\SH Ka peghari ni Isikiyas te Huda
\par }{\R (2 Kru. 29:1-2; 31:1)
\par }{\PP \VerseOne{1}Te igkatatelu ne leg‑un te peghari ni Husiyas ne anak ni Ila diye te Israil, migbunsud e degma mighari diye te Huda si Isikiyas ne anak ni Ahas.
\VS{2}Daruwa ne pulu wey lalimma (25) ka idad ni Isikiyas te neyimu sikandin ne Hari, wey mighari sikandin diye te Hirusalim te daruwa ne pulu wey siyam (29) ne leg‑un. Si Abiha ne anak ni Sakariyas ka iney rin.
\VS{3}Meupiya ka hinimuwan ni Isikiyas diye te tangkaan te Magbebaye ne Manama iling te hinimuwan te kaap-apuan din ne si Dabid.
\VS{4}\XREF{✡}{{\XO 18:4 }
Num 21:9.}Impangguhus din ka me panubaran diye te me bubungan, impanlupet din ka me pes-ek ne batu, wey impanempug din ka me sungkaleg ne larawan ni Asira. Inlupet din degma ka burunsi ne uled ne inggimu ni Muwisis, su mighalad man ded kayi ka me etew taman te seeye ne timpu wey ingngaranan dan seini te Nihustan.
\VS{5}Migsalig si Isikiyas te Magbebaye, ka Manama te Israil. Sikan naa ka ware egpekeiling kandin ne Hari diye te Huda, nekewun‑a ma kandin ne Hari wey ke namewuri naa.
\VS{6}Matinumanen amana si Isikiyas te Magbebaye, wey ware sikandin mig-engked ka egsinundul kandin. Intuman din ka me suhu ne impanengneng te Magbebaye ki Muwisis.
\VS{7}Ne indumaan sikandin te Magbebaye wey miglampus sikandin te langun ne inggimu rin. Migribildi sikandin te Hari te Asirya wey warad migparuma-ruma kandin.
\VS{8}Natalu rin ka me Pilistihanen taman te Gasa lagkes ka me inged ne sakup kayi, minsan ka dereisek ne bariyu wey ka derakel ne me siyudad.
\par }{\PP \VS{9}Te igkeep‑at ne leg‑un te peghari ni Isikiyas, wey igkapitu degma ne leg‑un te peghari ni Husiyas te Israil, inlusuran ni Salmanisir ne Hari te Asirya ka Samarya wey inlingutan dan seini.
\VS{10}Nataman, miglihad ka tatelu ne leg‑un, te mighen‑em e ne leg‑un si Isikiyas ne mighari wey migsiyam e degma ne leg‑un si Husiyas ne mighari, naahew e ni Salmanisir ka Samarya.
\VS{11}Ne impandakep e te Hari te Asirya ka me matig-Israil wey impanguyan e diye te Asirya, wey diyad ipeugpe te siyudad te Hala, diye te me inged ne marani te weyig ne Habur ne diye te Gusan wey diye te me siyudad te Midiyan.
\VS{12}Natalu ka me matig-Samarya su ware ma sikandan mig-ikul te suhu te Magbebaye ne Manama ran wey insupak dan ka kasabutan ne inggimu rin duma kandan. Ne minsan ka insuhu kandan ni Muwisis ne suluhuanen te Magbebaye, ware dan pammineha wey tumana.
\par }{\SH Ka peglusud ni Sinakirib te Huda
\par }{\R (2 Kru. 32:1-19)
\par }{\PP \VS{13}Te igkasapulu wey hep‑at (14) ne leg‑un te peghari ni Isikiyas diye te Huda, inlusuran te Hari te Asirya ne si Sinakirib ka langun ne siyudad te Huda ne in-alad te matikang wey makepal ne batu, wey naahew rin seini langun.
\VS{14}Purisu migpeuyan si Isikiyas ne Hari te Huda te seini ne lalag diye te Hari te Asirya ne diye te Lakis, “Nakasala a keykew. Piru igbehey ku keykew ka minsan nekey ne egbuyuen nu eyew eg-awe kad e kayi.” Sikan naa ka migbuyu ka Hari te Asirya te sapulu ne libu (10,000) ne kilu ne pelata wey sabeka ne libu (1,000) ne kilu ne bulawan.
\VS{15}Ne imbehey ni Isikiyas kandin ka langun ne pelata ne diye te timplu te Magbebaye wey ka diye te tinesanan te karatuan te palasyu.
\VS{16}Insu-su din ka bulawan ne impareket te gumawan te timplu wey ka me bulawan ne impareket diye te egtangenan te gumawan, wey imbehey rin e te Hari te Asirya.
\par }{\PP \VS{17}Ne taheed te diye te Lakis si Sinakirib ne Hari te Asirya, insuhu din ka tatelu ne pangulu te me sundalu rin duma te masulug ne me sundalu eyew egpakigkita ki Hari Isikiyas. Te diyad e sikandan te lihawangan te Hirusalim, migsanggel e sikandan diye te lenged te tubu te weyig ne egpeendiye te limuranan te weyig diye te dibabew. Marani seeye te dalan peendiye te pi‑pianan te egmamelegye te manggad.
\VS{18}Ne impeumew ran si Hari Isikiyas piru iyan de impeendiye te Hari ka anak ni Hilkiyas ne si Ilyakim ne sinalihan te palasyu, si Sibna ne sikritari, wey si Huwas ne talagsulat ne anak ni Asap.
\par }{\PP \VS{19}Ne ingkahiyan sikandan te labew ne upisyal, “Kahii niyu si Isikiyas te mig-inse ka mabantug ne Hari te Asirya: Nekey bes ka amana nu salihi?
\VS{20}Kahiyen nu buwa ne egpanalu ka te pegpakiggira te lalag de, wey kene ne pinaahi te katuenan wey keseg te me sundalu nu? Hentew bes ka insalihan nu? Mania te migribildi ka keddi?
\VS{21}Migsalig ke buwa te Ihiptu ne iling de te laye ne tuked ne nabagbag ne egpakapali te belad te seeye se eggen-gen kayi? Iling due ka Hari te Ihiptu ke due egsalig kandin.
\VS{22}Piru ke egkahi kew se me upisyal te Huda te migsalig kew te Magbebaye ne Manama niyu, na, kene naa ne si Isikiyas ded ka migpahuhus te me simbaanan wey me altar te Magbebaye diye te me panubaran diye te bubungan? Ne ingkahiyan din ka nangugpe diye te Hirusalim wey diye te duma ne siyudad te Huda te diye de sikandan egsimba te halaran diye te Hirusalim.”
\par }{\PP \VS{23}Ne migpabulus migkahi ka labew ne upisyal, “Pakigsabut ka te ahalen ku ne iyan ka Hari te Asirya. Egbehayan ku sikeykew te daruwa ne libu (2,000) ne me kudde ke due etew nu ne daruwa ne libu (2,000) ne egmangudde kayi.
\VS{24}Egmenuwen nu naa te egsukul te seeye se minsan subla ne deisek se katungdanan ne suluhuanen te ahalen ku ke egsalig ke re te me karwahi wey me sundalu ne igbehey keykew te Ihiptu?
\VS{25}Timul pad due, ka Magbebaye ka migduma keddi te miggendini eyew te pegdereet te seini ne nasud. Ka Magbebaye ka migkahi keddi ne eglusuran ka seini ne nasud wey egdereetan.”
\par }{\PP \VS{26}Ne ingkahiyan enni Ilyakim, Sibna, wey ni Huwas ka labew ne upisyal, “Iyan nu re ubag gamita ka Aramayik ne linalahan su egpakasabut key ma kayi. Kene de ne Hibruwanen su kema ke egpakarineg wey egpakasabut ka me etew ne sika te matikang wey makepal ne batu ne alad te siyudad.”
\par }{\PP \VS{27}Piru migtabak ka labew ne upisyal, “Insuhu a te ahalen ku ne igpanengneng seini te langun ne nangugpe te Hirusalim, kene ne diye de te kaniyu wey te Hari niyu. Egmanggutasan kew langun wey egkammaraan te timpu ne eglusuran ney e sikaniyu. Ne egmangeen kew e te tei niyu wey egmanginum e te ihi niyu.”
\par }{\PP \VS{28}Ne migsasindeg ka labew ne upisyal wey migpanguleyi ne miglalag te Hibruwanen, “Pammineha niyu ka inlalag te maresen ne Hari te Asirya!
\VS{29}Kene kew paakal ki Isikiyas. Kene sikandin egpakaluwas kaniyu!
\VS{30}Kene kew patipu kandin ne egsalig te Magbebaye ne egkahi, ‘Egluwasen ki iya te Magbebaye. Kene egkaahew te Hari te Asirya ka seini ne siyudad.’
\VS{31}Kene kew pammineg ki Isikiyas! Seini ka ingkahi te Hari te Asirya: Pakiggusey kew e keddi wey hural kew e! Ne egpakakeen kew e langun te behas te paras niyu wey iggira, wey egpekeinum te weyig te me belun niyu.
\VS{32}Ne egkataman, eg-angayen kud e sikaniyu wey eg-uyanen diye te tane ne iling ded te tane niyu ne masulug se pamulaan te paras, trigu, sibada, ulibu, wey due dakel ne teneb. Te sika ne paahi, kene kew egpatey. Kene kew palimbung ki Isikiyas ke egkahi sikandin ne egluwasen kew te Magbebaye ne Manama niyu.
\VS{33}Duen naa me manama te minsan hendei ne nasud ne nakaluwas kandan puun te Hari te Asirya?
\VS{34}Hendei bes ka me manama te siyudad te Hamat, Arpad, Siparbayim, Hina, wey Iba? Naluwas naa te me manama ka siyudad ne Samarya puun te geem ku?
\VS{35}Hentew‑a te me manama te sika ne me nasud ka nakaluwas te nasud dan puun te geem ku? Purisu, egmenuwen te Magbebaye te egluwas ka Hirusalim puun keddi?”
\par }{\PP \VS{36}Piru migpeeneng-eneng de ka me etew su ingkahiyan ma sikandan ni Hari Isikiyas te kene egpatabaken.
\VS{37}Ne miggendiye ki Isikiyas ka anak ni Hilkiyas ne si Ilyakim ne sinalihan te palasyu, si Sibna ne sikritari, wey si Huwas ne talagsulat ne anak ni Asap. Ne impanggisi dan ka me kumbale dan tenged te peglungku wey innangenan dan si Isikiyas te impanlalag te labew ne upisyal.

\par }\Chap{19}{\SH Ka peg-inse ni Isikiyas ki Isayas
\par }{\R (Isa. 37:1-7)
\par }{\PP \VerseOne{1}Te pegkarineg ni Hari Isikiyas te guhuren, inggisi din e ka kumbale din, wey migsaluub e sikandin te saku te pegpeila te peglungku, wey miggendiyad sikandin te timplu te Magbebaye ne Manama.
\VS{2}Ne impeendiye din ki prupita Isayas ne anak ni Amus si Ilyakim ne sinalihan te palasyu, wey si Sibna ne sikritari, wey ka igbuyag te me talagpanubad. Migsaluub sikandan langun te saku.
\VS{3}Seini ka lalag ne igpahuhud din diye ki prupita Isayas, “Aldew seini te peg-antus, pegdusa, wey pegkeyilew. Iling ki te malitan ne egpalelesut ne warad keseg.
\VS{4}Insuhu te Hari te Asirya ka labew ne upisyal rin te pegbaley-baley te manekal ne Manama. Ne kema ke narineg te Magbebaye ne Manama nu ka impanlalag te labew ne upisyal wey egdusaan sikandin tenged te impanlalag din. Purisu ampu ka para kanta te nenasame.”
\par }{\PP \VS{5}Te nakapangguhud e ki Isayas seeye se me upisyal ne insuhu ni Hari Isikiyas,
\VS{6}migkahiyan e sikandan ni Isayas, “Kahii niyu ka ahalen niyu ne si Hari Isikiyas te seini ka ingkahi te Magbebaye ne Manama, ‘Kene ka kaaldek tenged te narineg nu ne pegbaley-baley keddi te suluhuanen te Hari te Asirya.
\VS{7}Pammineg ka! Egparinehen ku ka Hari te Asirya te me guhuren ne iyan egpuunan ne eglibed e sikandin diye te nasud din mismu. Ne egpeyimatayan ku sikandin diye pinaahi te kampilan.’ ”
\par }{\SH Ka pegpanginaaldek man‑e te Asirya
\par }{\R (Isa. 37:8-20)
\par }{\PP \VS{8}Te peglibed te labew ne upisyal diye te me sundalu rin, narineg din ne ka Hari te Asirya migligkat e puun te Lakis wey migpakiggira diye te Libna, sikan naa ka migsinundul e sikandin diye.
\VS{9}Te pegkarineg ni Hari Sinakirib te migligkat e si Tirhaka ka Hari te Itiyupiya eyew egpakiggira kandin, migsuhu e sikandin te me suluhuanen ne egpahuhuren din ki Isikiyas ne migkahi,
\VS{10}“Kahii niyu ka Hari diye te Huda ne si Isikiyas, ‘Kene ka palimbung te manama ne insalihan nu ne migsaad ne ka Hirusalim kene egkaahew te Hari te Asirya.
\VS{11}Pammineg ka! Narineg nu ka immangimu te me Hari te Asirya diye te langun ne nasud. Indereetan dan iya seini. Ne migsuman-suman ke naa ne due egpakaluwas keykew?
\VS{12}Indereetan te kaap-apuan ku ka me siyudad te Gusan, Haran, wey Risip wey impangimatayan ka me etew ne migpuun te Idin ne nangugpe diye te Tilasar. Ne impangabangan naa sikandan te me manama ran? Ware iya!
\VS{13}Hendei bes e ka me Hari te Hamat, Arpad, Siparbayim, Hina wey Iba?’ ”
\par }{\PP \VS{14}Te nekeimpus e si Isikiyas ka migbasa te sulat ne in-uyan te insuhu ne me suluhuanen, miggendiyad e sikandin te timplu te Magbebaye wey imbukelasan din e ka sulat diye te tangkaan te Magbebaye.
\VS{15}\XREF{✡}{{\XO 19:15 }
Iks 25:22.}Ne mig-ampu sikandin ne migkahi, “He Amana ne Maresen ne Magbebaye, ka Manama te Israil, ne migpinnuu due te matikang ne trunu nu ne ampew te kirubin.\FTNT{*}{{\FR 19:15 }
Ka kirubin, sabeka ne klasi te panalihan ne egpekeiling te mananap ne due pakpak wey belad.} Sikeykew re ka Manama ne migmandu te langun ne migharian te kalibutan, wey sikeykew ka miggimu te langit wey tane.
\VS{16}He Magbebaye ne Manama, pammineg ka wey pitawa nu ke nekey e ka egkeyitabu kanami. Pammineha nu ka langun ne impanlalag ni Sinakirib te pegbaley-baley keykew te manekal ne Manama.
\VS{17}He Magbebaye, malehet ne masulug ka me nasud ne indereetan te me Hari te Asirya,
\VS{18}wey impanutung dan e ka me diyus-diyus dan tenged su kene ma ne mallehet seini ne manama, ke kene, batu re wey kayu ne inggimu te etew. Purisu, nenaddeetan iya seeye.
\VS{19}Ne kuntee, Magbebaye ne Manama ney, luwasa key puun te geem te Asirya eyew egpakanengneng ka langun ne migharian kayi te kalibutan ne sikeykew re iya ka Manama.”
\par }{\SH Ka lalag ni Isayas ki Isikiyas
\par }{\R (Isa. 37:21-38)
\par }{\PP \VS{20}Ne impahuhuran ni Isayas ne anak ni Amus si Isikiyas te migkahi, “Seini ka lalag te Magbebaye ne Manama te Israil, ‘Narineg ku ka peg-ampu nu meyitenged ki Sinakirib ne Hari te Asirya.’
\VS{21}Ne seini ka igpakalalag ku meyitenged kandin, ‘Sinakirib, inlemetan ka wey imbaley-baley ka te me etew ne nangugpe te siyudad te Hirusalim. Ne eglingi-lingi sikandan ka eglemet keykew ke egpallahuy kad.
\VS{22}Hentew bes ka inlemetan nu wey imbaley-baley nu? Hentew bes ka imbalbalukanan nu wey impaambuhan nu? Sikeddi iya se Matulus ne Manama te Israil!
\VS{23}Imbaley-baley a nikeykew pinaahi te me suluhuanen nu ne egpahuhuren, wey migkahi ka, “Pinaahi te masulug ne karwahi ku, natakerehan ku ka me matikang ne bubungan, minsan ka mariyu ne inged te Libanun. Impanempug ku ka mallayat ne kayu ne me sidar wey ka subla ne meupiya ne me kayu ne sipris. Neumaan kud ka diriyui e ne me inged diye wey ka makepal ne me puwalas.
\VS{24}Migpakekali a te belun diye te lein ne me inged wey mig-inum a kayi. Te pegbaye ku te me weyig te Ihiptu, neetiyan ka langun ne me weyig diye te peglapas ku.” ’
\par }{\PP \VS{25}“Sinakirib, pammineg ka. Implanu kud e sika puun pad dengan, wey impatuman kud e kuntee. Imbehayan ku sikeykew te katenged te pegguhus te me siyudad ne in-alad te matikang wey makepal ne batu.
\VS{26}Ne ka me etew ne nangugpe diye, egmagguye e, egkengaaldek wey egkengeyilew. Iling sikandan te me hilamunen diye te kamet, wey ke iling naa te me hilamunen diye te atep ne egkahangu te kene pad egtulin.
\par }{\PP \VS{27}“Piru nanengnengan ku ka langun meyitenged keykew, ka impuunan nu, ka egpeendiyaan nu wey ka langet nu keddi.
\VS{28}Tenged su nalangetan ke ma keddi wey narineg ku ka pegpaambug nu, egsanggaten ku ka irung nu wey egkakangan ku sikeykew, wey egganuyen ne igpalibed diye te impuunan nu.”
\par }{\PP \VS{29}Ne ingkahiyan ni Isayas si Isikiyas, “Seini ka palinneu ne malehet ka ingkahi ku: Te seini ne leg‑un wey te seup ne leg‑un, egpakakeen kew e te me pinamula ne egpanubu de due, piru te igkatelu ne leg‑un, egpakapamula kew e wey egpakahaani. Egpakapamula kew e degma te paras wey egpakakeen te me behas kayi.
\VS{30}Ne ka nenasame diye te Huda, egpekeiling te kayu ne egderalid e man‑e wey egpamehas.
\VS{31}Su due egkasame ne egkeuyag ne me etew diye te Hirusalim wey diye te Bubungan ne Siyun,\FTNT{†}{{\FR 19:31 }
Sakup te Hirusalim ka Bubungan ne Siyun.} tenged su pegbuut iya te Amana ne Maresen ne Magbebaye ne egkeyitabu sika.
\par }{\PP \VS{32}“Seini ka ingkahi te Magbebaye meyitenged te Hari te Asirya, ‘Kene sikandin egpakaseled diye te siyudad te Hirusalim duma te me sundalu rin, wey kene sikandan egpakapane. Ka me sundalu ne due me kalasag, kene egpakaparani wey ke egpakatetamundu naa te tane palingut kayi.
\VS{33}Eglibed sikandin diye te imbaye din. Ne kenad sikandin egpakalibed te seini ne siyudad. Kahi te Magbebaye ne Manama.
\VS{34}Egpangabangan ku wey egluwasen ka seini ne siyudad para te keddi ne bantug wey tenged te saad ku ki Dabid ne suluhuanen ku.’ ”
\par }{\PP \VS{35}Te seeye ne marusilem, miggendiye te kampu te matig-Asirya ka panalihan te Magbebaye wey impangimatayan din ka 185,000 ne me sundalu. Te peggimata te maselem te seeye se ware neyimatayi, nakita ran e ka me minatey.
\VS{36}Purisu, miggipanew e si Sinakirib wey mig-uli e diye te Ninibi, wey diye pad sikandin mig-uugpe.
\VS{37}Sabeka ne aldew, taheed te migsimba si Sinakirib diye te timplu te manama rin ne si Nisruk, inggimatayan e sikandin te daruwa te me anak din ne si Adramilik wey si Siharisir pinaahi te kampilan wey namallahuy e sikandan diye te Ararat. Ne si Isarhadun ne igkatatelu ne anak din ka migsubal kandin mighari.

\par }\Chap{20}{\SH Ka pegderalu ni Isikiyas wey ka pegkeulii rin
\par }{\R (Isa. 38:1-8, 21-22; 2 Kru. 32:24-26)
\par }{\PP \VerseOne{1}Te seeye ne timpu, migderalu si Isikiyas wey egpatey e perem sikandin. Ne inggendiyaan sikandin ni prupita Isayas ne anak ni Amus wey ingkahiyan, “Migkahi ka Magbebaye te upusi nud e himuwa ke nekey ka eggimuwen nu su kene kad e egkeulian te dalu nu, egpatey kad e.”
\par }{\PP \VS{2}Te pegkarineg ni Isikiyas dutu, diyad e sikandin migtangke te alad ne batu, wey mig-ampu te Magbebaye ne migkahi,
\VS{3}“Sumsumana nu Magbebaye ne migmatinumanen a keykew te intiru ne pusung ku, wey inggimu ku ka meupiya diye te tangkaan nu.” Ne migpanaman-taman e migsinehew si Isikiyas.
\par }{\PP \VS{4}Te ware pad nakalihawang si Isayas diye te taliware te palasyu, impanengneng e sikandin te Magbebaye,
\VS{5}“Libed ka diye ki Isikiyas, ne Hari te keet-etawan ku wey kahii nu sikandin te migkahi a se Magbebaye ne Manama, ka Manama te kaap-apuan din ne si Dabid, ‘Narineg ku ka peg-ampu nu wey nakita ku ka me luwe nu. Egbawian ku sikeykew wey hendiye ka te timplu te igkatelu ne aldew.
\VS{6}Ne egtimulan ku pad te sapulu wey lalimma (15) ne leg‑un ka umul nu. Egluwasen ku sikeykew wey ka seini ne siyudad puun te Hari te Asirya. Egpangabangan ku ka seini ne siyudad para te bantug ku wey para ki Dabid ne suluhuanen ku.’ ”
\par }{\PP \VS{7}Ne ingkahiyan ni Isayas si Isikiyas, “Pakua nu ka me suluhuanen nu te indekdek ne iggira eyew igpakepkep te buu nu, eyew egkeulian kad.”
\par }{\PP \VS{8}Ne mig-inse si Isikiyas ki Isayas, “Nekey ka palinneu ne egbawian a te Magbebaye wey egpekeendiya ad man‑e te timplu rin te igkatelu ne aldew?”
\par }{\PP \VS{9}Ne migtabak si Isayas, “Hendei te seini se daruwa ne palinneu ka igkeupii nu ne igbehey te Magbebaye te pegpamalehet ne egtumanen din ka seini ne saad? Diye te haheran ne inggimu ni Hari Ahas, igkeupii nu naa ne egpabulus ka alung te sapulu ne sikal wey ke eg-isues naa te sapulu ne sikal?”
\par }{\PP \VS{10}Ne migtabak si Isikiyas, “Malemu ne egpabulus te sapulu ne sikal ka alung piru eghangyu a te magmahirap ne iyan se eg-isues ka alung te sapulu.”
\par }{\PP \VS{11}Ne mig-ampu si prupita Isayas ne igpeisues te Magbebaye ka alung, wey impeisues din iya ka alung te sapulu ne sikal diye te haheran ne inggimu ni Ahas.
\par }{\SH Ka me suluhuanen ne talagpangguhud puun te Babilunya
\par }{\R (Isa. 39:1-8)
\par }{\PP \VS{12}Te seeye ne timpu, migpeuyan te me sulat wey dasag diye ki Hari Isikiyas ka Hari te Babilunya ne si Mirudak-Baladan ne anak ni Baladan tenged su nakarineg sikandin te migderalu si Isikiyas.
\VS{13}Ne in-elit-elit ni Isikiyas ka seeye se me suluhuanen wey impapitew rin kandan ka langun ne diye te baley ne limuranan din te karatuan ne pelata, bulawan, me peemut, mahal ne lana, me panganiban din, wey te duma pad ne me karatuan din. Warad iya nasame ne ware din ipakita kandan diye te baley rin wey ke diye naa te migharian din.
\VS{14}Ne miggendiye si prupita Isayas te ki Isikiyas wey mig-inse, “Hendei egpuun seini se me suluhuanen wey nekey‑a ka inlalag dan keykew?”
\par }{\PP Ne migtabak si Isikiyas, “Diye sikandan migpuun te diriyui ne nasud ne Babilunya.”
\par }{\PP \VS{15}Ne mig-inse e man‑e si Isayas, “Nekey ka nakita ran diye te palasyu nu?”
\par }{\PP Ne migtabak si Isikiyas, “Nakita ran ka langun ne diye te palasyu ku. Warad iya minsan nekey ne ware dan nakita.”
\par }{\PP \VS{16}Ne ingkahiyan ni Isayas si Isikiyas, “Pammineha nu seini se lalag te Manama,
\VS{17}\XREF{✡}{{\XO 20:17 }
2Har 24:13; 2Kru 36:10.}‘Egginguma ka timpu ne egkeuyan diye te Babilunya ka langun ne diye te palasyu nu, wey ka langun ne inlimud te kaap-apuan nu ne duen pad kuntee. Ne warad iya egkasame, kahi te Magbebaye.
\VS{18}Ne egkarakep ka duma te me kabuhalan nu, wey egkengeyimu sikandan ne suluhuanen diye te palasyu te Hari te Babilunya.’ ”
\par }{\PP \VS{19}Migsuman-suman si Isikiyas ne due keupianan, wey ware karereetan ne egkeyitabu taheed te neuyag pad sikandin. Sikan naa ka migtabak sikandin, “Meupiya ka lalag te Magbebaye ne Manama ne ingguhud nu keddi.”
\par }{\SH Ka katammanan ne peghari ni Isikiyas
\par }{\R (2 Kru. 32:32-33)
\par }{\PP \VS{20}Ka duma pad ne guhuren meyitenged te peghari ni Isikiyas, wey ka meupiya ne neyimu rin, wey ka peggimu rin te limuranan te weyig wey te egbayaan te weyig, nasulat diye te Sulatanan te me Guhuren te me Hari te Huda.
\VS{21}Ne migpatey e si Isikiyas wey insabal diye te insabalan ded te me kaap-apuan din. Ne si Manasis e ne anak din ka migsubal kandin mighari.

\par }\Chap{21}{\SH Ka peghari ni Manasis te Huda
\par }{\R (2 Kru. 33:1-20)
\par }{\PP \VerseOne{1}Sapulu wey daruwa (12) ka idad ni Manasis te neyimu sikandin ne Hari. Ne mighari sikandin diye te Hirusalim te lalimma ne pulu wey lalimma (55) ne leg‑un. Si Hapsiba ka ngaran te iney rin.
\VS{2}\XREF{✡}{{\XO 21:2 }
Hir 15:4.}Mareet ka hinimuwan din diye te tangkaan te Magbebaye ne Manama iling te hinimuwan te keet-etawan ne impandeldel te Manama te ware pad ka me matig-Israil.
\VS{3}Su impasasindeg din iabey ka me panubaran diye te me bubungan ne impandereetan te amey rin ne si Isikiyas. Migpeyimu man‑e sikandin te me altar ne para ki Baal wey te me sungkaleg ne larawan ni Asira iling te hinimuwan ni Ahab ne Hari te Israil. Ne migsimba degma sikandin wey migpamakey te langun ne eglayag diye te langit.
\VS{4}\XREF{✡}{{\XO 21:4 }
2Sam 7:13.}Migpasasindeg pad man‑e sikandin te me altar diye te timplu te Magbebaye, ka inged ne migkahi ka Magbebaye, “Kayi re egkabantug te Hirusalim ka ngaran ku.”
\VS{5}Ne diye te daruwa ne lama te timplu te Magbebaye, migpeyimu sikandin te me altar te langun ne eglayag diye te langit.
\VS{6}Ne minsan ka me anak din, intutung din isip igpanubad. Migpalintutuu man‑e sikandin te manenagne, tumanuren, tahalambusen, wey timbusawen. Mareet ne subla ka inggimu rin diye te tangkaan te Magbebaye wey nabelu ka Magbebaye kandin.
\VS{7}\XREF{✡}{{\XO 21:7 }
1Har 9:3-5; 2Kru 7:12-18.}Ne ka impeyimu rin ne sungkaleg ne larawan ni Asira, intahu din diye te timplu te Manama, ka timplu ne diye kahii te Magbebaye si Dabid wey ka anak din ne si Sulumun, “Egbantuhen a te ware egtamanan kayi te seini ne timplu wey te Hirusalim, ka inged ne in-alam ku puun te langun ne inged te Israil.
\VS{8}Kene ku egpaaween ka me matig-Israil te seini ne tane ne imbehey ku te me kaap-apuan dan ke egtumanen dan ka langun ne me balaud ku, wey ka me tulumanen wey ka me suhu ne impanengneng ku kandan pinaahi ki Muwisis.”
\VS{9}Piru newuluan ni Manasis ka keet-etawan te Huda wey te Hirusalim ne eggimu te mareet, wey ka mareet ne inggimu ran labew pad ne mareet du te inggimu te me nasud ne indereetan te Magbebaye te ware pad ka me matig-Israil.
\par }{\PP \VS{10}Purisu, impakahi te Magbebaye ka me prupita rin,
\VS{11}“Lilinditi naan de iya ka hinimuwan ni Manasis ne Hari te Huda, malindit pad du te hinimuwan te me Amurihanen ne nangugpe te seini ne tane te timpu ne ware pad ka me kabuhalan ni Israil. Miggimu man‑e sikandin te me larawan ne iyan egpuunan ne nakasale ka me matig-Huda.
\VS{12}Sikan naa, sikeddiey ka Magbebaye ne Manama te Israil ka egdereet te Hirusalim wey te Huda, wey egkaaldek iya ka langun ne egpakarineg kayi.
\VS{13}Egdusaan ku ka Hirusalim iling te pegdusa ku te Samarya wey te pamilya ni Hari Ahab. Eglinisan ku ka Hirusalim iling te peglu‑lu te bilu te tangkaan wey peka te palatu.
\VS{14}Eg-engkeran ku ka nasame ne keet-etawan ku wey igbehey ku sikandan diye te me kuntere dan. Egpangahawan sikandan wey egpanakawan te karatuan te langun ne me kuntere dan.
\VS{15}Egkeyitabu seini kandan su mareet ma ka hinimuwan dan kayi te tangkaan ku wey impeyibelu a nikandan puun pad te peglihawang te kaap-apuan dan te Ihiptu taman kuntee.”
\par }{\PP \VS{16}Migdalanag diye te intiru ne Hirusalim ka langesa te ware sale ne me etew ne impangimatayan ni Manasis. Ware pad labet te sale ne neyimu rin diye te Huda ne iyan egpuunan ne nakasale ka me matig-Huda diye te tangkaan te Magbebaye.
\par }{\PP \VS{17}Ka duma pad ne guhuren meyitenged te peghari ni Manasis, wey ka langun ne neyimu rin, lagkes ka neyimu rin ne me sale, nasulat diye te Sulatanan te me Guhuren te me Hari te Huda.
\VS{18}Ne migpatey si Manasis wey diye ilebeng te pinamulaan ne egngaranan te Usa ne marani te palasyu rin. Ne iyan migsubal kandin mighari si Amun ne anak din.
\par }{\PP \VS{19}Daruwa ne pulu wey daruwa (22) ka idad ni Amun te neyimu sikandin ne Hari. Ne mighari sikandin diye te Hirusalim te daruwa ne leg‑un. Si Misulimit ne anak ni Hirus ne matig-Hutba ka iney rin.
\VS{20}Mareet ka hinimuwan ni Amun diye te tangkaan te Magbebaye iling te hinimuwan te amey rin ne si Manasis.
\VS{21}Iling ded te inggimu te amey rin, insimba rin wey impamakey ka me diyus-diyus ne insimba te amey rin.
\VS{22}In-engkeran din ka Magbebaye ne Manama te kaap-apuan din, wey ware din ikula ka igkeupii te Manama.
\par }{\PP \VS{23}Ne migplanu te mareet ki Amun ka me upisyal rin wey inggimatayan dan sikandin diye te palasyu rin.
\VS{24}Piru impangimatayan te keet-etawan te Huda ka langun ne miggimatey ki Hari Amun. Ne si Husiyas e ne anak din ka impasubal ran kandin paharia.
\par }{\PP \VS{25}Ka duma ne neyitabu te peghari ni Amun wey ka langun ne neyimu rin, nasulat diye te Sulatanan te me Guhuren te me Hari te Huda.
\VS{26}Ne inlebeng si Amun diye te pinamulaan ne egngaranan te Usa, wey si Husiyas ne anak din ka migsubal kandin mighari.

\par }\Chap{22}{\SH Ka peghari ni Husiyas te Huda
\par }{\R (2 Kru 34:1-2)
\par }{\PP \VerseOne{1}\XREF{✡}{{\XO 22:1 }
Hir 3:6.}Walu pad ka idad ni Husiyas te migbunsud sikandin mighari. Ne mighari sikandin te Hirusalim te tatelu ne pulu wey sabeka (31) ne leg‑un. Si Hidida ne anak ni Hadaya ne matig-Buskat ka iney rin.
\VS{2}Meupiya ka hinimuwan din diye te tangkaan te Magbebaye ne Manama, wey mig-ikul sikandin te inggimu te kaap-apuan din ne si Dabid, wey eleg layun ka eggimuwen din.
\par }{\SH Nakita ka libru ne insulatan te balaud
\par }{\R (2 Kru 34:8-28)
\par }{\PP \VS{3}Te igkasapulu wey walu (18) ne leg‑un te peghari ni Husiyas, impeendiye din te timplu si Sapan ne sikritari rin ne anak ni Asaliya wey apu ni Misulam. Ne ingkahiyan te Hari si Sapan,
\VS{4}“Hendiye ka ki Hilkiyas ka Labew ne Talagpanubad wey ipaseel nu kandin ka seleppi ne egpuun te me etew ne nalimud te me Libita ne talagbantey te gumawan te timplu.
\VS{5}Ne ibehey nu naa sika diye te me etew ne impiyalan ne egpangulu te peg-ayad-ayad te timplu te Magbebaye su eyew sikandan e ka e egbayad te me trabahanti ne mig-ayad-ayad wey migbalew-balew te timplu,
\VS{6}te me panday, te me talagbebaley, wey te me masun. Ne ka duma ne seleppi, ipabeli nu te impanapsapsapan ne me batu wey kayu ne eggamiten te peg-ayad-ayad te timplu.
\VS{7}\XREF{✡}{{\XO 22:7 }
2Har 12:15.}Ne kene nud e sikandan pamitawi te listaan te nahastuwan dan su egkasalihan ma sikandan.”
\par }{\PP \VS{8}Ne intuman iya ni Sapan ka ingkahi kandin te Hari. Ne ingguhuran e ni Hilkiyas ne Labew ne Talagpanubad si Sapan ne sikritari te Hari te migkahi, “Nakita ku ka libru te Balaud diye te timplu te Magbebaye.” Ne imbehey e ni Hilkiyas seeye diye ki Sapan wey imbasa rin e seini.
\VS{9}Ne miglibed e si Sapan diye te Hari wey ingguhuran din e te migkahi, “Ingkuwe e te me suluhuanen nu ka seleppi ne inlimud diye te timplu wey imbehey e diye te me etew ne impiyalan ne egpangulu te peg-ayad-ayad te timplu te Magbebaye.”
\VS{10}Ne migkahi pad man‑e sikandin, “Due imbehey keddi ni Hilkiyas ne libru.” Ne imbasa rin seini diye te tangkaan te Hari.
\par }{\PP \VS{11}Te pegkarineg te Hari te nasulat te libru te balaud, inggisi din e ka insaluub din te pegkalaggew rin.
\VS{12}Ne imbanasalan te Hari si Hilkiyas ne talagpanubad, si Ahikam ne anak ni Sapan, si Akbur ne anak ni Mikayas, si Sapan ne sikritari wey si Asayas ne suluhuanen din te migkahi,
\VS{13}“Hipanew kew wey panginginse kew te Magbebaye para keddi wey para te langun ne keet-etawan te Huda meyitenged te me lalag ne nasulat te seini ne libru. Nabelu-belu ka Magbebaye kanta tenged su ware tumana te kaap-apuan ta ka nasulat te seini ne baseen.”
\par }{\PP \VS{14}Purisu miggendiye si Hilkiyas, si Ahikam, si Akbur, si Sapan, wey si Asiyas, te sabeka ne prupita ne malitan ne si Hulda ne diye mig-ugpe te Hirusalim. Si Hulda asawa ni Salum ne anak ni Tikbas, ne anak ni Harhas. Si Salum ka talagbantey dengan te me manggad diye te timplu wey ke me manggad naa te Hari. Ne ingguhuran dan e si Hulda te tuyu dan.
\VS{15}Ne ingkahiyan sikandan ni Hulda, “Guhuri niyu ka etew ne migpeendini kaniyu te seini ka ingkahi te Magbebaye, ka Manama te Israil,
\VS{16}‘Egdereetan ku ka seini ne inged wey ka nangugpe kayi. Igpaneem-neem ku kandan ka langun ne lalag ne nasulat diye te libru ne imbasa diye te Hari te Huda.
\VS{17}Su in-engkeran e ma nikandan wey migpanubad e sikandan diye te me diyus-diyus. Nalangetan a tenged te immangimu ran. Purisu igpaneem-neem ku te seini ne inged ka langet ku ne mangune-kune wey ware egpakabalabag keddi.
\VS{18}Piru pangguhuri niyu ka Hari te Huda ne migpeendini kaniyu eyew te pegpanginginse te Magbebaye te seini ka inlalag te Magbebaye, ka Manama te Israil meyitenged te me lalag ne narineg din:
\VS{19}Puun su nekegsendit ke ma wey migpariralem ka te pegkeetew nu kayi te tangkaan ku te pegkarineg nu te pegbebantak ku te seini ne inged wey te nangugpe kayi, wey inggisi nu ka insaluub nu tenged te pegkalaggew nu, wey migsinehew ka kayi te tangkaan ku, egpamminehen ku ka peg-ampu nu.
\VS{20}Purisu, taheed te neuyag ke pad, kene ku igpeyinguma ka mareet ne ingkahi ku meyitenged te seini ne inged; kene nu egkakita ka karereetan ne igpeuyan ku te seini ne inged, wey egpatey ka ne malinawen duma te me kaap-apuan nu.’ ”
\par }{\PP Ne ingguhuran dan e ka Hari te tabak ni Hulda.

\par }\Chap{23}{\SH Ware migsimba si Hari Husiyas te me diyus-diyus
\par }{\R (2 Kru. 34:3-7, 29-33)
\par }{\PP \VerseOne{1}Ne impeumew ni Hari Husiyas ka langun ne igbuyag te Huda wey te Hirusalim.
\VS{2}Ne miggendiye sikandan te timplu te Magbebaye duma te langun ne keet-etawan te Huda wey te Hirusalim, mabantug ma wey se lerew lagkes ka me talagpanubad wey ka me prupita. Ne diye te timplu, imbasa ni Husiyas diye te tangkaan dan ka langun ne nasulat te baseen te kasabutan te Manama ne nakita diye te timplu te Magbebaye.
\VS{3}Ne migsasindeg si Hari Husiyas diye te lenged te sungkaleg eyew egpakakita kandin ka langun wey migpahunlibet sikandin ne egtumanen din te intiru ne pusung din wey te gimukud din ka me suhu te Magbebaye, me tulumanen, wey me balaud ne nasulat diye te baseen. Te iling kayi ne paahi, inlig‑en te Manama ka paahi diye te kasabutan ne nasulat te seini ne baseen. Migsaad degma ka me etew ne egtuman te kasabutan te Manama.
\par }{\PP \VS{4}Nataman, insuhu te Hari si Hilkiyas ka labew ne talagpanubad duma te me talagpanubad ne sinalihan din, wey seeye se me talagtameng te gumawan te timplu ne igpalihawang ka langun ne inggamit te pegsimba ki Baal, ki Asira ne diyus-diyus, wey te langun ne bituen diye te aw-awangan. Ne intutung din langun seini diye te lihawangan te Hirusalim, diye te marani te napu te Kidrun wey impeuyan din ka igmuk diye te Bitil.
\VS{5}Ne impaawe din degma ka me talagpanubad te me diyus-diyus. In-alam sikandan dengan te me Hari te Huda eyew egtutung te insinsu diye te me panubaran diye te me bubungan diye te me lungsud te Huda wey palingut te Hirusalim. Sikandan ka migtutung te me insinsu ne ighalad ki Baal, diye te aldew, te bulan, wey te langun ne me bituen wey te me punduk kayi.
\VS{6}Ne impalihawang din ka sungkaleg ne larawan ni Asira diye te timplu te Magbebaye, wey in-uyan diye te lihawangan te siyudad te Hirusalim, diye te napu te Kidrun. Ne diye dan silabi seini taman te neigmuk e, ne in-uyan dan e ka igmuk diye te lebenganan te kene ne me inila ne me etew wey diye dan e isawed.
\VS{7}Ne impangguhus din pad man‑e ka me ugpaanan te me lukes ne egpamelegye te lawa ran ne diye te timplu te Magbebaye. Ne diye egmangimu ka me malitan te me kumbale ne para te diyus-diyus ne si Asira.
\VS{8}Ne impaawe ni Husiyas ka langun ne me talagpanubad diye te Huda wey impeendiye din e te Hirusalim. Ne impahuhus din ka me panubaran diye te me bubungan ne egtutungan te me talagpanubad te me insinsu, puun te Giba peendiye te Birsiba. Impangguhus din man‑e ka me panubaran ne diye te gumawan ne impangimu ni gubirnadur Huswi. Ka sika ne gumawan, egkakita dapit te igkahibang ke egseled ki te siyudad.
\VS{9}Ne ware tuhuti ne egpamakey diye te altar te Magbebaye ne diye te Hirusalim ka me talagpanubad ne migpamakey te me panubaran diye te me bubungan. Piru intuhutan ded sikandan ne egkeen te paan ne ware patulin duma te me duma ran ne me talagpanubad.
\par }{\PP \VS{10}Ne migsuhu si Husiyas ne igpahuhus ka me altar te Tupit ne diye te inged ne Bin-Hinum, eyew warad e egpakatutung te anak dan isip igpanubad ki Muluk.
\VS{11}Ne impaawe din man‑e ka me larawan te me kudde ne inhalad te me Hari te Huda isip pegsimba te aldew, wey impasilaban din ka me karwahi ne inhalad ded iya man‑e. Diye nakatetahu sika langun te lama te timplu ne marani te ugpaan ni Natan-Milik ne ahalen ne upisyal te palasyu.
\VS{12}Ne impahuhus din degma ka me altar diye te atep, diye te ampew ne sinabeng ni Ahas ne impeyimu dengan te me Hari te Huda. Minsan ka daruwa ne altar ne diye te lama te timplu te Magbebaye ne impeyimu ni Manasis, impalupet din seini wey indegpak diye te napu te Kidrun.
\VS{13}Ne impahuhus ni Hari Husiyas ka me panubaran diye te me bubungan ne diye te igsile te Hirusalim, wey ka diye te igkakawanan ne balabahan te Bubungan te Ulibu ne inggimu ni Hari Sulumun, eyew te pegsimba te diyus-diyus te me matig-Sidun ne si Astarti, wey te diyus-diyus te me matig-Muwab ne si Kamus, wey te diyus-diyus te me matig-Amun ne si Muluk.
\VS{14}Ne impalupet din degma ka me matulus kun ne sungkaleg ne me batu wey sungkaleg ne larawan ni Asira, wey impepanahuan din e te me tul‑an te me etew ka immasasindehan kayi.
\par }{\PP \VS{15}Ne kene ne sikan de, impahebe degma ni Husiyas ka altar ne panubaran ne impeyimu ni Hirubuwam ne anak ni Nibat diye te bubungan te Bitil, ne iyan egpuunan ne nakasale ka keet-etawan te Israil. Insilaban din seeye ne altar wey inlupet din e. Insilaban din degma ka sungkaleg ne larawan ni Asira.
\VS{16}Te pegpanlangu-langu ni Husiyas, nakita rin ka me lebeng diye te bubungan, ne impakuwa rin ka me tul‑an wey intutung din diye te halaran. Te iling due ne paahi, natuman ka impalalag te Magbebaye te prupita ne egguhusen din ka altar te timpu te migsasindeg si Hirubuwam diye te altar te timpu te pista. Te pegpanlangu-langu ni Hari Husiyas, nakita rin ka lebeng te prupita ne migtagne kayi.
\VS{17}Ne mig-inse si Husiyas, “Hentew‑a lebeng te sika?”
\par }{\PP Ne migtabak ka me etew ne matig-siyudad te Bitil, “Lebeng sika te prupita te Magbebaye ne matig-Huda. Sikandin ka migpanagne te seini se inggimu nu kuntee ne pegdereet te me altar kayi te Bitil.”
\VS{18}Ne migkahi si Husiyas, “Kene niyu hilabeti ka lebeng din!”
\par }{\PP Purisu ware dan e hilabeti ka me tul‑an din wey ka me tul‑an te duma rin ne prupita ne matig-Samarya.
\VS{19}Ne impahuhus din pad man‑e ka me panubaran diye te me bubungan diye te me siyudad te Samarya ne inggimu te me Hari dengan te Israil ne iyan egpuunan ne nabelu ka Magbebaye. Ne iling ded ka inggimu ni Husiyas te sika ne siyudad te inggimu rin diye te Bitil.
\VS{20}Ne migpangimatayan din diye te panubaran diye te me bubungan ka langun ne me talagpanubad te me diyus-diyus, wey impanutung din diye ka me tul‑an te me etew. Nataman, mig-uli e sikandin diye te Hirusalim.
\par }{\SH Ka pegsahakeen te Peglihad te Panisingan
\par }{\R (2 Kru. 35:1-19)
\par }{\PP \VS{21}Ne ingkahiyan ni Hari Husiyas ka langun ne etew, “Egsahakeen ki te Peglihad te Panalihan te Magbebaye ne Manama ta, sumale te nasulat diye te libru ne insulatan te kasabutan te Manama.”
\VS{22}Puun te timpu ne iyan pad migmandu te Israil ka me talewukum, taman te timpu e te me Hari te Israil wey Huda, ware de due iling dutu ne Sahakeen te Peglihad te Panalihan.
\VS{23}Piru neyimu seeye se Sahakeen te Peglihad te Panalihan te Manama diye te Hirusalim te igkasapulu wey walu (18) ne leg‑un te peghari ni Husiyas.
\par }{\SH Ka duma pad ne inggimu ni Hari Husiyas
\par }{\PP \VS{24}Ne kene ne sikan de, impaawe e man‑e ni Husiyas seeye se egpakiglalag te me gimukud, ka me manenagne, wey impandegpak din ka me diyus-diyus ne diye te me baley, wey ka duma pad ne me diyus-diyus, wey ka langun ne mallindit ne insimba te me etew. Impangawe din ka langun ne iling due diye te Hirusalim wey ka duma pad diye te Huda. Inggimu sika ni Husiyas eyew te pegtuman te me balaud ne nasulat diye te libru ne nakita ni Hilkiyas ne talagpanubad diye te timplu te Magbebaye.
\VS{25}Ne warad Hari ne egpekeiling kandin ne migpamakey te Magbebaye te intiru ne pusung din, te gimukud din, wey te langun ne keseg din. Intuman din ka langun ne balaud ni Muwisis, wey warad lein ne Hari ne nekewun‑a wey ke nakasinundul naa ne nekeiling kandin.
\par }{\PP \VS{26}Piru minsan pad due, nabelu-belu ded iya ka Magbebaye te Huda puun te hinimuwan ni Manasis ne nakapabelu kandin.
\VS{27}Purisu migkahi ka Magbebaye, “Eg-engkeran kud ka Huda iling te peg-engked ku te Israil. Eg-engkeran kud degma ka in-alam ku ne siyudad ne Hirusalim wey ka timplu ne egkahiyen ku ne, ‘diya a egsayaa.’ ”
\par }{\PP \VS{28}Ne ka duma ne neyitabu te peghari ni Husiyas wey ka langun ne neyimu rin, nasulat diye te Sulatanan te me Guhuren te me Hari te Huda.
\VS{29}Taheed te si Husiyas pad ka Hari te Huda, miggendiye te weyig ne Iyupratis si Paraun Niku ne Hari te Ihiptu, eyew egbulig te Hari te Asirya. Ne miggendiye si Hari Husiyas duma te me sundalu rin eyew te pegpakiggira ki Paraun Niku. Piru neyimatayan sikandin ni Paraun Niku te nekeglambag sikandan diye te Migidu.
\VS{30}Ne in-uyan e te me sundalu rin ka lawa rin ne impeuntud te karwahi peendiye te Hirusalim wey insabal ran e sikandin diye te sabalanan ne in-andam din. Ne si Huwakas\FTNT{*}{{\FR 23:30 }
Ikarangeb seini ne Huwakas.} e ne anak din ka in-alam te me etew ne Hari subal kandin.
\par }{\SH Ka peghari ni Huwakas te Huda
\par }{\R (2 Kru. 36:2-4)
\par }{\PP \VS{31}Daruwa ne pulu wey tatelu (23) ka idad ni Huwakas te neyimu sikandin ne Hari, wey mighari sikandin diye te Hirusalim te tatelu re ne bulan. Si Hamutal ne anak ni Hirimiyas ne matig-Libna ka iney rin.
\VS{32}Mareet ka hinimuwan din diye te tangkaan te Magbebaye, iling te hinimuwan te kaap-apuan din.
\VS{33}Ne indakep sikandin ni Paraun Niku ne Hari te Ihiptu wey imprisu diye te Ribla ne sakup te nasud te Hamat, eyew kene sikandin egpakahari diye te Hirusalim. Ne immultaan ni Paraun Niku ka me matig-Huda te tatelu ne libu wey hep‑at ne gatus (3,400) ne kilu ne pelata, wey tatelu ne pulu wey hep‑at (34) ne kilu ne bulawan.
\VS{34}Ne inggimu ni Paraun Niku ne Hari si Ilyakim diye te Huda subal te amey rin ne si Husiyas. Ne inliwanan din ka ngaran ni Ilyakim te Huwakim. Te peglibed din diye te Ihiptu, induma rin si Huwakas wey diyad e sikandin migpatey.
\VS{35}Ne imbehey ni Huwakim ka me pelata wey bulawan diye ki Paraun Niku ne Hari te Ihiptu. Piru impabayad ni Hari Huwakim ka me etew te buhis sumale te kaluag te tane dan wey karakel te karatuan dan, eyew egpakabayad sikandin te buhis ne imbuyu ni Paraun Niku.
\par }{\SH Ka peghari ni Huwakim te Huda
\par }{\R (2 Kru. 36:5-8)
\par }{\PP \VS{36}Daruwa ne pulu wey lalimma (25) ka idad ni Huwakim te neyimu sikandin ne Hari, wey mighari sikandin diye te Hirusalim te sapulu wey sabeka (11) ne leg‑un. Si Sibida ne anak ni Pidayas ne matig-Ruma ka iney rin.
\VS{37}Mareet ka hinimuwan din diye te tangkaan te Magbebaye su mig-ikul sikandin te hinimuwan te me kaap-apuan din.

\par }\Chap{24}{\PP \VerseOne{1}Te timpu te peghari ni Huwakim te Huda, inlusuran sikandin ni Nibukadnisar ne Hari te Babilunya, wey nasakup sikandin ni Nibukadnisar te tatelu ne leg‑un. Piru nataman, migribildi e sikandin te Hari te Babilunya.
\VS{2}Ne impalusuran te Magbebaye ne Manama si Huwakim te me sundalu ne me matig-Kaldiya, me matig-Sirya, me matig-Muwab wey me matig-Amun eyew te pegdereet te Huda sumale te inlalag te Magbebaye pinaahi te me suluhuanen din ne me prupita.
\VS{3}Neyitabu seeye te Huda puun te suhu te Magbebaye, eyew egkahule ka me matig-Huda tenged te sale ne neyimu ni Hari Manasis,
\VS{4}wey tenged man‑e te impangimatayan din ne me etew ne ware sale, kenad iya egpakapasaylu ka Magbebaye ki Manasis.
\par }{\PP \VS{5}Ka duma pad ne guhuren te peghari ni Huwakim wey ka langun ne neyimu rin, nasulat diye te Sulatanan te me Guhuren te me Hari te Huda.
\VS{6}Ne nataman migpatey e si Huwakim, wey si Huwakin e ne anak din ka migsubal kandin mighari.
\par }{\PP \VS{7}Ne warad e mig-abey miglusud ka Hari te Ihiptu tenged su naahew e te Hari te Babilunya ka langun ne tane te Ihiptu ligkat diye te Weyig ne Nilu taman diye te Weyig ne Iyupratis.
\par }{\SH Ka peghari ni Huwakin te Huda
\par }{\R (2 Kru. 36:9-10)
\par }{\PP \VS{8}Sapulu wey walu (18) ka idad ni Huwakin te neyimu sikandin ne Hari, wey mighari sikandin diye te Hirusalim te tatelu re ne bulan. Si Nihusta ne anak ni Ilnatan ne matig-Hirusalim ka iney rin.
\VS{9}Mareet ka hinimuwan ni Huwakin diye te tangkaan te Magbebaye iling te inggimu te amey rin.
\par }{\PP \VS{10}Te seeye ne timpu, miglusud ka me sundalu ni Hari Nibukadnisar diye te Hirusalim wey inlingutan dan ka siyudad.
\VS{11}Ne miggendiye si Nibukadnisar te Hirusalim taheed te inlingutan seeye te me sundalu rin.
\VS{12}Ne miggural e si Huwakin diye ki Nibukadnisar duma te iney rin, te me upisyal rin, wey me sundalu rin, lagkes seeye se me upisyal te palasyu. Igkawalu ne leg‑un seeye te peghari ni Nibukadnisar te pegpaprisu rin ki Huwakin.
\VS{13}Ne impanguyan ni Nibukadnisar diye te Babilunya ka langun ne me kasangkapan diye te timplu te Magbebaye wey ka diye te palasyu. Impamese din degma ka langun ne impeyimu dengan ni Hari Sulumun ne me kasangkapan ne bulawan diye te timplu. Neyitabu seini sumale te ingkahi te Magbebaye.
\VS{14}Impandakep din man‑e ka langun ne matig-Hirusalim, ka langun ne me upisyal wey ka me mabbulut ne me sundalu. Ne migginguma te sapulu ne libu (10,000) ka naddakep, lagkes ka me due katuenan te pegbebaley, wey ka me mannayab. Iyan naan de nahaat ka egkaayu-ayu e ne subla.
\par }{\PP \VS{15}Ne in-uyan e ni Nibukadnisar si Huwakin diye te Babilunya, minsan ka iney rin, ka me asawa rin wey ka me upisyal rin. Apil degma ka me upisyal te nasud.
\VS{16}In-uyan din man‑e ka pitu ne libu (7,000) ne mabbulut ne me sundalu, wey senge-libu (1,000) ne me etew ne dakel se katuenan te minsan nekey re iya, lagkes ka me mannayab. Langun dan ne makeseg wey eleg ne egkeyimu ne sundalu.
\par }{\PP \VS{17}Ne ka anggam ni Huwakin ne si Mataniyas, iyan inggimu ni Nibukadnisar ne Hari subal ki Huwakin, wey inliwanan ni Nibukadnisar ka ngaran ni Mataniyas te Sidikiyas.
\par }{\SH Ka peghari ni Sidikiyas te Huda
\par }{\R (2 Kru. 36:11-12; Hir. 52:1-3a)
\par }{\PP \VS{18}Daruwa ne pulu wey sabeka (21) ka idad ni Sidikiyas te neyimu sikandin ne Hari, wey mighari sikandin diye te Hirusalim te sapulu wey sabeka (11) ne leg‑un. Si Hamutal ne anak ni Hirimiyas ne matig-Libna ka iney rin.
\VS{19}Ne mareet ded degma ka hinimuwan ni Hari Sidikiyas diye te Magbebaye ne Manama, iling te langun ne hinimuwan ni Hari Huwakim.
\VS{20}Purisu nalangetan amana ka Magbebaye ne Manama te keet-etawan te Hirusalim wey te Huda, wey indeldel rin e sikandan.
\par }{\PP Nataman migribildi e si Sidikiyas ki Nibukadnisar ne Hari te Babilunya.

\par }\Chap{25}{\SH Ka pegkatalu te Hirusalim
\par }{\PP \VerseOne{1}Purisu te igkasapulu (10) ne aldew te igkasapulu (10) ne bulan te igkasiyam ne leg‑un te peghari ni Sidikiyas, inlusuran e ni Nibukadnisar ne Hari te Babilunya ka Hirusalim. Migkekampu sikandan diye te lihawangan te siyudad, wey inlingutan dan tamunduwi te tane ka matikang wey makepal ne batu ne alad te Hirusalim eyew egpakaseled sikandan.
\VS{2}Inlingutan dan ka siyudad taman te igkasapulu wey sabeka (11) ne leg‑un te peghari ni Sidikiyas.
\VS{3}Te igkasiyam ne aldew te igkeep‑at ne bulan te seeye ded ne leg‑un, nakasalerep e te bitil ka me etew te Hirusalim.
\VS{4}Ne nataman nahebe e te me sundalu te me matig-Babilunya ka matikang wey makepal ne batu ne alad te siyudad. Purisu migpallahuy e si Sidikiyas duma te langun ne sundalu rin te timpu te marusilem minsan inlingutan e te me matig-Babilunya ka siyudad. Diye sikandan migbaye te gumawan ne elat-elat te daruwa ne alad te siyudad, marani te pinamulaan te Hari, wey miggendiyad e sikandan te Araba.
\VS{5}Piru inlupug sikandan te me sundalu te Babilunya, wey neumaan iya sikandan diye te napu te Hiriku. Ne in-engkeran e si Hari Sidikiyas te me sundalu rin ne nekegsuwey-suwey.
\VS{6}Ne indakep dan e si Hari Sidikiyas wey in-uyan dan e diye ki Hari Nibukadnisar ne diye te siyudad te Ribla ne sakup te nasud te Hamat. Ne diye, inggukuman e sikandin ni Hari Nibukadnisar.
\VS{7}Ne impeyimatayan e ni Nibukadnisar ka me lukes ne anak ni Sidikiyas diye te tangkaan din. Ne impakulewut e ni Nibukadnisar ka mata ni Sidikiyas. Ne impabaku e sikandin te keddina wey in-uyan e diye te Babilunya.
\par }{\SH Ka pegkahuhus te timplu
\par }{\R (Hir. 52:12-33)
\par }{\PP \VS{8}Te igkapitu ne aldew te igkalimma ne bulan te igkasapulu wey siyam (19) ne leg‑un te peghari ni Nibukadnisar te Babilunya, nakaseled e te Hirusalim si Nibusaradan ne pangulu te me talagbantey te Hari te Babilunya.
\VS{9}Ne insilaban din e ka timplu te Magbebaye ne Manama, ka palasyu te Hari, lagkes ka langun ne baley diye te Hirusalim, wey ka me baley te inila ne me etew te Hirusalim.
\VS{10}Ne impangguhus e te me sundalu rin ka me matikang wey makepal ne batu ne alad te siyudad.
\VS{11}Ne impandakep e ni Nibusaradan ka me etew ne nenasame diye te siyudad, ka nenasame ne mangngateu ne me trabahanti, lagkes ka me sundalu ne miggural e te me sundalu te Hari te Babilunya.
\VS{12}Piru immanggaat din de diye te Huda ka duma ne subla ne egkaayu-ayu, eyew sikandan ka egtanggu te me parasan wey te me kamet.
\par }{\PP \VS{13}Ne ingguhus te me matig-Babilunya ka daruwa ne sungkaleg ne me burunsi diye te timplu, ka burunsi ne kerumata, wey ka pelenggana ne burunsi ne egngaranan te “Ka Dahat”. Ne impanguyan dan e seini langun diye te Babilunya.
\VS{14}Impanguyan dan ka me kuren ne inggimu puun te tane, me pala, ka igpanempug te pebilu te sulu, me yahung, me ubab, wey ka langun ne kasangkapan ne burunsi ne inggamit diye te timplu.
\VS{15}Impanguyan dan man‑e ka langun ne bulawan wey pelata ne me kasangkapan, lagkes e ka me yahung wey ka duma pad ne egkahamit ne egtahuan te baha.
\VS{16}Ne kenad egkatimbang tenged te kabehat ka daruwa ne burunsi ne sungkaleg diye te timplu, ka dakel ne pelenggana ne egngaranan te, “Ka Dahat”, wey ka kerumata ne inggamit te peglaglag te weyig. Ka sika langun, impeyimu dengan ni Hari Sulumun para te timplu te Magbebaye ne Manama.
\VS{17}Nekeg-iling ka daruwa ne sungkaleg, su ka tagse sabeka, walu ne mitrus se kalayat, wey ka ulu-ulu ne burunsi, sabeka wey liware ne mitrus se kalayat. Ne impalingutan seini te dayan-dayan ne neelin ne burunsi, ne impeiling te prutas ne egngaranan te granada.
\par }{\SH Impandakep ka me Hudiyu wey impanguyan diye te Babilunya
\par }{\R (Hir. 52:24-27)
\par }{\PP \VS{18}Ne impandakep man‑e ni Nibusaradan ensi Sirayas ne Labew ne Talagpanubad, si Supuniyas ne sinalihan ni Sirayas, wey ka tatelu ne upisyal te timplu.
\VS{19}Ne indakep din degma ka upisyal te me sundalu, wey ka lalimma ne talagtambag te Hari ne diye pad te siyudad, wey ka sikritari te upisyal ne impiyalan te pegpanlista te me etew ne egsundaluwen, wey ka duma pad ne hen‑em ne pulu (60) ne me etew ne nakita diye te siyudad te Hirusalim.
\VS{20}Ne impanguyan sikandan langun ni Nibusaradan diye te Hari te Babilunya ne diye te Ribla.
\VS{21}Ne impahumian sikandan te Hari te Babilunya wey impeyimatayan e.
\par }{\PP Purisu naddakep wey neuyan e ka keet-etawan te Huda peendiye te lein ne me nasud.
\par }{\SH Ka gubirnadur diye te Huda ne si Gidaliyas www
\par }{\R (Hir. 40:7-9; 41:1-3)
\par }{\PP \VS{22}Ne inggimu ni Hari Nibukadnisar si Gidaliyas ne gubirnadur te me etew ne nahaat diye te Huda. Anak sikandin ni Ahikam wey apu ni Sapan.
\VS{23}Te pegkarineg te langun ne upisyal te me sundalu te seeye ne guhuren, miggendiyad e sikandan te Mispa ka egpakigkita ki Gidaliyas. Sikandan ensi Ismail ne anak ni Nitaniyas, si Diyuhanan ne anak ni Kariyas, si Sirayas ne anak ni Tanhumit ne matig-Nitupa, wey si Hasaniyas ne matig-Maaka duma te langun ne etew ran.
\VS{24}Ne migpahunlibet si Gidaliyas ne migkahi kandan, “Kene kew kaaldek te me upisyal te me matig-Babilunya. Telen kew e kayi wey paruma-ruma kew te Hari te Babilunya, wey ware mareet ne egkeyitabu kaniyu.”
\VS{25}Piru te igkapitu ne bulan te seeye ded ne leg‑un, si Ismail ne anak ni Nitaniyas wey apu ni Ilisama ne karumaan te pamilya te Hari, miggendiye te Mispa duma te sapulu (10) ne etew rin eyew te peggimatey ki Gidaliyas wey te me Hudiyu wey me matig-Babilunya ne duma rin diye. Ne neyimatayan dan iya sikandan.
\VS{26}Ne puun due, migpamallahuy e diye te Ihiptu ka langun ne me matig-Israil, me meyaman ma wey se egkengaayu-ayu duma te me upisyal te me sundalu su nenaaldek sikandan ne egsulian te me matig-Babilunya.
\par }{\SH Ka pegpalihawang ki Huwakin puun te prisuwan
\par }{\R (Hir. 52:31-34)
\par }{\PP \VS{27}Te igkatatelu ne pulu wey pitu (37) ne leg‑un te pegkarakepi ki Huwakin ne Hari te Huda, neyimu e ne Hari te Babilunya si Ibil-Mirudak. Te an-anayan ne leg‑un te peghari din, impalihawang din e si Huwakin. Neyitabu seini te igkararuwa ne pulu wey pitu (27) ne aldew te igkasapulu wey daruwa (12) ne bulan.
\VS{28}In-upianan ni Ibil-Mirudak si Huwakin, wey imbehayan din te dakel ne katungdanan du te duma ne me Hari ne indakep degma wey in-uyan diye te Babilunya duma kandin.
\VS{29}Ne warad e migsaluub si Huwakin te kumbale din te pinirisu, wey eglagpu e sikandin te Hari ne egkeen tagse aldew.
\VS{30}Ne tagse aldew te manekal pad sikandin, egbehayan sikandin te Hari te Babilunya te langun ne ingkeilangan din.
\par }