# verses

text:
Unum est quod locutus sum: et innocentem et impium ipse consumit.<n>[[Unum est quod locutus sum. ]]  Ibid. Vel [[innocens]]  consumitur, etc., usque ad nostram duplam carnis et animæ destruat.</n>


text:
Si flagellat, occidat semel, et non de pœnis innocentum rideat.<n>[[Si flagellat, occidat se. ]]  Ibid. Ridere Dei est afflictioni, etc., usque ad quod solus carnis mortem pertulit, aperit.</n>


text:
Terra data est in manus impii; vultum judicum ejus operit. Quod si non ille est, quis ergo est?<n>[[Terra data. ]]  Vel [[tradita. ]]  Terra caro, impius diabolus. [[Manus]]  ejus, occisores Christi, etc., usque ad quam Christus venerit.</n>


text:
Dies mei velociores fuerunt cursore; fugerunt, et non viderunt bonum.<n>[[Dies mei velociores fuerunt cursore. ]]  Ibid. Cursoris est, secutura nuntiare: sic omnes electi ante adventum nuntiantes Christum cursores fuerunt; sed quia ante moriuntur, transire se velocius cursore dolent, ut non videant præsentem illum qui singulariter bonus dicitur; de quibus etiam addit</n>


text:
Pertransierunt quasi naves poma portantes; sicut aquila volans ad escam.<n>[[Quasi naves. ]]  Qui poma portat odore fruitur, etc., usque ad per compassionem ad eorum duritiam quoque sermo vertitur ita.</n>


text:
Cum dixero: Nequaquam ita loquar: commuto faciem meam, et dolore torqueor.<n>[[Cum dixero: nequaquam. ]]  Ibid. Isræl ut prius noluit loqui, cum quem prædixit negavit: in quo facies ejus interior commutatur sordibus perfidiæ ut non agnoscatur a Deo, unde restat torqueri doloribus æternis. [[Dies mei velocius transierunt. ]]  Ibid. Primus homo sic conditus est, ut vita ejus per tempora possit tendi, non evolvi; sed quia peccavit decursum pertulit, quem homo semper tolerat, et tamen optat, dum vivere appetit. Hujus decursus damna voce humani generis gemit. [[Fugerunt, ]]  quia ad lucem stare homo noluit, fugiendo visum perdidit, ne bonum quod est, videre possit, ad quod conditus fuit. [[Quasi naves poma portantes. ]]  Ibid. Fructus terræ per fluctus, etc., usque ad quæ cogitatio ne in superbiam erumpat, humiliter se comprimit dicens: [[Nequaquam ita loquar. ]]  Sed infirmus a tali inquisitione compescar. In quo facies mentis commutatur, quia quæ alta quærebat, infirmam se videns, veneratur quod ignorat. In qua est dolor, quia valde affligitur qui ad intelligenda quæ de se sunt, cæcatur. His communibus malis sua propria adjungere metuit: [[Verebar omnia, ]]  etc.</n>


text:
Verebar omnia opera mea, sciens quod non parceres delinquenti.<n>[[Verebar omnia opera. ]]  Ibid. Bona quidem erant, etc., usque ad quasi nec per labores ad vitam perveniat, unde:</n>


text:
Si autem et sic impius sum, quare frustra laboravi?<n>[[Si autem et sic impius sum. ]]  Non pœnitet laborasse, sed inter labores de præmiis incertum se esse dolet. Ita est incertus justus, ut confidat, ita confidit ne securus torpeat. [[Frustra: ]]  dico quia.</n>


text:
Si lotus fuero quasi aquis nivis, et fulserint velut mundissimæ manus meæ,<n>[[Si lotus fuero quasi aquis nivis. ]]  Qui conterit se ut lamentis, etc., usque ad qui compungitur in prece pro terrenis, aqua terræ. [[Manus, ]]  Ibid. sunt opera. [[Velut mundissimæ, ]]  quasi non vere mundæ sub hac corruptione.</n>


text:
tamen sordibus intinges me, et abominabuntur me vestimenta mea.<n>[[Intinges]]  id est, intinctum demonstrabis, quia quanto plus ei approximamus, sordes nostras ex ejus munditia agnoscimus. [[Vestimenta. ]]  Vestimentum animæ est corpus quod præcepit Salomon omni tempore candidum esse, et si sit mistum sanguine, id est carnalibus desideriis, dicit Isaias comburendum Isa. 9. [[Abominabuntur, ]]  id est, abominabilem reddent, ut de Juda dicitur: [[Possedit agrum de mercede iniquitatis, ]]  id est, possideri fecit. In abominatione vestis hoc gravius habet, quod sensum sui reprehensoris ignorat.</n>


text:
Neque enim viro qui similis mei est, respondebo; nec qui mecum in judicio ex æquo possit audiri.<n>[[Neque enim viso. ]]  Inter homines, et audimus objecta, et ad ea respondemus et audimur; sed in judicio Dei, ipse nos audit, quia videt omnia quæ agimus, sed non audimus eum, quia quod ei displicet plene non intelligimus. Non ex æquo potest audiri.</n>


text:
Non est qui utrumque valeat arguere, et ponere manum suam in ambobus.<n>[[Utrumque valeat: ]]  id est Deum et me possit: [[Arguere. ]]  Arguit, qui ex auctoritate rationis, etc., usque ad quod corda delinquentium mansuetudine potius quam terrore correxit, unde addit:</n>


text:
Auferat a me virgam suam, et pavor ejus non me terreat.<n>[[Auferat a me virgam]]  legis qua punit; sed eam Christus abstulit, et per mansuetudinem vias vitæ ostendit. Voluit ut Deus timeri, sed ut pater amari.</n>


text:
Loquar, et non timebo eum; neque enim possum metuens respondere.]<n>[[Loquar et non timebo eum. ]]  Ibid. Jam non habet metum, sed ut ad patrem affectum. Ecce baculus, id est timor legis missus non suscitat puerum; sed ipse Elisæus, puero contemperatus, et septies aspirans, id est per amorem spiritus. GREG. [[Respondere]]  est factis digna recompensare, sed beneficiis Dei nemo serviliter timens respondet? Tantummodo qui per fiduciam amoris non timet digna ei reddi obsequia. Non est purus, qui mala ageret, si liceret. Amanti autem est tædium hujus vitæ, quæ prius dulcis erat etiam mœrens eam tolerat.</n><pb/>


text:
[Tædet animam meam vitæ meæ; dimittam adversum me eloquium meum: loquar in amaritudine animæ meæ.<n>[[Tædet animam meam vitæ meæ. ]]  Ibid. Cum autem hæc vita vilescit amore cœlestis, qui defendebat culpas, jam eas accusat. Et hoc est: [[Dimittam eloquium]]  quo utebar in defensione mea. [[Adversum me, ]]  quia confitendo me accuso, non ut qui adhuc erubescit confiteri, quia non tanto desiderio mala deserit, sed quia aliquando aperte confitens non gemit, sed lugenda gaudens dicit, subdit: [[Loquar in amaritudine, ]]  ut amaritudo puniat, quod lingua accusat. Ex pœnitentia nascitur securitas, et confidentior interrogat, quomodo erga se agatur. Et hoc est:</n>


text:
Dicam Deo: Noli me condemnare; indica mihi cur me ita judices.<n>[[Dicam Deo: Noli me condemnare, ]]  quia pœna mea exstinguit tua supplicia. [[Indica mihi cur me ita judices, ]]  id est flagellas, utrum ad securitatem vel pro qua culpa specialiter; quia etsi justus, habet tamen aliqua mala: et ideo, petit ut Deus se sibi indicet, ut quod Deus in eo punit, ipse quoque flendo puniat. Ideo causam quæro; scio enim quod non injuste. [[Cur me ita judices. ]]  Duobus modis hic judicat. Vel pœnam immittit, etc., usque ad quem et feriendo in innocentia custodit. Dicit ergo:</n>


text:
Numquid bonum tibi videtur, si calumnieris me, et opprimas me opus manuum tuarum, et consilium impiorum adjuves?<n>[[Nunquid bonum. ]]  Interrogatio hæc negationem exigit, etc., usque ad quia infirmum considerat. [[Opus manuum. ]]  Quasi impie non perdis quem gratuito fecisti. [[Impiorum, ]]  id est malignorum spirituum, qui cum ad vitam redire nequeunt, socios ad mortem quærunt, quorum consilium fuit, ut Job rectum in prosperis, frangerent adversis; sed Deus supra vires non sinit tentari.</n>


text:
Numquid oculi carnei tibi sunt? aut sicut videt homo, et tu videbis?<n>[[Nunquid oculi carnei. ]]  Oculi carnis non nisi aliqua facta in tempore agnoscunt, quia et cum tempore clauduntur, et humanus visus quodlibet opus sequitur, non præcurrit.</n>


text:
Numquid sicut dies hominis dies tui, et anni tui sicut humana sunt tempora,<n>[[Dies. ]]  Dies quoque et anni hominis differunt ab æterno: cui nihil præterit, nihil est futurum, sed omnia conspicit præsentia.</n>


text:
ut quæras iniquitatem meam, et peccatum meum scruteris,<n>[[Ut quæras iniquitatem meam. ]]  Et ita scias quod nihil impie feci, quasi humiliter quærat: cur in tempore per flagella probas, quem apud te perfecte et ante tempora scisti?</n>


text:
et scias quia nihil impium fecerim, cum sit nemo qui de manu tua possit eruere?<n>[[Cum sit nemo]]  Ibid. Quasi, quid restat tibi nisi parcere, cui nemo potest obviare? Quo enim nullus potest tuam vindictam retinere, eo facilius pietas debet parcere; ut autem placetur, quia nostrum opus non possumus, suum opus ei offeramus.</n>


text:
Manus tuæ fecerunt me, et plasmaverunt me totum in circuitu: et sic repente præcipitas me?<n>[[Manus tuæ. ]]  Quasi pensa misericorditer, ne pereat quod fecisti. [[Fecerunt. ]]  Secundum animam. [[Totum in circuitu. ]]  Secundum corpus, etc., usque ad cum de cæteris dixit tantum: [[fiat. ]][[Et sic repente. ]]  Quasi quem tanta dignitate præponis, cur tanta vilitate despicis? Sed cum hac dignitate, quæ est per spiritum? est infirmitas per carnem, quæ moveat pium judicem, unde dicit:</n>


text:
Memento, quæso, quod sicut lutum feceris me, et in pulverem reduces me.<n>[[Memento, quæso, ]]  etc. Unde venialis est culpa, cum irremissibilis sit in angelo, qui robustus fuit. Lutum est, cum aqua terram infundit: ita homo, cum anima rigat carnem, cujus mortem aperte subdit: [[Et in pulverem, ]]  etc. Quasi: vide materiam et pœnam, et culpæ parce; quia qualitatem hominis conditi protulit, subdit ordinem propagationis, unde dicit:</n>


text:
Nonne sicut lac mulsisti me, et sicut caseum me coagulasti?<n>[[Nonne sicut lac, ]]  etc. Factus homo ut lutum, propagatus autem sicut lac mulgetur semine, ut caseus coagulatur in carne. Carne et pelle induitur, ossibus et nervis solidatur. Post creationem corporis, quod minus est, subditur mira aspiratio vivificationis. [[Nonne sicut lac, ]]  dum mens per Spiritum Dei et vetustate trahitur sicut lac mulgetur, quia in quadam inchoatione formatur; sicut caseus coagulatur, cum pinguescens cogitationibus stringitur, ut jam non defluat desideriis, sed in uno amore solidetur. Sed contra hæc rudimenta caro ex veteri usu murmurat.</n>


text:
Pelle et carnibus vestisti me; ossibus et nervis compegisti me.<n>[[Pelle et carnalibus. ]]  Id est carnalium motuum obsidione mens vallatur; qui autem exterius laxat ad bella, intus roborat per ossa virtutum, ut humilis sit et fortis. Ideo autem Deus recte vivendi rectitudinem tribuit, quia præteritis delictis parcit.</n>


text:
Vitam et misericordiam tribuisti mihi, et visitatio tua custodivit spiritum meum.<n>[[Vitam et misericordiam. ]]  Ibid. Sed hæc bona frustra dedit, nisi ipse custodiat, unde subdit: [[Et visitatio tua. ]]  Eadem de interiori homine, etc., usque ad dona Dei cogitat subtilius. [[Vitam et misericordiam. ]]  Ibid. Vita datur cum malis mentibus, etc., usque ad postquam, de se dixit dona misericordiæ generaliter, subdit:</n>


text:
Licet hæc celes in corde tuo, tamen scio quia universorum memineris.<n>[[Tamen scio, quia universorum memineris]]  quod dicitur, cur de me trepido, qui omnes gentes colligendas scio. [[Licet hæc celes in corde. ]]  Ibid. Quia adhuc non indicas aperto sermone. Certi de venia, solent prioris nequitiæ memoria tangi, et illicita cogitatione nolentes pulsari, unde subdit:</n>


text:
Si peccavi, et ad horam pepercisti mihi, cur ab iniquitate mea mundum me esse non pateris?<n>[[Si peccavi. ]]  Ad horam parcit Deus, etc., usque ad sed pulsati in solo auxilio Dei spem fortius figant.</n>


text:
Et propter superbiam quasi leænam capies me, reversusque mirabiliter me crucias.<n> Propter superbiam. GREG. Leæna dum catulis escam inhianter quærit, etc., usque ad si autem a sancto desiderio torpemus, exempla bene vigilantium proponit.</n>


text:
Instauras testes tuos contra me, et multiplicas iram tuam adversum me, et pœnæ militant in me.<n>[[Multiplicas iram tuam adversum me, ]]  id est, multiplicem ostendis, quia et si ille bonos flagellat, quid erit impiis? Sic multiplici ira prævisa, homo ad se redit, et prava punit.</n>


text:
Fuissem quasi non essem, de utero translatus ad tumulum.<n>[[Fuissem quasi non essem, de utero. ]]  Ibid. Idem quod ibi dictum est: [[sicut abortivum absconditum, ]]  etc., vel, qui concepti non viderunt lumen.</n>


text:
Numquid non paucitas dierum meorum finietur brevi? dimitte ergo me, ut plangam paululum dolorem meum,<n>[[Nunquid non paucitas dierum meorum. ]]  Ibid. Non capiat me delectatio præsentis vitæ, quia cito transit. [[Dimitte ergo me... dolorem meum. ]]  Ibid. Id est flagella tempera, etc., usque ad quod maxime facit prævisio inferni, unde ait:</n>


text:
antequam vadam, et non revertar, ad terram tenebrosam, et opertam mortis caligine:<n>[[Antequam vadam. ]]  Infernus terra dicitur, quia ibi captivi tenentur. [[Antequam vadam. ]]  Non quod qui plangit vadat, sed quod vadat qui non plangit: ut si dicam debitori, solve priusquam te constringam. [[Non revertar. ]]  Ibid. Quia damnatos ultra misericordia non liberat.</n>


text:
terram miseriæ et tenebrarum, ubi umbra mortis et nullus ordo, sed sempiternus horror inhabitat.]<n>[[Miseriæ et tenebrarum. ]]  Quia foris dolor cruciat, quos cæcitas mentis intus obscurat; vel, ibi nemo ultra ad lucem redit, sicut in ista: ubi etsi sit miseria per conversionem licet reverti ad lucem. [[Umbra mortis. ]]  Mors est separatio a Deo; umbra obscuritas ejus; quia ignis pœnalis cremationem habet, et non lucem, ut in utroque puniantur, qui in utroque peccaverunt. [[Nullus ordo. ]]  Ibid. Non quod Deus non ordinet, usque ad qualitas rerum non servatur. Unde et addit: [[Sempiternus horror. ]]  Hic timor est futuri mali, etc., usque ad ne venirent ad tormenta quos in pœna videret qui Lazarum vidit.</n><pb/>


text:
[Numquid qui multa loquitur, non et audiet? aut vir verbosus justificabitur?<n>[[Nunquid qui multa. ]]  Greg. in Job. lib. 10. A contumeliis incipit, etc., usque ad qui nihil putant rectum, nisi quod sentiunt. [[Aut vir verbosus. ]]  Vera sententia, quia legitur, cultus justitiæ silentium, sed non pro loco dicta. Qui nequit recta pati, negligens corrigi, accingit se responsioni.</n>


text:
Tibi soli tacebunt homines? et cum ceteros irriseris, a nullo confutaberis?<n>[[Tibi soli tacebunt homines, ]]  etc. Ibid. Omnia recta suam irrisionem putat quem remordet conscientia et generaliter dicta sibi æstimat. Unde et contra loqui accenditur, ut vel sic verecundiam regat quasi criminosus non sit, si alios criminetur, unde mentiendo subdit:</n>


text:
Dixisti enim: Purus est sermo meus, et mundus sum in conspectu tuo.<n>[[Dixisti enim: Purus est sermo meus. ]]  Job non dixerat; sed solatio est facinori, si vel falso inquinetur vita corripientis.</n>


text:
Atque utinam Deus loqueretur tecum, et aperiret labia sua tibi,<n>[[Atque utinam Deus loqueretur tecum, ]]  etc. Ibid. Perversi verbotenus bona optant, ut benigni videantur, et ut, quæ in præsenti sunt, mala esse ostendantur, unde et iste dicit: [[Utinam Deus loqueretur. ]]  Quasi diceret, tu modo tibi loqueris, dum carnaliter sapis: es vacuus a veritatis spiritu; quasi potius imperitiæ tuæ compatior, quam pœnæ: Ibid. [[Labia, ]]  id est judicia, per quæ aperta, etc., usque ad Deo agnoscit: et si peccata agnoscit, patienter flagella tolerat. Et hoc est:</n>


text:
ut ostenderet tibi secreta sapientiæ, et quod multiplex esset lex ejus: et intelligeres quod multo minora exigaris ab eo quam meretur iniquitas tua !<n>[[Et intelligeres quod multa minora. ]]  Injuste justo iniquitatem objicit, sed hæc contumelia de zelo Dei prodit, et est venialis. Merita quoque justi nesciens, ex imperitia irrisionem subdit:</n>


text:
Forsitan vestigia Dei comprehendes, et usque ad perfectum Omnipotentem reperies?<n>[[Forsitan vestigia Dei comprehendes. ]]  Ibid. Benignitas visitationis, etc., usque ad quia ejus essentia a nullo plene videbitur.</n>


text:
Excelsior cælo est, et quid facies? profundior inferno, et unde cognosces?<n>[[Excelsior. ]]  Quia in circumscriptione sui spiritus cuncta transcendit. [[Profundior inferno. ]]  Quia transcendendo subvehit.</n>


text:
Longior terra mensura ejus, et latior mari.<n>[[Longior terra. ]]  Quia modum creaturæ perennitate æternitatis excedit [[Latior mari. ]]  Quia tempora sic possidet, etc., usque ad vel temetipsum in tentationibus reprehendere nescis?</n>


text:
Si subverterit omnia, vel in unum coarctaverit, quis contradicet ei?<n>[[Si subverterit. ]]  Ibid. Subvertit cœlum, etc., usque ad ut vel resistens exerceatur, vel seducta frangatur, unde recte dicit: [[Quis contradicet ei? vel, quis ei dicere potest cur ita facias? ]]  Quia judicio Dei nullus potest obsistere, vel inquirendo illud penetrare. Cur subvertit vel coarctat?</n>


text:
Ipse enim novit hominum vanitatem; et videns iniquitatem, nonne considerat?<n>[[Ipse enim novit. ]]  Ibid. Dum mens elatione attollitur, etc., usque ad quo vanitas cum iniquitate pertrahit, ad tumorem scilicet, subdit:</n>


text:
Vir vanus in superbiam erigitur, et tamquam pullum onagri se liberum natum putat.<n>[[Vir vanus in superbiam. ]]  Ibid. Vanus ex culpa redditur audax, etc., usque ad per effrenatam libertatem audenter vagus per desideria currit.</n>


text:
Tu autem firmasti cor tuum, et expandisti ad eum manus tuas.<n>[[Tu autem firmasti. ]]  Ibid. Firmari cor non hoc loco, etc., usque ad hunc velut docendo subjungit: [[et eris stabilis, ]]  etc.</n>


text:
Si iniquitatem quæ est in manu tua abstuleris a te, et non manserit in tabernaculo tuo injustitia,<n>[[Si iniquitates. ]]  Ibid. Iniquitas in manu, etc., usque ad si reatus sui conscientia accusat.</n>


text:
tunc levare poteris faciem tuam absque macula; et eris stabilis, et non timebis.<n>[[Et eris stabilis. ]]  Quia tanto minus ad judicium trepidat, quanto in bonis actibus solidius stat.</n>


text:
Miseriæ quoque oblivisceris, et quasi aquarum quæ præterierunt recordaberis.<n>[[Miseriæ quoque. ]]  Ibid. Mala vitæ præsentis tanto durius animus sentit, quanto pensare bonum, quod sequitur, negligit. At si ad ea, quæ permanent, oculum cordis figat, nihil esse conspicit quidquid ad finem tendit. [[Et quasi aquarum. ]]  Quia miseriæ, quæ transeunt, non vi concutiunt, sed tactum mœroris infundunt, dum extra pro percussione dolet, intus ex tentatione frigescit, contra quod amplius lux divina succenditur, unde subditur.</n>


text:
Et quasi meridianus fulgor consurget tibi ad vesperam; et cum te consumptum putaveris, orieris ut lucifer.<n>[[Et quasi meridianus. ]]  Fulgor meridianus in vespere est virtutis renovatio in tentatione. [[Et cum te consumptum. ]]  GREG. Cum et per exteriora mala justus occumbere cœperit, tunc claritas ejus incipit: econtra iniqui lumen est in die hujus vitæ, obscuritas in vespere. [[Et cum te consumptum. ]]  Quia foris cadens intus renovatur, et quo duriora tolerat, certius præmia sperat, et hoc est:</n>


text:
Et habebis fiduciam, proposita tibi spe: et defossus securus dormies.<n>[[Et habebis fiduciam. ]]  Defossi secure dormiunt, etc., usque ad securus apud se dormit latens ab actibus sæculi.</n>


text:
Requiesces, et non erit qui te exterreat; et deprecabuntur faciem tuam plurimi.<n>[[Requiesces et non erit. ]]  Qui enim in æternitatis desiderio figitur, dum nihil est in mundo quod appetat, nihil est quod de mundo pertimescat. [[Et deprecabuntur. ]]  Pravi cum recta prædicant, quod ipsi appetunt, hoc aliis pro magno pollicentur; sed ne diu pollicendo patescat quod sunt, ad rectitudinis citius verba revertuntur, unde subditur:</n>


text:
Oculi autem impiorum deficient, et effugium peribit ab eis: et spes illorum abominatio animæ.]<n>[[Oculi autem impiorum. ]]  Oculorum nomine, etc., usque ad quo se valeat occultare, non invenit. [[Et spes illorum abominatio, ]]  etc. Ibid. Quia inde in perpetuum spiritus interit, unde ad tempus caro suaviter vivit.</n><pb/>


text:
Respondens autem Job, dixit:<n>[[Respondens autem Job. ]]  GREG. Hoc Sophar vere dixit, etc., usque ad unde Job subdit:</n>


text:
[Ergo vos estis soli homines, et vobiscum morietur sapientia?<n>[[Ergo vos estis soli homines. ]]  Qui se omnes præire ratione putat, se solum hominem esse exsultat. [[Ergo vos estis soli homines. ]]  Qui enim se solum sapere æstimat, quid aliud quam hanc eamdem secum mori sapientiam putat?</n>


text:
Et mihi est cor sicut et vobis, nec inferior vestri sum; quis enim hæc quæ nostis ignorat?<n>[[Et mihi est cor sicut. ]]  Ut eorum superbiam corrigat, esse se inferiorem negat; et ne suæ humilitatis limitem transeat, se superiorem tacet. Ecce quam discrete, in quo indicat quod illi de se sentire deberent. [[Quis enim hæc quæ nostis ignorat? ]]  Ac si dicat: Cum cunctis sint nota quæ dicitis, de dictorum scientia cur singulariter tumetis?</n>


text:
Qui deridetur ab amico suo, sicut ego, invocabit Deum, et exaudiet eum: deridetur enim justi simplicitas.<n>[[Qui deridetur. ]]  Ibid. Quia illum facit humana derisio Deo proximum, quem ab humanis pravitatibus vitæ innocentiam servat alienum.</n>


text:
Lampas contempta apud cogitationes divitum parata ad tempus statutum.<n>[[Lampas contempta. ]]  Ibid. Nomine divitum designat elationem superborum; justi autem simplicitas et lampas dicitur, et contempta: lampas, quia interius lucet; contempta, quia apud mentes carnalium abjecta æstimatur. [[Parata ad tempus statutum. ]]  Statutum contemptæ lampadis tempus, est extremi judicii prædestinatus dies, quo justus quisque qui nunc despicitur, quanta potestate fulgeat demonstratur.</n>


text:
Abundant tabernacula prædonum, et audacter provocant Deum, cum ipse dederit omnia in manus eorum.<n>[[Abundant tabernacula prædonum. ]]  Ibid. Ostendit nihil esse præsentis vitæ divitias, etc., usque ad et tamen bona quæ habent, a Deo acceperunt. [[Nimirum interroga jumenta, ]]  etc. Ibid. Jumenta sensu pigriores. Volatilia cœli sublimia sapientes.</n>


text:
Loquere terræ, et respondebit tibi, et narrabunt pisces maris.<n>[[Pisces. ]]  Ibid. Curiosi intelliguntur. Et est sensus: si hos requiras, creatorem omnium Deum fatentur. Potest et juxta litteram intelligi.</n>


text:
In cujus manu anima omnis viventis, et spiritus universæ carnis hominis.<n>[[In cujus manu anima. ]]  Hoc loco anima omnis viventis, ipsa corporis vita signatur. [[Spiritus universæ carnis. ]]  Ibid. Id est hominis effectus intelligentiæ spiritualis quæ in Dei potestate sunt. Potest et per animam omnis viventis jumentorum vita signari.</n>


text:
Nonne auris verba dijudicat? et fauces comedentis, saporem?<n>[[Nonne auris verba dijudicat. ]]  Ex istis corporalibus, etc., usque ad et quod vos scitis, mihi per intimum amorem medullitus sapit.</n>


text:
Apud ipsum est sapientia et fortitudo; ipse habet consilium et intelligentiam.<n>[[Apud ipsum est sapientia, ]]  etc. GREG. in Job, l. 21. Apud Deum enim in principio Deus erat verbum, qui et Dei virtus et Dei sapientia; habet consilium, quia disponit sua; intelligentiam, quia cognoscit nostra.</n>


text:
Si destruxerit, nemo est qui ædificet; si incluserit hominem, nullus est qui aperiat.<n>[[Si destruxerit, nemo est qui ædificet. ]]  Omnipotens humanum genus destruit cum relinquit, ædificat cum replet: quod nisi fiat, incassum exterius a prædicatore monetur. [[Si incluserit hominem. ]]  Omnis homo per id, etc., usque ad et cor reprobum per gratiam non emollire.</n>


text:
Si continuerit aquas, omnia siccabuntur; et si emiserit eas, subvertent terram.<n>[[Si continuerit aquas, omnia siccabuntur. ]]  Quia, si scientia prædicatorum subtrahitur, etc., usque ad septiformem gratiam retulit [[Si emiserit eas, subvertent. ]]  Si enim Spiritus sancti gratia infunditur, etc., usque ad statim terra subvertitur: quia peccatricis mentis duritia ab immobilitatis suæ obstinatione permutatur.</n>


text:
Apud ipsum est fortitudo et sapientia; ipse novit et decipientem, et eum qui decipitur.<n>[[Apud ipsum est fortitudo. ]]  In verbis prioribus quibus ait, etc., usque ad electis in regno qualiter sit sapientia patris judicabit. [[Novit et decipientem et eum qui decipitur. ]]  Ibid. Novit decipientem, etc., usque ad aliquando ad ultionis initium fieri solet.</n>


text:
Adducit consiliarios in stultum finem, et judices in stuporem.<n>[[Adducit consiliarios in stultum finem. ]]  Consiliarios dicit prædicatores, qui auditoribus vitæ consilium præbent. Qui cum propter temporalia prædicant, in stultum finem deducuntur: quia illuc per laborem tendunt, unde per mentis rectitudinem fugere deberent. [[Et judices. ]]  Qui examinandis aliorum moribus præsunt, recte judices vocantur; sed cum eos nequaquam sollicite discutiunt, nec qualiter corrigant agnoscunt, in stuporem deducti sunt.</n>


text:
Balteum regum dissolvit, et præcingit fune renes eorum.<n>[[Balteum regum dissolvit. ]]  In his enim qui bene regere membra sua videbantur, propter elationis culpam castitatis cingulum destruit. Et quia in renibus delectatio est carnis, fune peccati ac delectationis præcingit renes eorum.</n>


text:
Ducit sacerdotes inglorios, et optimates supplantat:<n>[[Ducit sacerdotes inglorios. ]]  Ibid. Quin ante judicem non invenient gloriam, quam modo in subditorum moribus studio prædicationis non exquirunt. [[Et optimates supplantat. ]]  GREG. Quia, cum mentem regentium justo judicio deserit, cœlestia negligunt, et in suis hic voluptatibus cadunt.</n>


text:
commutans labium veracium, et doctrinam senum auferens.<n>[[Commutans labium veracium. ]]  Quia sæpe hi, qui cœlestia prædicando veraces erant, dum temporalia diligunt, ad terrena diligenda corruunt, labium veracium commutatur. Vel de Judæis potest intelligi, qui ante veraces Christum venturum nuntiaverunt, se præsentem hunc negaverunt. [[Et doctrinam. ]]  Ibid. Doctrina senum ablata est, quia Judæi nequaquam ea credendo secuti sunt, quæ patres suos prædixisse meminerunt.</n>


text:
Effundit despectionem super principes, eos qui oppressi fuerant relevans.<n>[[Effundit despectionem super principes. ]]  Judæi in legis mandatis permanentes principari per fidem videbantur: gentiles in profundo pressi per infidelitatem latuerunt; sed cum incarnationis Dominicæ mysterium negavit Judæa, gentilitas credidit. Sic:</n>


text:
Qui revelat profunda de tenebris, et producit in lucem umbram mortis.<n>[[Revelat profunda de tenebris; ]]  cum mystici allegoriarum sensus in verbis occultis prophetarum agnoscuntur. [[Et producit in lucem umbram mortis. ]]  Ibid. Umbram mortis dicit, etc., usque ad mors carnis minime timetur.</n>


text:
Qui multiplicat gentes, et perdit eas, et subversas in integrum restituit.<n>[[Qui multiplicat gentes. ]]  Ibid. Quia gentes et per fecunditatem sobolis extendit, et tamen in propria infidelitate derelinquit, et quas in infidelitatis casu reliquerat, quandoque ad fidem reduxit, quibus ita restitutis fit quod sequitur, [[qui immutat cor, ]]  etc.</n>


text:
Qui immutat cor principum populi terræ, et decipit eos ut frustra incedant per invium:<n>[[Qui immutat cor principum. ]]  Ibid. Cor principum terræ immutatum est, etc., usque ad patere via non poterat contra auctorem omnium.</n>


text:
palpabunt quasi in tenebris, et non in luce, et errare eos faciet quasi ebrios.]<n>[[Palpabunt quasi in tenebris. ]]  Ibid. Quasi enim in tenebris palpat, etc., usque ad [[Nonne hic est filius fabri?]]</n><pb/>


text:
[Ecce omnia hæc vidit oculus meus, et audivit auris mea, et intellexi singula.<n>[[Ecce omnia. ]]  GREG. Hæc enim cuncta beato, etc., usque ad alia vidit esse in operibus, alia in dictis, sequitur: [[Hæc vidit oculus meus, et audivit auris mea. ]]  Sed quia dicta utilitatem non habent, si intellectu carent, sequitur: [[Et intellexi singula. ]]  Cum enim aliquid ostenditur, vel auditur, si intellectus non tribuitur, prophetia minime est; de quo intellectu quia non extollitur, ostendit cum ait:</n>


text:
Secundum scientiam vestram et ego novi: nec inferior vestri sum.<n>[[Secundum scientiam veram. ]]  His verbis innotuit quantæ humilitatis fuit, qui se eis inferiorem negat, quorum longe vitam sancte vivendo transcenderat: et secundum eorum scientiam se nosse confirmat, qui sciendo cœlestia eorum terrenas cogitationes per prophetiæ spiritum transibat.</n>


text:
Sed tamen ad Omnipotentem loquar, et disputare cum Deo cupio:<n>[[Sed tamen ad Omnipotentem loquar. ]]  Ibid. Cum Omnipotente loquimur, dum ejus misericordiam deprecamur. Cum eo disputamus, dum nos illius justitiæ conjungentes facta nostra subtili indagatione discutimus. Vel cum Deo disputat qui hic ei obediens, post cum eo populos judicabit, qui etiam interim de iniquis judicare non cessat.</n>


text:
prius vos ostendens fabricatores mendacii, et cultores perversorum dogmatum.<n>[[Prius vos ostendam, ]]  etc. Ibid. Sic Ecclesia de hæreticis, [[prius vos ostendam fabricatores; ]]  sicut enim ædificium de lapidibus, ita etiam mendacium sermonibus fabricatur.</n>


text:
Atque utinam taceretis, ut putaremini esse sapientes.<n>[[Atque utinam taceretis. ]]  Ibid. Videns eos velle apparere, etc., usque ad quibus infirmas mentes seducant.</n>


text:
Audite ergo correptionem meam, et judicium labiorum meorum attendite.<n>[[Audite ergo correctionem meam. ]]  Ibid. Bene ergo prius correctionem post judicium intulit, quia nisi per correctionem prius stulti tumor deprimatur, nequaquam per intelligentiam judicium justi cognoscitur.</n>


text:
aut placebit ei quem celare nihil potest? aut decipietur, ut homo, vestris fraudulentiis?<n>[[Decipietur ut homo vestris fraudulentiis. ]]  Hæretici fraudem Deo exhibent, qui ea astruunt quæ ei pro quo loquuntur non placent, et eum, dum defendere nituntur, offendunt.</n>


text:
Ipse vos arguet, quoniam in abscondito faciem ejus accipitis.<n>[[Ipse vos arguet quoniam. ]]  Sunt qui veritatem Dei in corde sentiunt, etc., usque ad quanto in occulto cogitationis recta Dei judicia cognoscunt.</n>


text:
Statim ut se commoverit, turbabit vos, et terror ejus irruet super vos.<n>[[Statim. ]]  Ibid. Humano verbo, motus Dei dicitur, ipsa rectitudinis ejus districtio: quæ reprobos, qui hic per pœnitentiam nolunt turbari, per vindictam turbabit. [[Et terror ejus irruet. ]]  Quia reprobis non timor requiem, sed pœna timorem parit, unde propheta: [[Sola vexatio intellectum dabit auditui Isa. 28.: ]]  quia cum pro præceptis Dei contemptis puniuntur, tunc intelligunt quod audierunt.</n>


text:
Memoria vestra comparabitur cineri, et redigentur in lutum cervices vestræ.<n>[[Memoria vestra. ]]  Quantumlibet quis pro memoria, etc., usque ad et elata caro tabescit in putredine.</n>


text:
Tacete paulisper, ut loquar quodcumque mihi mens suggesserit.<n>[[Tacete paulisper ut loquar. ]]  Sensu carnis locutos indicat: quos idcirco ad silentium restringit, ut ea quæ illi mens suggesserit, dicat. Ac si diceret: Non ego carnaliter, sed spiritualiter loquor, quia per sensum spiritus audio, quod per ministerium corporis profero.</n>


text:
Quare lacero carnes meas dentibus meis, et animam meam porto in manibus meis?<n>[[Quare lacero carnes meas dentibus. ]]  Dentes in hoc loco significant internos sensus, etc., usque ad si meis spectatoribus, id est vobis prodesse non possum. [[Dentibus meis. ]]  Dentes sunt interni sensus, qui singula inquirunt, etc., usque ad ne spiritualia mandere possit. [[Et animam meam porto in manibus. ]]  Ibid. Animam in manibus portare, est intentionem cordis in operatione ostendere, quod fit pro ædificatione proximi. Et est sensus: Cur me vel districte coram hominibus dijudico, vel quid appetam in opere ostendo, si proximis nec mala judicando, nec bona ostendendo proficio?</n>


text:
Etiam si occiderit me, in ipso sperabo: verumtamen vias meas in conspectu ejus arguam.<n>[[Etiamsi occiderit me, in ipso sperabo, ]]  etc. Ibid. Ille vere patiens est, qui et adversis atteritur, et tamen a spei rectitudine non curvatur. [[Verumtamen vias meas. ]]  Sic enim tunc Dominus Salvator invenitur, si nunc pro timore Domini peccatum vestrum a vobis ipsis redarguitur.</n>


text:
Et ipse erit salvator meus: non enim veniet in conspectu ejus omnis hypocrita.<n>[[Non enim veniet in conspectu ejus omnis hypocrita. ]]  Nunc veniet quidem ante tribunal judicis, etc., usque ad in conspectu Domini venire recusat.</n>


text:
Audite sermonem meum, et ænigmata percipite auribus vestris.<n>[[Audite sermonem meum. ]]  Per hoc quod ænigmata nominat, figuratas se habere locutiones demonstrat, unde voce fidelis populi subdit:</n>


text:
Si fuero judicatus, scio quod justus inveniar.<n>[[Si fuero judicatus, scio quod justus, ]]  quod nec ab ejus persona discrepat, etc., usque ad justum se factum non ignorat ex munere.</n>


text:
Quis est qui judicetur mecum? veniat: quare tacens consumor?<n>[[Quis est qui judicetur mecum. ]]  Quia in exterioribus actibus unde reprehendatur non habet, libere accusatorem quærit. Quia vero etiam justorum corda de stulta cogitatione se reprehendunt, subditur: [[Quare tacens consumor? ]]  Ac si dicat: Sicut vixi ut accusatorem exterius nullum timerem, utinam sic vixissem ut intra me accusatricem conscientiam non timerem. Tacens enim consumitur, qui intus in se invenit unde uratur.</n>


text:
Duo tantum ne facias mihi, et tunc a facie tua non abscondar:<n>[[Duo tantum ne facias. ]]  Et Dei faciem, hic animadversionem dicit: in qua dum peccata aspicit, punit, a qua nemo absconditur, nisi duo quæ postulat amoveantur, de quibus sequitur:</n>


text:
manum tuam longe fac a me, et formido tua non me terreat.<n>[[Manum tuam longe fac a me. ]]  Per manum, quam longe fieri postulat, etc., usque ad sed per formidinem servit.</n>


text:
Voca me, et ego respondebo tibi: aut certe loquar, et tu responde mihi.<n>[[Voca. ]] GREG. Præsentiam Christi quærit, ut per hanc et audiat quod ignorat, et audiatur in his quæ novit. Vel, vocat Deus eligendo, respondet homo obediendo; loquitur homo desiderando, respondet Deus apparendo. Sed sic anhelans, subtilius se discutit. [[Voca me et ego respondebo tibi. ]]  Vocare Dei est nos amando et eligendo respicere. Respondere nostrum est amori illius bonis operibus parere. Aut certe loquar.   Loquimur cum faciem ejus per desiderium postulamus: respondet loquentibus cum nobis se amantibus apparet.</n>


text:
Quantas habeo iniquitates et peccata? scelera mea et delicta ostende mihi.<n>[[Quantas habeo iniquitates, ]]  etc. Justorum labor est, ut semetipsos inveniant, invenientes flendo atque corrigendo ad meliora perducant. Gravior videtur iniquitas quam peccatum, scelus quam delictum.</n>


text:
Cur faciem tuam abscondis, et arbitraris me inimicum tuum?<n>[[Cur faciem tuam abscondis? ]]  Ibid. Homo contemplationem Dei habuit in paradiso, sed per culpam incurrit caliginem. Et excitatus ex pœna redit ad amorem, ac dicit: [[Et arbitraris. ]]  Quia si ut amicum respiceres me, tuæ visionis lumine non privares.</n>


text:
Contra folium, quod vento rapitur, ostendis potentiam tuam, et stipulam siccam persequeris:<n>[[Contra folium, ]]  etc. Homo folium dicitur, etc., usque ad quem sic esse infirmum agnoscis?</n>


text:
scribis enim contra me amaritudines, et consumere me vis peccatis adolescentiæ meæ.<n>[[Scribis. ]]  Quia quod loquimur, transit, quod scribimus manet. Deus non loqui, sed scribere amaritudines dicitur, cum diu super nos ejus flagella perdurant. Semel enim de mortalitate carnis sententiam fixit, quæ usque ad ultimum mutari non valebit. [[Et consumere. ]]  Patet gravia esse peccata juvenum et senum, si illud justi sic metuunt, quod in infirma ætate deliquerunt.</n>


text:
Posuisti in nervo pedem meum, et observasti omnes semitas meas, et vestigia pedum meorum considerasti:<n>[[Posuisti in nervo pedem meum. ]]  In nervo pedem Deus posuit hominis, quia pravitatem illius forti districtionis suæ sententia ligavit. [[Et observasti omnes semitas meas. ]]  Semita angustior est quam via; quia autem vias, actiones, merito semitas actionum cogitationes accipimus. [[Et vestigia pedum meorum considerasti. ]]  Intentiones operum vestigia dixit; vel, prava opera, quæ dum agimus, intuentibus hoc fratribus exemplum malum præbemus, et quasi inflexo extra viam pede sequentibus distorta vestigia relinquimus.</n>


text:
qui quasi putredo consumendus sum, et quasi vestimentum quod comeditur a tinea.]<n>[[Qui quasi putredo. ]]  Sicut vestimentum de se exorta tinea comeditur, ita homo in seipso habet putredinem unde consumatur. Vel ex corruptione suæ carnis tentatur, sicut vestis exorta tinea consumitur. [[Quantas habeo iniquitates. ]]  Ibid. Quasi homo pro cæcitate exsilii se non novit, quæ contingit, quia a facie Dei se abscondit, quod jam pœna ipsa monitus dolet. [[Contra folium. ]]  Homo arbor fuit in conditione, sed arefactus in tentatione folium, stipula in dejectione. [[Consumere me vis, ]]  quia in juventute se peccasse invenit, etc., usque ad quasi tunc indiscreti fuerint.</n><pb/>


text:
[Homo natus de muliere, brevi vivens tempore, repletur multis miseriis.<n>[[Homo natus de muliere. ]]  GREG. Hic mulieris nomine infirmitas designatur, et est sensus: Quid in se habet fortitudinis, qui nascitur ex infirmitate, qui et angustiatur ad vitam, et dilatatur ad miseriam.</n>


text:
Qui quasi flos egreditur et conteritur, et fugit velut umbra, et numquam in eodem statu permanet.<n>[[Qui quasi flos egreditur. ]]  Quia nitet in carne: [[Conteritur, ]]  quia redigitur in pulverem et putredinem. [[Et fugit velut umbra. ]]  Non soli fugienti, sed umbræ hominem comparavit. Qui enim in amore Dei calorem cordis non habet, nec tamen vitam quam diligit tenet, velut umbra fugit. [[Et nunquam in eodem statu, ]]  etc. Ibid. Nam inde semper deficit, unde se proficere in spatium vitæ credit.</n>


text:
Et dignum ducis super hujuscemodi aperire oculos tuos, et adducere eum tecum in judicium?<n>[[Et dignum ducis super hujuscemodi, ]]  etc. Deum aperire oculos, est judicia exercere, et quem feriat videre</n>


text:
Quis potest facere mundum de immundo conceptum semine? nonne tu qui solus es?<n>[[Quis potest facere, ]]  etc. Is enim, qui per se solus mundus est, etc., usque ad solum Christum dicit non de immundo semine natum.</n>


text:
Breves dies hominis sunt: numerus mensium ejus apud te est: constituisti terminos ejus, qui præteriri non poterunt.<n>[[Breves dies hominis, ]]  etc. Ibid., quia apud Deum etiam labentia stant: apud eum esse numerum mensium perhibet. Vel, in diebus, brevitas temporis; in mensibus, multiplicata dierum spatia designantur: homini ergo breves dies sunt; sed quia vita nostra post tenditur, apud Deum numerus mensium nostrorum esse memoratur. [[Constituisti terminos ejus. ]]  GREG. in Job. l. 12. Nulla enim quæ in hoc mundo hominibus fiunt, absque Dei occulto judicio fiunt.</n>


text:
Recede paululum ab eo, ut quiescat, donec optata veniat, sicut mercenarii, dies ejus.<n>[[Recede paululum ab eo. ]]  Recede, id est, jam flagella præsentis vitæ subtrahe, et bona æternæ quietis ostende [[Donec optata veniat, ]]  quando æternam requiem pro recompensatione sui laboris accipit</n>


text:
Lignum habet spem: si præcisum fuerit, rursum virescit, et rami ejus pullulant.<n>[[Lignum habet spem. ]]  etc. Genus humanum quasi despectum insinuat, quantumque ipsa insensibilia hunc præire videantur. Vel juxta mysticum sensum: Lignum præfertur homini, hic enim homo carnalis quisque; lignum justus accipitur, qui cum in morte passione afficitur, æternæ vitæ viriditate recuperatur. [[Et rami ejus pullulant, ]]  quia ex passione justi fideles viriditatem vitæ spiritualis accipiunt.</n>


text:
Si senuerit in terra radix ejus, et in pulvere emortuus fuerit truncus illius,<n>[[Si senuerit in terra radix. ]]  Ibid. Radix justi sancta prædicatio, quia ab ipsa oritur et in ipsa subsistit: quæ apud corda terrenorum cunctis viribus effeta creditur: [[Et in pulvere truncus emoritur, ]]  quia inter manus persequentium corpus ejus exanimatur.</n>


text:
ad odorem aquæ germinabit, et faciet comam, quasi cum primum plantatum est.<n>[[Ad odorem aquæ germinabit, ]]  etc. Quia per afflatum Spiritus, in electorum cordibus, exemplo sui operis, germen virtutis facit. [[Et faciet comam, ]]  etc. Succiso trunco comam facere, etc., usque ad fecit comam, quia apostoli qui aruerant ad fidem ut prius viruerunt.</n>


text:
Homo vero cum mortuus fuerit, et nudatus, atque consumptus, ubi, quæso, est?<n>[[Homo vero cum mortuus fuerit. ]]  Ibid. Ipsa autem amissione justitiæ homo moritur, veste innocentiæ in paradiso concessa nudatur, interitu carnis consequente consumitur: [[ubi ergo est, ]]  qui in ejus amore non est, ubi [[verum esse]]  est?</n>


text:
Quomodo si recedant aquæ de mari, et fluvius vacuefactus arescat:<n>[[Quomodo si recedant aquæ de mari. ]]  Mare mens hominis est, etc., usque ad modo dulcedine prosperitatis replemur.</n>


text:
sic homo, cum dormierit, non resurget: donec atteratur cælum, non evigilabit, nec consurget de somno suo.<n>[[Donec atteratur cœlum non evigilabit. ]]  Quia, nisi hujus mundi finis advenerit, humanum genus a somno non evigilabit.</n>


text:
Quis mihi hoc tribuat, ut in inferno protegas me, et abscondas me donec pertranseat furor tuus, et constituas mihi tempus in quo recorderis mei?<n>[[Quis mihi hoc. ]]  Ante Mediatoris adventum ad infernum se descendere sciens, illic conditoris protectionem postulat. [[Constituas mihi tempus in quo recorderis mei. ]]  Adventum Redemptoris ad inferos petit.</n>


text:
Putasne mortuus homo rursum vivat? cunctis diebus quibus nunc milito, expecto donec veniat immutatio mea.<n>[[Putasne mortuus homo rursum. ]]  Solent justi viri, etc., usque ad ut post fortius roboret. [[Cunctis diebus. ]]  Qui itaque immutationem suam tanto desiderio exspectat, quam sit de resurrectione certus insinuat.</n>


text:
Vocabis me, et ego respondebo tibi: operi manuum tuarum porriges dexteram.<n>[[Vocabis me et ego respondebo. ]]  Tunc vocanti Deo veraciter respondemus, quando ad summæ incorruptionis jussum incorruptibiles resurgemus. [[Operi manuum tuarum porriges dexteram, ]]  ac si dicat: Idcirco corruptibilis creatura persistere ad incorruptionem poterit, quia manu tuæ potestatis erigetur; vel dextera, Filius dicitur, qui incarnatus ad erigendum hominem missus est.</n>


text:
Tu quidem gressus meos dinumerasti: sed parce peccatis meis.<n>[[Tu quidem gressus, ]]  etc. Gressus dinumerat, et peccatis parcit: qui subtiliter acta nostra considerat, et tamen hic pœnitentibus misericorditer relaxat. [[Dinumerasti, sed parce. ]]  Dinumerat, dum nos ad singula quæ fecimus deflenda convertit; parcit, quia quæ punivimus, non punit, unde adhuc subdit:</n>


text:
Signasti quasi in sacculo delicta mea, sed curasti iniquitatem meam.<n>[[Signasti quasi in sacculo, ]]  etc. Ibid. In occulto, etc., usque ad curat quia hic per flagella funditus relaxat.</n>


text:
Mons cadens defluit, et saxum transfertur de loco suo:<n>[[Mons cadens defluit. ]]  Ibid. Duo sunt genera tentationum, etc., usque ad vel longa ac lenta ut Salomonem consumi permittis. [[Saxum, ]]  id est mens justi fertur, [[De loco, ]]  id est, de justitia ad culpam nimio impulsu.</n>


text:
lapides excavant aquæ, et alluvione paulatim terra consumitur: et hominem ergo similiter perdes.<n>[[Lapides, ]]  id est fortitudinem, [[aquæ]]  assidua blandimenta. [[Terra, ]]  quæ sanctificat.</n>


text:
Roborasti eum paululum, ut in perpetuum transiret: immutabis faciem ejus, et emittes eum.<n>[[Roborasti eum paululum, ]]  etc. Ibid. Paululum roboratus est homo, quia hic vivendi vires ad modicum accepit; sed in hac brevitate ubi roboratus est, colligit, unde in perpetuitate inveniat; vel ut semper gaudeat, vel ut supplicia non evadat. [[Immutabis faciem ejus, et emittes. ]]  Facies hominis, etc., usque ad transire ad æterna nolens cogitur.</n>


text:
Sive nobiles fuerint filii ejus, sive ignobiles, non intelliget.<n>[[Sive nobiles fuerint filii. ]]  Sicut enim hi qui adhuc sunt viventes, mortuorum animæ in quo loco habeantur ignorant: ita mortui carnaliter vitam in carne positorum qualiter post eos disponatur, nesciunt.</n>


text:
Attamen caro ejus, dum vivet, dolebit, et anima illius super semetipso lugebit.]<n>[[Attamen caro ejus dum vivit dolebit. ]]  Tribulationem enim carnis hic patiuntur etiam qui spiritualiter vivunt. [[Et anima illius super. ]]  Dignum enim est ut in se semper homo mœrores inveniat, qui relicto Creatore in se gaudium quærebat.</n><pb/>


text:
[Numquid sapiens respondebit quasi in ventum loquens, et implebit ardore stomachum suum?<n>[[Nunquid sapiens respondebit? ]]  GREG. Cuncta quæ in sanctis sentiuntur, malis quasi in ventum prolata displicent, nec bonorum verba dicta rationis, sed stimulos furoris existimant. [[Et implebit ardore. ]]  Ibid. Qui etiam quæ se sentiunt contumeliose dicere, student ex Domini defensione palliare, unde subdit:</n>


text:
Arguis verbis eum qui non est æqualis tibi, et loqueris quod tibi non expedit.<n>[[Arguis verbis eum. ]]  Ibid. Et nullum putant habere timorem Domini, nisi eum quem ad stultitiam suæ professionis traxerunt, unde addit:</n>


text:
Quantum in te est, evacuasti timorem, et tulisti preces coram Deo.<n>[[Quantum in te est, ]]  etc., dicitur, id est abstulisti. Ac si diceret: De tua justitia præsumens, Creatoris tui gratiam despicis deprecari. Cum hæretici vera mala contra bonos non inveniunt, fingunt quæ redarguant, ut justi videantur.</n>


text:
Docuit enim iniquitas tua os tuum, et imitaris linguam blasphemantium.<n>[[Docuit enim iniquitas. ]]  GREG. Iniquitas os docet, quando ex mala vita concipitur, quod pejus dicatur. [[Imitaris linguam blasphemantium]]  Ibid. Hæretici quasi venerando Deum, humilia, ut carnem et mortem negant, et Ecclesiam hæc confitentem blasphemare dicunt: et si quid adversi ei contigerit, pro hac injuria dicunt fieri, unde ait:</n>


text:
Condemnabit te os tuum, et non ego: et labia tua respondebunt tibi.<n>[[Condemnabit te, ]]  etc. Aliquando vero quasi rationando comprimere volunt, unde:</n>


text:
Numquid primus homo tu natus es, et ante colles formatus?<n>[[Nunquid primus homo. ]]  Hæc autem Dei defensio ab eis ideo assumitur, etc., usque ad pensa quod consilium ignoras.</n>


text:
Quid nosti quod ignoremus? quid intelligis quod nesciamus?<n>[[Quid nosti. ]]  Ibid. Hæc verba patenter ostendunt ex qua mentis elatione prodeat quidquid quasi ad dominicam defensionem sonat.</n>


text:
Et senes et antiqui sunt in nobis, multo vetustiores quam patres tui.<n>[[Et senes et antiqui. ]]  Hæretici, quia sua non possunt astruere ratione, auctoritate antiquorum nituntur defendere apud stultos: et doctores Ecclesiæ dicunt sibi magistros fuisse.</n>


text:
Numquid grande est ut consoletur te Deus? sed verba tua prava hoc prohibent.<n>[[Nunquid grande est? ]]  Sequitur: [[Quid te elevat cor tuum. ]]  Sæpe justorum mens ad altiora contemplanda suspenditur, ut exterius eorum facies obstupuisse videatur. Sed hanc contemplationis vim reprobi per hypocrisim fieri putant; quod enim in se est, in aliis putant.</n>


text:
Quid tumet contra Deum spiritus tuus, ut proferas de ore tuo hujuscemodi sermones?<n>[[Quid tumet contra Deum spiritus? ]]  Plerumque justi aliquibus necessitatibus afflicti sua opera coguntur fateri, quod beatus Job fecerat, quod putatur elatio; sed in Dei auribus superba non sunt, quæ humili corde proferuntur; et sicut gravis culpæ est sibi arrogare quod non est, sic plerumque culpa nulla est si humiliter bonum dicat quod est. [[Hujusmodi sermones. ]]  Ibid. De bonis tuis, non tamen Job in his contra Deum tumuit, sed quæ vere fecerat humiliter dixit; sæpe justi et injusti eadem habent verba, et unde illi placent, hi offendunt, ut Pharisæus qui se justificat in opere Luc. 18., et Ezechias qui se justificat in cogitatione IV Reg. 20..</n>


text:
Quid est homo ut immaculatus sit, et ut justus appareat natus de muliere?<n>[[Quid est homo? ]]  Eo ipso quod dicitur homo, terrenus exprimitur et infirmus. Ab humo enim appellatus est. [[Et ut justus appareat natus, ]]  etc. Quomodo enim justus appareat, qui de illa natus est, quæ injustitiæ propinatrix exstitit? prima quippe viro injustitiam mulier propinavit in paradiso.</n>


text:
Ecce inter sanctos ejus nemo immutabilis, et cæli non sunt mundi in conspectu ejus.<n>[[Et cœli non sunt mundi. ]]  Hoc cœlorum nomine repetiit, quod sanctorum appellatione signavit, qui ante districtum Dei judicium nec ipsi esse mundi ad perfectum possunt.</n>


text:
Quanto magis abominabilis et inutilis homo, qui bibit quasi aquam iniquitatem?<n>[[Quanto magis abominabilis. ]]  Ibid. Quilibet perversus abominabilis est propter immunditiam maculæ. [[Inutilis, ]]  propter justitiam perfectæ vitæ; qui [[bibere iniquitatem]]  dicitur, quia quod bibitur, ad glutiendum moram non habet. Culpa ergo quia ab injusto homine sine ulla retractatione perpetratur, quasi aqua iniquitas bibitur.</n>


text:
Ostendam tibi: audi me: quod vidi, narrabo tibi.<n>[[Ostendam tibi. ]]  Quia cum minori auctoritate docet is qui audita, quam is qui ea quæ viderat, loquitur, ut fortiorem auctoritatem sibi Eliphaz arrogaret, dicit: [[Quod vidi narrabo tibi. ]]  Proprium arrogantis, etc., usque ad quas auctoritate Patrum munit.</n>


text:
Sapientes confitentur, et non abscondunt patres suos:<n>[[Sapientes confitentur. ]]  Ecce audacia hæreticorum, etc., usque ad corda transiisse alienum, id est diabolum. Ecce sententiæ.</n>


text:
Cunctis diebus suis impius superbit, et numerus annorum incertus est tyrannidis ejus.<n>[[Cunctis diebus. ]]  Solent etiam electi in quibusdam diebus superbire, sed priusquam vitam finiant, ab elatione corda commutant; impius vero diebus omnibus superbit, et sic vitam terminat, ut ab elatione minime recedat. [[Et numerus annorum tyrannidis ejus. ]]  Proprie tyrannus, etc., usque ad cujus vita sub incertitudine tenetur?</n>


text:
Sonitus terroris semper in auribus illius: et cum pax sit, ille semper insidias suspicatur.<n>Sonitus terroris semper. Ibid. Prava mens semper in laboribus est, sicut bona semper tranquilla: quia aut molitur mala quæ in ferat, aut metuit, ne sibi hæc ab aliis inferantur.</n>


text:
Non credit quod reverti possit de tenebris ad lucem, circumspectans undique gladium.<n>[[Non credit quod reverti possit de tenebris ad: ]]  quia dum feriri se undique credit insidiis, salute desperata semper ad nequitiam crescit.</n>


text:
Cum se moverit ad quærendum panem, novit quod paratus sit in manu ejus tenebrarum dies.<n>[[Cum se moverit, ]]  etc. Panis hic stipendium præsentis vitæ, etc., usque ad avaritia victus illa contemnit.</n>


text:
Terrebit eum tribulatio, et angustia vallabit eum, sicut regem qui præparatur ad prælium.<n>[[Terrebit, ]]  etc. In omni quod iniquus agit, etc., usque ad si ei forte defuerit, quod ex fallacia opponat.</n>


text:
Tetendit enim adversus Deum manum suam, et contra Omnipotentem roboratus est.<n>[[Tetendit, ]]  etc. Ibid. Contra Deum manus tendere, etc., usque ad modo a multis agitur singulis.</n>


text:
Cucurrit adversus eum erecto collo, et pingui cervice armatus est.<n>[[Cucurrit, ]]  id est in malo opere obstaculum de adversitate non habuit. [[Et pingui cervice armatus est. ]]  Pinguis cervix est opulenta superbia affluentibus rebus quasi multis carnibus fulta.</n>


text:
Operuit faciem ejus crassitudo, et de lateribus ejus arvina dependet.<n>[[Operuit faciem ejus. ]]  Faciem crassitudo operit, quia desiderata terrenarum rerum abundantia oculos mentis premit. [[Et de lateribus ejus. ]]  Ibid. Latera divitum sunt qui eis adhærent; arvina de lateribus ejus dependet, quia quisquis potenti et iniquo adhæret, ipse quoque de ejus potentia velut ex pinguedine tumet.</n>


text:
Habitavit in civitatibus desolatis, et in domibus desertis, quæ in tumulos sunt redactæ.<n> Habitavit in civitatibus. Quia civitas a conversatione conviventium appellatur, etc., usque ad ostendunt procul dubio quia de ædificio vitæ ceciderunt.</n>


text:
Non ditabitur, nec perseverabit substantia ejus, nec mittet in terra radicem suam.<n>[[Non ditabitur, ]]  quia superbi cogitatio ab auctoris sui gratia non inhabitabitur. [[Nec perseverabit. ]]  Ibid. Ac si dicat: Hoc quod habere videtur, exterius transit, et illud quod transire non poterat, interius non habet. [[Nec mittet in terram, ]]  quia velut ad levem flatum, sic ad motum occultæ sententiæ vita ejus eruitur; vel, [[in terram non mittet, ]]  etc., quia nunquam ad æternæ vitæ desiderium cordis sui cogitationem plantat.</n>


text:
Non recedet de tenebris: ramos ejus arefaciet flamma, et auferetur spiritu oris sui.<n>[[Non recedet de tenebris. ]]  Quia enim lucem justitiæ non quærit, de tenebris non recedit. [[Ramos ejus, ]]  etc. Quia ipsi quoque, qui ei conjuncti sunt, terrenis desideriis æstuant, ut boni operis fructum non ferant, quia ad appetenda infima per nequitiam anhelant. [[Et auferetur spiritu, ]]  quia eo percussionis sententiam accipiet, quo oris sui spiritum timore Dei non restringit.</n>


text:
Non credet, frustra errore deceptus, quod aliquo pretio redimendus sit.<n>[[Non credet. ]]  Quia eleemosyna eum redimere, etc., usque ad quia non redimit animam quam a vitiis non compescit.</n>


text:
Antequam dies ejus impleantur peribit, et manus ejus arescent.<n>[[Antequam dies ejus. ]]  GREG. Quia longos animo, etc., usque ad indisciplinatis obviat mors.</n>


text:
Lædetur quasi vinea in primo flore botrus ejus, et quasi oliva projiciens florem suum.<n>[[Manus ejus]]  ab omni bona operatione siccantur. [[Lædetur quasi, ]]  etc. Si florentem vineam, etc., usque ad in sancto studio a fructu alienos facit, unde subdit: [[Et quasi oliva projiciens. ]]  Oliva cum in flore est, etc., usque ad ut nequeant discernere qua intentione quid faciant. Vel [[in primo flore. ]]  Infirmus regere vel inferiora agere non debet, quia in terrenis actibus frigescit. Vel, cum placere videt quæ agit, ardentius eadem bona operatur, et quasi in sancto studio fervet, unde æstu perit.</n>


text:
Congregatio enim hypocritæ sterilis, et ignis devorabit tabernacula eorum qui munera libenter accipiunt.<n>[[Congregatio enim hypocritæ, ]]  etc. Congregant hypocritæ bona opera, sed eorum sterilis est ipsa congregatio, quia per hoc quod agunt, fructum recipere in æterna retributione non appetunt. [[Et ignis devorabit tabernacula eorum, ]]  etc. Corpora in quibus animæ eorum habitant, tabernacula dicit: quæ hic desiderium laudis, postmodum autem concremabit ignis gehennæ. [[Tabernacula. ]]  Cogitatio est tabernaculum, in qua mens habitat, quam æstus avaritiæ vastat. Vel, cor tabernaculum dicit, quod consumit ardor laudis. Vel, corpus est tabernaculum animæ, et qui hic ardent mente, ardebunt carne ignibus gehennæ.</n>


text:
Concepit dolorem, et peperit iniquitatem, et uterus ejus præparat dolos.]<n>[[Concepit dolorem. ]]  Cum perversa cogitat, iniquitatem parturit, cum explere cœperit, concepit. Mens etiam hypocritæ nunquam vacat a malo, quia quæ appetit, aliis invidet, ex quorum despectu clarior sit, unde et dolos parat ut solus æstimationem capiat. [[Uterus ejus præparat dolos, ]]  id est mens, in qua cogitationes generantur, majorem malitiam contra proximos concipit, quanto solus præ omnibus videri innocentior quærit: hoc dicit, quia percussum Job pro hypocrisi putavit.</n><pb/>


text:
[Audivi frequenter talia: consolatores onerosi omnes vos estis.<n>[[Audivi frequenter talia. ]]  Electi frequenter aliena mala quasi sua audiunt, et ab his eis crimen impingitur, a quibus crimina impacta perpetrantur. [[Consolatores onerosi omnes vos. ]]  Pravi cum laborare bonos, etc., usque ad ne qui lenire debet dolorem augeat.</n>


text:
Numquid habebunt finem verba ventosa? aut aliquid tibi molestum est, si loquaris?<n>[[Nunquid habebunt finem verba ventosa? ]]  Mali ventosa verba proferunt. Nam dicta eorum, etsi quandoque sana sunt per sententiam, inflata tamen sunt per elationem. [[Aut aliquid tibi molestum est si loquaris? ]]  Ac si diceret, eo quod plus loqueris quo a me aliquid molestum de tua actione non audis.</n>


text:
Poteram et ego similia vestri loqui, atque utinam esset anima vestra pro anima mea:<n>[[Poteram et ego similia vestri loqui. ]]  Narrat quid facere potuit, sed ne justitiam deserat, quod facere potuit declinat.</n>


text:
consolarer et ego vos sermonibus, et moverem caput meum super vos;<n>[[Atque utinam esset anima vestra pro anima mea. ]]  In his verbis hoc monstratur intendere, etc., usque ad quia mala eorum sub moderata increparet invectione.</n>


text:
roborarem vos ore meo, et moverem labia mea, quasi parcens vobis.<n>[[Quasi parcens. ]]  Nota [[quasi, ]]  quia, etc., usque ad approbare videtur, et crescunt in exemplum.</n>


text:
Nunc autem oppressit me dolor meus, et in nihilum redacti sunt omnes artus mei.<n>[[Nunc autem oppressit me dolor, ]]  etc. Ibid. Dolore Ecclesia premitur, etc., usque ad quos intus habet; unde beati viri voce mox apte subditur.</n>


text:
Rugæ meæ testimonium dicunt contra me, et suscitatur falsiloquus adversus faciem meam, contradicens mihi.<n>[[Rugæ meæ, ]]  etc. Rugæ Ecclesiæ sunt omnes qui in ea dupliciter vivunt, qui fidem vocibus clamant, operibus denegant. Hi pacis tempore, quia hujus mundi potestatibus eamdem fidem honori esse conspiciunt, fideles se esse mentiuntur: sed cum Ecclesiam subito adversitas turbaverit, illud illico ostendunt, quod in perfida mente moliuntur. Et est sensus: me insequendo increpant, qui in meo corpore positi duplicitatis suæ malitiam non emendant. [[Et suscitatur falsiloquus adversus faciem, ]]  etc. Ibid. Dum prædicationi ejus aperte contradicere non præsumunt, Ecclesia falsiloquium quasi post dorsum patitur; sed cum malitiæ tempus eruperit, is, qui nunc metuens derogat, ad contradicendum ante faciem venit: quia verbis veræ fidei apertis vocibus obsistit. Quod quoniam per malignum spiritum fit, ad eum describendum verba convertit.</n>


text:
Collegit furorem suum in me, et comminans mihi, infremuit contra me dentibus suis: hostis meus terribilibus oculis me intuitus est.<n>[[Collegit furorem suum. ]]  Diabolus, princeps falsiloquii, habet nunc contra Ecclesiam furorem, sed sparsus est, quia occultas tentationes per singulos movet. Cum vero contra eam accepta licentia aperte sævierit, furorem suum in eam colligit, quia in ejus afflictionem tota se intentione constringit. Qui contra eam dentibus fremit, eamque terribilibus oculis intuetur, quia per alios contra eam crudelia exercet, et per alios quæ exerceat providet.</n>


text:
Aperuerunt super me ora sua, et exprobrantes percusserunt maxillam meam: satiati sunt pœnis meis.<n>[[Aperuerunt super me ora, ]]  etc. Ibid. Quia ora sua reprobi exprobrantes aperiunt, cum et errorem prædicare non metuunt, et prædicamenta rectæ fidei irrident. [[Percusserunt maxillam meam. ]]  Maxilla Ecclesiæ, sunt sancti prædicatores, qui vitam carnalium verbo correctionis convertunt: hos reprobi præcipue persequuntur, quos dum etiam necant, illa eos pœna satiat, quæ mentem Ecclesiæ præcipue cruciat, vel castigat. [[Maxillam meam. ]]  Petrus est maxilla, qui mactat et manducat. Samson maxillam asini tenet, et hostes occidit, id est Christus simplices præcones manu virtutis tenet, et a vitiis carnales occidit. Maxilla projecta est in terram, aquas effundit: quia data morti corpora præconum magna ostendunt miracula.</n>


text:
Conclusit me Deus apud iniquum, et manibus impiorum me tradidit.<n>[[Conclusit me Deus, ]]  etc. Electorum populus apud iniquum concluditur: cum ejus caro antiqui hostis persecutionibus temporaliter datur. Qui non spiritui, sed manibus inimicorum traditur, quia quo hunc mente capere nequeunt, eo contra illius carnes crudelius inardescunt.</n>


text:
Ego ille quondam opulentus, repente contritus sum: tenuit cervicem meam, confregit me, et posuit me sibi quasi in signum.<n>[[Ego ille quondam opulentus. ]]  GREG. Infirmorum mentem designat, quia dum adversa prævidere nesciunt, tanto eis graviora sunt, quanto ab eis inopinata tolerantur. Vel, in quibusdam, eisdem retro labentibus hæc Ecclesia patitur, qui post doctrinæ opulentiam aliquando subitis vitiis convertuntur. [[Tenuit cervicem meam. ]]  Cervix, hic libertatis erectionem significat, quam hostis [[tenet]]  persecutionis tempore; [[constringit, ]]  dum infirmi vera quæ sentiunt prædicare libere non præsumunt. Vel, cervicem suam dicit eos, qui in Ecclesia sub occasione defendendæ rectitudinis vitio elationis deserviunt: quam hostis districtione suæ persecutionis inclinat. [[Et posuit me quasi in signum. ]]  Ibid. Signum ad hoc ponitur, ut sagittarum emissione feriatur. Fidelis itaque populus in signum hosti suo ponitur, quia eum semper suis ictibus impetit, cum suis persecutionibus affligit, unde Apostolus: [[Ipsi enim scitis, quod in hoc positi sumus I Thess. 3.. ]]  Ac si aperte dicat: Quid in hoc tempore vulnera nostra miramini? qui si æterna gaudia quærimus, ad hoc venimus ut feriamur.</n>


text:
Circumdedit me lanceis suis; convulneravit lumbos meos: non pepercit, et effudit in terra viscera mea.<n>[[Circumdedit me. ]]  Ecclesia lanceis ab hoste suo circumdatur, quando in membris suis ab impugnatore calido tentationum jaculis ab omni parte impetitur. [[Convulneravit lumbos meos. ]]  Cum hostis fidelem populum ad luxuriam pertrahit, hunc in lumbis ferit. [[Convulnerare]]  autem dicitur, quia quod nobis male suggerit, nos sequentes ex propria voluntate implemus, et quasi cum ipso nos pariter vulneramus. [[Non pepercit et effudit in terra viscera mea. ]]  Viscera Ecclesiæ dicit eorum mentes, qui ejus in se continent mysteria: quos dum antiquus hostis ad sæcularia negotia pertrahit, ejus viscera in terra fundit. [[Non pepercit, ]]  id est, non destitit.</n>


text:
Concidit me vulnere super vulnus: irruit in me quasi gigas.<n>[[Concidit me. ]]  In infirmis suis Ecclesia, etc., usque ad cum culpa culpam cumulaverit. [[Irruit in me quasi gigas. ]]  Quia nimirum malignus spiritus contra hanc, id est animam, ex prava consuetudine devictam quasi more gigantis pugnat, quia quanto se ei anima subjicit crebrius, tanto eum sibi intolerabiliorem se facit. Sed quia plerumque ad pœnitentiam redit, sequitur.</n>


text:
Saccum consui super cutem meam, et operui cinere carnem meam.<n>[[Saccum consui super cutem. ]]  In sacco et cinere pœnitentia, in cute et carne peccatum carnis intelligitur. Ergo quasi saccus super cutem consuitur, et cinere caro operitur, quia culpa carnis per pœnitentiam tegitur, ne in districti judicis examine ad ultionem videatur. [[Facies mea intumuit. ]]  Facies Ecclesiæ sunt, qui in regimine positi apparent primi, ut ex eorum specie sit honor fidelis populi. Hi plangunt culpas infirmantium; sed dum vident quosdam ad veniam redire, quosdam vero in iniquitate persistere, occulta Dei judicia obstupescunt, quæ non intelligunt.</n>


text:
Facies mea intumuit a fletu, et palpebræ meæ caligaverunt.<n>[[Et palpebræ. ]]  Palpebræ appellantur, quia ad providenda plebium itinera vigilant; sed cum occulta Dei judicia nec præpositi vigilantes intelligunt, palpebræ Ecclesiæ sanctæ caligant.</n>


text:
Hæc passus sum absque iniquitate manus meæ, cum haberem mundas ad Deum preces.<n>[[Hæc passus sum. ]]  A verbis corporis, etc., usque ad a quibus toleratur dolor?</n>


text:
Terra, ne operias sanguinem meum, neque inveniat in te locum latendi clamor meus:<n>[[Terra ne operias sanguinem meum. ]]  Peccanti homini dictum est: [[Terra es et in terram ibis; ]]  quæ se terra Redemptoris nostri sanguinem non abscondit quia unusquisque peccator redemptionis suæ pretium sumens, confitetur ac laudat, et quibus valet proximis innotescit. Terra etiam sanguinem ejus non operuit: quia sancta Ecclesia redemptionis suæ mysterium in cunctis jam mundi partibus prædicavit. [[Neque inveniat in te locum latendi clamor meus. ]]  Ibid. Clamor Redemptoris nostri est [[sanguis redemptionis, ]]  qui a fidelibus sumitur, qui, ut ait Apostolus, melius loquitur quam sanguis Abel: quia sanguis Abel mortem fratricidæ petiit, sanguis Domini vitam persecutoribus impetravit. Qui clamor locum latendi invenit in nobis, si quod mens credidit, lingua tacet.</n>


text:
ecce enim in cælo testis meus, et conscius meus in excelsis.<n>[[Ecce enim in, ]]  etc. Testis Filii Pater est, ut in Evangelio: [[Et qui misit me Pater, ipse testimonium perhibuit de me. ]][[Et conscius meus. ]]  Quia una voluntate, etc., usque ad sed talis hominum reprehensiones metuere non debet, unde subditur.</n>


text:
Verbosi amici mei: ad Deum stillat oculus meus:<n>[[Verbosi amici mei. ]]  Cum verbosi amici sunt, id est, cum et ipsi derogant qui in fide sociantur, ad Deum necesse est ut oculus stillet, quatenus nostra intentio tota in amoris intimi compunctione defluat, et tanto se ad interiora erigat, quanto per exteriora opprobria intus redire cogitur.</n>


text:
atque utinam sic judicaretur vir cum Deo, quomodo judicatur filius hominis cum collega suo.<n>[[Atque utinam, ]]  etc. Peccatores quidem nos, etc., usque ad sed tamen de ejus brevitate se consolatur.</n><pb/>


text:
[Spiritus meus attenuabitur; dies mei breviabuntur: et solum mihi superest sepulchrum.<n>[[Spiritus meus attenuabitur. ]]  GREG. Attenuatur spiritus electorum timore judicis, et si quas in se carnales cogitationes inveniunt, pœnitentiæ ardore consumunt. Spiritus autem iniquorum per tumorem elationis crassescit. [[Et solum mihi superest sepulcrum. ]]  Pene mortuum se considerat, quia moriturum se minime ignorat unde sequitur:</n>


text:
Non peccavi, et in amaritudinibus moratur oculus meus.<n>[[Non peccavi. ]]  Non intantum peccavit, ut hæc flagella mereretur, quia non pro corrigenda culpa, sed pro augenda gratia percussus est. Vel, caput, hoc dicit, qui sine culpa, pœnam culpæ, id est, amaritudinem passionis suscepit.</n>


text:
Libera me, Domine, et pone me juxta te, et cujusvis manus pugnet contra me.<n>[[Pone me juxta te. ]]  Per ascensionem; post quia Judæa commota est in discipulos, addit: [[Cujusvis manus. ]]  Quia jam frustra agunt contra eum, qui sedet in cœlo.</n>


text:
Cor eorum longe fecisti a disciplina: propterea non exaltabuntur.<n>[[Cor eorum longe. ]]  Si enim disciplinæ custodiam nossent, nequaquam Redemptoris præcepta contemnerent. [[Propterea non, ]]  etc. Qui enim per disciplinam minime custodire vitam student, semper per desideria in imis jacent, nec mentem ad spem cœlestis patriæ erigunt.</n>


text:
Prædam pollicetur sociis, et oculi filiorum ejus deficient.<n>[[Prædam pollicetur, ]]  etc. Ad caput malorum, diabolum scilicet, sententiam convertit, cujus [[socii]]  sunt apostatæ angeli, qui cum eo ceciderunt. [[Filii, ]]  sunt homines perversi, qui de ejus prava persuasione in malitiæ operatione generantur. [[Prædam igitur sociis pollicetur, ]]  quia malignis spiritibus animas pravorum promittit in fine rapiendas. [[Oculi filiorum ejus deficient. ]]  Ibid. Quia intentiones hominum, etc., usque ad quod doleant, sine fine patiuntur.</n>


text:
Posuit me quasi in proverbium vulgi, et exemplum sum coram eis.<n>[[Posuit me. ]]  Omnis qui flagello percutitur, etc., usque ad eamque pœnam suo optat adversario quam evenisse conspicit justo.</n>


text:
Caligavit ab indignatione oculus meus, et membra mea quasi in nihilum redacta sunt.<n>[[Caligavit ab indignatione. ]]  Ab indignatione oculus caligat, quando ipsi qui in Ecclesia lumen veritatis habent, perversos contra innocentes prævalere conspiciunt: quia de occulti judicii admiratione turbantur. Sed cum justi ad indignationem caligant, infirmi plerumque usque ad infidelitatem corruunt, unde sequitur: [[Et membra mea quasi in nihilum. ]]  Membrorum nomine teneritudo exprimitur infirmorum, qui dum perversos prospiciunt florere, justos cruciari, bona se inchoasse pœnitent, atque ita ad agenda mala citius recedunt, ac si eorum vitæ nocuerit bonum, quod inchoaverunt.</n>


text:
Stupebunt justi super hoc, et innocens contra hypocritam suscitabitur.<n>[[Stupebunt justi super hoc. ]]  Hoc est quod dixerat [[caligavit ad indignationem oculus meus. ]][[Et innocens contra hypocritam suscitabitur. ]]  Contra hypocritam suscitatur innocens perfectus, quando hunc cum suo flore contemnit, eumque prædicando quæ recta sunt, despiciendum esse cæteris denuntiat.</n>


text:
Et tenebit justus viam suam, et mundis manibus addet fortitudinem.<n>[[Et tenebit justus viam suam. ]]  Quia considerato hypocrita dum illum ex perversa voluntate obtinere ea quæ mundi sunt intuetur, ipse ad amorem cœlestium robustius stringitur. Sciens, quia bonis desideriis præmia æterna non deerunt: dum et pravis et duplicibus cordibus bona temporalia non negantur. [[Et mundis manibus addet fortitudinem. ]]  Quia videns perversorum terrenam gloriam, etc., usque ad quæ sibi cum reprobis communia esse non possunt.</n>


text:
Igitur omnes vos convertimini, et venite, et non inveniam in vobis ullum sapientem.<n>[[Igitur omnes vos. ]]  Postquam exteriores provectus malorum, bonorum vero interiores intulit, exhortatur electos, ut convertantur, deserendo mala, et veniant, bona faciendo.</n>


text:
Dies mei transierunt; cogitationes meæ dissipatæ sunt, torquentes cor meum.<n>[[Et non in vobis. ]]  Conversionem eorum desiderans exoptat, ne ullum sapientem in eis inveniat, ac si dicat: Stulti esse apud vos discite, ut in Deo vere esse sapientes valeatis. [[Dies mei transierunt. ]][[Dies, ]]  prosperitates: [[Cogitationes cor torquentes, ]]  curam terrenæ felicitatis dicit: quæ quanto gravius electos premunt, tanto subtilius a judice rationes de ipsis cogitant exquiri hæ cogitationes cum ipsa terrena felicitate dissipantur.</n>


text:
Noctem verterunt in diem, et rursum post tenebras spero lucem.<n>[[Noctem verterunt in diem. ]]  Dissipatæ cogitationes [[noctem in diem]]  vertunt, quia justis nonnunquam amplius placet ex adversitate mala perpeti, quam ex prosperitate terrenæ dispensationis cura fatigari. [[Et rursum post tenebras. ]]  Ibid. Lux post tenebras speratur, etc., usque ad et justorum animas in perpetua jam sede collocaret.</n>


text:
Si sustinuero, infernus domus mea est, et in tenebris stravi lectulum meum.<n>[[Si sustinuero. ]]  Priores sancti sustinere adversa poterant, etc., usque ad in inferno sibi requiem præparasse.</n>


text:
Putredini dixi: Pater meus es; Mater mea, et soror mea, vermibus.<n>[[Putredini dixi. ]]  Putredinem, patrem dicit, etc., usque ad ut quasi quibusdam vermibus sic inquietis cogitationibus in mente fatigemur.</n>


text:
Ubi est ergo nunc præstolatio mea? et patientiam meam quis considerat?<n>[[Ubi est ergo nunc præstolatio mea. ]]  Præstolatio justorum, Christus; quem quandoque venturum noverant, sed venire citius quærebant: unde hic additur, nunc: [[Et patientiam meam quis considerat? ]]  Patientiam justorum Deus considerat; sed quasi non considerare dicitur, ad votum desiderii minus citius apparere: et in prolixiora tempora dispensationis suæ gratiam differre.</n>


text:
In profundissimum infernum descendent omnia mea: putasne saltem ibi erit requies mihi?]<n>[[In profundissimum infernum descendent omnia mea. ]]  Ante mediatoris adventum Job in infernum descensurus erat, etc., usque ad retributio adhuc in sola inferni quiete recipi præstolabatur. [[Putasne saltem sibi erit requies mihi? ]]  Pensandum est quis nostrum de requie securus sit: si de ea trepidat et ille, cujus virtutis præconia et ipse judex qui percutit, clamat.</n><pb/>


text:
[Usque ad quem finem verba jactabitis? intelligite prius, et sic loquamur.<n>[[Usque ad quem finem verba jactabitis. ]]  GREG., in Job, l. 14. Beatum Job in superbiam astruit erupisse, quem fatetur verba jactare. [[Intellige prius. ]]  Signat quanta elatione tumuerat, qui Job loqui quod non intelligeret, putabat.</n>


text:
Quare reputati sumus ut jumenta, et sorduimus coram vobis?<n>[[Quare reputati sumus. ]]  Humanæ mentis est proprium, hoc sibi fieri suspicari, quod facit. Arbitratur enim se despici, qui bonos despicere consuevit: et ex suspicione contemptus ad indignationem prosilit, et contumelias ingerit.</n>


text:
Qui perdis animam tuam in furore tuo, numquid propter te derelinquetur terra, et transferentur rupes de loco suo?<n>[[Quid perdis animam tuam. ]]  Reprobi zelum rectitudinis, vel spiritualem gratiam sanctæ prædicationis, insaniam furoris æstimant: quo perire fidelium animas arbitrantur. [[Nunquid propter te derelinquetur terra. ]]  Ecclesia dicit, etc., usque ad unde iste flagellis Job insultat, unde subdit:</n>


text:
Nonne lux impii extinguetur, nec splendebit flamma ignis ejus?<n>[[Nonne lux impii exstinguetur. ]]  Hoc dici de impio recte potuit, contra sanctum non debuit: [[Lucem]]  prosperitatem præsentis vitæ dicit. Sed lux impii exstinguitur, quia fugitivæ vitæ prosperitas, cum ipsa terminatur. [[Nec splendebit flamma ignis ejus. ]]  Ignem dicit fervorem temporalium desideriorum, cujus flamma est decor, vel potestas exterior quæ de interno ejus ardore procedit: sed non splendebit, quia in die exitus omnis exterior decor subtrahitur.</n>


text:
Lux obtenebrescet in tabernaculo illius, et lucerna quæ super eum est extinguetur.<n>[[Lux obtenebrescet in tabernaculo. ]]  Aliquando tristitiam tenebras, lucem gaudium accipimus. Lux ergo in tabernaculo impii tenebrescit, quia in ejus conscientia gaudium quod de temporalibus fuerat, deficit. [[Et lucerna quæ super eum est exstinguetur. ]]  Lucerna lumen in testa est, etc., usque ad quia iniquorum mentem terrena gaudia possident.</n>


text:
Arctabuntur gressus virtutis ejus, et præcipitabit eum consilium suum.<n>[[Arctabuntur gressus virtutis, etc. ]]  Quia vires malitiæ ejus, quas nunc exercet, postmodum pœna constringet. [[Et præcipitabit eum. ]]  Habet nunc consilium iniquus præsentia appetere, etc., usque ad quod exprimit cum subjungit.</n>


text:
Immisit enim in rete pedes suos, et in maculis ejus ambulat.<n>[[Immisit enim in rete. ]]  Ibid. Qui pedes in rete mittit, non cum voluerit, ejicit. Sic qui in peccatis se dejicit, non mox cum voluerit, surgit. [[Et in maculis ejus ambulat. ]]  Ibid. Qui in maculis retis ambulat, gressus suos ambulando implicat: et cum se expedire ad ambulandum nititur, ne ambulet obligatur.</n>


text:
Tenebitur planta illius laqueo, et exardescet contra eum sitis.<n>[[Tenebitur planta illius, ]]  etc. Quia videlicet stringetur finis in peccato. [[Et exardescet contra eum. ]]  Quia quo se malis obligatum pensat, eo de suo reditu desperat; et ipsa desperatione acrius ad hujus mundi concupiscentias æstuat. In ejus animo contra eum sitis exardescit, quia qui perverse egit, ut perversius agat accenditur.</n>


text:
Abscondita est in terra pedica ejus, et decipula illius super semitam.<n>[[Abscondita est in terra. ]]  Ibid. In terra pedica absconditur, cum culpa sub terrenis commodis occultatur, quatenus homo videat, quid concupiscere valeat, et tamen nequaquam videat, in quo culpæ laqueo pedem ponat. [[Et decipula illius. ]]  Intuetur enim hostis mores cujusque cui vitio sint propinqui, et illa opponit ante faciem, ad quæ agnoscit facilius inclinari mentem, ut blandis ac lætis moribus luxuriam, asperis mentibus iram et superbiam. Ibi ergo decipulam ponit, ubi esse semitam mentis conspicit: quia illic periculum deceptionis inserit, ubi viam esse invenerit propinquæ cogitationis.</n>


text:
Undique terrebunt eum formidines, et involvent pedes ejus.<n>[[Undique terrebunt. ]]  Quia sæpe idcirco quisque bonus esse metuit, ne hoc a pravis patiatur, quod se bonis fecisse reminiscitur: dumque hoc pati quod facit metuit, undique territus, undique suspectus in bono opere gressum perdit.</n>


text:
Attenuetur fame robur ejus, et inedia invadat costas illius.<n>[[Attenuetur fame. ]]  Caro nostra infirmitas est. Robur autem, anima rationalis, quæ in expugnandis vitiis resistere per rationem valet. Quæ fame attenuatur, cum nulla interni cibi refectione pascitur. [[Et inedia invadat costas illius. ]]  Costæ sunt sensus animi, qui latentes ut viscera cogitationes muniunt. Inedia invadit iniqui costas, quia fames interna sensus mentis extenuat, ut cogitationes suas intus nullatenus regant, sed ad exteriora vagentur quæ petunt. [[Devoret pulchritudinem cutis ejus et consumat brachia illius. Idem. ]]  Pulchritudo cutis est gloria temporalis exterior: per [[brachia]]  opera designantur. [[Mortem]]  peccatum dicit, quod animam occidit.</n>


text:
Devoret pulchritudinem cutis ejus; consumat brachia illius primogenita mors.<n>[[Primogenita mors. ]]  Superbia quæ est initium omnis peccati. Pulchritudinem ergo cutis ejus et brachia illius primogenita mors devorat: qua iniqui gloriam vel operationem superbia supplantat. Potuit enim et in hac vita gloriosus existere, si superbus minime fuisset</n>


text:
Avellatur de tabernaculo suo fiducia ejus, et calcet super eum, quasi rex, interitus.<n>[[Avellatur de tabernaculo suo fiducia ejus. ]]  Idem. De tabernaculo fiducia ejus evellitur, quando perversus qui multa in hac vita paraverat, repentina morte dissipatur. [[Et calcet super eum quasi rex interitus. ]]  Quia hic vel vitiis premitur quæ ad interitum trahunt, vel mortis tempore, potestati dæmoniacæ subjugatur.</n>


text:
Habitent in tabernaculo illius socii ejus qui non est; aspergatur in tabernaculo ejus sulphur.<n>[[Habitent in tabernaculo. ]]  Id est, in mente ejus apostatæ angeli per cogitationes nequissimas conversentur, ejus videlicet socii, qui idcirco jam non est, quia a summa essentia recessit. [[Aspergatur in tabernaculo. ]]  Ibid. In tabernaculo iniqui, sulphur aspergitur, quoties carnis delectatio in ejus mente dominatur. Per sulphur enim fœtor carnis accipitur. Et quia talis in malo permanet unde nec fructum boni facere potest, addit:</n>


text:
Deorsum radices ejus siccentur: sursum autem atteratur messis ejus.<n>[[Deorsum radices ejus siccentur. ]]  Per [[radices, ]]  cogitationes accipimus, etc., usque ad quia omnis ejus operatio superno judicio quasi nihilum deputatur.</n>


text:
Memoria illius pereat de terra, et non celebretur nomen ejus in plateis.<n>[[Memoria pereat. ]]  Ibid. Memoriam suam iniquus in terra statuere conatur, cum gloriam laudis suæ extendere nititur. Et nomen suum in plateis celebrari gaudet, cum longe lateque operationem suæ iniquitatis extendit. GREG. Caput iniquorum diabolus est: ipse quippe in ultimis temporibus illud vas perditionis ingressus, quod Antichristus vocabitur, qui nomen suum longe lateque diffundere conabitur.</n>


text:
Expellet eum de luce in tenebras, et de orbe transferet eum.<n>[[Expellet eum de luce. ]]  De luce ad tenebras ducitur, cum de honore vitæ præsentis ad supplicia æterna damnatur. Sic de unoquoque iniquo loquitur, ut ad caput, id est diabolum vertatur, qui in Antichristo nomen extendet, quod nunc mali imitantur. [[Et de orbe transferet, ]]  etc. Cum superno apparente judice de hoc mundo ad pœnas transfertur, quæ omnia et de capite malorum Antichristo possunt accipi.</n>


text:
Non erit semen ejus, neque progenies in populo suo, nec ullæ reliquiæ in regionibus ejus.<n>[[Non erit semen, etc. ]]  Quia omnes iniqui, qui de ejus persuasione in pravis actionibus nati sunt, cum eodem suo capite ferientur. Quia hæc de Antichristo accipienda sunt, in hoc aperit dum dicit:</n>


text:
In die ejus stupebunt novissimi, et primos invadet horror.<n>[[In die ejus stupebunt. ]]  Quia tanta tunc signa demonstraturus, etc., usque ad metuunt tormenta quæ vincunt. [[Et primos invadet horror, ]]  id est, corda electorum pavore ferientur: unde scriptum est.: [[Ita ut in errorem inducantur, si fieri potest, etiam electi Matth. 24., ]]  non quidem casuri, sed trepidaturi ex carne.</n>


text:
Hæc sunt ergo tabernacula iniqui, et iste locus ejus qui ignorat Deum.]<n>[[Hæc sunt ergo tabernacula. ]]  De hoc illud retulit quod dixerat, etc., usque ad quod sanctum Job credebant pro iniquitate percussum.</n><pb/>


text:
[Usquequo affligitis animam meam, et atteritis me sermonibus?<n>[[Usquequo affligitis, etc. ]]  GREG. Atteruntur boni sermonibus iniquorum, quando contra eos illi in verbis tument, qui aut in perversa fide, aut in pravis moribus jacent.</n>


text:
En decies confunditis me, et non erubescitis opprimentes me.<n>[[En decies confunditis me. ]]  Ibid. Quia ab eis quinquies increpationes audierat, et quinquies respondit, decies se perhibet esse confusum. Quia in eo quod graviter increpatus est, et in eo quod verba doctrinæ non audientibus dicit, confusionem pertulit, in suis increpationibus, quia in eis non proficit; in eorum increpationibus, quia dolet de pravitate quam audit. [[En decies]]  Ibid. Ecclesia decalogum servat, cui iniqui toties confusionem faciunt, quoties in suis actibus divinis vocibus obsistunt. [[Et non erubescitis opprimentes me. ]]  Sunt nonnulli quos ad perpetrandam nequitiam oborta subito malitia invitat, sed tamen humana verecundia revocat.</n>


text:
Nempe etsi ignoravi, mecum erit ignorantia mea.<n>[[Nempe et si ignoravi. ]]  Scientia hæreticorum non est cum eis, sed contra eos, dum inflat. Sed Ecclesiæ ignorantia, quod arcana non potest penetrare cum ea est, quia pro ea, dum se humiliat; et quia hæretici quod quærunt scire, elatio est, ut contra bonos docti videantur, subdit: vos contra ex me percusso contra vos deberetis erigi, timentes vobis deteriora. Bonus enim prius in se, postea in alios erigitur.</n>


text:
At vos contra me erigimini, et arguitis me opprobriis meis.<n>[[At vos contra me erigimini. ]]  Id est, vosmetipsos redarguendos relinquitis, et me districtis sententiis increpatis. [[Et arguitis me. ]]  Quia qui eum justum ante flagella noverant, injustum esse ex ipsa jam sua percussione judicabant.</n>


text:
Saltem nunc intelligite quia Deus non æquo judicio afflixerit me, et flagellis suis me cinxerit.<n>[[Saltem nunc intelligite. ]]  Hoc Dominus de illo dixerat commovisti me adversus eum frustra quod ipse de se asserit: quia non æquo judicio a Domino sit afflictus. Si enim vita ejus et flagella pensantur, non æquo judicio videtur afflictus: quia vero merita ejus ex flagellis cumulavit, Deus non injusto judicio Job afflixit. [[Quia Deus non æquo judicio. ]]  Astruendum igitur est, quod et Deus cum Job recte egit, et tamen non mentitur, qui non æque fieri dicit: alioquin diabolus vicit in eo quod de beati viri culpa promiserat quem Deus laudavit. Hoc non elatio, sed dolor extorsit. Bonus si in humili mente, exigente causa vel dolore, bona de se dicit, non peccat. [[Et flagellis suis me cinxerit. ]]  Cum tanta nos afflictio deprimit, ut nullius rei consolatione respirare animus possit, non jam flagellis solummodo ferimur, sed etiam cingimur, quia tribulationum verbere ex omni parte circumdamur.</n>


text:
Ecce clamabo, vim patiens, et nemo audiet; vociferabor, et non est qui judicet.<n>[[Ecce clamabo vim patiens. ]]  Ibid. Deus quid nobis profuturum sit sciens, etc., usque ad qui nec agenda queunt discernere.</n>


text:
Semitam meam circumsepsit, et transire non possum: et in calle meo tenebras posuit.<n>[[Semitam meam circumsepsit, etc. ]]  Circumseptam verberibus semitam suam vidit, cum transire ad securitatem cupiens, evadere flagella non potuit: et quasi in calle cordis ignorantiæ tenebras invenit, qui cur ita flagellaretur, penetrare non potuit.</n>


text:
Spoliavit me gloria mea, et abstulit coronam de capite meo.<n>[[Spoliavit me gloria mea. ]]  Plane hæc Job conveniunt, etc., usque ad quibus ruentibus latius cadit exercitus.</n>


text:
Destruxit me undique, et pereo: et quasi evulsæ arbori abstulit spem meam.<n>[[Destruxit me undique et pereo, et quasi evulsæ arbori, ]]  etc. Arbor vento impellitur ut cadat: sic infirmus minis ad injustitiam trahitur, et æterna quæ sperabat relinquit; et quia aliquando qui pœnis territus justitiam relinquit, pœnas tamen non evadit.</n>


text:
Iratus est contra me furor ejus, et sic me habuit quasi hostem suum.<n>[[Iratus est contra me. ]]  Qui enim ita percutitur, ut vires ejus superentur, non hunc Deus ut filium per disciplinam, sed ut hostem ferit per iram: unde et propheta: [[Plaga inimici percussi te, castigatione crudeli Jerem. 30.. ]]  Et quia sæpe maligni spiritus cordibus afflictorum multa suadent, et si quid boni est furantur, addit:</n>


text:
Simul venerunt latrones ejus, et fecerunt sibi viam per me, et obsederunt in gyro tabernaculum meum.<n>[[Simul venerunt latrones. ]]  Id est maligni spiritus, qui exquirendis hominum moribus occupantur: qui viam sibi in afflictorum cordibus faciunt, quando inter adversa quæ exterius tolerantur, cogitationes quoque pravas immittere non desistunt. [[Et obsederunt in gyro tabernaculum, ]]  etc. In gyro tabernaculum obsident, etc., usque ad omne corpus ejus ulceribus attriverunt</n>


text:
Fratres meos longe fecit a me, et noti mei quasi alieni recesserunt a me.<n>[[Fratres meos longe. ]]  Ibid. Modo voce Redemptoris utitur: ab eo longe facti sunt fratres, et noti recesserunt; quem tenentes legem prophetare noverant, et præsentem minime recognoscebant. Judæi etenim propinqui per carnem, et noti per legis instructionem, quasi obliti quem verbis legis per fidem prophetaverant, verbis perfidiæ incarnatum negabant.</n>


text:
Inquilini domus meæ et ancillæ meæ sicut alienum habuerunt me, et quasi peregrinus fui in oculis eorum.<n>[[Inquilini domus meæ. ]]  Id est sacerdotes, quorum origo in Dei servitio deputata, jam per officium in conditione tenebatur [[ancillæ. ]]  Levitarum animæ sunt ad secreta tabernaculi, quasi ad interiora cubiculi familiarius servientes. [[Et quasi peregrinus fui, etc. ]]  Quia a synagoga non est cognitus; unde et propheta: [[Quasi colonus futurus es in terra, et quasi viator declinans ad manendum Jer. 14.. ]]  Qui enim ut Dominus auditus non est, non possessor agri, sed [[colonus]]  est creditus: [[Qui quasi viator ad manendum declinavit, ]]  quia paucos ex Judæa abstulit, et ad vocationem gentium pergens iter cœptum peregit.</n>


text:
Servum meum vocavi, et non respondit: ore proprio deprecabar illum.<n>[[Servum meum vocavi. ]]  Servus Judaicus populus fuit, timore obsequens; quem collatis muneribus, quasi emissis vocibus, ad se ducere statuit, sed non respondit, quia digna opera donis ejus reddere contempsit. [[Ore proprio decorabat. ]]  Qui autem ei tot præcepta, prophetarum ore mandaveram, ore proprio deprecabar: quia in carne monstratus, dum mandata vitæ humiliter dixit, quasi superbientem servum ut veniret, rogavit.</n>


text:
Halitum meum exhorruit uxor mea, et orabam filios uteri mei.<n>[[Halitum meum exhorruit uxor, etc. ]]  Uxor Domini, etc., usque ad quæ carnalibus sensibus dedita incarnationis ejus mysterium non agnovit. [[Et orabam filios uteri. ]]  Uterum Dei, consilium ejus debemus accipere; in quo ante sæcula per prædestinationem concepti sumus, ut creati per sæcula producamur. Oravit ergo filios uteri sui: quia eos quos condidit, incarnatus humiliter rogavit.</n>


text:
Stulti quoque despiciebant me: et cum ab eis recessissem, detrahebant mihi.<n>[[Stulti quoque despiciebant, etc. ]]  Quia dum legisperiti Deum despicerent, eorum incredulitatem turba populi secuta est. Relictis sapientibus, pauperes et stultos venerat quærere: unde cum augmento doloris dicit [[Stulti quoque; ]]  pro quibus ergo stultitiam suscepi, Verbum caro factum, despiciebant me. [[Et cum ab eis recessissem. ]]  Quasi accedebat ad cor populorum Dominus, cum eis miracula demonstraret: et quasi recedebat, cum nulla signa ostenderet, et a miraculis quiescenti, præbere fidem nolebant.</n>


text:
Abominati sunt me quondam consiliarii mei, et quem maxime diligebam, aversatus est me.<n>[[Abominati sunt me, etc. ]]  Scribæ et legis doctores, etc., usque ad de eodem legis doctorum ordine sequitur: [[Et quem maxime diligebam. ]]  Ordo doctorum, qui prius in prædicatione serviens, maxime diligebatur: quem non solum ad non credendum, sed usque ad persequendum Deum turba secuta est. Et tunc factum est quod sequitur:</n>


text:
Pelli meæ, consumptis carnibus, adhæsit os meum, et derelicta sunt tantummodo labia circa dentes meos.<n>[[Pelli meæ consumptis. ]]  In ossibus fortitudo, etc., usque ad passionis tempore juxta se mulieres invenit. [[Carnibus]]  GREG. Quæ ossi hæserant, dum discipuli, licet infirmi, veritatis fidem populis prædicarent. Et cum sanctæ mulieres ea quæ necessaria erant exteriora corporis subsidia præpararent, quasi pellis extra manebant in corpore. [[Et derelicta. ]]  Dentes apostoli sunt; labia tantummodo circa dentes relicta sunt, cum de eo duo post mortem ejus ambulantes confabulari quidem noverant, sed prædicare jam eum, aut mordere infidelium vitia formidabant. Sed jam ad propria verba Job revertitur. [[Tantummodo. ]]  Nec felicibus aliud est circa dentes quam labia: et sic patet hoc mystice dici.</n>


text:
Miseremini mei, miseremini mei saltem vos, amici mei, quia manus Domini tetigit me.<n>[[Miseremini mei. ]]  Piorum est cum ab adversariis patiuntur, non tam ad iram quam ad preces moveri. Tactum autem se manu Domini appellat, sicut ipse Satan dixerat: [[Mitte manum tuam, et tange os ejus. ]]</n>


text:
Quare persequimini me sicut Deus, et carnibus meis saturamini?<n>[[Quare persequimini me. ]]  Tanto Deus justius aliena vitia percutit, quanto in se nihil habet vitiorum. Et est sensus: Ita me ex infirmitatibus meis affligitis, ac si ipsi more Dei de infirmitate nihil habeatis. [[Sicut Deus. ]]  Idem cum Deo agunt, quia hoc faciunt quod Deus omnipotens fieri permittit; sed non idem volunt: quia cum omnipotens Deus amando purgationem exhibet, injustorum pravitas sæviendo malitiam exercet. Vel, quasi non infirmi, qui non deberent increpare cum Deus percutit, ne addant dolorem dolori, sed consolari. Cum vero manus Domini cessat, tunc dignis increpatio potest fieri. [[Et de carnibus meis saturamini. ]]  Quorum mens proximorum pœnas esurit, saturari alienis carnibus quærit. Vel, qui alienæ vitæ detractione pascunt alienis carnibus saturantur. [[Quis mihi tribuat, etc. ]]  Dura quæ sustinet, non vult per silentium tegi, sed exemplo ad notitiam pertrahi ut alii ad patientiam valeant ædificari. [[Quis mihi tribuat. ]]  Ibid. Hæc quoque Ecclesiæ congruunt, etc., usque ad postea vero ipsum librum in laminam plumbi et in silicem dividit. [[Quis mihi det, etc. ]]  Per stylum ferreum fortis sententia Patrum. Per plumbum Judeæ populus gravis peccato. Per silicem gentilitas figuratur. Cuncta ergo quæ pertulit, forti sententia Patrum edoctus et Judææ populus, et gentilitas agnovit. Quod in plumbo scribitur, citius deletur. In silice difficile sculpitur, sed manet: sic Judæa verba Dei cito recepit, et cito deseruit. Gentilitas vix recepit, sed recepta fortiter servavit.</n>


text:
Scio enim quod redemptor meus vivit, et in novissimo die de terra surrecturus sum:<n>[[Scio enim quod Redemptor, etc. ]]  Non ait conditor, sed Redemptor eam aperte denuntians, qui postquam omnia creavit, de captivitate passione sua nos redemit. Vivit autem qui inter manus impiorum occubuit. [[Et in novissimo die de terra surrecturus sum, et rursum, etc. ]]  Ibid. Quia resurrectionem, etc., usque ad quo flore sacerdos esse ostenditur, qui pro nobis interpellat.</n>


text:
quem visurus sum ego ipse, et oculi mei conspecturi sunt, et non alius: reposita est hæc spes mea in sinu meo.<n>[[Quem visurus sum, etc. ]]  GREG. Caro nostra post resurrectionem eadem erit et diversa. Eadem per naturam, diversa per gloriam. Eritque spiritalis, quia incorruptibilis et palpabilis: quia non amittet essentiam veracis naturæ. [[Ego ipse, et oculi mei conspecturi sunt, et non aliis. ]]  Expresse indicat veritatem resurrectionis: non enim alius moritur et alius resurgit ut qui dicunt invisibile et impalpabile corpus futurum sicut Eutychius dixit sed idem ipse. [[Reposita est hæc spes mea in sinu meo. ]]  Nihil nos certius habere credimus, etc., usque ad unde protinus subdit:</n>


text:
Quare ergo nunc dicitis: Persequamur eum, et radicem verbi inveniamus contra eum?<n>[[Quare ergo nunc. ]]  Perversi quia in lingua justi accusationem invenire appetunt, verbi radicem quærunt, ex qua loquendi originem sumant, et ramos loquacitatis dilatent: sed tamen sanctus vir mala quæ fugiant, miseratus ostendit.</n>


text:
Fugite ergo a facie gladii, quoniam ultor iniquitatum gladius est: et scitote esse judicium.]<n>[[Fugite ergo. ]]  Ibid. Faciem gladii fugere, est animadversionis districtæ sententiam prius quam appareat, placare. [[Et scitote esse judicium. ]]  Omnis qui perverse agit, eo ipso quo hoc despicit, esse Dei judicium nescit.</n><pb/>


text:
Respondens autem Sophar Naamathites, dixit:<n>[[Idcirco cogitationes. ]]  GREG. in Job., l. 15. Ac si dicat: quia extremi judicii terrorem considero, idcirco cogitationum tumultibus in timore confundor. [[Et mens in diversa rapitur. ]]  Quando modo mala quæ agere neglexit, modo reprehensibilia in quibus est, modo recta quæ sibi adhuc deesse conspicit, sollicito pavore perpendit. Isti ex societate Job noverunt quidem recte vivere, sed judicia Dei subtiliter pensare nescientes, justos hic non posse percuti credunt. Et ideo hunc suspicati sunt iniquum, et ad increpationem dilabuntur: ad quam tamen sub quadam reverentia descendunt. Unde iste subdit.</n>


text:
Doctrinam qua me arguis audiam, et spiritus intelligentiæ meæ respondebit mihi.<n>[[Doctrinam qua, etc. ]]  Ibid. Quibus moderate præmissis, etc., usque ad et hoc invenio quod [[laus impiorum, etc. ]]</n>


text:
Hoc scio a principio, ex quo positus est homo super terram,<n>[[Hoc scio a principio. ]]  Si enim ab ipso humani generis exortu usque ad hoc tempus mentis oculos ducimus, omne quod finiri potuit, quam breve fuerit, videmus.</n>


text:
quod laus impiorum brevis sit, et gaudium hypocritæ ad instar puncti.<n>[[Et gaudium hypocritæ. ]]  Gaudium hypocritæ in similitudinem puncti est. Nam sicut stylus in puncto, dum ponitur, levatur, sic hypocrita præsentis vitæ laudem dum tangit, amittit. [[Ad instar puncti, ]]  quia lætitia pertransit, pœna permanet: apparet ad momentum, disparet in perpetuum.</n>


text:
Si ascenderit usque ad cælum superbia ejus, et caput ejus nubes tetigerit,<n>[[Si ascenderit, ]]  id est, etsi cœlestem vitam se agere simulat, etsi intellectum suum similem veris prædicatoribus ostentat, quasi sterquilinium tamen in fine perdetur, quia mens illius pro vitiorum suorum fœtore damnabitur.</n>


text:
quasi sterquilinium in fine perdetur, et qui eum viderant, dicent: Ubi est?<n>[[Et qui eum viderant, dicent. ]]  Ibid. Qui hunc elatum viderunt, exstincto dicent, Ubi est? quia neque in hoc sæculo ubi elatus fuerat, apparet, neque in æternitatis requie, de qua esse putabatur.</n>


text:
Velut somnium avolans non invenietur: transiet sicut visio nocturna.<n>[[Velut somnium avolans. ]]  Vita hypocritæ, etc., usque ad quia hominum favores dormiens videbat.</n>


text:
Oculus qui eum viderat non videbit, neque ultra intuebitur eum locus suus.<n>[[Oculus qui eum viderat. ]]  Locus hypocritæ cor adulantium: ibi quippe requiescit, ubi favores invenit. Oculus ergo qui eum viderat non videbit, quia in morte amatoribus suis absconditur, qui eum consueverant admirando conspicere. [[Neque ultra intuebitur. ]]  Quia linguæ adulantium hunc ad judicium favoribus non sequuntur.</n>


text:
Filii ejus atterentur egestate, et manus illius reddent ei dolorem suum.<n>[[Filii ejus atterentur, ]]  etc. Quia hi qui in hypocrisi ex ejus imitatione nascuntur, dum veritatis soliditatem non tenent, in cordis egestate deficiunt.</n>


text:
Ossa ejus implebuntur vitiis adolescentiæ ejus, et cum eo in pulvere dormient.<n>[[Ossa ejus implebuntur. ]]  Adolescentia hypocritæ inchoatio pravitatis est, etc., usque ad omni soliditate vacuari ac deperire.</n>


text:
Cum enim dulce fuerit in ore ejus malum, abscondet illud sub lingua sua.<n>[[Cum enim dulce fuerit. ]]  Ibid. In ore cordis suavis est iniquitas, quam sub tegmine blandæ locutionis operit. Malum enim in lingua, et non sub lingua esset, si loquens hypocrita malitiam aperiret. [[Parcet illi et non. ]]  Malo quod diligit parcit, qui non hoc pœnitendo persequitur; et non derelinquit, sed cetat in gutture, quia sic servat in cogitatione, ut nunquam proferat in voce. BEDA. Id est, palpat, fovet et nutrit malum suum, et delectans se in illo, nunquam pœnitet ut ab eo discedat.</n>


text:
Panis ejus in utero illius vertetur in fel aspidum intrinsecus.<n>[[Panis ejus in utero. ]]  Plerumque hypocrita pane sacri eloquii erudiri studet, non ut eo vivat, sed ut doctus appareat; sed dum doctrinæ verbum, quod male quærit, prave intelligit, et in hæreses labitur: contingit ei ut sicut de felle aspidum, sic moriatur de pane. Sed quia Dei eloquia, etiam si recte intelligat, in opere nequaquam servat, in præsenti vita perdit, ut nesciat quod agere voluit.</n>


text:
Divitias quas devoravit evomet, et de ventre illius extrahet eas Deus.<n>[[Divitias. ]]  Sacræ legis quas legendo devoravit, obliviscendo evomet: quas Deus justo judicio de ejus memoria evellit. [[Caput aspidum. ]]  Ibid. Aspis parvus est serpens, etc., usque ad velut ex lingua vipera occidit.</n>


text:
(Non videat rivulos fluminis, torrentes mellis et butyri.)<n>[[Non videat rivulos. ]]  Ibid. Rivuli fluminis sunt dona Spiritus sancti, etc., usque ad mysterium incarnationis Christi significat.</n>


text:
Luet quæ fecit omnia, nec tamen consumetur: juxta multitudinem adinventionum suarum, sic et sustinebit.<n>[[Luet quæ fecit omnia. ]]  Persolvet enim in tormento ea quæ hic illicita servavit desideria, nec in morte consumetur, sed ut sine fine crucietur, vivere sine fine compellitur, ut cujus vita hic mortua fuit in culpa, illic ejus mors vivat in pœna. Dicat ergo, [[luet quæ fecit omnia, ]]  nec tamen consumetur, quia cruciatur et non exstinguitur: moritur et vivit, deficit et subsistit semper, et sine fine est.</n>


text:
Quoniam confringens nudavit pauperes: domum rapuit, et non ædificavit eam.<n>[[Quoniam confringens. ]]  Domum pauperis confringit et nudat, quia eum quem per potentiam conterit, exspoliare per avaritiam non erubescit</n>


text:
Nec est satiatus venter ejus: et cum habuerit quæ concupierat, possidere non poterit.<n>[[Nec est satiatus venter. ]]  Venter quippe iniqui avaritia est, et in ipsa colligitur quidquid perverso desiderio glutitur. Liquet vero quia avaritia desideratis rebus non exstinguitur, sed augetur; nam more ignis cum ligna quæ consumat acceperit, excrescit, et unde videtur ad momentum flamma comprimi, inde paulo post cernitur dilatari. [[Et cum habuerit quod concupierat. ]]  Majoris iracundiæ est cum hoc tribuitur quod male desideratur, quia inde repentina ultio sequitur, quia hoc quoque obtinuit, quod Deo irascente concupivit.</n>


text:
Non remansit de cibo ejus, et propterea nihil permanebit de bonis ejus.<n>[[Non remansit de civitate ejus. ]]  Percusso hypocrita, de cibo ejus nihil remanet, quia cum ad supplicia ducitur, a cunctis quæ possederat alienatur. [[Propterea nihil, etc. ]]  Quia de hac vita subtractus, ad judicem nudus vadit.</n>


text:
Cum satiatus fuerit, arctabitur: æstuabit, et omnis dolor irruet super eum.<n>[[Cum satiatus fuerit, arctabitur. ]]  GREG. Cum multa congesserit arctatur; anxiatur enim qualiter acquisita custodiat. [[Æstuabit, et omnis dolor. ]]  Hinc inde insidiatores metuit, etc., usque ad tanto facilius rapitur ad tormentum. Sequitur:</n>


text:
Utinam impleatur venter ejus, ut emittat in eum iram furoris sui, et pluat super illum bellum suum.<n>[[Utinam impleatur venter ejus, etc., pluat super illum bellum. ]]  Bellum Deo pluere, etc., usque ad prævidere comtempsit.</n>


text:
Fugiet arma ferrea, et irruet in arcum æreum.<n>[[Fugiet arma. ]]  Ibid. Surripit avarus aliena aliquando, etc., usque ad æterni judicii se percussionibus ante ponit. Interim autem,</n>


text:
Eductus, et egrediens de vagina sua, et fulgurans in amaritudine sua: vadent et venient super eum horribiles.<n>[[Gladius eductus, ]]  etc. Iniquus, dum prava in cogitatione machinatur, quasi gladius in vagina est. De vagina egreditur dum per iniquitatem malæ operationis aperitur; eductus autem per seductorem, egrediens vero per propriam voluntatem, [[Vadent et venient, ]]  etc. Maligni spiritus bonis mentibus sunt, etc., usque ad elatio de continentia surrogatur, etc.</n>


text:
Omnes tenebræ absconditæ sunt in occultis ejus; devorabit eum ignis qui non succenditur: affligetur relictus in tabernaculo suo.<n>[[Omnes tenebræ absconditæ sunt. ]]  Nam qui cuncta simul in effectu non explet, cuncta quæ noceant in mente tacitus tenet. [[Devorabit eum, ]]  etc. Ignis gehennæ qui studio humano non succenditur, sed creatus est a Deo ab origine mundi. [[Affligetur relictus. ]]  Iniqui tabernaculum caro est, quia ipsam lætus inhabitat, cum qua ejus spiritus cruciabitur. Boni non in carne gaudium suum ponunt, sed in cœlo. Relictus a carne a qua abstrahitur, quam hic amavit, nec relinquere voluit: tunc propter tormenta relinquere volet, sed non poterit.</n>


text:
Revelabunt cæli iniquitatem ejus, et terra consurget adversus eum.<n>[[Revelabunt; ]]  Ibid. quia hic nec bonis nec malis pepercit, eum in tremendo examine, justorum vita et peccatorum pariter accusabit.</n>


text:
Apertum erit germen domus illius: detrahetur in die furoris Dei.<n>[[Apertum erit. ]]  Cum omne malum, quod in conscientia ejus nascebatur, adveniente judice, ostenditur. [[Detrahetur in: ]]  quia vindictæ tempore raptus ad supplicia, ab æterni judicis vultu separatur.</n>


text:
Hæc est pars hominis impii a Deo, et hæreditas verborum ejus a Domino.]<n>[[Hæc est pars hominis impii. ]]  Cum enim Dei justitia supplicium a reprobis pro perversis actibus exigit, eis mala usque ad verborum retributionem reddit.</n><pb/>


text:
Numquid contra hominem disputatio mea est, ut merito non debeam contristari?<n>[[Nunquid contra. ]]  Beatus Job, si Deo placens hominibus displiceret, causas tristitiæ nullas haberet; sed quia se Deo displicuisse per flagella præsentia credidit, anceps factus de ante acta vita, jam animum ad tristitiam vocavit: qui si flagellis absentibus contra hominem de vitæ suæ meritis disputaret, nequaquam contristare debuisset. [[Nunquid contra hominem. ]]  Quasi nondum hypocrita, si cum hominibus de vita mea agerem, non timerem: quibus si displicerem, non curarem; sed quia cum Deo, merito tristor. [[Vos autem attendite me, ]]  quasi Deum, sed non vos timeo.</n>


text:
Attendite me et obstupescite, et superponite digitum ori vestro.<n>[[Attendite, ]]  id est considerate quæ egi, et admiramini in his quæ patior. [[Et superponite digitum ori vestro, ]]  id est locutioni vestræ discretionis virtutem adjungite.</n>


text:
Et ego, quando recordatus fuero, pertimesco, et concutit carnem meam tremor.<n>[[Et ego quando recordatus fuero. ]]  Ibid. Quia actuum suorum oblitus non erat, etc., usque ad contra ejus dicta subjungit:</n>


text:
Quare ergo impii vivunt, sublevati sunt, confortatique divitiis?<n>[[Quare ergo impii vivunt. ]]  Sublevantur honoribus, confortantur rebus, quia eos patientia divina tolerat. [[Confortatique divitiis, ]]  etc., ut diu in eis subsistere permittantur; sed quia sunt quibus hæc habere pœna est, quia hæredes quibus hæc relinquent, non habent. Subdit:</n>


text:
Semen eorum permanet coram eis: propinquorum turba et nepotum in conspectu eorum.<n>[[Semen eorum permanet. ]]  In augmentum felicitatis cum patrimonio dantur hæredes. [[Coram eis. ]]  Ne qua necessitas saltem oculis subtrahat ea in quibus animus exsultat; sed ne in eis sterilibus genus exstinguatur, addit: [[Propinquorum turba et nepotum in conspectu eorum. ]]  Ecce dicuntur eis esse vita, honores, divitiæ, filii, nepotes: sed si intus domestica cura ureret, non esset læta hæc felicitas, unde subdit:</n>


text:
Domus eorum securæ sunt et pacatæ, et non est virga Dei super illos.<n>[[Domus eorum securæ sunt, et pacatæ, et non est. ]]  Quæ enim esset supradicta, felicitas, si læta non esset? Si intus prospera, in agris quoque. [[Bos eorum concepit. ]]  Dominis gregum prima est felicitas, etc., usque ad unde fecunditas familiæ subditur:</n>


text:
Egrediuntur quasi greges parvuli eorum, et infantes eorum exultant lusibus.<n>[[Egrediuntur quasi greges. ]]  Ut sicut majora ad habendum concessa sunt, ita multi germinent ad custodiendum. [[Et infantes eorum exsultant lusibus. ]]  Sed ne illum lusum vilem crederemus, ait:</n>


text:
Tenent tympanum et citharam, et gaudent ad sonitum organi.<n>[[Tenent tympanum et citharam. ]]  Quasi cum domini honoribus et rebus tument, subjecti in ludicris actibus gaudent.</n>


text:
Ducunt in bonis dies suos, et in puncto ad inferna descendunt.<n>[[Ducunt in bonis dies suos. ]]  Quia omnis longitudo vitæ præsentis punctus esse cognoscitur, cum fine terminatur. Quidquid enim transire potuit, subitum fuit. [[Et in puncto ad inferna descendunt. ]]  Sed finis est pessimus; ecce quo tendebat, quia præsentis vitæ prosperitas non est testis innocentiæ, quia et hac usi pereunt, et flagellati liberantur, quod est contra amicos Job.</n>


text:
Qui dixerunt Deo: Recede a nobis, et scientiam viarum tuarum nolumus.<n>[[Qui dixerunt Deo: Recede a nobis. ]]  GREG. Dicunt Deo: Recede a nobis, qui ei ad se præbere aditum recusant, eumque pravis actibus impugnant. [[Scientiam viarum tuarum. ]]  Via Dei pax, humilitas, patientia est: quæ qui despiciunt, dicunt: Scientiam viarum tuarum nolumus.</n>


text:
Quis est Omnipotens, ut serviamus ei? et quid nobis prodest si oraverimus illum?<n>[[Quis est Omnipotens? ]]  etc. [[Dixit enim insipiens in corde suo: Non est Deus. ]][[Et quid nobis prodest si oraverimus? ]]  Iniqui qui non Deum, sed exteriora dona quærunt, cum eadem sevientibus deesse conspiciunt, ipsi servire contemnunt.</n>


text:
Verumtamen quia non sunt in manu eorum bona sua, consilium impiorum longe sit a me.<n>[[Verumtamen quia non sunt. ]]  Bona in manu habet, qui despiciendo temporalia, sub dominio mentis premit. At quisquis ea nimie diligit, se magis illis quam ipsa sibi supponit. [[Consilium eorum longe. ]]  Consilium impiorum est terrenam gloriam quærere, æternam negligere. Sed quia in hac vita non continue prosperantur, sequitur:</n>


text:
Quoties lucerna impiorum extinguetur, et superveniet eis inundatio, et dolores dividet furoris sui?<n>[[Quoties lucerna impiorum exstinguetur. ]] Sæpe impius lucernam suam filiorum vitam æstimat; sed cum filius qui nimie amatur subtrahitur, lucerna impii, quæ videbatur, exstincta est; sic est et de opibus atque honoribus. Et superveniet eis inundatio.   Inundatio impiis supervenit, cum dolorum fluctus exaliqua adversitate patiuntur. [[Et dolores dividet, ]]  etc. Qui æternos dolores impio servat, et hic aliquando ejus mentem temporali dolore transverberat; quia enim hic et illic percutit, furoris sui super impium dolores dividit, ut duplici contritione conteratur.</n>


text:
Erunt sicut paleæ ante faciem venti, et sicut favilla quam turbo dispergit.<n>[[Erunt sicut paleæ. ]]  Quia iræ Dei flatu subito levantur atque asportantur ad ignem: [[Et sicut favilla quam, ]]  quia eos ad æterna supplicia turbo rapiens asportat.</n>


text:
Deus servabit filiis illius dolorem patris, et cum reddiderit, tunc sciet.<n>[[Deus servabit filiis illius. ]]  Quia qui parentis iniquitatem imitatur, etiam ejus delicto constringitur. [[Et cum reddiderit. ]]  Nescit enim impius mala quæ fecit, nisi cum puniri cœperit.</n>


text:
Videbunt oculi ejus interfectionem suam, et de furore Omnipotentis bibet.<n>[[Videbunt oculi ejus. ]]  Quia ita iniquitate duruerat, ut nec in ipsis metueret feriri quæ amabat, dummodo quæ perverse cogitaverat, expleret: de qua obduratione subjungitur:</n>


text:
Quid enim ad eum pertinet de domo sua post se, et si numerus mensium ejus dimidietur?<n>[[Quid enim ad. ]]  Non quod in inferno non cogitet de cognatis, etc., usque ad ne quis discutere præsumat, sequitur:</n>


text:
Numquid Deus docebit quispiam scientiam, qui excelsos judicat?<n>[[Nunquid Deum quispiam docebit scientiam? ]]  id est nobiscum nil injuste agit, qui et subtiliorem nobis angelicam naturam juste judicavit, unde nihil restat conqueri.</n>


text:
Iste moritur robustus et sanus, dives et felix:<n>[[Iste moritur. ]]  Ecce ponit illa in quibus Omnipotentis secretum quis discutiat, quærendo cur hæc ita esse permittat. Superficies litteræ satis patet per se. Quod autem dicit:</n>


text:
viscera ejus plena sunt adipe, et medullis ossa illius irrigantur:<n>[[Viscera ejus plena sunt adipe. ]]  Adeps quippe ex abundanti cibo est, etc., usque ad ecce dives inaniter gaudet, pauper inanius affligitur.</n>


text:
et tamen simul in pulvere dormient, et vermes operient eos.<n>[[Et tamen simul in pulvere dormient. ]]  Ibid. Quæ cura de dissimili vita, prospera vel adversa, cum similis finis in pulvere? Illa vita cogitanda, ubi cum resurrectione ad dissimilem finem pervenitur, ubi felix ad pœnas, afflictus transit ad requiem. [[Et tamen simul in pulvere. ]]  Id est, in terrenis desideriis oculos mentis claudent: [[Et vermes, ]]  qui de carne, id est carnales curæ premunt, quod non in Job, qui nec de habitis tumuit, nec de amissis anxius fuit. Sed illi hoc putant, quare subjungit:</n>


text:
Certe novi cogitationes vestras, et sententias contra me iniquas.<n>[[Certe novi cogitationes vestras. ]]  Quem enim percussum viderunt, etc., usque ad nec perfecte ad æterna transeunt, unde addit:</n>


text:
Interrogate quemlibet de viatoribus, et hæc eadem illum intelligere cognoscetis:<n>[[Interrogate quemlibet de via. ]]  Viator dicitur qui præsentem vitam, viam sibi esse et non patriam attendit, qui in dilectione prætereuntis sæculi cor figere despicit, sed æterna petit.</n>


text:
Quis arguet coram eo viam ejus? et quæ fecit, quis reddet illi?<n>[[Quis arguet coram eo vias ejus. ]]  Cum de omnium malorum corpore loqueretur, etc., usque ad nec Elias, nec Enoch suis viribus, sed Dei.</n>


text:
Ipse ad sepulchra ducetur, et in congerie mortuorum vigilabit.<n>[[Ipse ad sepulcra. ]]  Hoc in vita, etc., usque ad quia in pravorum tantum cordibus recipietur. [[Et in congerie. ]]  Quia in congregatione peccantium astutiæ suæ insidias exerit; quoniam autem multi sunt mali, recte congeries nominantur.</n>


text:
Dulcis fuit glareis Cocyti, et post se omnem hominem trahet, et ante se innumerabiles.<n>[[Dulcis fuit. ]]  Cocytus, luctus infirmantium dicitur, etc., usque ad signantes quod ibi sit luctus iniquus. [[Et post se omnem. ]]  Ibid. Homo humana sapiens hic intelligitur; post se omnem hominem trahit, quia cunctos, quos carnales invenerit, sub suæ ditionis jugum rapit: qui et nunc priusquam appareat, innumerabiles trahit, etsi non omnes, quia multi a carnalitate retrahuntur.</n>


text:
Quomodo igitur consolamini me frustra, cum responsio vestra repugnare ostensa sit veritati?]<n>[[Quomodo igitur consolamini, etc. ]]  Quoniam si iniquus in hac vita permittitur prosperari, quod de Antichristo ostensum est, necesse est ut electus debeat sub flagelli freno retineri. [[Cum responsio vestra, ]]  etc. Eum enim consolari non poterant, in quo suis sermonibus veritati contraibant. Nam cum hunc hypocritam dicerent, quoniam mentiendo culpam perpetrabant, afflicti justi pœnam augebant; quia diligentem veritatem torquet culpa alienæ fallaciæ.</n><pb/>


text:
Respondens autem Eliphaz Themanites, dixit:<n>[[Respondens, etc. Nunquid Deo. ]]  GREG., in Job., l. 16. Qui contra veritatis verba deficiunt, etiam nota replicant, ne tacendo victi videantur; unde Eliphaz beati Job sermonibus pressus, ea dicit quæ nullus ignorat; ait enim: [[Nunquid Deo comparari? ]]  In comparatione etenim Dei scientia, etc., usque ad quasi descendendo subjungit.</n>


text:
Quid prodest Deo, si justus fueris? aut quid ei confers, si immaculata fuerit via tua?<n>[[Quid prodest? ]]  In omni quippe quod bene agimus, etc., usque ad adhuc adjungit Eliphaz quod nullus ignorat.</n>


text:
Numquid timens arguet te, et veniet tecum in judicium,<n>[[Nunquid timens arguet te? ]]  Quis hoc vel desipiens sentiat, quod Deus ex timore nos arguat, et ex metu contra nos judicium suum proponat? [[Nunquid tibi arguet? ]]  Qui verba sua metiri nesciunt, ad otiosa dicta dilabuntur.</n>


text:
et non propter malitiam tuam plurimam, et infinitas iniquitates tuas?<n>[[Et non propter malitiam tuam plurimam. ]]  A verbis otiosis, etc., usque ad sed semper ad deteriora descendat. Nam sequitur.</n>


text:
Abstulisti enim pignus fratrum tuorum sine causa, et nudos spoliasti vestibus.<n>[[Abstulisti enim pignus. ]]  Hæc ad litteram aperta sunt, etc., usque ad vel dona spiritualia perdunt, qui ad te veniunt.</n>


text:
Viduas dimisisti vacuas, et lacertos pupillorum comminuisti.<n>[[Viduas. ]]  Dicunt hæretici plebes, etc., usque ad pro peccatis dicunt retribui er? Et hoc est, [[Propterea circumdatus es laqueis. ]]</n>


text:
Et putabas te tenebras non visurum, et impetu aquarum inundantium non oppressum iri?<n>[[Et putabas te. ]]  Quasi diceret, etc., usque ad sicut unda super undam.</n>


text:
an non cogitas quod Deus excelsior cælo sit, et super stellarum verticem sublimetur?<n>[[An non cogitas quod Deus. ]]  Quasi, an ideo, etc., usque ad quia stulto judicio solos se sapientes putant.</n>


text:
Numquid semitam sæculorum custodire cupis, quam calcaverunt viri iniqui,<n>[[Nunquid semitam? ]]  Sicut semita Redemptoris humilitas, ita semita sæculorum superbia. Sæculorum itaque semitam viri iniqui calcant, qui per hujus vitæ desideria in elatione perambulant.</n>


text:
qui sublati sunt ante tempus suum, et fluvius subvertit fundamentum eorum?<n>[[Qui sublati sunt ante tempus suum; nisi quod omnes. ]]  Qui præsentem vitam diligunt, etc., usque ad et mutatur sententia, sed non consilium æternum. [[Et fluvius subvertit fundamentum eorum. ]]  Iniqui dum præsentia esse fugitiva non intuentur, etc., usque ad quia cursus mutabilitatis statum in eis subruit perversæ constructioni.</n>


text:
cum ille implesset domos eorum bonis: quorum sententia procul sit a me.<n>[[Cum ille implesset. ]]  Malorum domos Dominus implet, quia etiam ingratis sua dona non denegat. [[Quorum sententia procul. ]]  Hoc etiam Job, etc., usque ad optat esse malorum dissimilis.</n>


text:
Videbunt justi, et lætabuntur, et innocens subsannabit eos:<n>[[Videbunt justi, ]]  iniquorum interitum. [[Et lætabuntur. ]]  Cum districto judici perfecta jam securitate inhæserint. Nunc enim reprobos prospiciunt et gemunt.</n>


text:
nonne succisa est erectio eorum? et reliquias eorum devoravit ignis?<n>[[Nonne succisa. ]]  Hic iniqui erecti sunt, etc., usque ad vel a conspectu judicis ad gehennam pertrahuntur. [[Et reliquias eorum devoravit. ]]  Quia et si hic carnem relinquant, in resurrectione recipient, ut in carne ardeant in qua peccaverunt.</n>


text:
Acquiesce igitur ei, et habeto pacem, et per hæc habebis fructus optimos.<n>[[Acquiesce igitur. ]]  Culpa superbiæ est, docere meliorem, quod sæpe hæretici faciunt catholicis.</n>


text:
Si reversus fueris ad Omnipotentem, ædificaberis, et longe facies iniquitatem a tabernaculo tuo.<n>[[Si reversus fuerit. ]]  Quia a justitiæ ædificatione destructus es. [[Et longe facies. ]]  Corpus animæ accipitur tabernaculum et mens cogitationum. Et est sensus: Si ad Deum post errata revertaris, in cogitatione et in opere mundaberis.</n>


text:
Dabit pro terra silicem, et pro silice torrentes aureos.<n>[[Dabit pro terra. ]]  Per terram infirmitas actionis, per silicem fortitudo signatur, per torrentes aureos doctrina intimæ claritatis. Ad se ergo conversis pro terra dat [[silicem]]  robusti operis, et [[pro silice torrentes aureos. ]][[Pro. ]]  Quia pro robusto opere doctrinam multiplicat claræ prædicationis. BEDA. Hoc dicit, quod si propitiato sibi Domino, etc., usque ad sunt argentum igne examinatum.</n>


text:
Eritque Omnipotens contra hostes tuos, et argentum coacervabitur tibi.<n>[[Eritque Omnipotens contra. ]]  Ibid. Sæpe cum sacris eloquiis intendimus, malignorum spirituum insidias graviter toleramus. Et est sensus: dum malignos spiritus a te repulerit, divini in te eloquii talentum lucidum excrescet.</n>


text:
Tunc super Omnipotentem deliciis afflues, et elevabis ad Deum faciem tuam.<n>[[Tunc super. ]]  Super Omnipotentem deliciis affluere est in amore illius epulis sacræ Scripturæ satiari. [[Et elevabis ad Deum. ]]  Ad Deum levare faciem, est cor ad sublimia investiganda attollere.</n>


text:
Rogabis eum, et exaudiet te, et vota tua reddes.<n>[[Et vota tua reddes. ]]  Qui vota vovit, sed pro infirmitate solvere non valet, ei ex peccati pœna hoc agitur, ut volenti bonum posse subtrahatur: cum vero ea, quæ obsistit, culpa detergitur, fit protinus ut votum possibilitas sequatur.</n>


text:
Decernes rem, et veniet tibi, et in viis tuis splendebit lumen.<n>[[Decernes. ]]  Res decernitur et venit, cum virtus, quæ ex desiderio appetitur, largiente Domino etiam per effectum prosperatur. [[Et veniet. ]]  Eadem promittunt hæretici afflictis, si eos sequantur. [[Et in viis. ]]  In viis justorum lumen splendere est per mira opera virtutum signa suæ claritatis aspergere.</n>


text:
Qui enim humiliatus fuerit, erit in gloria, et qui inclinaverit oculos, ipse salvabitur.<n>[[Qui enim humiliatus. ]]  Quia qui se humiliat, exaltabitur. [[Et qui. ]]  Quantum per membrorum ministerium deprehendi potest, prima ostensio superbiæ in oculis esse solet.</n>


text:
Salvabitur innocens: salvabitur autem in munditia manuum suarum.]<n>[[Salvabitur innocens. ]]  Quia quando hic pervenit gratia ut innocens fiat, cum ad judicium ducitur, ex merito remuneratur.</n><pb/>


text:
Respondens autem Job, ait:<n>[[Respondens autem Job dixit: Nunc quoque in amaritudine. ]]  GREG. Mens justi in amaritudine est semper, etc., usque ad qui per dulces sermones seducere quærunt.</n>


text:
[Nunc quoque in amaritudine est sermo meus, et manus plagæ meæ aggravata est super gemitum meum.<n>[[Et manus plagæ meæ. ]]  Manus autem plagæ est fortitudo percussionis, sed quia ex adversitatibus, justi plus sitiunt faciem auctoris, sequitur:</n>


text:
Quis mihi tribuat ut cognoscam et inveniam illum, et veniam usque ad solium ejus?<n>[[Quis mihi tribuat. ]]  Electi, cum contra votum quælibet agi conspiciunt, ad occulta Dei judicia recurrunt, ut in eis videant quia inordinate intus non disponitur, quod inordinate foris currere videtur. Et hoc est, quod subdit: [[Inveniam illum. ]]  Ut est: quod modo differt Deus, ut plus desideretur. [[Et veniam usque ad solium ejus. ]]  Solium sunt angeli, etc., usque ad dum meliora disponere Deum vident, unde: [[Ponam coram Deo judicium. ]]  Coram Deo judicium ponere, etc., usque ad occultus nunc et tacitus judex quam terribilis post appareat, considerare.</n>


text:
Ponam coram eo judicium, et os meum replebo increpationibus:<n>[[Os meum replebo. ]]  Quia dum examen judicis contra se contemplatur, amare se pœnitentiæ invectione persequitur.</n>


text:
ut sciam verba quæ mihi respondeat, et intelligam quid loquatur mihi.<n> Ut sciam verba quæ, etc. Cum enim culpas pœnitendo persequimur, quid nobis de eis judex in suo examine dicere possit invenimus, quod nescit, quia mala sua negligit.</n>


text:
Nolo multa fortitudine contendat mecum, nec magnitudinis suæ mole me premat.<n>[[Nolo multa fortitudine contendat. ]]  Quis enim in examine inveniri justus valeat, si secundum suæ fortitudinis majestatem vitam hominum discutiat Deus: quamlibet enim justus si districte judicatur, mole magnitudinis premitur, unde subdit: [[Nec magnitudinis. ]]  Quasi diceret: Si secundum fortitudinem suam mecum contenderet, mole sua me premeret. Et nota, quia dum fortitudinem vitat, infirmitatem incarnationis optat, unde subdit:</n>


text:
Proponat æquitatem contra me, et perveniat ad victoriam judicium meum.<n>[[Proponat æquitatem. ]]  Mediator Dei et hominum, etc., usque ad absolutionis meæ judicium victor excludam.</n>


text:
Si ad orientem iero, non apparet; si ad occidentem, non intelligam eum.<n>[[Si ad orientem. ]]  Ibid. Ac si dicat: Filium incarnatum, etc., usque ad Sed nec in his omnibus plene se anima cognoscit, unde:</n>


text:
Ipse vero scit viam meam, et probavit me quasi aurum quod per ignem transit.<n>[[Ipse vero scit viam. ]]  Id est videre non valeo videntem me. [[Et probavit. ]]  Non elatus comparat se auro, sed sua humiliter considerat, quod licet omni justo. Et hoc est: [[Et proba me quasi aurum. ]]  Exustione enim tribulationis, et subtrahuntur vitia, et augentur merita.</n>


text:
Vestigia ejus secutus est pes meus: viam ejus custodivi, et non declinavi ex ea.<n>[[Vestigia ejus secutus est. ]]  Beatus Job in futura operatione, etc., usque ad quasi ad exemplum sibi propositum recurrit.</n>


text:
A mandatis labiorum ejus non recessi, et in sinu meo abscondi verba oris ejus.<n>[[Et in sinu meo abscondi. ]]  In sinu cordis verba oris ejus abscondimus, quoniam mandata ejus non transitorie, sed implenda opere audimus, et si verba in opere prodeunt, latent tamen in corde. Si intus non elevatur animus, sed si laus extra quæritur, tunc sermo Dei in sinu non occultatur.</n>


text:
Ipse enim solus est, et nemo avertere potest cogitationem ejus: et anima ejus quodcumque voluit, hoc fecit.<n>[[Ipse enim solus est. ]]  Principaliter et immutabiliter. Solus enim per se est, qui omnia agit, in quibus est ipse timendus, non quæ patimur. De cujus immutabilitate subdit: [[Et nemo avertere. ]]  Quia semel fixa judicia mutari nequaquam possunt. [[Et anima ejus. ]]  Ea ipsa vis qua cuncta disponit, anima illius appellatur.</n>


text:
Cum expleverit in me voluntatem suam, et alia multa similia præsto sunt ei.<n>[[Cum expleverit. ]]  Explet in me voluntatem suam, quia multis me percussionibus affligit. Sed [[multa similia præsto sunt ei, ]]  quia si ferire cogitat, adhuc invenitur, ubi plaga crescat.</n>


text:
Et idcirco a facie ejus turbatus sum, et considerans eum, timore sollicitor.<n>[[Et idcirco a facie. ]]  Rectitudinis pavore concutitur, cum se reddentis rationibus conspicit non esse idoneum, si districte judicetur.</n>


text:
Deus mollivit cor meum, et Omnipotens conturbavit me.<n>[[Deus mollivit. ]]  Virtutem ergo suæ fortitudinis non sibi, sed auctori tribuit. [[Conturbavit me. ]]  Nunquam secura sunt corda justorum, sed turbata timore judicis, quæ tamen consolantur donis quæ acceperunt, unde: [[Non enim perii. ]]  Flagella justorum vel præterita purgant, vel futura peccata avertunt, quod non in Job, sed virtus augetur.</n>


text:
Non enim perii propter imminentes tenebras, nec faciem meam operuit caligo.]<n>[[Non enim. ]]  Ille in flagello positus a salute corporis propter imminentes tenebras perit, qui pro transactis percutitur, ut a futuris suppliciis abscondatur.</n><pb/>


text:
[Ab Omnipotente non sunt abscondita tempora: qui autem noverunt eum, ignorant dies illius.<n>[[Qui autem. ]]  Quia etsi jam per fidem Deum novimus, qualiter tamen sit ejus æternitas sine præterito vel futuro, non videmus. Beatus Job ne plus sapiat quam oportet sapere, dies Domini non posse comprehendi testificans, ad hæreticorum mox superbiam respectum mentis convertit: qui alta sapere appetunt, de quibus sequitur:</n>


text:
Alii terminos transtulerunt; diripuerunt greges, et paverunt eos.<n>[[Alii terminos. ]]  Quos, aliorum nomine, etc., usque ad et doctrinis pestiferis ad interficiendum nutriunt.</n>


text:
Asinum pupillorum abegerunt, et abstulerunt pro pignore bovem viduæ.<n>[[Asinum pupillorum. ]]  Pupillos dicit, electos, etc., usque ad a ministerio bonorum repellunt. [[Et abstulerunt. ]]  Vidua dicitur Ecclesia, etc., usque ad ut eorum etiam sequaces trahant, unde subdit:</n>


text:
Subverterunt pauperum viam, et oppresserunt pariter mansuetos terræ.<n>[[Subverterunt pauperum. ]]  Nonnunquam hi qui mansueti atque humiles videntur, si servare discretionem nesciunt, exemplis aliorum cadunt.</n>


text:
Alii quasi onagri in deserto egrediuntur ad opus suum: vigilantes ad prædam, præparant panem liberis.<n>[[Alii quasi onagri. ]]  Sunt enim hæretici qui populis admisceri refugiunt, sed secessum vitæ secretioris petunt, et eo amplius peste suæ persuasionis inficiunt, quo quasi ex vitæ meritis reverentiores videntur. Onagris autem comparantur, qui in suis voluptatibus dimissi a vinculo fidei rationis sunt alieni. [[Egrediuntur. ]]  Non enim Dei, sed opus suum peragunt, dum non recta dogmata, sed propria desideria sequuntur. [[Vigilantesque ad prædam. ]]  Ad prædam vigilant, qui verba justorum ad proprium sensum semper rapere conantur, ut per hoc perversis filiis panem erroris parent.</n>


text:
Agrum non suum demetunt, et vineam ejus, quem vi oppresserint, vindemiant.<n>[[Agrum non suum. ]]  Agri vel vineæ nomine Ecclesia signatur, quam perversi prædicatores demetunt, et auctorem ejus in membris suis opprimendo vindemiant: qui Creatoris gratiam persequentes, dum quosdam de illa, qui recti videbantur, rapiunt, quid aliud quam spicas vel botros animarum tollunt?</n>


text:
Nudos dimittunt homines, indumenta tollentes, quibus non est operimentum in frigore:<n>[[Nudos dimittunt homines. ]]  Sicut vestimenta corpus, sic bona opera protegunt animam. Hæretici itaque cum quorumdam bona opera destruunt, vestimenta tollunt. [[Quibus non. ]]  Operimentum ad justitiam pertinet, etc., usque ad sine veste boni operis moriantur. [[Quos imbres montium rigant. ]]  Id est fluenta prædicatorum satiant. [[Et non habentes. ]]  Lapides dicit fortes viros, etc., usque ad lapides amplexantur?</n>


text:
Nudis et incedentibus absque vestitu, et esurientibus tulerunt spicas.<n>[[Nudis et incedentibus absque vestitu. ]]  Qui nec bona nec mala operatur, etc., usque ad quasi aristarum paleas subtrahimus, ut medulla spiritus reficiamur.</n>


text:
Inter acervos eorum meridiati sunt, qui calcatis torcularibus sitiunt.<n>[[Qui calcatis torcularibus.]] GREG. Qui Ecclesiam persequuntur, etc., usque ad in eorum actibus quasi in meridie quiescunt. </n>


text:
De civitatibus fecerunt viros gemere, et anima vulneratorum clamavit: et Deus inultum abire non patitur.<n>[[De civitatibus fecerunt vi gemere. ]]  Quia civitates a conviventibus populis, etc., usque ad eos qui per viam Dei non fluxe, sed viriliter currunt.</n>


text:
Ipsi fuerunt rebelles lumini: nescierunt vias ejus, nec reversi sunt per semitas ejus.<n>[[Et anima vulneratorum clamavit. ]]  Vulneratur anima justorum, cum fides infirmorum turbatur; clamat autem, dum alieno lapsu tabescit. [[Ipsi fuerunt rebelles lumini. ]]  Lumini rebelles sunt, qui sua desideria sequendo bonum despiciunt quod noverunt. [[Nescierunt vias ejus. ]]  Qui enim prius sciendo rebelles sunt, postmodum cæcantur, ut nesciant. [[Nec reversi sunt. ]]  Angustior est semita quam via. Qui autem manifestiora agere contemnunt ad subtiliora intelligenda non perveniunt; exspectavit autem Deus, ut per ejus semitas pergerent; sed utinam per eas vel reverti voluissent, ut vitæ itinera quæ noverunt per innocentiam, saltem tenerent per pœnitentiam.</n>


text:
Mane primo consurgit homicida; interficit egenum et pauperem: per noctem vero erit quasi fur.<n>[[Mane primo consurgit homicida. ]]  Quia perversus quisque in prosperitate præsentis vitæ quæ per mane designatur humilium vitam deprimendo interimit, et in adversitate et dejectione positus quæ per noctem designatur per iniqua consilia latenter lædit ut fur.</n>


text:
Oculus adulteri observat caliginem, dicens: Non me videbit oculus: et operiet vultum suum.<n>[[Oculus adulteri. ]]  Hoc de hæreticis dicitur: Sicut enim is qui adulterium facit carnem alienæ conjugis sibi illicite conjungit: ita hæritici, cum fidelem animam in suo errore rapiunt, quasi alienam conjugem tollunt. [[Et operiet vultum suum. ]]  Vultus humani cordis est similitudo Dei, quem perversus operit, ut cognosci a districto judice nequeat cum vitam suam malis actibus confundit, unde dicet: [[Nunquam novi vos. ]]</n>


text:
Perfodit in tenebris domos, sicut in die condixerant sibi, et ignoraverunt lucem.<n>[[Perfodit. ]]  Domorum nomine, etc., usque ad perversa loqui minime audebant [[Sicut in. ]]  Quia cum justos conspicerent in prosperitate, quoniam loqui non poterant, ad maligna contra eos consilia vacabunt.</n>


text:
Si subito apparuerit aurora, arbitrantur umbram mortis: et sic in tenebris quasi in luce ambulant.<n>[[Si subito. ]]  Cum enim justos ad regendæ potestatis viderint culmen erumpere, perturbantur. Hi gaudent de dejectione bonorum, sed [[si subito apparuerit aurora, ]]  id est, si ad regimen veniunt boni, [[arbitrantur umbram mortis, ]]  quia quæ perverse egerunt puniri, timent, corrigi nolunt, sed laxe ire eligunt et in culpa gaudere, unde dicit [[Et sic in. ]]  Quia ita gaudent in nocte peccati, ac si eos lux justitiæ circumfundat; vel, in præsenti cæcitate ita læti sunt, ac si jam æternæ patriæ luce perfruantur.</n>


text:
Levis est super faciem aquæ: maledicta sit pars ejus in terra, nec ambulet per viam vinearum.<n>[[Levis est super faciem aquæ. ]]  Aquæ superficies huc atque illuc, etc., usque ad unde crebro sententia ad eum redit qui est auctor mali. [[Maledicta sit pars. ]]  Ibid. Quisquis in vita præsenti recta agit, etc., usque ad in reatu tamen maledictionis æternæ tenetur. [[Nec ambulet per viam vinearum. ]]  Ille per viam vinearum ambulat, qui universalis Ecclesiæ prædicatorem pensans, neque a fidei, neque a bonorum actuum rectitudine declinat.</n>


text:
Ad nimium calorem transeat ab aquis nivium, et usque ad inferos peccatum illius.<n>[[Ad nimium calorem transiet. ]]  Iniquitas frigori comparatur, etc., usque ad ut credat recta prædicantibus addit:</n>


text:
Obliviscatur ejus misericordia; dulcedo illius vermes: non sit in recordatione, sed conteratur quasi lignum infructuosum.<n>[[Et usque ad inferos peccatum illius. ]]  Peccatum usque ad inferos deducitur, quod ante finem vitæ non emendatur.</n>


text:
Pavit enim sterilem quæ non parit, et viduæ bene non fecit.<n>[[Dulcedo illius. ]]  Quia naturæ vermium est, etc., usque ad tabes et fetor putredinis amatur. [[Non sit in recordatione. ]]  Deus pravorum vitam intuetur et obliviscitur, quia quod per districtionem sententiæ judicat, quantum est ad memoriam misericordiæ ignorat.</n>


text:
Detraxit fortes in fortitudine sua, et cum steterit, non credet vitæ suæ.<n>[[Pavit enim sterilem. ]]  Hoc loco sterilis caro nominatur: quæ dum sola præsentia appetit, bonas gignere cogitationes nescit: [[Et viduæ. ]]  Vidua anima dicitur, etc., usque ad deservire contemnit.</n>


text:
Dedit ei Deus locum pœnitentiæ, et ille abutitur eo in superbiam: oculi autem ejus sunt in viis illius.<n>[[Detraxit fortes. ]]  In fortitudine suæ pravitatis fortes detrahit, cum per sui erroris astutiam potentes hujus mundi rapit. [[Et cum steterit. ]]  Stat in hoc mundo perversus prædicator, quousque terreno vivit in corpore, sed vitæ suæ credere renuit, quia de Deo vera cognoscere contemnit. [[Oculi autem ejus. ]]  GREG. in Job., l. 17. Vias suas peccator intuetur, quia sola cogitare, sola cernere nititur, quæ sibi ad commodum temporale suffragentur.</n>


text:
Elevati sunt ad modicum, et non subsistent: et humiliabuntur sicut omnia, et auferentur, et sicut summitates spicarum conterentur.<n>[[Elevati sunt ad modicum. ]]  Subsistere enim nequeunt, qui ab æterna soliditate dividuntur. [[Et humiliabuntur sicut omnia. ]]  Omnia profecto terrena. Et est sensus: Stare nullo modo queunt, quia ipsa quoque fugiunt quibus innituntur: dumque temporalia diligunt, cum his et temporis volubilitate percurrunt. [[Et sicut summitates spicarum, ]]  etc. Spicarum summitates aristæ sunt, etc., usque ad trituræ ultimæ fortitudine frangitur, et grana apparent.</n>


text:
Quod si non est ita, quis me potest arguere esse mentitum, et ponere ante Deum verba mea?]<n>[[Quod si non est ita, ]]  etc. Ibid. Sensus est: Ita sunt cuncta ut protuli, etc., usque ad non est dignum tamen ut a pravis judicetur. [[Quis me potest arguere esse mentitum. ]]  Quasi diceret: Quæ loquor, ponere ante judicem non valetis, quia ejus vobis faciem peccantes absconditis. Verba fallacia ante Deum ponit, qui ea apud se conspectu veritatis examinat, qui, considerato intimo judice, exteriora pensat.</n><pb/>


text:
Respondens autem Baldad Suhites, dixit:<n>[[Respondens autem, ]]  etc. Ibid. Quia Job multa dixit, etc., usque ad quæ jure ejusdem potentiæ quando careat, nescit?</n>


text:
[Potestas et terror apud eum est, qui facit concordiam in sublimibus suis.<n>[[Qui facit concordiam. ]]  In concordiam componuntur summa, etc., usque ad quod obtinere non valent nunquam volunt.</n>


text:
Numquid est numerus militum ejus? et super quem non surget lumen illius?<n>[[Nunquid est. ]]  In cognitione humana superiorum numerus spirituum non est, quia quanta sit illic frequentia invisibilis exercitus, nescit: qui milites dicuntur, quia decertant contra æreas potestates, non labore, sed imperio. [[Et super. ]]  Quia militum eorumdem sive electorum virtus non propriis viribus, sed supernæ gratiæ infusione roboratur: quæ si in corde nostro non surgeret, profecto mens nostra in tenebris maneret, unde subdit:</n>


text:
Numquid justificari potest homo comparatus Deo? aut apparere mundus natus de muliere?<n>[[Nunquid justificari. ]]  Quia per mulierem culpæ subditam nascitur homo, reatus primi infirmitas in prole propagatur.</n>


text:
Ecce luna etiam non splendet, et stellæ non sunt mundæ in conspectu ejus:<n>[[Ecce enim. ]]  Per lunam Ecclesia, per stellas singulorum bene viventium animæ designantur: qui culpas subigere perfecte desiderant. Sed quousque corruptione carnis astringuntur, ejus vinculis ligantur, [[quanto magis homo putredo!]]</n>


text:
quanto magis homo putredo, et filius hominis vermis?]<n>[[Et filius, ]]  ac si dicat, etc., usque ad sicut ex homine filius hominis, ita ex putredine nascitur vermis.</n><pb/>


text:
Respondens autem Job dixit:<n>[[Respondens autem Job. ]]  Finitis amicorum verbis, jam in extremis Job, contra eos acutius surgit, ut mos est peritis, in conclusione fortiora servare. Ibid. [[Cujus adjutor? Nunquid imbecillis. ]]  Adjuvare imbecillem charitatis est; adjuvare potentem velle, elationis est. Et est sensus: dum eum juvare intendis, sub cujus magnitudine succumbis: quod impendis solatium de ostentatione est, non de pietate.</n>


text:
Cui dedisti consilium? forsitan illi qui non habet sapientiam: et prudentiam tuam ostendisti plurimam.<n>[[Cui dedisti. ]]  Ibid. Consilium dare stulto charitatis est, consilium dare ipsi sapienti perversitatis est, unde sequitur: [[Et prudentiam, ]]  etc. Omnis qui prudentia recta est, plurima non est: quia non plus appetit sapere quam oportet sapere. [[Plurimam. ]]  Ultra modum, ut qui præ aliis videri appetunt doctiores, unde fit ut immoderati etiam fatua loquantur, unde excessus prudentiæ subditur:</n>


text:
Quem docere voluisti? nonne eum qui fecit spiramentum?<n>[[Quem docere. ]]  Spiramento vivimus sine quo non sapimus, sed per quod. Qui ergo dat vitam, dat et sapientiam. [[Spiramentum. AUG. ]]  Sicut non possumus non de nostra natura, etc., usque ad quia non creatus creatum. [[Nonne eum qui. ]]  Ibid. Baldath quia Job flagellatum, etc., usque ad per sententias expandit dicens: [[Ecce gigantes gemunt sub aquis. ]]  Postquam repressit tumorem sapientiæ, etc., usque ad quo in altum se erigit.</n>


text:
Ecce gigantes gemunt sub aquis, et qui habitant cum eis.<n>[[Et qui habitant cum. ]]  Pariter gemunt hi qui talibus sociantur, quia ipsi etiam laboris eorum participatione deprimuntur; et quia desideratæ celsitudines sine peccatis nequeunt administrari, et malum quod agitur divinæ iræ non absconditur.</n>


text:
Nudus est infernus coram illo, et nullum est operimentum perditioni.<n>[[Nudus est infernus. ]]  Inferni et perditionis nomine diabolum et omnis damnationis ejus socios designat.</n>


text:
Qui extendit aquilonem super vacuum, et appendit terram super nihilum.<n>[[Qui extendit. ]]  Ibid. Aquilonis nomine diabolus appellatur, qui ut corporis frigore gentium corda constringeret, dixit: Sedebo in monte testamenti in latere aquilonis. Qui super vacuum extenditur, quia illa corda possidet quæ divini amoris gratia non possidentur. [[Et appendit terram. ]]  Ibid. Terræ nomine Ecclesia designatur, etc., usque ad [[Omnes gentes velut nihilum et inane reputatæ sunt. ]]</n>


text:
Qui ligat aquas in nubibus suis, ut non erumpant pariter deorsum.<n>[[Qui ligat. ]]  Ibid. Initia nascentis Ecclesiæ narrat dicens, etc., usque ad de immensitate ejus auditores opprimerent.</n>


text:
Qui tenet vultum solii sui, et expandit super illud nebulam suam.<n>[[Qui tenet vultum. ]]  In vultu cognitio demonstratur. Solii ergo ejus vultus tenetur, quia a nobis in hac vita regni ejus gloria non cognoscitur. Super quod expandi nebula dicitur, quia sicut est, illa cœlestis gloria non videtur. [[Vultum solii. ]]  Solium est majestas ejus, vel angeli, qui modo non plene possunt congnosci; vel nos ipsi, quorum vultus, id est scientia, progredi prohibetur ad altiora: super quos nebula, in quibus occulta exerit judicia, unde subdit:</n>


text:
Terminum circumdedit aquis, usque dum finiantur lux et tenebræ.<n>[[Terminum circumdedit aquis. ]]  Quia humani generis scientiam moderatur, ut quousque vicissitudines alternantium temporum transeunt, perfecte ad cognitionem claritatis intimæ non pertingant.</n>


text:
Columnæ cæli contremiscunt, et pavent ad nutum ejus.<n>[[Columnæ. ]]  GREG. MAG. Columnas cœli sanctos angelos, vel summos Ecclesiæ prædicatores appellat.</n>


text:
In fortitudine illius repente maria congregata sunt, et prudentia ejus percussit superbum.<n>[[In fortitudine. ]]  Ibid. Quia incarnato Domino discordantia in Ecclesia corda concorditer credunt. [[Et prudentia ejus. ]]  Prudentia, non virtute percussus est antiquus hostis, quia dum audacter olim Christum, in quo sibi nihil competebat, appetiit, jure hominem, quem et juste tenebat, amisit. Sed Domino occiso, quæ prædicatoris gloria sit secutura, sequitur:</n>


text:
Spiritus ejus ornavit cælos, et obstetricante manu ejus, eductus est coluber tortuosus.<n>[[Spiritus ejus ornavit cœlos. ]]  Quia prædicatores nisi promissa Paracleti dona susciperent, nullo fortitudinis decore claruissent. [[Et obstetricante manu ejus. ]]  Antiquus hostis, qui homini ore colubri locutus est, qui tortuosus dicitur, quia in veritatis rectitudine non stetit; hic obstetricante manu Domini ejectus est ab Ecclesia. In paucis autem sententiis primi adventus Dominici ordinem retulit, sed secundum subdit valde esse timendum.</n>


text:
Ecce hæc ex parte dicta sunt viarum ejus: et cum vix parvam stillam sermonis ejus audierimus, quis poterit tonitruum magnitudinis illius intueri?]<n>[[Et ecce hæc ex parte dicta sunt viarum. ]]  Ibid. Viarum nomine, etc., usque ad velut tenuis gutta superni liquoris ad nos emanat. [[Et cum vix parvam. ]]  Ac si dicat: Si humilitatis illius admiranda vix ferimus, terribilem adventum majestatis ejus qua virtute tolerabimus?</n><pb/>


text:
Addidit quoque Job, assumens parabolam suam, et dixit:<n>[[Addidit quoque, ]]  etc. GREG. in Job., l. 18. Ecclesia duobus modis patitur amara ab hostibus: vel verbis, ubi exercetur ejus sapientia; vel gladiis, ubi probatur patientia. Nunc de ea persecutione ait ubi lacessitur falsis assertionibus.</n>


text:
[Vivit Deus, qui abstulit judicium meum, et Omnipotens, qui ad amaritudinem adduxit animam meam.<n>[[Vivit Deus. ]]  Sunt qui adversa patientes, Deum esse non credunt: nonnulli Deum esse æstimant, sed res humanas minime curare. Iste in typo Ecclesiæ positus in afflictione, ut Deum esse fateretur, ait: [[Vivit Deus. ]]  Ut vero res humanas curare eum perhiberet, subdit: [[Qui abstulit judicium meum, ]]  etc.</n>


text:
non loquentur labia mea iniquitatem, nec lingua mea meditabitur mendacium.<n>[[Non loquentur labia mea. ]]  Ibid. Quod prius iniquitatem, etc., usque ad meditari studiosæ pravitatis.</n>


text:
Absit a me ut justos vos esse judicem: donec deficiam, non recedam ab innocentia mea.<n>[[Absit a me. ]]  Quia dicit Salomon: [[Qui justificat impium, et qui condemnat justum, uterque abominabilis est ante Deum. ]]  Et hoc est: [[Absit a me. ]]  Ab innocentia enim recederet, si bona de illis malis æstimaret.</n>


text:
Justificationem meam, quam cœpi tenere, non deseram: neque enim reprehendit me cor meum in omni vita mea.<n>[[Justificationem meam. ]]  Ibid. Cœptam justificationem desereret, si in peccantium laudem declinaret. Bene ab alienis absistit, qui prius se a propriis custodit: quasi, ideo de eis peccare timeo, quia non reprehendit me cor meum. [[Neque enim reprehendit me cor meum. ]]  Ac si dicat, etc., usque ad fortiter tamen cogitationi restitit.</n>


text:
Sit ut impius, inimicus meus, et adversarius meus quasi iniquus.<n>Sicut impius inimicus meus. Ibid. Impius, infidelis dicitur, etc., usque ad qui mihi opere non concordat.</n>


text:
Quæ est enim spes hypocritæ, si avare rapiat, et non liberet Deus animam ejus?<n>[[Quæ est enim spes hypocrisis. ]]  Hypocrita, qui Latine dicitur simulator, est avarus raptor, qui dum inique agens desiderat de sanctitate venerari, laudem vitæ rapit alienæ.</n>


text:
Numquid Deus audiet clamorem ejus, cum venerit super eum angustia?<n>[[Nunquid Deus audiet? ]]  Quia in judicio remedium in clamore non invenit, qui nunc tempus congruum clamoris perdit. De cujus pravitate subjungitur:</n>


text:
aut poterit in Omnipotente delectari, et invocare Deum omni tempore?<n>[[Aut poterit in Omnipotente delectari. ]]  Qui terrenarum rerum amore vincitur, in Deo nullatenus delectatur: [[Et invocare Deum in omni. ]]  Tantum Deum hypocrita tunc invocat, cum hunc terrenarum rerum tribulatio angustiat.</n>


text:
Docebo vos per manum Dei quæ Omnipotens habeat, nec abscondam.<n>[[Docebo vos per manus. ]]  Manus Dei vocatur Filius, etc., usque ad peccatum est illi.</n>


text:
Si multiplicati fuerint filii ejus, in gladio erunt, et nepotes ejus non saturabuntur pane:<n>[[Si multiplicati fuerint. ]]  Ibid. Qui hæreticorum generantur prædicatione, venturi judicii sententia feriuntur. [[Et nepotes. ]]  Nepotes hæreticorum sunt, etc., usque ad nonnullos in malitia pertinaces relinquit. Sequitur:</n>


text:
qui reliqui fuerint ex eo sepelientur in interitu, et viduæ illius non plorabunt.<n>[[Qui reliqui fuerint. ]]  Ex eo videlicet hæreticorum populo derelicti sepelientur in interitu, quia dum ad lucem veritatis non redeunt, intelligentia terrena deprimuntur. [[Et viduæ illius non plorabunt. ]]  Viduas dicit plebes subjectas morte hæretici destitutas: quæ dum prædicator erroris ad æterna supplicia rapitur, sæpe ad cognitionis veræ gratiam revertuntur.</n>


text:
Si comportaverit quasi terram argentum, et sicut lutum præparaverit vestimenta:<n>[[Si comportaverit. ]]  Ibid. Argentum, id est eloquium hæreticorum, etc., usque ad sacræ Scripturæ contexunt testimonia.</n>


text:
præparabit quidem, sed justus vestietur illis, et argentum innocens dividet.<n>[[Præparabit quidem. ]]  Quia vir recta fide plenus, Scripturæ, quæ hæreticus affert, testimonia colligit, et erroris pertinaciam inde convincit, ut David Goliam gladio suo occidit. [[Et argentum innocens dividet. ]]  Innocens argentum dividere, etc., usque ad quia illi miscent falsa veris.</n>


text:
Ædificavit sicut tinea domum suam, et sicut custos fecit umbraculum.<n>[[Ædificavit sicut tinea domum. ]]  Ibid. Tinea domum sibi corrumpendo ædificat: sic et hæreticus locum perfidiæ suæ nonnisi in mentibus, quas corrumpit, facit. [[Et sicut custos. ]]  Umbraculum custodis, etc., usque ad sermo erigitur, cum subditur.</n>


text:
Dives, cum dormierit, nihil secum auferet: aperiet oculos suos, et nihil inveniet.<n>[[Dives cum dormierit. ]]  Dormit dives et oculos aperit, quia cum carne moritur, ejus anima videre cogitur, quod providere contempsit.</n>


text:
Apprehendet eum quasi aqua inopia: nocte opprimet eum tempestas.<n>[[Apprehendet eum. ]]  Agente namque inopia, apud inferos usque ad minima petenda dives ardens compulsus est, qui hic agente tenacia usque ad minima neganda pervenit. [[Nocte opprimet eum. ]]  Noctem absconditum tempus repentini exitus appellat, tempestatis nomine judicii turbinem designat.</n>


text:
Tollet eum ventus urens, et auferet, et velut turbo rapiet eum de loco suo.<n>[[Tollet eum ventus. ]]  Ventus urens malignus spiritus vocatur, qui eum quem nunc succenderit igne perversæ concupiscentiæ, agit postmodum ad flammas gehennæ. [[Et velut turbo rapiet. ]]  Locus perversorum temporalis vitæ delectatio.</n>


text:
Et mittet super eum, et non parcet: de manu ejus fugiens fugiet.<n>[[Et mittet super eum. ]]  Peccatorem Deus quoties feriendo corrigit, ad hoc flagellum emittit, ut parcat. Cum vero ejus vitam in peccato permanentem feriendo concludit, flagellum emittit, sed nequaquam parcit. [[De manu ejus. ]]  Quia manus operatio intelligitur, de manu percussi fugit, qui dum pravi interitum conspicit, vias pravitatis relinquit, unde sequitur:</n>


text:
Stringet super eum manus suas, et sibilabit super illum, intuens locum ejus.]<n>[[Stringet super eum. ]]  Manus stringere, est vitæ opera in rectitudine confirmare, in aliena pœna conspiciendo quid timeat.</n><pb/>


text:
[Habet argentum venarum suarum principia, et auro locus est in quo conflatur.<n>[[Habet argentum venarum suarum principia. ]]  GREG. Postquam potentium pœnas superborum, etc., usque ad ut nulla sacrorum librorum auctoritate solidentur. [[Et auro locus est. ]]  Hoc loco hæritici, etc., usque ad prius hic arserit in officina charitatis.</n>


text:
Ferrum de terra tollitur, et lapis solutus calore in æs vertitur.<n>[[Ferrum de terra tollitur. ]]  Solent hæretici de justitia gloriari, et catholicos fuisse iniquos criminantur. Contra quos per humilem confessionem dicitur: [[Ferrum de terra tollitur. ]]  Quia fortiores viri, a terrena, quam prius tenuerunt, actione separantur, et propugnatores Ecclesiæ fiunt. [[Et lapis solutus. ]]  Quia cor durum, etc., usque ad et per prædicationem sonorus fiat.</n>


text:
Tempus posuit tenebris, et universorum finem ipse considerat: lapidem quoque caliginis et umbram mortis.<n>[[Tempus posuit tenebris. ]]  Iniqui videlicet modum, quo iniqui esse desistant. [[Et universorum. ]]  Quia intuetur electorum terminum, etc., usque ad quod obduratæ perfidiæ se tenebris cæcaret. [[Lapidem quoque caliginis. ]]  Populus Judæorum perfidia durus, etc., usque ad ejus in se imaginem expressit.</n>


text:
Dividit torrens a populo peregrinante eos quos oblitus est pes egentis hominis, et invios.<n>[[Dividet torrens a populo. ]]  Ibid. Torrentis autem nomine, etc., usque ad nomine torrentis potest irrigatio sanctæ prædicationis intelligi. [[Eos quos oblitus, ]]  id est Judæos, etc., usque ad quia verbis vitæ ad cor viam præbere noluerunt.</n>


text:
Terra de qua oriebatur panis, in loco suo igni subversa est.<n>[[Terra de qua oriebatur. ]]  Quia Judæa et prius habuit legem quæ reficeret, et post visis miraculis Redemptoris, invidiam quæ concremaret.</n>


text:
Locus sapphiri lapides ejus, et glebæ illius aurum.<n>[[Locus sapphiri lapides ejus. ]]  Ibid. Sapphiri, coloris ærii sunt. Et hoc dicit, quia nunquam de Judæa animæ sanctæ, quæ cœlestem vitam ducerent, defuerunt: [[Et glebæ illius. ]]  Glebas dicit collectiones singulorum ordinum, etc., usque ad Sed cur bona perdidit, sequitur:</n>


text:
Semitam ignoravit avis, nec intuitus est eam oculus vulturis.<n>[[Semitam ignoravit. ]]  Hoc loco avis nomine ille signatur, etc., usque ad considerare noluit. [[Nec intuitus est oculus. ]]  Redemptor noster vulturis, etc., usque ad de quibus subditur:</n>


text:
Non calcaverunt eam filii institorum, nec pertransivit per eam leæna.<n>[[Non calcaverunt eam filii institorum. ]]  Institores sunt qui spirituale negotium gerunt, etc., usque ad institorum filios, pastores et doctores. [[Nec pertransivit per eam leæna. ]]  Leæna dicitur Ecclesia, quia male viventes in vitiis ore prædicationis sanctæ interficit, unde Petro dicitur: [[Macta et manduca. ]]  Ecclesia itaque per Judæam transiit, sed non pertransiit: quia ex illa paucos ad fidem rapuit, sed tamen infidelem populum a perfidia funditus non exstinxit. Sed a Judæis repulsa, quid fecit?</n>


text:
Ad silicem extendit manum suam: subvertit a radicibus montes.<n>[[Ad silicem extendit manum suam. ]]  Quia ad duritiam gentium brachium suæ prædicationis misit. [[Subvertit a radicibus montes. ]]  Radices, cogitationes intimæ superborum: montes a radicibus sunt eversi, quia sæculi potestates ad colendum Deum ab intima cogitatione ceciderunt.</n>


text:
In petris rivos excidit, et omne pretiosum vidit oculus ejus.<n>[[In petris rivos excidit, ]]  etc. Ibid. id est in duris gentium cordibus fluvios prædicationis aperuit. [[Et omne pretiosum vidit oculus ejus. ]]  Vidit Deus pretiosum, cum humanam animam de se abjectam sapientiæ gratiæ suæ illustratione respexit.</n>


text:
Profunda quoque fluviorum scrutatus est, et abscondita in lucem produxit.<n>[[Profunda quoque. ]]  Profunda fluviorum scrutatur Dominus, etc., usque ad et nullo merito nostro sapientia Dei venit ad nos.</n>


text:
Nescit homo pretium ejus, nec invenitur in terra suaviter viventium.<n>[[Nec invenitur in terra. ]]  Terram, humanam animam dicit. Hæc sapientia in terra suaviter viventium inveniri non potest, quia quisquis adhuc hujus vitæ voluptatibus pascitur, ab æternæ sapientiæ intellectu separatur.</n>


text:
Abyssus dicit: Non est in me, et mare loquitur: Non est mecum.<n>[[Abyssus dicit. ]]  Abyssus dicit corda hominum, etc., usque ad quæ stulta apud Deum dicit, iniquis operibus. [[Mare loquitur: non, ]]  inquietorum mentes, etc., usque ad sed per semetipsam veniret. Sequitur:</n>


text:
Non dabitur aurum obrizum pro ea, nec appendetur argentum in commutatione ejus.<n>[[Non dabitur aurum obrizum pro ea. ]]  Aurum obrizum sancti angeli nuncupantur, etc., usque ad sed non sine contagio culpæ. [[Nec appendetur argentum in commutatione ejus. ]]  Quia vita justorum prædicantium, vel eloquia Dei scribentium, quantalibet sanctitatis luce polleat, adventum nobis supernæ sapientiæ per suam præsentiam non communicat.</n>


text:
Non conferetur tinctis Indiæ coloribus, nec lapidi sardonycho pretiosissimo vel sapphiro.<n>[[Non conferetur tinctis Indiæ coloribus. ]]  Per Indiam hic mundus accipitur, etc., usque ad et vestis sine tinctura. [[Nec lapidi sardonicho. ]]  Sardonichus terræ rubræ similitudinem tenet, sapphirus æream speciem: per sardonichum ergo homines, vel patres Veteris Testamenti terrena quædam sectantes; per sapphirum Novi Testamenti prædicatores, cœlestia sola quærentes, vel angeli accipiuntur.</n>


text:
Non adæquabitur ei aurum vel vitrum, nec commutabuntur pro ea vasa auri.<n>[[Non adæquabitur ei aurum vel. ]]  GREG. Postquam dictum est, etc., usque ad quia creatura sunt. [[Nec commutabuntur pro ea vasa. ]]  Excelsum vas auri, etc., usque ad sed Dominum prophetarum credit.</n>


text:
Excelsa et eminentia non memorabuntur comparatione ejus: trahitur autem sapientia de occultis.<n>[[Nec commemorabuntur in comparatione. ]]  Quid enim sunt homines Deo comparati? Nihil. [[Trahitur autem sapientia. ]]  Quia cum sit invisibilis, etc., usque ad [[Et nescis unde veniat aut quo vadat. ]]</n>


text:
Non adæquabitur ei topazius de Æthiopia, nec tincturæ mundissimæ componetur.<n>[[Non adæquabitur ei topazius. ]]  Pro eo quod omni colore resplendet, etc., usque ad quod ostendit dum subdit: [[Nec tincturæ mundissimæ. ]]  Mundissimæ tincturæ sunt qui humiliter custodiunt supervenientem in se virtutum gratiam. Tincti enim non essent, si sanctitatem naturaliter habuissent.</n>


text:
Unde ergo sapientia venit? et quis est locus intelligentiæ?<n>[[Unde ergo sapientia venit? ]]  Quia ab invisibili patre nascitur, etc., usque ad [[et quis est locus intelligentiæ?]]</n>


text:
Abscondita est ab oculis omnium viventium: volucres quoque cæli latet.<n>[[Abscondita est. ]]  Quia quandiu hic vivitur, videri Deus per suæ naturæ speciem non potest; per imagines vero visus est Mosi, Jacob et aliis. [[Volucres quoque cœli latet. ]]  GREG. in Job, l. 19. Quia in hac carne corruptibili constituti, etc., usque ad in eorum dictis atque consolationibus ab hujus vitæ fatigatione respirant.</n>


text:
Perditio et mors dixerunt: Auribus nostris audivimus famam ejus.<n>[[Perditio et mors dixerunt, ]]  etc. Ibid. Quia videre Deum, hoc est quod habere: ideo iniqui hanc sapientiam non vident, quia repulsi per superbiam nequaquam habere potuerunt. Famam autem ejus audisse, est ejus potentiam ex virtute cognovisse.</n>


text:
Deus intelligit viam ejus, et ipse novit locum illius.<n>[[Deus intelligit viam. ]]  Ac si dicat, etc., usque ad in cunctis mundi partibus electorum fuerat corda repletura. Sequitur:</n>


text:
Ipse enim fines mundi intuetur, et omnia quæ sub cælo sunt respicit.<n>[[Ipse enim mundi fines intuetur. ]]  Respicere Dei est perdita ad gratiam reformare.</n>


text:
Qui fecit ventis pondus, et aquas appendit in mensura.<n>[[Qui fecit ventis pondus. ]]  Velocitate et sublimitate ventorum, etc., usque ad gloriam permista infirmitate temperare. [[Et aquas appendit, ]]  etc. Ibid. Aquas dicit mentes Spiritu sancto, etc., usque ad sed mulierem fugit, timore perculsus.</n>


text:
Quando ponebat pluviis legem, et viam procellis sonantibus:<n>[[Quando ponebat pluviis legem. ]]  Pluvia, prædicantium dicta, etc., usque ad quæ hoc quod sonuit, opere conservat.</n>


text:
tunc vidit illam et enarravit, et præparavit, et investigavit.<n>[[Tunc vidit illam, et enarravit. ]]  Hanc incarnatam sapientiam vidit, id est videri fecit, et enarrari, a prædicatoribus præparari, et investigari ab auditoribus fecit. Sibi quippe illam præparat, quisquis illam bene vivendo in die judicii propitiam habere curavit. [[Vidit illam, ]]  etc. Vidit, quia species est, etc., usque ad quod de illa homo cognosceret in se, unde subditur:</n>


text:
Et dixit homini: Ecce timor Domini, ipsa est sapientia; et recedere a malo, intelligentia.]<n>[[Et dixit homini, ]]  etc. Quia naturam sapientiæ penetrare non possumus quid sit in se: ex condescensione Dei audivimus quid sit in nobis. Namque hanc habere certum est, quem timere Deum incertum non est. [[Ecce timor Domini ipsa, ]]  etc., quasi diceret Si Deum times, constat quia sapientia plenus es quæ apud hominem timor Domini vocatur. Sed quia ille vere vim divini timoris intelligit, qui se ab omnibus pravis operibus custodit, subdit: [[Et recedere a malo intelligentia. ]]</n><pb/>


text:
Addidit quoque Job, assumens parabolam suam, et dixit:<n>[[Addidit quoque Job, ]]  etc. Ibid. In hoc ultimo sermone, etc., usque ad ut hæc nostra misera tempora cum suspirio desideret, unde dicit:</n>


text:
[Quis mihi tribuat ut sim juxta menses pristinos, secundum dies quibus Deus custodiebat me?<n>[[Quis mihi tribuat, ut sim, ]]  etc. Statutus dierum numerus menses vocantur, etc., usque ad quando erit error apertus qui modo occultus est. [[Menses pristinos. ]]  Dies, cum colliguntur, in mensibus subtrahuntur; quia Ecclesia, dum lucentes animas colligit, in intimis abscondit. Vel, mensis, pro perfectione ponitur, quæ erit eis in requie, quibus nunc est in operatione, cujus nunc reminiscitur Ecclesia. [[Secundum dies, ]]  etc. Quia se tunc in deficientibus ex persecutione æstimabit cadere, quæ se nunc in istis respicit custodiri.</n>


text:
Quando splendebat lucerna ejus super caput meum, et ad lumen ejus ambulabam in tenebris:<n>[[Quando splendebat lucerna, ]]  etc. Lucerna lumen sacræ Scripturæ vocatur. Nunc ergo lucerna super caput Ecclesiæ splendet, quia sacra eloquia tenebras nostræ mentis irradiant. [[Et ad lumen ejus, ]]  etc. Ibid. Ecclesia, etsi alienæ cogitationis occulta non penetrat, quia quasi faciem Dei non cognoscit in nocte, ponit tamen gressus boni operis directo lumine supernæ locutionis.</n>


text:
sicut fui in diebus adolescentiæ meæ, quando secreto Deus erat in tabernaculo meo:<n>[[Sicut fui in diebus adolescentiæ. ]]  Adulta erat Ecclesia, etc., usque ad cum per prædicationem filios parere non valet. [[Quando secreto Deus erat in tabernaculo. ]]  Tabernaculum habitationem, etc., usque ad [[Quando erat omnipotens mecum. ]]  Sequitur: [[Et in circuitu, ]]  etc. Pueri vocantur, qui cœlestibus mandatis inserviunt, qui nunc in circumitu ejus sunt, quia in cunctis fere gentibus reperiuntur.</n>


text:
quando lavabam pedes meos butyro, et petra fundebat mihi rivos olei:<n>[[Quando lavabam pedes meos. ]]  Pedes Ecclesiæ sunt inferiorum operum ministri, etc., usque ad pedes sunt qui exteriora ministrant. [[Et petra fundebat mihi, ]]  etc. Ibid. Quia in ea Christi prædicamenta intimæ unctionis emanant. De hac petra rivi olei exierunt evangelistarum libri; vel rivos olei dona Spiritus dicit.</n>


text:
quando procedebam ad portam civitatis, et in platea parabant cathedram mihi.<n>[[Quando procedebam, ]]  etc. Per portam civitatis, etc., usque ad quod et Job fecit [[Et in platea parabant, ]]  etc. Quia in magnæ auctoritatis latitudine sui magisterii exhibet libertatem. Qui enim recta quæ sentit publica voce prædicat, quasi in platea super cathedram sedet, cum nulla de sua prædicatione metuit, nullus pressus terroribus se sub silentio abscondit.</n>


text:
Videbant me juvenes, et abscondebantur: et senes assurgentes stabant.<n>[[Videbant me juvenes, ]]  etc. Juvenes dicit, quia nulla consilii gravitate fulciuntur senes, morum grandævitate maturos. Et est sensus: Ecclesiæ vigorem et rectitudinem immaturi formidant, et grandævi glorificant.</n>


text:
Principes cessabant loqui, et digitum superponebant ori suo.<n>[[Principes cessabunt loqui. ]]  Principes vel duces dicit hæreticæ pravitatis auctores. Et est sensus: Cum prædicare mihi publica voce licuit, omnis me, qui veritati non fuit subjectus, expavit. Digitum ori superponunt, dum falsis querelis non ratione vocis se reprimi, sed virtutis manu significant.</n>


text:
Vocem suam cohibebant duces, et lingua eorum gutturi suo adhærebat.<n>[[Vocem suam cohibebant duces. ]]  Nimirum hi, qui post se errantes populos trahere conantur, etc., usque ad dum perversa insinuant, ad impietatem nutriendo confirmant.</n>


text:
Auris audiens beatificabat me, et oculus videns testimonium reddebat mihi:<n>[[Auris audiens. ]]  Ibi dixit, quid exhibuit per doctrinam, etc., usque ad qui exemplis vitæ illius bene vivendo respondet.</n>


text:
eo quod liberassem pauperem vociferantem, et pupillum cui non esset adjutor.<n>[[Eo quod liberassem pauperem vociferantem. ]]  Ecclesia pauperem vociferantem liberat, cum peccatori veniam deprecanti, eas quas commisit culpas, relaxat. [[Et pupillum cui non esset adjutor. ]]  Pupillum liberat, dum unusquisque, etc., usque ad Hæc etiam Ecclesia et corporaliter exhibet et spiritualiter.</n>


text:
Benedictio perituri super me veniebat, et cor viduæ consolatus sum.<n>[[Benedictio perituri. ]]  GREG. Benedictio perituri super eam venit, cum peccatoris interitum prævenit, et sanctis exhortationibus a culpæ fovea reducit. [[Et cor viduæ consolatus sum. ]]  Magnam consolationem cor viduæ suscipit, quando fidelis anima in verbis Ecclesiæ de adventu illius, aliquid, cui spiritualiter est conjuncta, cognoscit.</n>


text:
Justitia indutus sum, et vestivi me, sicut vestimento et diademate, judicio meo.<n>[[Justitia indutus sum. ]]  Ille justitia sicut vestimento induitur, etc., usque ad qui de culpa, quam superat, elevatur. [[Et diademate judicio meo. ]]  Justorum judicium diadema dicitur, quia per hoc non in terrenis et in infirmis, sed sursum remunerati concupiscunt. [[Indutus sum judicio: ]]  quod comparatur coronæ quæ supra ponitur, quia in cœlo quærit coronari, non in terra. Bona sua aperit, ut amici non increpantes erigantur, sed tacentes imitentur. Valet etiam memoria priorum contra desperationem pro increpationibus.</n>


text:
Oculus fui cæco, et pes claudo.<n>[[Oculus fui cæco et pes claudo, ]]  etc. Beatus enim Job et illi per semetipsum manum præbuerat, etc., usque ad qui sibi nequam, cui bonus?</n>


text:
Pater eram pauperum, et causam quam nesciebam diligentissime investigabam.<n>[[Pater eram pauperum. ]]  Pauperes enim spiritu ex ejus prædicatione generantur. [[Et causam quam nesciebam. ]]  Ecclesia cum per electos mala, etc., usque ad sunt tamen minora pro majoribus relinquenda.</n>


text:
Conterebam molas iniqui, et de dentibus illius auferebam prædam.<n>[[Conterebam molas, ]]  etc. Iniquus dicitur diabolus; per molas, occultæ ejus insidiæ; per dentes apertæ culpæ demonstratur perpetratio. Prius ergo necesse est occulta consiliorum illius machinamenta prodere, ut auditoris nostri animam in aperto lapsu valeamus revocare.</n>


text:
Dicebamque: In nidulo meo moriar, et sicut palma multiplicabo dies.<n>[[Dicebamque: In nidulo meo moriar. ]]  Per nidi nomen exprimitur, etc., usque ad nec ut quidam in initio plus agit, in consummatione minus.</n>


text:
Radix mea aperta est secus aquas, et ros morabitur in messione mea.<n>[[Radix, ]]  etc. Ibid. Radix Ecclesiæ incarnatus Christus, usque ad cogitatio mentis aperitur [[Et ros morabitur, ]]  etc. Subaudi dicebam, etc., usque ad ut digni simus, qui de inferioribus colligamur.</n>


text:
Gloria mea semper innovabitur, et arcus meus in manu mea instaurabitur.<n>[[Gloria mea semper innovabitur. ]]  Idem quasi amissam gloriam deplorat, quia eos quos ipse novæ vitæ militare credidit, vetustis desideriis servire cognoscit. [[Et arcus meus. ]]  Scriptura est arcus, etc., usque ad quod etiam nunc est.</n>


text:
Qui me audiebant, expectabant sententiam, et intenti tacebant ad consilium meum.<n>[[Qui me audiebant. ]]  Præteritorum temporum reminiscitur, in quibus omne quod ab ea dicitur, cum metu a fidelibus auditur et adversariorum proterviam deplorat. [[Et intenti tacebant. ]]  Ad consilium ejus tacent, qui verba ejus non audent impugnare, sed credere.</n>


text:
Verbis meis addere nihil audebant, et super illos stillabat eloquium meum.<n>[[Verbis meis addere. ]]  Dictis ejus hæretici aliquid addere præsumunt, cum prædicamentorum rectitudinem quasi emendare moliuntur. [[Et super illos stillabat. ]]  In hac stillatione eloquii mensura prædicationis juxta capacitatem audientium accipitur.</n>


text:
Expectabant me sicut pluviam, et os suum aperiebant quasi ad imbrem serotinum.<n>[[Exspectabant me sicut pluviam. ]]  Verba prædicationis sanctæ sicut pluviam sustinemus, cum vera humilitate ariditatem cordis nostri agnoscimus, ut potu sanctæ prædicationis irrigemur. [[Et os suum aperiebant quasi ad imbrem. ]]  Quia dum in extrema parte sæculi verba sanctæ prædicationis accipimus, quasi ad imbrem serotinum os cordis aperimus.</n>


text:
Siquando ridebam ad eos, non credebant: et lux vultus mei non cadebat in terram.<n>[[Si quando ridebam ad eos non credebant. ]]  GREG. in Job., lib. 20. Hoc dicit Ecclesia ex voce capitis, etc., usque ad immoderata severitas odiosum reddat. [[Et lux vultus mei non cadebat. ]]  Ibid. Lux vultus beati Job, etc., usque ad Ecclesia etiam clara mysteria terrenis non prædicat.</n>


text:
Si voluissem ire ad eos, sedebam primus: cumque sederem quasi rex, circumstante exercitu, eram tamen mœrentium consolator.]<n>[[Si voluissem ire, ]]  etc. Dominus et cum vult, venit, et cum venit, primus sedet. quia et adventus ejus in corde nostro gratuitus est, et appetitus ejus desiderii in cogitatione nostra æqualis cæteris desideriis non est. [[Cumque sederem, quasi, ]]  etc. Et littera ædificat, etc., usque ad consolari, ministerium pietatis. [[Mœrentium consolator. ]]  Ibid. Qui audivit de justitia Dei ut timeat, audiat, et de misericordia, ut confidat, ut sit simul metus et spes. In arca cum tabulis virga simul est, et manna, id est, cum scientia sacræ Scripturæ in pectore rectoris, virga districtionis, et manna dulcedinis.</n><pb/>


text:
[Nunc autem derident me juniores tempore, quorum non dignabar patres ponere cum canibus gregis mei:<n>[[Nunc autem me juniores. ]]  GREG. Juniores tempore Ecclesiam irrident, cum hi qui ab ea egressi sunt, doctrinæ ejus verba despiciunt. [[Quorum patres non dignabar, ]]  etc. Igitur grex Ecclesiæ, etc., usque ad eosque inter veros patres numerare contemnit.</n>


text:
quorum virtus manuum mihi erat pro nihilo, et vita ipsa putabantur indigni:<n>[[Quocum virtus manuum erat. ]]  Virtus manuum est magnitudo, etc., usque ad de proximo vero meliora quam de se ipso sentire.</n>


text:
egestate et fame steriles, qui rodebant in solitudine, squallentes calamitate et miseria.<n>[[Egestate. ]]  Immoderatis namque lusibus cognitionem supernæ scientiæ quo plus appetunt, plus amittunt. [[Et fame steriles. ]]  Quia desiderant scire, unde docti et loquaces sint, non moribus compositi; unde vix exteriora capiunt, qui secreta putant se penetrasse. Qui rodebant in solitudine, etc. Hæretici qui ab universalis, etc., usque ad Lambunt vero qui blandimento linguæ tollunt. [[Squalentes calamitate. ]]  Calamitate et miseria squalidi perhibentur, quia et morum sunt pernicie et sensuum pravitate despecti. Calamitas est quasi ægritudo: miseria est illius negligentia, unde gravior fit. Nullus squaleret, si in suis necessitatibus miseriam voluptatis non adderet.</n>


text:
Et mandebant herbas, et arborum cortices, et radix juniperorum erat cibus eorum:<n>[[Et mandebant herbas, ]]  etc. Herbas mandere, etc., usque ad sed intentionem rectam in eisdem operibus non tenere. Ibid. Quid enim per herbas, etc., usque ad quoniam soli avaritiæ deserviunt, radice juniperi replentur, et hoc est. [[Et radix juniperorum. ]]  Juniperi pro foliis quasi spinas habent, etc., usque ad qui plerumque sola in verbis suis exteriora lucra sectantur.</n>


text:
qui de convallibus ista rapientes, cum singula reperissent, ad ea cum clamore currebant.<n>[[Qui de convallibus ista rapientes. ]]  De convallibus illa rapiunt, etc., usque ad carnalibus quæ intus premunt.</n>


text:
In desertis habitabant torrentium, et in cavernis terræ, vel super glaream:<n>[[In desertis habitant torrentium. ]]  Ibid. Inventores perversorum, etc., usque ad sunt terrena quæ mali amant. [[Et in cavernis terræ. ]]  Ibid. Hæretici enim clandestinis, etc., usque ad usque ad mala descendit. [[Vel super glaream. ]]  Glaream munitissimos lapides dicimus, quos aqua fluvialis trahit: hæretici super glaream habitant, quia illas hominum mentes trahunt, quæ nulla stabilitatis gravitate solidantur.</n>


text:
qui inter hujuscemodi lætabantur, et esse sub sentibus delicias computabant:<n>[[Qui inter hujuscemodi læta. ]]  Nomine [[sentium, ]]  etc., usque ad unde et aperte subjungitur: [[Et esse sub sentibus, ]]  etc. De rebus quidem temporalibus gaudent, etc., usque ad a jugo servitutis mundanæ cessare non libeat, etiam si liceat.</n>


text:
filii stultorum et ignobilium, et in terra penitus non parentes.<n>[[Filii stultorum et ignobilium. ]]  Eorum filii qui fuerunt, etc., usque ad qui a terra viventium extorres facti sunt.</n>


text:
Nunc in eorum canticum versus sum, et factus sum eis in proverbium.<n>[[Nunc in eorum canticum, ]]  etc. Ecclesiæ tempus exprimitur, quo publice a reprobis irridetur. [[Et factus sum eis proverbium. ]]  Pravis proverbium efficietur, quia cum bonos mori per tormenta conspiciunt, ab eis similitudinem maledictionis sumunt, dicentes: Sic veniat tibi sicut illi trucidato.</n>


text:
Abominantur me, et longe fugiunt a me, et faciem meam conspuere non verentur.<n>[[Abominantur me, et longe fugiunt a me. ]]  Longe ab Ecclesia fugiunt iniqui, etc., usque ad scit mala sua justitiæ judicis tribuere. Sequitur:</n>


text:
Pharetram enim suam aperuit, et afflixit me, et frenum posuit in os meum.<n>[[Pharetram enim suam aperuit. ]]  Per pharetram occultum Dei judicium designatur. Cum ergo Dominus peccata videt, etc., usque ad sed in correptione virtus consilii aperitur. [[Et frenum posuit in os me. ]]  Sancti quippe doctores, dum corda resistentium relicta divinitus vident, afflicti gementesque conticescunt, ne loquantur indignis, qui et deteriores fierent. Parcit malis tacendo, quibus tamen vitam suam per patientiam suadet.</n>


text:
Ad dexteram orientis calamitates meæ illico surrexerunt: pedes meos subverterunt, et oppresserunt quasi fluctibus semitis suis.<n>[[Ad dexteram Orientis calamitates. ]]  Ibid. Redemptor noster Oriens dicitur, etc., usque ad quia erumpente persecutione pravorum impetus justi patiuntur. [[Pedes meos subverterunt. ]]  Per pedes Ecclesiæ, extrema illius membra signantur, quæ dum ad opera terrena deserviunt, tanto celerius falli possunt, quanto sublimia minus intelligunt. [[Et oppresserunt quasi fluctibus semitis. ]]  Adversariorum semita fluctibus comparatur, quia vita pravorum insolenti inquietudine molesta, ad obruendam ut ita dixerim navem cordis, quasi tempestas illabitur.</n>


text:
Dissipaverunt itinera mea; insidiati sunt mihi, et prævaluerunt: et non fuit qui ferret auxilium.<n>[[Dissipaverunt itinera mea. ]]  Dicat hoc beatus Job de malignis spiritibus; dicat Ecclesia de persequentibus, qui ejus itinera dissipant, dum in quorumdam infirmorum mentibus veritatis viam squalida persuasione perturbant. [[Insidiati sunt mihi et prævaluerunt. ]]  Insidiantes prævalent, cum eos quos aperte ad malum trahere nequeunt, simulando bona pervertunt. [[Et non fuit qui ferret auxilium. ]]  Plerumque justi tribulatione deprehensi tardari manum subvenientis æstimant, cum se persequentium immanitas paulo longius angustiat; et concita quidem sunt ereptoris remedia, sed tarda dolori videntur.</n>


text:
Quasi rupto muro, et aperta janua, irruerunt super me, et ad meas miserias devoluti sunt.<n>[[Quasi rupto muro. ]]  Redemptor nobis est murus, etc., usque ad quod quidem fit, quia datur a Deo potestas inimicis. [[Et aperta janua irruerunt super me. ]]  Cum perversis in hac vita, etc., usque ad destruere munimina fidei conantur. [[Et ad meas miserias devoluti sunt. ]]  Reprobi per suas, et ad nostras miserias revolvuntur, quando ad ea mala, in quibus ipsi implicati sunt, etiam quosdam nobis unitos trahunt.</n>


text:
Redactus sum in nihilum: abstulisti quasi ventus desiderium meum, et velut nubes pertransiit salus mea.<n>[[Redactus sum in nihilum. ]]  Apud æstimationem malorum, etc., usque ad et secundum historiam accipienda sunt, quod est planum. [[Abstulisti quasi ventus desiderium meum. ]]  Fidelis populus se pati denuntiat, quod eos quos diligit, pati dolet. Ventus ergo desiderium tollit, cum res quælibet transitoria æternitatis appetitum destruit. [[Velut nubes pertransiit. ]]  Nubes in alto eminet, sed hanc ad cursum flatus impellit: salus ergo ut nubes transiit, quia perversorum gloria, quo alta est, fixa non est. Expletis desideriis et actibus infirmantium, ad vocem electorum redit.</n>


text:
Nunc autem in memetipso marcescit anima mea, et possident me dies afflictionis.<n>[[Nunc autem in memetipso. ]]  In nobismet ipsis nunc anima, etc., usque ad unde mox ad corruentes redit.</n>


text:
Nocte os meum perforatur doloribus, et qui me comedunt, non dormiunt.<n>[[Nocte os meum perforatur doloribus. ]]  Sic sua dicit, ut et cadentibus congruant, etc., usque ad quasi jam quoddam habeant foramen timoris. [[Et qui me comedunt. ]]  GREG. Quia maligni spiritus, qui carnales de Ecclesia consumunt, tanto magis quiescere a tentatione nesciunt, quanto nullo carnis pondere gravantur.</n>


text:
In multitudine eorum consumitur vestimentum meum, et quasi capito tunicæ succinxerunt me.<n>[[In multitudine. ]]  Quid aliud vestimentum Job, etc., usque ad qui ei connexione amoris inhærebant. [[Et quasi capitio tunicæ. ]]  Tunicæ capitium collum circumdat, etc., usque ad prædicationis vocem exstinguere conantur.</n>


text:
Comparatus sum luto, et assimilatus sum favillæ et cineri.<n>[[Comparatus sum luto. ]]  In reproborum judicio, electorum Ecclesia luto comparatur, quia temporaliter conculcata despicitur, favillæ assimilatur et cineri, quia ad sola hanc mala pervenisse æstimant, quæ in ea exhiberi corporaliter vident.</n>


text:
Clamo ad te, et non exaudis me: sto, et non respicis me.<n>[[Clamo ad te. ]]  Ecclesia persecutionis suæ tempore, etc., usque ad et dilati ut proficiant, timent ne deficiant.</n>


text:
Mutatus es mihi in crudelem, et in duritia manus tuæ adversaris mihi.<n>[[Mutatus es mihi in crudelem. ]]  In Deo nec crudelitas nec mutabilitas venit, etc., usque ad Nihil autem de eo dignum dici potest. [[Et in duritia manus tuæ. ]]  Manus Dei dicitur tunc voluntati nostræ contraria, cum quod ei in nobis displicet, feriendo persequitur.</n>


text:
Elevasti me, et quasi super ventum ponens; elisisti me valide.<n>[[Elevasti me et quasi. ]]  Quia præsentis vitæ gloria quasi in alto cernitur, etc., usque ad eorum protinus elevatio corruit.</n>


text:
Scio quia morti trades me, ubi constituta est domus omni viventi.<n>[[Scio quia morti trades me. ]]  Nullus enim huc venit, etc., usque ad ideo apte subjungitur:</n>


text:
Verumtamen non ad consumptionem eorum emittis manum tuam: et si corruerint, ipse salvabis.<n>[[Verumtamen non ad consumptionem eorum. ]]  Manum suam Dominus, etc., usque ad qui stantes exterius ab statu mentis jacebant.</n>


text:
Flebam quondam super eo qui afflictus erat, et compatiebatur anima mea pauperi.<n>[[Flebam quondam. ]]  Plus est compassio quam datum, etc., usque ad suos eis oratione continua fletus jungit. Ibid. Tempore ultimæ persecutionis Ecclesiæ, ad memoriam reducit bona, quæ gessit tempore pacis. Quæ æterna gaudia desiderans, sed dum differuntur mala pressa, subdit:</n>


text:
Expectabam bona, et venerunt mihi mala: præstolabar lucem, et eruperunt tenebræ.<n>[[Exspectabam bona, et venerunt mihi mala. ]]  Fidelis populus exspectat bona, sed mala suscipit. [[Præstolabar lucem, et eruperunt tenebræ. ]]  Præstolatur lucem, et tenebras incurrit, quia pro remunerationis gratia interesse jam gaudiis angelorum sperat, et tamen hic diutius dilatus, manus persequentium tolerat, ut Tobias.</n>


text:
Interiora mea efferbuerunt absque ulla requie: prævenerunt me dies afflictionis.<n>[[Interiora mea efferbuerunt absque ulla requie. ]]  Sanctæ Ecclesiæ interiora effervescere, etc., usque ad et hoc est, [[interiora ejus efferbuerunt. ]][[Prævenerunt me dies afflictionis. ]]  Scit namque Ecclesia electorum quod persecutione ultima mala multa passura sit. Sed hanc afflictionis suæ dies præveniunt, quia malorum vitam inter se graviter etiam tempore pacis portat, qui jam in pravis moribus ostendunt, quid sit futurum.</n>


text:
Mœrens incedebam sine furore; consurgens, in turba clamabam.<n>[[Mœrens incedebam. ]]  Vir sanctus elevatus, etc., usque ad hic per asperum iter venit ad patriam. [[Sine furore consurgens. ]]  Sæpe seditiosorum tumultus hominum præpositorum suorum mentes lacessunt: qui, si boni sunt, contra tumultus insolentium clamorem habent, et furorem non habent quoniam quos clementer tolerant, docere non cessant.</n>


text:
Frater fui draconum, et socius struthionum.<n>[[Frater fui draconum. ]]  Draconum nomine malitiosi, etc., usque ad sed a terra minime penna virtutis levat.</n>


text:
Cutis mea denigrata est super me, et ossa mea aruerunt præ caumate.<n>[[Cutis mea denigrata est. ]]  Cutis nomine Ecclesiæ infirmi, etc., usque ad qui in ea sunt, zelo fidei cruciantur.</n>


text:
Versa est in luctum cithara mea, et organum meum in vocem flentium.]<n>[[Versa est in luctum cithara. ]]  Ac si diceret Pacis meæ tempore, etc., usque ad quia vitia exstinguenda sunt, non caro.</n><pb/>


text:
[Pepigi fœdus cum oculis meis, ut ne cogitarem quidem de virgine.<n>[[Pepigi fœdus cum oculis meis. ]]  GREG. in Job., l. 21. Nunc proprias per ordinem virtutes enumerat, sic vitæ suæ historiam texens ut perrarum aliquid, quod allegorice possit intelligi, interserat. [[Pepigi fœdus cum oculis meis. ]]  Ut enim cogitationes cordis, etc., usque ad Non debent intueri quæ non licet concupisci.</n>


text:
Quam enim partem haberet in me Deus desuper, et hæreditatem Omnipotens de excelsis?<n>[[Quam enim partem haberet Deus in me desuper. ]]  Ac si diceret: Habere me possessionem suam excelsorum conditor renuit, si mens mea ante conspectum illius infirmis desideriis tabescit. Nulla enim placent bona Deo sine mentis munditia.</n>


text:
Numquid non perditio est iniquo, et alienatio operantibus injustitiam?<n>[[Nunquid non perditio est iniquo. ]]  Tunc erit alienatio reprobis, cum ab hæreditate districti judicis se anathema esse conspicient.</n>


text:
Nonne ipse considerat vias meas, et cunctos gressus meos dinumerat?<n>[[Nonne ipse considerat vias meas et cunctos. ]]  Nomine viarum, etc., usque ad quæ apud nos usu viluerunt, indiscussa remaneant. GREG. Sciens se videri cavet, non tamen securus et perfectus quidem inter veteres, in præceptis futuri Christi pensat, quam multa de perfectione minus habet. Ideo dicit: [[Si ambis. ]]</n>


text:
appendat me in statera justa, et sciat Deus simplicitatem meam.<n>[[Appendat, ]]  quasi diceret: Quantum ad modum humanæ vitæ mala in me non video; sed nisi mediator appareat, qui omnes excedit, quantum a vera simplicitate distem, non cognosco. [[In statera justa. ]]  Stateræ nomine mediator Dei et hominum, etc., usque ad si vitam simplicem vere tenuisset.</n>


text:
Si declinavit gressus meus de via, et si secutum est oculos meos cor meum, et si manibus meis adhæsit macula,<n>[[Si declinavit gressus meus de via. ]]  Toties gressus de via declinat, quoties nostra cogitatio iter rectitudinis per consensum relinquit erroris. [[Et si secutum est oculos meos cor. ]]  Sicut enim tentatio per oculos trahitur, sic nonnunquam concepta intrinsecus compellit sibi extrinsecus oculos deservire.</n>


text:
seram, et alius comedat, et progenies mea eradicetur.<n>[[Et progenies mea eradicetur. ]]  Quisquis juxta hoc quod loquitur non vivit, quos verbo genuit, a stabilitate rectitudinis opere evellit</n>


text:
Si deceptum est cor meum super muliere, et si ad ostium amici mei insidiatus sum,<n>[[Si deceptum est. ]]  Ibid. Per hoc nec cogitasse de fornicationis macula vir sanctus demonstratur. [[Et si ad ostium. ]]  Per hoc patenter ostendit, etc., usque ad secundum hoc quod dicit si deceptum est cor, etc.</n>


text:
Hoc enim nefas est, et iniquitas maxima.<n>[[Hoc enim nefas est. ]]  Hoc inter peccatum distat et crimen, etc., usque ad sed usque ad perditionem devorat.</n>


text:
Ignis est usque ad perditionem devorans, et omnia eradicans genimina.<n>[[Et omnia eradicans genimina. ]]  Germina animæ sunt operationes bonæ, quia si luxuriæ malo non resistitur, et illa pereunt quæ bona videbantur; sed in tanta castitatis munditia quam humilis fuit aperit, cum subjungit:</n>


text:
Si contempsi subire judicium cum servo meo et ancilla mea, cum disceptarent adversum me:<n>[[Si contempsi subire. ]]  Qui judicari cum servis suis ancillisque non renuit, etc., usque ad unde et protinus subdit: [[Quid enim faciam. ]]</n>


text:
Numquid non in utero fecit me, qui et illum operatus est, et formavit me in vulva unus?<n>[[Nunquid non in utero fecit. ]]  Potentibus viris magna est virtus humilitatis. Considerata æqualitate conditionis, jam ad libertatis opera se convertit.</n>


text:
Si negavi quod volebant pauperibus, et oculos viduæ expectare feci;<n>[[Si negavi quod volebant. ]]  Post castitatem et humilitatem subdit de libertate; per hoc ostenditur, non solum ad inopiam pauperibus sed etiam ad desiderium deseruisse. [[Et oculos viduæ. ]]  Incunctanter dandum est, quod cum vera humilitate quærit, id est, quod nec ex desiderio, sed ex necessitate poscitur, ut non solum ex munere, sed etiam celeritate muneris bonorum operum merita augeantur.</n>


text:
si comedi buccellam meam solus, et non comedit pupillus ex ea<n>[[Si comedi buccellam meam solus. ]]  Non solum exterius dedi, etc., usque ad Nec istam pietatem sibi, sed gratiæ Dei attribuit, dicens.</n>


text:
si despexi pereuntem, eo quod non habuerit indumentum, et absque operimento pauperem;<n>[[Si despexi prætereuntem. ]]  Quod pauperem non despexit, virtutem humilitatis exhibuit; quod autem operuit, pietatis. Ignoto autem proximo misertum se indicat, quem prætereuntem vocat, quia apud piam mentem plus natura valet, quam notitia, ut in Job.</n>


text:
si levavi super pupillum manum meam, etiam cum viderem me in porta superiorem:<n>[[Si levavi super pusillum. ]]  Ibid. Ac si patenter dicat, etc., usque ad quod in porta agebatur, significat.</n>


text:
humerus meus a junctura sua cadat, et brachium meum cum suis ossibus confringatur.<n>[[Humerus meus. ]]  Si ea bona quæ ore protuli, etc., usque ad ut ostendat in se conjunctas, singulas enumerat.</n>


text:
Semper enim quasi tumentes super me fluctus timui Deum, et pondus ejus ferre non potui.<n>[[Semper enim quasi tu mentes. ]]  Fluctus, cum tumentes desuper imminent, etc., usque ad quam sancti quotidie expavescunt. [[Pondus ejus ferre non potui, ]]  quoniam qui extremi judicii adventum intenta mente considerat, profecto videtur, quia tantus pavor imminet, quantus non solum tunc videre, sed etiam nunc providere pertimescat.</n>


text:
Si putavi aurum robur meum, et obrizo dixi: Fiducia mea;<n>[[Si putavi aurum. ]]  GREG. in Job., l. 22. De Creatore quippe desperasse fuerat, si spem in creaturam posuisset: qui enim labenti innititur, necesse est ut cum labente labatur.</n>


text:
si lætatus sum super multis divitiis meis, et quia plurima reperit manus mea;<n>[[Si lætatus sum. ]]  Nihil enim extra Deum menti sufficit, quæ Deum veraciter quærit, etc., usque ad Intellectus vel otio torpet, vel elatione vanescit, et ideo ait: [[Si lætatus sum. ]]  Cum autem quæ intelligit, etc., usque ad a luce invisibili cor extra inhians cæcatur, et est sensus.</n>


text:
si vidi solem cum fulgeret, et lunam incedentem clare,<n>[[Si vidi solem. ]]  Pene soli homines sua bona non vident, etc., usque ad dum contemplatione mentis, sol de cœlo. [[Et lunam incedentem. ]]  Lunam dicit famam, quæ lucens in nocte hujus vitæ ex bono opere vires accipit. [[Et non est lætatum in abscondito cor meum. ]]  Sunt enim qui suis præconiis extolluntur apud se, et gaudent. Et hoc est:</n>


text:
et lætatum est in abscondito cor meum, et osculatus sum manum meam ore meo:<n>[[Et lætatum est, etc. ]]  Et quia inconsiderata mens favoribus tracta aliquando laudat quod fecit, addit: [[Et osculatus sum: ]]  per os locutio designatur: manum ergo suam osculatur ore suo, qui laudat quod facit.</n>


text:
quæ est iniquitas maxima, et negatio contra Deum altissimum.<n>[[Quæ est iniquitas. ]]  Ibid. Quia auctoris sui gratiam negare convincitur quisquis sibi tribuens quod operatur. [[Maxima. ]]  Omne peccatum, quod ex infirmitate est, spem non perdit, quia a Deo veniam quærit; præsumptio vero, quanto longius est ab humilitate, tanto gravius desperatione, et dum sibi vires tribuit, a Deo non requirit.</n>


text:
Si gavisus sum ad ruinam ejus qui me oderat, et exsultavi quod invenisset eum malum:<n>[[Si gavisus sum ad. ]]  Quia videlicet et inimicum diligens, dum adversario ruenti condoluit, et malis illius ipse ad bonum crevit</n>


text:
non enim dedi ad peccandum guttur meum, ut expeterem maledicens animam ejus.<n>[[Non enim dedi. ]]  Nonnulli enim quos adversarios æstimant, maledictione feriunt, quia virtute nequaquam possunt.</n>


text:
Si non dixerunt viri tabernaculi mei: Quis det de carnibus ejus, ut saturemur?<n>[[Si non dixerunt viri. ]]  Secum enim adversarios conversantes tolerabat, quia injuste agentibus per silentium non cedebat, sed per rectitudinem contraibat. [[Quis det de. ]]  Hoc mystice de Christo, de cujus carnibus saturari cupierunt, vel domestici Judæi, ejus corpus volentes quasi consumendo exstinguere, vel gentiles credentes, qui de corpore ejus quotidie reficiuntur.</n>


text:
foris non mansit peregrinus: ostium meum viatori patuit.<n>[[Foris non mansit peregrinus. ]]  Dicturus in hospitalitatis gratia largitatem suam, prius qualis apud se fuerit, exposuit, quia exteriora munera ex interiori cordis munditia condiuntur.</n>


text:
Si abscondi quasi homo peccatum meum, et celavi in sinu meo iniquitatem meam;<n>[[Si abscondi quasi homo. ]]  Hominis proprium esse conspicit, etc., usque ad expressa confessione peccati, recte subjungitur:</n>


text:
si expavi ad multitudinem nimiam, et despectio propinquorum terruit me: et non magis tacui, nec egressus sum ostium.<n>[[Si expavi ad multitudinem. ]]  Nihil mundi cupere magna est securitas, ut immutabili hærens, omnibus infra turbatis non turbetur in mente, etsi extra quandoque, carnis infirmitate. [[Et despectio. ]]  Boni nec despecti sua aperiunt, etc., usque ad tanquam per oris ostium egrediuntur, unde: [[Et non magis tacui. ]]  Bene præmittit, [[tacui, ]]  quia qui impatiens tacere nescit, a domo conscientiæ exit. Hoc mystice de Christo, qui multos persequentes non timuit, et despicientes, qui et tacuit, nec egressus potentia vindicavit.</n>


text:
Quis mihi tribuat auditorem, ut desiderium meum audiat Omnipotens, et librum scribat ipse qui judicat,<n>[[Quis mihi tribuat auditorem, ut desiderium meum audiat? ]]  Mediatorem requirit, sciens quod ad requiem liberationis æternæ humani desiderii, preces nisi per advocatum suum, audiri non possunt: de quo subditur. [[Et librum scribat; unde: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. ]]  Qui veniens ad nostram redemptionem, etc., usque ad sed cur, beate Job, scribi librum desideras?</n>


text:
ut in humero meo portem illum, et circumdem illum quasi coronam mihi?<n>[[Ut in humero meo portem illum. ]]  Librum in humero portare est Scripturam sacram operando perficere. Prius autem describitur in humero portari, et postmodum sicut corona circumdari, quia sacri eloquii mandata si modo bene portantur in opere, postmodum nobis victoriæ coronam exhibent in retributione.</n>


text:
Per singulos gradus meos pronuntiabo illum, et quasi principi offeram eum.<n>[[Per singulos gradus meos. ]]  Incrementa virtutum gradus vocat, etc., usque ad sed etiam per opera demonstrat. [[Et quasi principi offeram eum. ]]  Quod offerimus, manu tenemus. Venienti ergo ad judicium librum offerre est verba præceptorum ejus in actione tenuisse.</n>


text:
Si adversum me terra mea clamat, et cum ipsa sulci ejus deflent:<n>[[Si adversum me. ]]  Ad majorem ostensionem, etc., usque ad et nullis operibus excultos terra dicitur. [[Et cum ipsa sulci. ]]  Sulci dicuntur hi qui, etc., usque ad et rudes contra eum clamant, et perfecti deflent</n>


text:
si fructus ejus comedi absque pecunia, et animam agricolarum ejus afflixi:<n>[[Si fructus ejus comedi. ]]  Qui præest et subest, etc., usque ad a quibus fructus corporeæ servitutis accepit. [[Animam agricolarum ejus afflixi. ]]  Animas agricolarum affligit rector Ecclesiæ, etc., usque ad qui non suam gloriam quærit, ab omnibus vult adjuvari.</n>


text:
pro frumento oriatur mihi tribulus, et pro hordeo spina.] Finita sunt verba Job.<n>[[Pro frumento. ]]  Si, inquam, hoc vel illud feci, etc., usque ad de illis ergo, [[Gloria ejus quasi flos feni. ]][[Pro frumento. ]]  Pro frumento quippe tribulus, et pro hordeo spina oritur, cum in retributione ultima, in qua remuneratio laboris quæritur, punctio doloris invenitur.</n><pb/>


text:
Omiserunt autem tres viri isti respondere Job, eo quod justus sibi videretur.<n>[[Miserunt autem tres. ]]  GREG. Tandem beati Job plenas, etc., usque ad et in vetustate se retinendo pravis suis sermonibus speculationi rectoris nocent.</n>


text:
Et iratus indignatusque est Eliu filius Barachel Buzites, de cognatione Ram: iratus est autem adversum Job, eo quod justum se esse diceret coram Deo.<n>[[Et iratus indignatusque est Eliu. ]]  Eliu Deus meus iste, etc., usque ad quamvis ab eorum vita elationis pravitate disjungitur. [[Iratus est autem adversus Job. ]]  Vanæ enim gloriæ sectatores, etc., usque ad intus positos premunt qualitate dicendi, id est, vitio elationis.</n>


text:
Porro adversum amicos ejus indignatus est, eo quod non invenissent responsionem rationabilem, sed tantummodo condemnassent Job.


text:
Respondensque Eliu filius Barachel Buzites, dixit: [Junior sum tempore, vos autem antiquiores: idcirco, demisso capite, veritus sum vobis indicare meam sententiam.<n>[[Respondensque Eliu filius. ]]  GREG. in Job., l. 23. Hæc quia soliditate gravitatis carent, etc., usque ad usum tamen exercet vehementer. Ibid. Non parva condemnatio est ex bono, etc., usque ad ut in ejus ruina discerent quid de elatione timerent.</n>


text:
Expectavi enim sermones vestros; audivi prudentiam vestram, donec disceptaremini sermonibus;<n>[[Exspectavi enim sermones vestros, audivi prudentiam vestram. ]]  Cum dicit [[exspectavi, etc., ]]  declarat se ad verba, etc., usque ad in quorum verbis dogmata perversa reprehendunt.</n>


text:
et donec putabam vos aliquid dicere, considerabam: sed, ut video, non est qui possit arguere Job, et respondere ex vobis sermonibus ejus.<n>[[Sed, ut video, non est qui arguere possit Job. ]]  Sæpe hæretici per hoc quod esse, etc., usque ad quorum voce Eliu obviat, dicens:</n>


text:
Ne forte dicatis: Invenimus sapientiam: Deus projecit eum, non homo.<n>[[Ne forte dicatis. ]]  Quasi, incassum dicitis, etc., usque ad et pervenienti æterna præmia servat.</n>


text:
Nihil locutus est mihi: et ego non secundum sermones vestros respondebo illi.<n>[[Nihil locutus est mihi. ]]  Ibid. Eliu quidem publice beatum Job audierat, etc., usque ad cum sapientiores se et ipsis redarguentibus arbitrantur. Quia vero ait: [[Et ego non secundum sermones vestros respondebo. ]]  Bene beato Job non, etc., usque ad sed de se plus quam necesse est, digna suspicantur.</n>


text:
Extimuerunt, nec responderunt ultra, abstuleruntque a se eloquia.<n>[[Extimuerunt nec responderunt ultra. ]]  Bene ab Eliu verba amici Job extimuisse referuntur, quia nonnunquam arroganter Ecclesiæ defensores, quamvis ordinem dicendi non teneant, tamen adversarios virtute dictorum perturbant, etc. [[Vide Greg. loc. cit. usque ad fin. cap. ]]</n>


text:
miserebitur ejus, et dicet: Libera eum, ut non descendat in corruptionem: inveni in quo ei propitier.


text:
Deprecabitur Deum, et placabilis ei erit: et videbit faciem ejus in jubilo, et reddet homini justitiam suam.


text:
qui non accipit personas principum, nec cognovit tyrannum cum disceptaret contra pauperem: opus enim manuum ejus sunt universi.


text:
Subito morientur, et in media nocte turbabuntur populi: et pertransibunt, et auferent violentum absque manu.


text:
Ipso enim concedente pacem, quis est qui condemnet? ex quo absconderit vultum, quis est qui contempletur eum, et super gentes, et super omnes homines?


text:
Numquid a te Deus expetit eam, quia displicuit tibi? tu enim cœpisti loqui, et non ego: quod si quid nosti melius, loquere.


text:
quia addit super peccata sua blasphemiam, inter nos interim constringatur: et tunc ad judicium provocet sermonibus suis Deum.]<pb/>


text:
Igitur salvabit te de ore angusto latissime, et non habente fundamentum subter se: requies autem mensæ tuæ erit plena pinguedine.


text:
Post eum rugiet sonitus; tonabit voce magnitudinis suæ: et non investigabitur, cum audita fuerit vox ejus.


text:
Quæ lustrant per circuitum, quocumque eas voluntas gubernantis duxerit, ad omne quod præceperit illis super faciem orbis terrarum:


text:
sive in una tribu, sive in terra sua, sive in quocumque loco misericordiæ suæ eas jusserit inveniri.


text:
Digne eum invenire non possumus: magnus fortitudine, et judicio, et justitia: et enarrari non potest.


text:
Quis præparat corvo escam suam, quando pulli ejus clamant ad Deum, vagantes, eo quod non habeant cibos?]<pb/>


text:
Ubi audierit buccinam, dicit: Vah ! procul odoratur bellum: exhortationem ducum, et ululatum exercitus.


text:
Quis est iste qui celat consilium absque scientia? ideo insipienter locutus sum, et quæ ultra modum excederent scientiam meam.


text:
Postquam autem locutus est Dominus verba hæc ad Job, dixit ad Eliphaz Themanitem: Iratus est furor meus in te, et in duos amicos tuos, quoniam non estis locuti coram me rectum, sicut servus meus Job.


text:
Sumite ergo vobis septem tauros et septem arietes, et ite ad servum meum Job, et offerte holocaustum pro vobis: Job autem servus meus orabit pro vobis. Faciem ejus suscipiam, ut non vobis imputetur stultitia: neque enim locuti estis ad me recta, sicut servus meus Job.


text:
Abierunt ergo Eliphaz Themanites, et Baldad Suhites, et Sophar Naamathites, et fecerunt sicut locutus fuerat Dominus ad eos: et suscepit Dominus faciem Job.


text:
Dominus quoque conversus est ad pœnitentiam Job, cum oraret ille pro amicis suis: et addidit Dominus omnia quæcumque fuerant Job, duplicia.


text:
Venerunt autem ad eum omnes fratres sui, et universæ sorores suæ, et cuncti qui noverant eum prius, et comederunt cum eo panem in domo ejus: et moverunt super eum caput, et consolati sunt eum super omni malo quod intulerat Dominus super eum: et dederunt ei unusquisque ovem unam, et inaurem auream unam.


text:
Dominus autem benedixit novissimis Job magis quam principio ejus: et facta sunt ei quatuordecim millia ovium, et sex millia camelorum, et mille juga boum, et mille asinæ.


text:
Non sunt autem inventæ mulieres speciosæ sicut filiæ Job in universa terra: deditque eis pater suus hæreditatem inter fratres earum.


text:
<pb/>[Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pestilentiæ non sedit;<n>[[Incipit]]  AUG. Liber iste intitulatur apud Hebræos Liber hymnorum, hac ratione, quia hymnus est ubi habentur verba et laus cum cantico, quod in psalmis invenitur. Intitulatur etiam, secundum quosdam, liber Soliloquiorum: quod ideo videtur fieri, quia illud quod aliquis secum rimatur, et a nullo discit, nisi a veritate sibi interius præsidente, soliloquium dicitur, verbi gratia, quemadmodum beatus Augustinus secum de natura animæ, et de natura Dei investigavit, eodem modo potest dici Propheta secum investigasse de incarnatione Filii Dei, et de reparatione humani generis. Rex David et propheta, cum prospere regnaret, volens cultum Dei magnificare, cum arcam a Philisthæis redditam, longo tempore post incertis sedibus vagantem, tandem in Jerusalem reduceret, nudus cum cithara præcedebat II Reg. 6.: sed et quatuor millia virorum elegerat, qui, non solum voce, sed etiam instrumentis musicis, psalmos canerent: quibus præposuit quatuor, Asaph, Idithun, Eman, Ethan, vel filios Core, qui a patris scelere vel sacrilegio degenerantes quem ignis consumpserat Num. 16., in cultu Dei devotissimi perstiterunt. HIERON. Psalterium est quoddam musicum instrumentum in modum litteræ compositum: et ab eo musico instrumento per quod modulatum fuit præsens opus nomen sibi sumpsit. Psalterium apud Hebræos vocatur [[nebel]] , apud Græcos,, apud Latinos vero [[organum. ]]  Multi dicunt David non fecisse omnes psalmos, eo quod quidam ex ipsis intitulantur in persona aliorum. Sed, ut dicit beatus Hieronymus, non sunt audiendi in hoc. Nam David composuit omnes psalmos: modo etiam apposuit, in quo multos auxiliatores habuit, quibus præfecit quatuor, videlicet Eman, Ethan, Asaph et Idithun. Divino consilio hoc fuit factum, ut psalmi intitularentur in personis aliorum, vel propter interpretationem nominum tantum, vel propter negotium, vel propter utrumque. Propter interpretationem nominum tantum, ut in persona Idithun; propter negotium, ut in persona Aggæi et Zachariæ; propter utrumque, ut in persona Salomonis; Idithun, Asaph, filii Core et cæteri hujusmodi, non fuerunt auctores psalmorum, sed præpositi artificibus qui psalmos personabant tribus modis: vel humana voce, vel musicis instrumentis, vel communiter utroque modo. Et hoc dupliciter, vel post vocem instrumento, vel post instrumentum voce: unde nomina illorum ut honorem de ministerio sumerent, titulis inseruntur maxime pro significatione rerum. Psalmus vero est instrumenti sonus, canticum humanæ vocis cantus in laudem Dei; psalmi canticum, cum post instrumentum vox, psalmus cantici, cum post vocem instrumentum. CASS. Solet quæri cur præ aliis Scripturis psalmi in Ecclesia legantur? Quod ideo est quia antiquitus apud Hebræos mos iste in templo Dei erat. Vel, quia psalmi plus mysteriorum quam cæteræ Scripturæ continent, et breviter multa dicunt, in quibus omnis lex et prophetæ et Evangelium constat. CASS. Prophetia est inspiratio vel revelatio divina, quæ eventus rerum vel per facta, vel per dicta immobili veritate pronuntiat, unde prophetia [[visio, ]]  propheta [[videns. ]]  Multis autem modis hæc gratia data est: vel per operationes hominum, ut fuit arca Nœ et sacrificium Abrahæ, et transitus maris Rubri; vel per nativitates, ut Esau et Jacob, qui futura significabant; vel per loquentes angelos, sicut locuti sunt Abrahæ, Lot et aliis; vel per visiones, sicut Isaiæ et Ezechieli, et cæteris; vel per somnia, sicut Salomoni, Joseph et Danieli; vel per nubem et vocem de cœlo, ut Moysi; vel adhuc aliis modis. David autem nullo horum, sed cœlesti aspiratione intus edoctus, Spiritu in eo loquente, completus est, ut in I Reg.: [[Directus est Spiritus Domini in David I Reg. 16.. ]]  Et Dominus: [[Si David in spiritu vocat eum Dominum, quomodo filius ejus est? ]]  Matth. 22. Spiritus autem sanctus sic datus est prophetis, ut aliquando pro peccatis recederet et placatus rediret; et sicut Petrus ait: [[Non voluntate humana allata est aliquando prophetia, sed, Spiritu sancto inspirati, locuti sunt sancti homines Dei II Pet. 1.. ]]  Non sunt autem illi a munere prophetiæ alieni, quibus data est facultas intelligendi vel interpretandi Scripturas. HIERON. Multa genera sunt christorum: patriarchæ dicti sunt christi, ut: [[Nolite tangere christos meos Psal. 104.; ]]  in Parabolis, dicuntur christi omnes qui de Ægypto egressi sunt. Chrisma in Exodo fit, unde sacerdotes uncti; est aliud unguentum, quo reges inunguntur; sed hoc duobus modis, quia si David est et Salomon, id est, [[forti manu]]  et [[pacificus, ]]  ungitur cornu; si Jehu et Azahel, lenticula, quod est vas fictile. Sed et Cyrus, rex Persarum et Medorum, qui Isræl relaxavit, christus est, secundum illud: [[Hæc dicit Dominus christo meo Cyro Isa. 45., ]]  quod non sinunt sequentia de Salvatore accipi, ut quidam putant. Est unguentum propheticum, quo præcipitur Eliæ ut ungat Elisæum in prophetam III Reg. 19.; super omnia est unguentum spirituale, quod dicitur oleum exsultationis, quo Christus unctus est præ participibus, qui habent chrisma baptismi. Quod si perdat quis, non desperet; quia de separando chrismate scribitur in Levitico Lev. 13., quod cum lepra alicujus fuerit mundata, mittat ei sacerdos oleum in manu sinistra, et cætera quæ ibi dicuntur, et ipse vocetur christus Dei. Hoc autem restat quod idem homo frequenter ungitur, ne sit occasio ruinæ negligenti. Sufficit enim leproso ut, post primum unguentum perditum, ungatur secundo; sed ille sæpe ungitur qui semper proficit: et, de oleo leprosi, venit ad unguentum populi; inde ad sacerdotale; de quo ad chrisma pontificis; a pontifice ad regem; a rege ad patriarchas; a patriarchis ad Christum. CASS. Sicut prophetia fit diversis modis, ita et diversis temporibus. Est igitur alia de præsenti, ut Elisabeth: [[Unde mihi hoc, ut veniat mater Domini? etc. ]]  Luc. 1. De præterito, ut Moyses: [[In principio, creavit Deus cœlum et terram Gen. 1.. ]]  De futuro, ut: [[Ecce Virgo concipiet, etc. Isa. 7.. ]]  Item prophetia alia est secundum præscientiam Dei, quam necesse est omnibus modis impleri, ut: [[Ecce Virgo concipiet, etc. ]]  Alia secundum comminationem, ut: [[Quadraginta dies, et Ninive subvertetur Jonæ 3.. ]]  Notandum igitur quod propheta aliquando loquitur indiscrete de futuris quasi de præsentibus; aliquando de præteritis, aliquando etiam proprie de futuris: quod ideo fit, quoniam omnia dictante Spiritu sancto dicit, cui sunt omnia nota, sive præterita, sive futura, tanquam præsentia. REMIG. Liber iste ex centum quinquaginta psalmis, non sine altioris mysterii ratione, consistit. Hic enim numerus mysteriis celeberrimus. Constat enim ex octogenario et septuagenario, quibus ex octonario et septenario principium et significatio est. Octonarius enim octavam resurrectionem significat: quia cum sex sint ætates viventium, septima morientium, octava resurgentium erit. Per septenarium vero, hujus vitæ tempus significatur, quod septem dierum repetitione agitur. Recte ergo tali psalmorum numero liber iste compositus est, quia sic in hujus vitæ septenario operari ac vivere nos docet, ut in octava resurrectionis stolam gloriæ consequamur. Vel ideo quia per octonarium Novum Testamentum significatur: octoadi enim patres Novi Testamenti deserviunt, observantes diem octavam resurrectionis Christi, id est, Dominicam, octavas sanctorum, exspectantes octavam resurrectionis mortuorum. Per septenarium vero Vetus Testamentum, quia hebdomadi, id est septenario, patres Veteris Testamenti servierunt, observantes septimum diem, septimam septimanam, septimum annum et quinquagesimum, qui septenis annorum hebdomadibus texitur, id est jubilæum: unde Salomon: [[Da partes septem, necnon et octo Eccl. 11.. ]]  Bene igitur hoc numero psalmorum liber iste editus est, cujus partes utriusque Testamenti doctrinam et mandata continent. AUG. Item per tres quinquagenas triplex fit psalmorum distinctio, propter tres status Christianæ religionis significandos: primus pœnitentiæ, in qua et prima psalmorum quinquagena terminatur, scilicet: [[Miserere mei Deus; ]]  secundus justitiæ, in qua et secunda quinquagena: [[Misericordiam et judicium cantabo tibi; ]]  tertius status vitæ æternæ, in cujus laudem tertia quinquagena finitur, scilicet: [[Omnis spiritus laudet Dominum. ]]  ID. Unus est liber Psalmorum, non quinque, ut in Actibus apostolorum legitur: [[Sicut scriptum est in libro Psalmorum]]  Act. 1.. Hieronymus tamen dicit quinque libros, id est, quinque distinctiones quæ fiunt per [[fiat, fiat. ]]  Ordo psalmorum ab ordine historiæ discordat, quia ante peccavit David cum uxore Uriæ, et de pœnitentia cecinit: [[Miserere mei, Deus, ]]  quam filius ejus eum persequeretur et cecinerit: [[Domine, quid multiplicati; ]]  sed ab Esdra propheta instinctu divino ita ordinari creduntur. Materia est integer Christus, sponsus et sponsa. Intentio, homines in Adam deformatos Christo novo homini conformare. Modus tractandi: Quandoque agit de Christo, secundum quod caput est, aliquando secundum corpus, aliquando secundum utrumque. Secundum quod caput, tripliciter: quia vel secundum divinitatem, ut: [[Tecum principium, etc.; ]]  aliquando secundum humanitatem, ut: [[Ego dormivi, etc., ]]  aliquando per transsumptionem, ut quando utitur voce membrorum, sicut ibi: [[Longe a salute mea, etc. ]]  Item de Ecclesia tribus modis: aliquando secundum perfectos, aliquando secundum imperfectos, aliquando secundum malos: qui sunt in Ecclesia corpore, non mente; numero, non merito; nomine, non numine. [[Beatus vir qui non abiit, etc. ]]  AUG., Enarr. in Psal., tom. 3. Ordo, abiit Adam cum a Deo recessit; stetit, cum delectatus est peccato; sedit, cum in superbia confirmatus redire non potuit, nisi per istum liberatus, qui nil horum habuit. Abiit Adam cum persuasioni diaboli consensit; stetit, dum pomum comedit; sedit, dum se excusavit: [[Mulier quam dedisti mihi me seduxit. ]]  Gen. 3.. Ad similitudinem exsulantium, qui dum sunt in via facilius revocantur, dum jam stant difficilius: demum difficillime, dum ibi magistri et domini effecti sunt. REMI. Peccatur cogitatione, actu et verbis docendo. CASS. Impius in Deum, peccator in se, pestilens in proximum. [[In cathedra dans exemplum peccandi. ]]  CASS. Thronus regum, tribunal judicum, cathedra proprie doctorum. Ibid. Quasi ita ait: Vos qui cecidistis per primum Adam, conformamini huic secundo: quia beatus primo contrarius</n><pb/>


text:
sed in lege Domini voluntas ejus, et in lege ejus meditabitur die ac nocte.<n>[[Sed in lege. ]]  AUG. CASS. Hic ostenditur plenus omni bono in se. AUG. Non est laus perfecta fugere vituperanda, nisi sequantur laudanda. Quo ordine creverunt in primo, removentur a secundo. [[In lege. ]]  Ibid. Qui est in lege secundum legem agit, qui sub lege secundum legem agitur: ille liber, iste servus. Ibid. AMBR. Aliud est lex quæ scribitur servienti, aliud quæ mente conspicitur ab eo qui non indiget litteris. [[Voluntas. ]]  CASS. Ut non sit tædium laboris, nec otiosa, sed meditabitur semper. Voluntas sensus est sub lege; rationis, in lege; divinitatis, supra legem.</n><pb/>


text:
Et erit tamquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo: et folium ejus non defluet; et omnia quæcumque faciet prosperabuntur.<n>[[Et erit. ]]  Ibid. Hic ostenditur utilis nobis, dans fructum vitæ, et folia, et obumbrans, [[Beatus vir. Sed in lege. Et erit. ]]  Plena definitio beati viri. Hæc omnia non omni beato viro, sed soli Christo, conveniunt. [[Tanquam lignum. ]]  Ibid. Secundum similitudinem ligni vitæ quod est in paradiso, unde obediens homo comederet. [[Lignum. ]]  Ibid. In paradiso est lignum vitæ, lignum ad vitam, et lignum scientiæ boni et mali. [[Aquarum. ]]  AUG. Aquæ Spiritus sanctus, secundum illud: [[Qui crediderit in me, flumina de ventre ejus fluent aquæ vivæ Joan. 7., ]]  et est contra æstus vitiorum. CASS. Vel per aquam, sapientia Dei, qua reficitur interior homo, ut sitis aqua. AUG. Vel mortale genus, ut Job: [[Aquæ multæ populi multi, ]]  quia defluunt in mortem, ut aquæ in mare. [[Dabit. ]]  Ibid. Dare pertinet ad rationalem sensum et ad offerentis voluntatem. [[Et folium. ]]  Ibid. Sicut folia fructus tegunt, ita verba Domini promissiones suas custodiunt. [[Et omnia. ]]  Ibid. Quid per singula.</n><pb/>


text:
Non sic impii, non sic; sed tamquam pulvis quem projicit ventus a facie terræ.<n>[[Non sic impii. ]]  Hic de ultione iniquorum adversos terret, horum formido gratiora facit præmissa. [[A facie terræ. ]]  AUG. Stabilitatis æternæ, quia ut hæc terra nutrit et continet hominem, ita illa interiorem.</n><pb/>


text:
Ideo non resurgent impii in judicio, neque peccatores in concilio justorum:<n>[[Ideo non resurgent. ]]  Quia projicit ventus, id est, ideo quia dati sunt in reprobum sensum: ideo non resurgunt prima resurrectione, ut se judicent in consilio, ut voluntates Dei suis præferant. Vel in concilio, id est, in concordi multitudine justorum impii idololatræ, vel apostatæ. Peccatores, falsi Christiani: vel ideo non resurgunt in futuro, ut judicent, vel ut judicati in concilio, id est, in collegio justorum quiescant. [[In judicio, etc. ]]  In judicio quatuor erunt ordines: alii judicabunt et non judicabuntur, ut perfectissimi; alii nec judicabunt, nec judicabuntur, ut damnati infideles; alii judicabuntur et salvabuntur, ut mediocriter boni; alii judicabuntur et peribunt, ut fideles mali. [[In concilio. ]]  AUG. In æterno bono, quod sequi consilium fuit sanctis. [[Vel in concilio, ]]  in judicio, ut cum eis judicent; quia judicium est, quando diversa peccata diversis pœnis punientur; et ex hoc similitudine dicitur. [[Resurgunt. ]]  Quæ resurrectiones: animæ, a peccatis in præsenti; corporis, a morte in futuro, qua fiet impassibile et immortale.</n><pb/>


text:
quoniam novit Dominus viam justorum, et iter impiorum peribit.]<n>[[Quoniam novit Dominus, etc., ]]  Id est, non resurgunt hi in anima, quia Deus non approbat opera eorum, sed justorum tantum.</n><pb/>


text:
[Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania?<n>[[Psalmus. ]]  Modulatio quæ fit per tactum decem chordarum est bona operatio, quæ fit per observantiam decem mandatorum. [[David. ]]  CASS. Manu fortis vel pulcher aspectu Christus est, qui æreas debellavit potestates, in quem et angeli prospicere desiderant. [[Quare fremuerunt gentes, etc. ]]  CASS. Iste psalmus est secundus in ordine, primus in titulo; unde in Actibus apostolorum dicitur primus. Primo increpat persequentes et minatur, prædicit quasi propheta. [[Inania. ]]  Ibid. Detinere eum in morte; vel, ne mundus post eum abiret.</n><pb/>


text:
Astiterunt reges terræ, et principes convenerunt in unum adversus Dominum, et adversus christum ejus.<n>[[Reges. ]]  Ibid. Prior qui infantes occidit Herodes, posterior qui Pilato consensit in morte Christi. Reges et principes. Ibid. Potuit etiam secundum Ambrosium de uno pluraliter dicere. Solus enim rex Herodes et princeps Pilatus in apostolorum Actibus adversus Christum conspirasse voce Petri produntur.</n><pb/>


text:
Dirumpamus vincula eorum, et projiciamus a nobis jugum ipsorum.<n>[[Dirumpamus. ]]  AMB. Vel convenerunt, dicentes: Dirumpamus rationes eorum, Domini et Christi, vel Christi et discipulorum, quibus nos sibi astringere volunt. AUG. Et si aliter posset dici apertius illis convenit qui nolunt jugum Christi sibi imponi. [[Vincula. ]]  Promissiones vitæ æternæ, et comminationes gehennæ, per quæ volunt nos sibi subjugare. [[Projiciamus. ]]  Destructis rationibus, dominium ipsius a nobis excutiamus. Ibid. Jugum, id est, legem: sed [[qui habitat in cœlis. ]]</n><pb/>


text:
Qui habitat in cælis irridebit eos, et Dominus subsannabit eos.<n>[[Irridebit. ]]  Ibid. Ut quando positis custodibus surrexit: [[Subsannabit, ]]  quando per mundum dispersi sunt. Irrisio Dei vis est præscientiæ quam dat Deus sanctis, ut, videntes nomen Christi futurum in omnibus gentibus, illos inania meditatos intelligant.</n><pb/>


text:
Tunc loquetur ad eos in ira sua, et in furore suo conturbabit eos.<n>[[Loquetur ad eos. ]]  Ibid. Planius aperit cum dicit, conturbabit. Ira Dei est motus qui fit in anima quæ legem Dei novit, cum videt eam a malo præteriri per quem motum multa vindicantur: vel, ira Dei est obscuratio mentis transgressorum legis.</n><pb/>


text:
Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion, montem sanctum ejus, prædicans præceptum ejus.<n>[[Ego autem. ]]  CASS. Secundo, inducit verba ejus de omnipotenti regno et inenarrabili generatione sua, ubi de divinitate et humanitate ejus discimus. [[Rex. ]]  ID. Sic et reges terræ ab eo constituti. [[Prædicans super Sion, ]]  sic et prophetæ, [[Filius, ]]  sic et Isræl, [[Genui te. ]]  Hoc soli Christo.</n><pb/>


text:
Dominus dixit ad me: Filius meus es tu; ego hodie genui te.<n>[[Dominus dixit. ]]  Persona regnantis. [[Filius meus. ]]  AUG. Ideo do tibi gentes hæreditatem potius quam alicui obedienti: quia Filius per naturam, et consubstantialis ineffabili genitura. [[Hodie. ]]  Ibid. Etsi possit accipi de die qua secundum hominem natus est, tamen hodie quia præsentiam significat, de sempiterna generatione sapientiæ Dei accipiatur.</n><pb/>


text:
Postula a me, et dabo tibi gentes hæreditatem tuam, et possessionem tuam terminos terræ.<n>[[Postula. ]]  AUG. Ad susceptionem hominis pertinet: quæ pro salute hominum facta, secundum quam interpellat pro nobis. [[Hæreditatem. ]]  CASS. Hæreditas ab hero, quod in ea potestate libera dominetur.</n><pb/>


text:
Reges eos in virga ferrea, et tamquam vas figuli confringes eos.<n>[[Reges eos. ]] AUG. Partim reges, partim franges, secundum illud: [[Ecce hic positus est in ruinam et in resurrectionem multorum Luc. 2., ]]  ut qui justus est, justificetur adhuc: et qui in sordibus est, sordescat adhuc Apoc. 22.. [[Virga ferrea. ]]  CASS. Potestas Christi, virga ferrea; peccator, vas figuli, quod et luteum et facile frangitur.</n><pb/>


text:
Et nunc, reges, intelligite; erudimini, qui judicatis terram.<n>[[Et nunc, reges, intelligite. ]]  Nunc, id est, per ea quæ dicta sunt. CAS. Tertio pro his patefactis admonet omnes humiliter obedire, et suadet ab utili ne pereant, et ab honesto, quia beati qui confidunt in eo. In hoc post Christum quasi Apostolus loquitur. AUG. Vel, me rege constituto, ne tristemini, reges terræ; expedit enim vobis ut sub illo sitis, a quo est intellectus, et eruditio, ut non temere dominemini, sed Domino omnium serviatis, et in beatitudine exsultetis.</n><pb/>


text:
Apprehendite disciplinam, nequando irascatur Dominus, et pereatis de via justa.<n>[[Nequando irascatur. ]]  Ibid. Dubitatio non secundum prophetam, sed secundum ipsos, qui cum dubitatione cogitant iram Dei. [[De via justa, ]]  id est, Christo sublati, vel de bona operatione.</n><pb/>


text:
Psalmus David, cum fugeret a facie Absalom filii sui.<n>[[Psalmus, ]]  AUG. de passione et resurrectione Christi: Filius Judas a quo fugit, cum illo discedente cum cæteris in montem secessit; vel potius cum mentem ejus sapientia Dei deseruit, ut totus esset diaboli, quæ desertio fuga propter celeritatem dicitur. Unde: [[Quod facis, fac citius Joan. 13.. ]]  Cui Christus pacem exhibuit, ut et David filio iniquo, unde pax patris dicitur: Judas vero ut Absalon suspensus interiit. Proponit duas partes oppositas. Vox Christi quasi admirantis, cum ad salvandum venit: [[Domine, quid, etc. ]]</n><pb/>


text:
[Domine, quid multiplicati sunt qui tribulant me? Multi insurgunt adversum me;<n>[[Domine, quid. ]]  CASS. Primus psalmus de his qui breviter de passione et resurrectione facit, contra eos, et maxime paganos, qui gloriam majestatis non putant ad humilia posse descendere.</n><pb/>


text:
multi dicunt animæ meæ: Non est salus ipsi in Deo ejus.<n>[[Multi dicunt, etc. ]]  AUG. Vel hoc dicit unusquisque qui a vitiis et cupiditatibus impugnatur. [[Dicunt animæ: Non est salus, etc. ]]  Coacervatione vitiorum subrepit desperatio sanitatis, quasi vitiis insultantibus animæ; vel etiam diabolis et angelis ejus, per suggestiones.</n><pb/>


text:
Tu autem Domine, susceptor meus es, gloria mea, et exaltans caput meum.<n>[[Susceptor meus es. ]]  CASS. In Christo. Caput, Christum, vel mentem quæ servit legi Dei. [[Percussisti omnes. ]]  Recte in prædestinatione dicitur de diabolo et angelis ejus. [[Super populum. ]]  Hoc est unumquemque nostrum. ID. Vel hoc loquitur Ecclesia et caput ejus, inter procellas persecutionum per totum orbem constituta. Multi dicunt, Christianum nomen, exstinguere cupientes, [[Non est salus. ]]  Aliter non sperarent delere Ecclesiam late pullulantem. [[Susceptor. ]]  Quia in Christo suscepta et cum eo exaltata. Caput ipsum qui primus ascendit in cœlum.</n><pb/>


text:
Voce mea ad Dominum clamavi; et exaudivit me de monte sancto suo.<n>[[Et exaudivit me de monte, etc. ]]  Id est, Christo auditur oratio Ecclesiæ, vel justitia.</n><pb/>


text:
Ego dormivi, et soporatus sum; et exsurrexi, quia Dominus suscepit me.<n>[[Ego dormivi: ]]  secundum illud: [[Exsurge a mortuis, et illuminabit tibi Christus Ephes. 5.. ]]  Nihil mirum Salvatorem hæc dicere, quando multo majora pro animarum salute gessit, quo tempore a corpore abfuit, quæ in epistola catholica apud sanctum Petrum recensentur: [[Quando iis qui erant in carcere, spiritibus profectas prædicavit, qui increduli aliquando fuerant I Petr. 3.. ]]</n><pb/>


text:
Non timebo millia populi circumdantis me. Exsurge, Domine; salvum me fac, Deus meus.<n>[[Non timebo millia, ]]  quæ nomen Christi conantur exstinguere</n><pb/>


text:
Quoniam tu percussisti omnes adversantes mihi sine causa; dentes peccatorum contrivisti.<n>[[Quoniam tu percussisti, etc. ]]  Jam regnante Ecclesia, inimici confusione percussi sunt. [[Dentes peccatorum, ]]  verba, scilicet, maledica; vel principes in interitum fiunt. Ergo credite, homines, quod [[Domini est salus, ]]  et o Domine [[benedictio tua sit super populum tuum. Voce mea. ]]  Hæc mihi merito, quia [[voce mea. ]]  Qui bonus est, et bona petit, voce sua clamat; aliena voce, id est, vitæ suæ non concordante. [[Ego dormivi. ]]  Finis rei, unde proponit non timendum. [[Ego, ]]  cum pondere; quasi: sæviunt illi, sed non dormirem, nisi vellem. Vel, dormivi consentiendo; soporatus, male operando; exsurrexi, peccata deserendo. [[Quoniam. ]]  AUG. Non retropendet, non præterea salvum facit quia percussit: sed inde contriti sunt dentes, quia percussit; id est, maledica verba in irritum ducta sunt; vel, dentes, sunt qui quosdam de numero sanctorum præcidunt, et malis incorporant.</n><pb/>


text:
In finem, in carminibus. Psalmus David.<n>[[In finem. ]]  AUG. Finis duobus dicitur modis, quando aliquid deficit, vel quando perficitur. Ibid. Canticum lætitiam indicat. Psalmi sunt qui cantantur ad psalterium, quo in magno mysterio usus est Propheta. [[Psalmus, ]]  de moribus ad agendum, ut deserantur falsi dii et vana sæculi; [[Cantici, ]]  quia fit mentio de æterna jucunditate.</n><pb/>


text:
[Cum invocarem exaudivit me Deus justitiæ meæ, in tribulatione dilatasti mihi. Miserere mei, et exaudi orationem meam.<n>[[Cum invocarem, etc. ]]  CASS. Exemplo sui increpat infideles de falsis. [[Dilatasti mihi. ]]  Ibid. Ab angustiis tristitiæ in latitudine gaudii duxisti. 5. [[Gaudemus in tribulationibus scientes quod tribulatio, etc. ]]  Rom. 5. Prius indicavit se auditum: jam quasi habens in corde Deum, ei loquitur. [[Miserere mei. ]]  Misertus de justitia et dilatione. Item, miserere contra miserias hujus vitæ. [[Orationem meam. ]]  De petendis bonis. Et cum ita de me, [[Filii hominum, usquequo gravi corde?]]</n><pb/>


text:
Filii hominum, usquequo gravi corde? ut quid diligitis vanitatem, et quæritis mendacium?<n>[[Diligitis vanitatem, etc. ]]  CASS. Voto amplexamini, quæritis labore vana idola, et mendacia, quæ non Deus: vel terrena, quæ non faciunt quod promittunt.</n><pb/>


text:
Et scitote quoniam mirificavit Dominus sanctum suum; Dominus exaudiet me cum clamavero ad eum.<n>[[Et scitote, etc. ]]  Proposito novo homine veterem jubet exuere. AUG. Nota, [[Et]]  in initiis poni, ut dicta, cum visione quæ in corde est conjungat, ita hic, ut: [[Nolite diligere vana. Et scitote. ]]  Sed diapsalma sic conjungi vetat. Diapsalma secundum Hieronymum semper, Hebræi Sela, id est, semper in confirmatione præcedentis partis. Sympsalma, id est, conjunctio psalmi. [[Dominus exaudiet. ]]  De requie ita, et vos: et ideo clamate, sic digni auditu.</n><pb/>


text:
Irascimini, et nolite peccare; quæ dicitis in cordibus vestris, in cubilibus vestris compungimini.<n>[[Irascimini. ]]  Si motus surgit animi qui non est in potestate, non ei consentiat ratio. CASS. Motus animi in potestate nostra non est, sed Dei gratia temperare possumus: quod ergo consuetudinis est, permittit; quod culpæ, prohibet. HIER. Hoc docet Apostolus: [[Sol non occidat super iracundiam vestram Ephes. 4., ]]  ut peccatum sit omnino vel leviter irasci: justitia autem, iram celeri pœnitudine mitigare. [[In cordibus vestris. ]]  AUG. De his quæ tractatis in corde, quem novit Deus: id est, de consensu; et de his quæ volvitis in cubili, id est delectatione carnis, in qua captiva versatur ratio, ut fera in cubili, [[Compungimini, ]]  per pœnitentiam; vel cubilia sunt cogitationes ferocium. CASS. Venialis est ira quæ non ducitur ad effectum. Diapsalma. [[Sacrificate. ]]  CASS. Deposito veteri homine, nos in sacrificium jubemur offerri, quia certi de bonis. AUG. [[Sacrificium justitiæ, ]]  spiritus contribulatus, ut se puniens mactet Deo: vel, opera justa post pœnitentiam quod notat diapsalma, ut de veteri vita transeatur ad novam, et sic sperate bona. Sed quia vix est qui diligat interiora bona, subdit:</n><pb/>


text:
Sacrificate sacrificium justitiæ, et sperate in Domino. Multi dicunt: Quis ostendit nobis bona?<n>[[Multi dicunt: Quis ostendit nobis bona? ]]  Futura, scilicet de quibus dubitant et desperant. Ad quod respondens ostendit breviter quæ bona sunt quærenda.</n><pb/>


text:
Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine: dedisti lætitiam in corde meo.<n>[[Signatum est super nos lumen, etc. ]]  AUG. Hoc lumen est totum, et verum hominis bonum, quo signatur, ut denarius imagine regis. [[Lumen. ]]  AUG. Lumen, id est, luminosus vultus, et illuminans nos, imago qua cognosceris. CASS. Vel: Crux nobis impressa est, in signum regis nostri, quæ est lumen vultus: quia in talibus radiat Deus. Imago creationis, ratio; recreationis, gratia; similitudinis, tota Trinitas. In corde. AUG. Non foris in vanis, sed intus ubi habitat Deus, quærenda est lætitia.</n><pb/>


text:
A fructu frumenti, vini, et olei sui, multiplicati sunt.<n>[[A fructu. ]]  CAS. Quia putant in his consummatum bonum. Hæc tria tanquam usibus humanis magis accommoda pro omnibus divitiis ponit.</n><pb/>


text:
In finem, pro ea quæ hæreditatem consequitur. Psalmus David.<n>[[Pro ea quæ consequitur hæreditatem. ]]  Quia hic honoratur cui habenda hæreditas affirmatur, a qua æmula excluditur. Ecclesia est, quæ hæreditatem, id est, vitam æternam, ipsum Deum accipit, quæ hic loquitur de hæreditate, quam sibi petit, et asserit, æmulam dicens excludi. BEDA. Id est, pro Ecclesia, quæ, Christo resurgente, bonorum spiritualium dona percepit, quæ et ipsa nonnunquam Domini vocatur hæreditas, cujus pretioso est sanguine comparata: unde dictum est: [[Postula a me, et dabo tibi gentes, hæreditatem tuam. ]]  Totus ergo psalmus a persona catholicæ profertur Ecclesiæ, quæ prima sectione orationem suam poscit audiri, hæreticos et schismaticos prædicans a Domini muneribus esse excludendos. Secunda sectione per intellectum Scripturarum divinarum recto tramite dirigi se ad illam felicem patriam deprecatur, perfidos inde asserens funditus fieri alienos. Ad postremum commemorans præmia beatorum, ut una prædicatione et malos prædicta pœna converteret, et justos promissa præmia concitarent.</n><pb/>


text:
[Verba mea auribus percipe, Domine; intellige clamorem meum.<n>[[Verba mea. ]]  CASS. Hic innuit propheta trinam orationem esse faciendam. Sunt enim tria principalia vitia in prosperis, tria in adversis: contra quæ trinam debemus facere orationem. In prosperis, contra carnis concupiscentiam, contra concupiscentiam oculorum, contra superbiam vitæ. In adversis, contra timorem mortis, periculi, utilitatis. Ibid. Trina oratio, verba, oris psalmodiam, clamorem, cordis affectum, ideo: [[Exaudies. ]]  Ecce ter de eodem. [[Auribus. ]]  Aures Dei sunt potentia, clementia. Potentia, qua potest: clementia, qua vult audire; nisi enim esset clementia, nullius preces exaudiret.</n><pb/>


text:
Intende voci orationis meæ, rex meus et Deus meus.<n>[[Voci. ]]  Illa oratio vocem habet, quæ est digna audiri. [[Rex. ]]  AUG. Proprie Filius, bene primo rex, quia per eum itur ad Patrem, unde subdit: Et [[Deus meus: ]]  et tamen non dicit intendite, sed intende, quia unus Deus.</n><pb/>


text:
Quoniam ad te orabo, Domine: mane exaudies vocem meam.<n>[[Quoniam, etc. ]]  AUG. Hucusque oratio ut audiatur, etc., usque ad et hoc mane mox ut tenebras deserit.</n><pb/>


text:
Mane astabo tibi, et videbo quoniam non Deus volens iniquitatem tu es.<n>[[Mane astabo. ]]  CASS. Vel, mane quando incipiet æternitas, et tunc plene videbo quod non placet iniquitas: quia tunc non habitabit, [[sed tolletur impius, ne videat gloriam Dei Isa. 26.: ]]  et tunc non permanebunt, etsi misericordiam ejus habuerint.</n><pb/>


text:
Neque habitabit juxta te malignus, neque permanebunt injusti ante oculos tuos.<n>[[Neque permanebunt injusti. ]]  Qui mala faciunt. Nam odisti qui operantur, non qui operati sunt.</n><pb/>


text:
Odisti omnes qui operantur iniquitatem; perdes omnes qui loquuntur mendacium. Virum sanguinum et dolosum abominabitur Dominus.<n>[[Perdes omnes qui loquuntur mendacium. ]]  AUG. Quia hoc est veritati contrarium. Veritas est de eo quod est. Mendacium non est substantia vel natura, sed de eo quod non est, et merito perditur, quod declinat ab eo quod est ad id quod non est. Ibid. Mentiri est loqui contra hoc quod animo sentitur. Ibid. Sunt mendacia quædam pro salute, etc., usque ad non cogitavi furentem posse repetere.</n><pb/>


text:
Ego autem in multitudine misericordiæ tuæ introibo in domum tuam; adorabo ad templum sanctum tuum in timore tuo.<n>[[Ego autem. ]]  AUG. Tertio, dicit se futuram domum Dei, et nunc proximare in timore ante consummationem, quæ expellit timorem. [[Introibo. ]]  CASS. Per hoc introibo, quia adorabo. Ibid. Petit contra ea quæ æmula ingerit: unde ipsa peribit.</n><pb/>


text:
Domine, deduc me in justitia tua: propter inimicos meos dirige in conspectu tuo viam meam.<n>[[Domine, deduc. ]]  AUG. Quarto, proficiens inter impedimenta orat juvari intus, ne linguis dolosis avertatur. [[In justitia tua. ]]  CASS. Quia pœnitentes et supplices recipis. [[In conspectu. ]]  AUG. Ubi homo non videt, cui laudanti vel vituperanti non est credendum: quia non videt in conscientia, in qua iter ad Deum dirigitur. Ideo subdit: [[Quoniam non est in ore eorum veritas. ]]</n><pb/>


text:
Quoniam non est in ore eorum veritas; cor eorum vanum est.<n>[[Quoniam non est, etc. ]]  Non modo non est veritas in ore, sed sepulcrum: quia fetida promunt ad corrumpendum, quibus si non proficiunt, dolose agunt, id est, non modo moliuntur, sed efficiunt.</n><pb/>


text:
Sepulchrum patens est guttur eorum; linguis suis dolose agebant: judica illos, Deus. Decidant a cogitationibus suis; secundum multitudinem impietatum eorum expelle eos, quoniam irritaverunt te, Domine.<n>[[Judica illos Deus. Decidant a cogitationibus suis. ]]  Non optat, sed quod futurum est prædicit. Decidit qui spe bona frustratur. [[Et lætentur. ]]  CASS. Post retributiones malorum subdit præmia bonorum, ut sicut pœna terret, præmia incitent.</n><pb/>


text:
Et lætentur omnes qui sperant in te; in æternum exsultabunt, et habitabis in eis. Et gloriabuntur in te omnes qui diligunt nomen tuum,<pb/>


text:
In finem, in carminibus. Psalmus David. Pro octava.<n>[[Octava]]  est adventus Domini, in qua peccator timet argui, et ideo pœnitet. AUG. Octavam dicunt aliqui adventum Domini, etc., usque ad unde timens Ecclesia hic orat.</n><pb/>


text:
[Domine, ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me.<n>[[Domine, ne in furore. ]]  BASIL. Confessio est deprecativa, quæ apud Deum valet. Primo est exordium, in quo captat benevolentiam, per potestatem judicis, per infirmitatem suam, per consuetudinem parcendi: quia non vult a mortuis, sed a vivis rogari. [[Arguas. ]]  AUG. Argui gravius est quam accusari, unde damnatio timetur. Corripi mitius, id est, emendari vel erudiri. Arguuntur in judicio, qui sine fundamento. Emendantur, id est, purgantur, qui supra illud lignum, fenum, stipulam ædificaverunt. Dicit ergo hic: [[Sana, ]]  ne ibi sit opus, unde subdit: [[Miserere. ]]</n><pb/>


text:
Miserere mei, Domine, quoniam infirmus sum; sana me, Domine, quoniam conturbata sunt ossa mea.<n>[[Infirmus]]  AUG. Reatu infirmatur anima, a quo sana, quia ossa, id est, mens conturbatur ad præsentiam, et anima, id est, sensualitas: ergo usquequo differs, quasi dicat: Quid restat quin sanes? [[Usquequo. ]]  AUG. Innuit se diu luctari cum vitiis. Non est autem crudelitas dilatio Dei, sed ut persuadeat animæ, in quæ mala se præcipitavit. Nondum enim tam perfecte orat, ut ei dicatur: [[Adhuc te loquente dicam, ecce adsum Isa. 65.. ]]  Ut ex difficultate sanationis inde magis caveat sibi, et ut ostendatur quæ pœna sit non conversis, si tanta difficultas sit conversis, unde: [[Si justus vix salvabitur, impius ubi apparebit? ]]  I Petr. 4.</n><pb/>


text:
Convertere, Domine, et eripe animam meam; salvum me fac propter misericordiam tuam.<n>[[Convertere. ]]  CASS. Qui aversus eras, vel a vindicta. [[Eripe, ]]  ab imminente morte. Vel eripe animam peccatis ligatam. [[Salvum me fac, etc., ]]  dando virtutes.</n><pb/>


text:
Quoniam non est in morte qui memor sit tui; in inferno autem quis confitebitur tibi?<n>[[Quoniam non est. ]]  CASS. Ideo hic festino dimitti, quia post mortem et in inferno non accipitur confessio. In inferno. AUG. Confessus est dives, qui Lazarum vidit, etsi de profundo, cujus comparatione coactus est confiteri mala sua, usque adeo, ut et fratres roget ab his præmoneri: sed post judicium in profundioribus tenebris nullam lucem Dei videbunt, cui confiteantur. Vel, mortem dicit peccatum in quo immemor est Dei qui mandata ejus contemnit.</n><pb/>


text:
Laboravi in gemitu meo; lavabo per singulas noctes lectum meum: lacrimis meis stratum meum rigabo.<n>[[Laboravi. ]]  CASS. Narrat ærumnas quibus pœnitentes avertitur; gemit dum videt quid egit, et quæ pœna futura. [[Lectum. ]]  Conscientiam, quæ quibusdam quies, quibusdam tormentum. Stratum, sensualitatem; fertilem faciam, quæ erat arida. Vel, lectus delectatio corporis, in qua homo resolvitur. Stratus, cumulus peccatorum ut vestium, quo resoluto, imbre lacrymarum, nova messis virtutum crescat.</n><pb/>


text:
Turbatus est a furore oculus meus; inveteravi inter omnes inimicos meos.<n>[[A furore. ]]  AUG. Ab ira, vel Dei, quæ in judicio, etc., usque ad ne quis desperet de gravitate peccatorum, subdit: [[Discedite, etc. ]]  CASS. Correptio, ut separetur ab illis, quorum collegio peccavit, et insistat mandatis Dei. [[Inimicos, ]]  AUG. id est, vitia, vel malos homines, qui vere sunt inimici ad Deum se convertentium, a quibus separatur omnis bonus, non loco, sed animo. Quia vero non est inanis tantus labor pœnitentiæ, exauditum se significans, subdit: [[Discedite. ]]</n><pb/>


text:
Discedite a me omnes qui operamini iniquitatem, quoniam exaudivit Dominus vocem fletus mei.<n>[[Dominus. ]]  Ter Dominus, quia Trinitatem affuisse precibus ostendit: Incepit a lacrymis, exauditus exsultat. [[Exaudivit Dominus. ]]  CAS. Dat exemplum fideliter orantes audiri.</n><pb/>


text:
Psalmus David, quem cantavit Domino pro verbis Chusi, filii Jemini.<n>In finem, psalmus. AUG. Chusi, qui transivit in partem Absalon, etc., usque ad non enim erat eis abscondendum, pro quibus gestum est. AUG. Potest hic psalmus in persona Christi intelligi; si qua humiliter dicta sunt, ad infirmitatem nostram referantur, quam gestavit. Primo petit ex omnibus tribulationibus liberari.</n><pb/>


text:
[Domine Deus meus, in te speravi; salvum me fac ex omnibus persequentibus me, et libera me:<n>[[Domine Deus. ]]  CASS. Iste est primus psalmus eorum, in quibus per actus David futura mysteria Domini significantur. Mysterium incarnationis, silentium fuit Judæis; ut David a filio, ita Christus a populo, quem nutrierat, persecutionem sustinuit. [[Libera. ]]  AUG. Quasi, superato omni bello vitiorum, jam profecto nihil restat, nisi invidus diabolus.</n><pb/>


text:
nequando rapiat ut leo animam meam, dum non est qui redimat, neque qui salvum faciat.<n>[[Rapiat, etc. ]][[Redimat, etc. ]]  CASS. Propria verba: Domini est liberare, leonis rapere. Ordo, prius persequentes ponit, inde leonem. Expiatus enim ab omnibus spiritualibus nequitiis a diabolo liberatur.</n><pb/>


text:
Domine Deus meus, si feci istud, si est iniquitas in manibus meis,<n>[[Domine, si feci istud. ]]  Ibid. Ad litteram de David, et Absalon. [[Si feci istud, ]]  id est, si hoc malum mihi per præteritam culpam contigit. Vel si modo est iniquitas in manibus, id est, operibus meis. Vel, [[si reddidi retribuentibus mihi mala, etc., ]]  quod dicitur æquitas apud homines, [[merito]]  etsi non videatur hominibus [[deeidam ab inimicis meis inanis, ]]  a fructu mansuetudinis. AUG. [[Si feci istud, ]]  vel, universale peccatum, quod sine nomine dixit, quod est superbia, quæ est radix omnium malorum. Vel, quod sequitur, [[si est iniquitas, ]]  quod de omni peccato accipitur. [[Si reddidi. ]]  Ibid. Id est, si te non sum imitatus in justo silentio, id est, patientia, quæ pro me operatus es. [[Decidam merito ab inimicis. ]]  Ibid. Non jurejurando hoc sibi imprecatur, sed dicit quod contingit se vindicantibus: prophetat ergo, non jurat per exsecrationem; quod est gravissimum jurisjurandi genus. Inanis factus vana et superba lætitia, quod quasi vinci non potuit: Salomon, [[Melior est qui vincit iram, quam qui cepit civitatem]]  Prov. 16..</n><pb/>


text:
Persequatur inimicus animam meam, et comprehendat; et conculcet in terra vitam meam, et gloriam meam in pulverem deducat.<n>[[Conculcet, etc. ]]  Ibid. Anima peccatoris de quo, [[Terra es, et in terram reverteris Gen. 3, ]]  cibus serpentis est cui in maledictione dictum est, [[Terram manducabis, ]]  id est, diaboli, quia terra, id est, terrena est. Et ideo hic ait: Conculcet in terra vitam meam, id est, in terram redactam sibi incorporet, et ibi sit despicabilis. [[Gloriam meam. ]]  Ibid. Quæ debet esse in conscientia, ubi Deus videt; et solida in Domino, ut: [[Qui gloriatur, in Domino glorietur I Cor. 1.. ]][[Deducat in pulverem, ]]  id est, in superbiam et jactantiam, ut scilicet velim gloriari apud homines. [[In pulverem deducat. Pulvis quem projicit ventus. ]]  Ibid. Superborum jactantia. Vult ergo ut gloria sua sit solida intus, ubi Deus videt: est enim pulvis, si apud homines gloriatur; ecce quam cavenda superbia.</n><pb/>


text:
Exsurge, Domine, in ira tua, et exaltare in finibus inimicorum meorum: et exsurge, Domine Deus meus, in præcepto quod mandasti,<n>[[Exsurge, Domine. ]]  Petit ut gloria resurrectionis Christi subveniat. [[In ira tua. ]]  Perfectus enim iste non precatur hic adversus homines, sed adversus diabolum, ut possessionem ejus amittat, peccatores, scilicet et impios, qui sunt ejus possessio. Et quia ablatio hominis, quia pœna est diabolo, dicitur ira Dei contra eum. Vel, precatur hic Christi resurrectionem, sicut in præcedenti, ejus incarnationem: ut [[O Domine Deus meus, etc. ]][[In finibus. ]]  Mundus, vel infernus, sunt fines diaboli. [[Et exsurge, Domine. ]]  Superbus diabolus, quia per iniquitatem vincitur, subdit: Vel, [[Exsurge, ]]  id est, in toto orbe notus efficere, resurgendo. [[In præcepto, ]]  ut præceptum humilitatis facias implere: et hoc inde sequitur, quia Synagoga de diversis populis, vel specialiter Judæis, [[circumdabit te, ]]  amando, vel persequendo: [[Propter hanc, ]]  id est, amantem, [[regredere, ]]  id est, fac scire eos omnipotentiam tuam, qui descendisti ut te viderent; vel [[propter hanc, ]]  id est, persequentem, in qua locum non invenis, [[regredere in altum, ]]  id est, subtrahere his qui te persequuntur. [[Synagoga. ]]  Ibid. Congregatio populi, etc., usque ad Dominus judicat, de judicio regressi, id est, Christi. [[Innocentiam. ]]  Ibid. Quia non reddidi retribuentibus mihi. [[Super me. ]]  Ibid. Justitia et innocentia sunt super me, quia non a me, sed a Deo.</n><pb/>


text:
Dominus judicat populos. Judica me, Domine, secundum justitiam meam, et secundum innocentiam meam super me.<pb/>


text:
Consumetur nequitia peccatorum, et diriges justum, scrutans corda et renes, Deus.<n>[[Scrutans corda. ]]  Ibid. Quid quisque cogitet. [[Renes. ]]  Quid quemque delectet; quia finis curæ et cogitationis est delectatio, ad quam nititur pervenire. Opera nostra in dictis et in factis possunt videre homines: sed quo animo fiant, et quo pervenire cupiant, solus videt Deus; qui cum videt cor esse in cœlo, et non delectari in carne, sed in Domino, id est, cum bonæ sunt cogitationes, et earum fines dirigit justum, et non solum dirigit, sed adjuvat justum.</n><pb/>


text:
Justum adjutorium meum a Domino, qui salvos facit rectos corde.<n>[[Justum adjutorium. ]]  Ibid. Duo sunt officia medicinæ, scilicet morbum sanare et sanitatem custodire. Secundum primum dixit in alio psalmo: [[Infirmus sum, sana me, Domine. ]]  Juxta alteram dicit hic perfectus, [[justum adjutorium meum a Domino. ]]  Et illa enim et ista medicina salvos facit: sed illa ex ægritudine transfert ad salutem, hæc in ipsa salute conservat. Illa ad morbum evadendum, remedium; hæc autem ne ad morbum recidat, remedium præstat. Illa sanamur infirmi, hac custodimur sani.</n><pb/>


text:
Deus judex justus, fortis, et patiens; numquid irascitur per singulos dies?<n>[[Deus judex. ]]  CASS. Hic metu futuri judicii terret, et spem reversis promittit. [[Nunquid irascitur. ]]  AUG. Alia littera: [[Nunquid adducit iram per singulos dies. ]]  In Græco significantius, [[adducit iram: ]]  quia non in ipso est ira qua punit, sed in angelis iræ, per quos punit: qui non propter justitiam qua non gaudent, sed propter malitiam, pœna humana delectantur: quos per singulos dies non congregat ad vindictam, sed per patientiam ad pœnitentiam invitat.</n><pb/>


text:
Nisi conversi fueritis, gladium suum vibrabit; arcum suum tetendit, et paravit illum.<n>[[Gladium suum.]] AUG. Alia littera: Frameam suam splendificavit. CASS. [[Gladium suum, ]]  manifestam vindictam exercebit, nec impar dictum est hoc, quia arcum suum tetendit,   minatur, ne putetur remissa patientia; [[paravit, ]]  ut mox missurus sagittam putetur. [[Arcum suum. ]]  Ibid. A simili. Sicut enim qui tetendit arcum minatur, ita per sacram Scripturam minatur malis, ne remissa putetur Dei patientia; et [[paravit, ]]  qui mox missurus sagittam putetur: sicut quis arcum parat, ut sagittam mittat. [[Arcum suum tetendit, ]]  AUG. temperando Vetus Testamentum per Novum Testamentum: [[Paravit, ]]  per explanationem. Ibid. Vel, [[paravit. ]]  Parat et disponit Deus, etc., usque ad sed ardentibus studio, sagittæ.</n><pb/>


text:
Ecce parturiit injustitiam; concepit dolorem, et peperit iniquitatem.<n>[[Ecce. ]]  Quasi, hæc paravit Deus in Scripturis. Ibid. Unde videtur homini esse causa damnationis. Sed [[ecce]]  quod non ex Deo, sed ex homine est, quia [[lacum aperuit, etc. Concepit dolorem, ]]  Ibid. id est, appetitu temporalium rerum. [[Peperit, ]]  effecit, emisit: et in emissa iniquitate est lacus, id est, præcipitium aliis. Unde subdit:</n><pb/>


text:
Lacum aperuit, et effodit eum; et incidit in foveam quam fecit.<n>[[Lacum aperuit. ]]  Et sic est comparabilis aperienti lacum: aperit enim concipiendo fraudem: effodit parturiendo, instando operi fraudis; incidit pariendo fraudem, scilicet, perpetrando.</n><pb/>


text:
Convertetur dolor ejus in caput ejus, et in verticem ipsius iniquitas ejus descendet.<n>[[Convertetur dolor, etc. ]]  Caput, anima, vertex, ratio: cui dominantur peccata, et supersunt: et superdescendent cum in pœnas detrudent.</n><pb/>


text:
In finem, pro torcularibus. Psalmus David.<n>[[In finem, pro torcularibus, etc. ]]  Pro torcularibus, id est, Ecclesiis, etc., usque ad animæ in requiem emanant.</n><pb/>


text:
[Domine, Dominus noster, quam admirabile est nomen tuum in universa terra ! quoniam elevata est magnificentia tua super cælos.<n>[[Domine, Dominus noster, quam admirabile nomen! etc. ]]  CASS. Primo laudes Dei, majestas ejus, et operatio excelsa describuntur. [[In universa. ]]  Ibid. Non ergo Judæi vel quilibet alii sibi vindicent quod omnium est, quod est intentio. [[Super cœlos. ]]  AUG. Ad litteram, vel Scripturas: quia excedit eloquia omnium Scripturarum; vel, [[super cœlos. ]]  Continuando cum sequentibus, id est, in Scripturas, quas inclinat infantibus, propter inimicos crucis: qui destruuntur, cum videntur, id est, intelliguntur Scripturæ usque ad infantes ductæ: et cum per eas usque ad robur nutriuntur, et sublimitatem intelligentiæ eriguntur.</n><pb/>


text:
Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et ultorem.<n>[[Ex ore infantium. ]]  Ibid. Insipientium, quibus Apostolus lac dabat, quos signabant illi, qui Dominum laudabant, in quos hoc utitur Dominus testimonio. Ex his perfecit laudem, quia si soli perfecti essent in Ecclesia, non consuleretur humano generi; sicut nunc, cum et minimi nondum capaces cognitionis rerum spiritualium nutriuntur fide temporalis historiæ. [[Inimici, ]]  sunt omnes, qui dispensationi per Crucifixum factæ, contraria dicunt. [[Defensores]]  videntur hæretici fidei, philosophi sapientiæ, cum tamen et illi fidem, et hi sapientiam veram impugnent. [[Lactentium, ]]  CASS. non ætate, sed ut Petrus, [[quasi modo geniti I Petr. 2., ]]  qui nondum escam, sed lac sumere possunt; et est, non solum a perfectis, sed et ab insipientibus prædicaris. Vel, infantes et lactentes dicit apostolos, qui fuerunt homines simplices et indocti; unde: Stulta mundi [[elegit Deus ut confundat fortia I Cor. 1.. ]]  Perfectior est laus. Vel, ex ore infantium et lactentium, id est, ex verbis puerorum Hebræorum perfecisti laudem, quæ videbatur pueriliter agi propter inimicos, ne videatur humana sapientia, sed divinitus data. [[Inimicos tuos. ]]  Paganos. [[Inimicum. ]]  Judæum, qui inimicus est Dei, dum Patrem solum defendit: quia qui non honorificat Filium, non honorificat [[Patrem, ]]  vel inimicus voto.</n><pb/>


text:
Quoniam videbo cælos tuos, opera digitorum tuorum, lunam et stellas quæ tu fundasti.<n>[[Quoniam videbo. ]]  Præ Judæo, spiritu. [[Cœlos tuos, ]]  apostolos, videbo præsentialiter in posteris; hoc bene convenit primitivis. [[Opera digitorum tuorum. ]]  Quia cooperatione Trinitatis perfecti, quæ significatur in tribus digitis hic, ut ibi: [[Qui appendit tribus digitis molem terræ. ]]  Isa. 40. Et per eos, [[Lunam et stellas quæ tu fundasti. ]]  Non illi.</n><pb/>


text:
Quid est homo, quod memor es ejus? aut filius hominis, quoniam visitas eum?<n>[[Quid est homo. ]]  Ibid. Secundo, naturam hominis olim vitiatam dicit in Christo super omnia exaltatam. Prius enim ostenderat omnipotentiam Deitatis. Per hominem, peccatores; per filium hominis, spirituales. Ibid. Homo, quilibet vilis, cujus memor Deus miserendo, Filius hominis, Christus homo: quoniam per eum tu visitas eum, cum Verbum caro factum est, in quo medicus venit ad infirmos. [[Aut filius. ]]  AUG. Disjunctio innuit distare inter hominem et filium hominis. Omnis filius hominis homo, sed non e converso ut Adam. Homo ergo omnis, qui portat imaginem terreni: Filius hominis, qui cœlestis, et merito novus homo, filius hominis: quia novus ex veteri quadam mutatione fit. AUG. Cur relictis altioribus hæc ima dicit? Sed oves, etc., usque ad qui semine verbi Dei hominum corda fructificare faciunt.</n><pb/>


text:
Omnia subjecisti sub pedibus ejus, oves et boves universas, insuper et pecora campi,<n>[[Insuper et pecora. ]]  Malos ergo Christo subjectos esse notat, quod minus videtur: hi enim carnales in latitudine campi, id est, in amplitudine voluptatum, non in montibus virtutum, habitantes. [[Pecora campi. ]]  Ibid. Qui in carne vivunt, ubi nihil arduum ascendunt: sed lata via, cui inhærent, est quæ ducit ad interitum: unde et Abel in campo occiditur.</n><pb/>


text:
volucres cæli, et pisces maris qui perambulant semitas maris.<n>[[Volucres, ]]  superbi: de quibus, [[Posuerunt in cœlum os suum Psal. 72.. ]]  Quorum caput dicit: Ascendam in cœlum et exaltabo solium meum, et ero similis Altissimo Isa. 14.. [[Pisces maris qui perambulant semitas maris, ]]  curiosi. Hæc tria, voluptas carnis, superbia, curiositas, includunt omnia vitia, quæ sunt concupiscentia carnis, ambitio sæculi, id est superbia, concupiscentia oculorum, per oculos curiositas maxime prævalet.</n><pb/>


text:
In finem, pro occultis filii. Psalmus David.<n>[[In finem pro occultis filiis. ]]  Nec additur cujus, per excellentiam est unigenitus Dei. [[Occultis. ]]  Quia alia ejus sunt manifesta, etc., usque ad et de pœna, qua judicat purgando, convertendo, excæcando.</n><pb/>


text:
[Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo; narrabo omnia mirabilia tua.<n> Confitebor tibi, Domine, in toto [[corde meo, etc. ]]  Propheta lætus psallit, quia cultura diaboli adventu Christi destruitur: et Christus regnat, judicat, adjuvat.</n><pb/>


text:
In convertendo inimicum meum retrorsum; infirmabuntur, et peribunt a facie tua.<n>[[In convertendo inimicum meum, etc., ]][[peribunt, etc. ]]  AUG. Quia dum diabolum convertisti retro, membra infirmantur, ut nil nocere possint, et non erunt, vel, destruentur ex toto ab impugnatione tua, cum dices, [[Ite, maledicti Matth. 25., ]]  vel, peribunt cum aufert Deus ab eis iniquitatem.</n><pb/>


text:
Quoniam fecisti judicium meum et causam meam; sedisti super thronum, qui judicas justitiam.<n> Fecisti judicium meum et causam [[meam. ]]  Ibid. Quia mihi servierunt ad utilitatem, quia [[sedisti. ]][[Judicas. ]]  HIER. Pater, ut Christus moriatur pro genere hominum. AUG. Vel, Christus in fine judicabit, cui Pater omne judicium dedit.</n><pb/>


text:
Increpasti gentes, et periit impius: nomen eorum delesti in æternum, et in sæculum sæculi.<n>[[In sæculum et in sæculum. ]]  Ibid. Sæculum est hoc præsens quod volvitur: sæculum sæculi æternum, cujus illud imago est. Vel, determinatio est, ne hoc præsens acciperes.</n><pb/>


text:
Inimici defecerunt frameæ in finem, et civitates eorum destruxisti. Periit memoria eorum cum sonitu;<n> Frameæ. CASS. Virtus diaboli in fine sæculi destruetur. [[Civitates. ]]  Populi ejus. [[Cum sonitu, ]]  id est, clamore maximo, ut fit cum res prosperæ gravi [[fine]]  clauduntur. Sed e contra Dominus permanet. [[Finem, AUG. ]]  est gladius quem vibrabit in secundo adventu aperte judicans, et qui modo occulte, usque ad quem aliquid valent hostis frameæ, sed tunc penitus deficient. [[Eorum. ]]  CASS. Pluraliter, cum supra inimici singulariter dixit, quia cum plures sunt dæmones, quia tamen in malitia similes sunt, quasi unum. [[Cum sonitu. ]]  AUG. Id est, et strepitus et tumultus impietatis periit: vel, cum impietas evertitur, strepitus fit, quia non venit ad summam pacem, nisi qui magno strepitu cum vitiis pugnavit. [[Thronum suum. ]]  CASS. Judiciariam potestatem, qui in humilitate judicatus est, in majestate judicabit.</n><pb/>


text:
Et factus est Dominus refugium pauperi; adjutor in opportunitatibus, in tribulatione.<n>[[Et factus. ]]  Quantum est, eum qui judex est, esse refugium pauperi, qui nihil mundi cupit. [[In opportunitatibus. ]]  AUG. Non opportunius homo a sæculo avertitur, nisi his voluptatibus, labores et dolores misceantur.</n><pb/>


text:
Et sperent in te qui noverunt nomen tuum, quoniam non dereliquisti quærentes te, Domine.<n>[[Sperent. ]]  AUG. Cum desinunt sperare in rebus sæculi. Aversos a sæculo, quærentes ubi figant spem, excipit cognitio nominis. Nomen scitur, cum ille cujus est nomen, noscitur. Nomen est illi Dominus, quod novit, qui libenter ei servit, vel, qui est, et ideo nemo speret in transitoriis, nihil habentibus præter, fuit, et erit. Nam quod in illis futurum est, cum venerit, fit statim præteritum, exspectatur cum cupiditate, amittitur cum dolore, non tenetur cum certitudine. [[Quoniam non reliquisti. ]]  Fideles provocat ad laudem Propheta, respiciens beneficia præsentis temporis et futuri.</n><pb/>


text:
Psallite Domino qui habitat in Sion; annuntiate inter gentes studia ejus:<n>[[Sion. ]]  Ibid. Speculatio, quæ modo agitur, ut perveniamus ad pacis visionem, id est, de Sion in Jerusalem: quælibet autem studiosa speculatio fit in errorem, nisi Dominus in ea habitet. [[Studia. ]]  HIER. Id est, mandata ejus quibus studendum est.</n><pb/>


text:
quoniam requirens sanguinem eorum recordatus est; non est oblitus clamorem pauperum.<n>[[Quoniam requirens. ]]  Ibid. Sed quasi dicant, qui missi sunt evangelizare, nemo credit nobis, et occidimur, respondit: non sine fructu, quia [[requirens ultione sanguinem eorum, ]]  in judicio, ubi gloria occiso, pœna occisori erit: [[recordatus est, etc]]  Ibid. non post oblivionem, sed post longum tempus, secundum affectum infirmorum, qui oblitum putant, quia non tam cito fit ut volunt: quibus etiam adde, imo non est oblitus ut putatis: et si dixi [[recordatus, ]]  hoc contra querentes, qui pro dilatione putant oblitum.</n><pb/>


text:
Miserere mei, Domine: vide humilitatem meam de inimicis meis,<n>[[Miserere. ]]  CASS. In sua persona dicit quod unusquisque petit. [[Vide. ]]  Ibid. Aspectus Dei, auxilium est, qui cum fit, et lux tenebras fugat: de superbia inimici æstimatur humilitas patientis, quia tantum hi humiliantur, quantum illi extolluntur.</n><pb/>


text:
qui exaltas me de portis mortis, ut annuntiem omnes laudationes tuas in portis filiæ Sion:<n>[[Qui exaltas me de portis mortis, etc. ]]  AUG. Id est ab omnibus cupiditatibus, quibus itur ad mortem: mors jam est ipsa lætitia in perfruendo cupitis; unde Apostolus: Vidua, quæ vivit [[in deliciis, mortua est I Tim. 5.. ]] Portis filiæ [[Sion. ]]  Sunt omnia optima studia, etc., usque ad quæ nec oculus vidit, nec auris audivit. CASS. Portæ contra portas, quia hæ mortis, illæ vitæ. [[Sion. ]]  Ibid. Omnes Ecclesias mundi generavit, quia ibi natus est Christus unde fides incœpit.</n><pb/>


text:
exultabo in salutari tuo. Infixæ sunt gentes in interitu quem fecerunt; in laqueo isto quem absconderunt comprehensus est pes eorum.<n>[[Exsultabo. ]]  AUG. Hucusque clamor, inde dicit Ecclesia quæ affligitur, exsultabo in Jesu. CASS. Spe enim salva est. [[In laqueo. ]]  Ibid. Laqueus occultus, dolosa cogitatio: Pes, animæ amor, qui, si pravus est, dicitur cupiditas, si rectus, charitas. Eo enim movetur anima quasi ad locum, quo se pervenisse per amorem lætatur. [[In laqueo]]  ergo, id est, fraudulento consilio: pes, id est, amor qui per fraudem pervenit ad vanam lætitiam, comprehensus est, quia illa delectatio alligat eos, ut inde abrumpere amorem, et ad utilia vertere non audeant. Si enim conentur, dolor est deserere, quæ delectant, et ille dolor non sinit abscedere.</n><pb/>


text:
Cognoscetur Dominus judicia faciens; in operibus manuum suarum comprehensus est peccator.<n>[[Cognoscetur. ]]  CASS. Vel de futuro judicio, etc., usque ad ut quidam falso putant.</n><pb/>


text:
Convertantur peccatores in infernum, omnes gentes quæ obliviscuntur Deum.<n>[[Convertantur peccatores. ]]  AUG. Hic est canticum diapsalmatis, quasi occulta lætitia separationis: quæ hic fit non loco, sed affectu, intra bonos et malos. CASS. Peccatoribus cum Antichristo finem malorum prædicit; quasi hoc interim, sed tandem [[convertentur, ]]  ne in suis gaudeant. [[In infernum, ]]  ne alibi mittendos se putent.</n><pb/>


text:
Quoniam non in finem oblivio erit pauperis; patientia pauperum non peribit in finem.<n>[[Patientia. ]]  AUG. Patienter, propter hoc præcipue memor erit Deus pauperum, scilicet propter patientiam.</n><pb/>


text:
Exsurge, Domine; non confortetur homo: judicentur gentes in conspectu tuo.<n>[[Exsurge. ]]  AUG. Precatur futurum judicium. CASS. Loquens de fine sæculi propheta, prospexit adventum Antichristi; unde quasi territus clamat: [[exsurge. ]]</n><pb/>


text:
In finem. Psalmus David.<n>[[In finem. ]]  AUG. Psal. David prophetæ docentis resistere hæreticis.</n><pb/>


text:
[In Domino confido; quomodo dicitis animæ meæ: Transmigra in montem sicut passer?<n>[[In Domino confido. ]]  AUG. De hæreticis qui catholicos in suam volunt convertere pravitatem. Ibid. [[In Domino confido. ]]  Quoad litteram potest legi de passione, et dicit, Christus secundum hominem, ut solet contra terrores Judæorum, [[In Domino confido. ]][[In Domino confido. ]]  Cum peccantes volunt sagittare rectos. [[Quoniam ecce. ]]  Ibid. Hi sunt terrores comminantium nobis de peccatoribus, ut ad se quasi justos transeamus. Dicunt enim: [[Peccatores intenderunt arcum, ]]  Scripturas, unde venenatas sagittas mittant, quas in cordis occulto parant.</n><pb/>


text:
Quoniam ecce peccatores intenderunt arcum; paraverunt sagittas suas in pharetra, ut sagittent in obscuro rectos corde:<n>[[In obscuro. ]]  CASS. In simplici sensu degentes, vel in suis ambiguis sententiis, non quod Scriptura ad hoc valeat, sed quia:</n><pb/>


text:
quoniam quæ perfecisti destruxerunt; justus autem, quid fecit?<n>[[Quoniam quæ perfecisti. ]]  Convertit ab his sermonem ad Deum quasi: Cur dicunt transmigra? Cur de peccatoribus terretur, qui intendunt sagittare rectos? [[quia quæ perfecisti destruxerunt]]  in suis conventibus, ubi parvulos, qui erant lacte nutriendi, ex quorum ore laus perficitur, venenis necant. [[Justus autem, quid fecit? ]]  AUG. Secundum utramque partem, etc., usque ad animæ suæ nocet, non justo, qui Deo credit.</n><pb/>


text:
Dominus in templo sancto suo; Dominus in cælo sedes ejus. Oculi ejus in pauperem respiciunt; palpebræ ejus interrogant filios hominum.<pb/>


text:
Dominus interrogat justum et impium; qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam.<n>[[Dominus interrogat, ]]  etc. [[Justus autem. ]]  Minatur judicium, cujus timore deserant falsitates. [[Interrogat. ]]  Ibid. Id est probat, quia boni de obscuris non fatigantur, sed exercentur de cognitione: non inflantur, sed confirmantur. [[Quæ perfecisti. ]]  Id est, perfecte edidisti, vel implendo prædicta. Destruxerunt, male exponendo. Ibid. [[In obscuro. ]]  Vel [[obscura luna. ]]  Duæ sunt opiniones lunæ, etc., usque ad qui tunc dicit sancta sacramenta, cum per sanctos dentur.</n><pb/>


text:
Pluet super peccatores laqueos; ignis et sulphur, et spiritus procellarum, pars calicis eorum.<n>[[Pluet super. ]]  Quid malis reddat ostendit</n><pb/>


text:
In finem, pro octava. Psalmus David.<n>[[Pro octava. ]]  CASS. [[Pro octava, ]]  quia hic petit propheta iniquitatem mundi destrui, ut ad veritatem promissionis futuræ perveniat. AUG. Octava pro die judicii, sicut in sexto psalmo dictum est.</n><pb/>


text:
[Salvum me fac, Domine, quoniam defecit sanctus, quoniam diminutæ sunt veritates a filiis hominum.<n>[[Salvum me fac. ]]  Revocat autem a falsitatibus sæculi ad eloquia Dei, ubi salus, a perversitate sæculi petit salvari. [[Quoniam defecit. ]]  CASS. Exponit quæ timuit multa: congregans in unum, ut sit major vis. [[Sanctus. ]]  Ibid. Deus, qui ubique præsens, quantum ad homines defecit, qui in eum non credunt.</n><pb/>


text:
Vana locuti sunt unusquisque ad proximum suum; labia dolosa, in corde et corde locuti sunt.<n>[[Proximum. ]]  AUG. Proximus omnis homo, cum nullo male agendum est: proximus primæ nativitatis conditione est omnis homo; carnis cognatione, amici et cognati; misericordiæ comparatione, beneficus quilibet. [[Corde, ]]  etc. Germinatio, duplex cor significat, in quo dolosus describitur, unde: [[Vir duplex animo inconstans est in omnibus viis suis. ]]  Boni habent unum cor et unam animam.</n><pb/>


text:
Disperdat Dominus universa labia dolosa, et linguam magniloquam.<n>[[Disperdat Dominus universa labia, ]]  etc. CASS. Id est, passim pereant, qui in una pravitate conveniunt. [[Linguam magniloquam. ]]  Ibid. Id est, superbam: hi sunt hypocritæ, habentes speciem in sermone ad decipiendos homines, et Deo non subditi. REMIG. Vel, philosophi.</n><pb/>


text:
Qui dixerunt: Linguam nostram magnificabimus; labia nostra a nobis sunt. Quis noster dominus est?<n>[[Qui dixerunt: linguam nostram. ]]  CASS. Jactant se de potestate labiorum, quasi non a Deo acceperint.</n><pb/>


text:
Propter miseriam inopum, et gemitum pauperum, nunc exsurgam, dicit Dominus. Ponam in salutari; fiducialiter agam in eo.<n>[[Inopum et gemitum pauperum. ]]  AUG., CASS. [[Inopes, ]]  gentiles, qui nec legem, nec prophetas habuerunt; [[pauperes, ]]  Judæi. [[Nunc. ]]  Quod non in priori populo. [[Exsurgam. ]]  Apparebo in Filio. [[Ponam. ]]  Consolationem pauperum. [[Fiducialiter. ]]  Potenter, cui nil resistit.</n><pb/>


text:
Eloquia Domini, eloquia casta; argentum igne examinatum, probatum terræ, purgatum septuplum.<n>[[Eloquia Domini. ]]  Ibid. Contra mala sæculi Christus a Patre missus, cujus eloquia vera sunt, impiorum falsa. [[Casta. ]]  Contra hoc quod supra, [[vana locuti sunt]]</n><pb/>


text:
In finem. Psalmus David. [Usquequo, Domine, oblivisceris me in finem? usquequo avertis faciem tuam a me?<n>[[In finem. ]]  CASS. Psalmus de charitate Christi, etc., usque ad secundum illud: [[Cupio dissolvi et esse cum Christo. ]]  Phil. 1.</n><pb/>


text:
quamdiu ponam consilia in anima mea; dolorem in corde meo per diem?<n>[[Quandiu. ]]  CAS. Magnus ardor sustinentis, etc., usque ad quia spes protrahitur. [[Consilia. ]]  AUG. Consilio non est opus, etc., usque ad dolens precansque æterna.</n><pb/>


text:
usquequo exaltabitur inimicus meus super me?<n>[[Usquequo exaltabitur, ]]  etc. CASS. Dicit quia, ante adventum Christi, diabolus captivos tenebat homines. Vel [[super me, ]]  id est, meam crudelitatem, quia toto orbe colitur, et quia sic orbis interit, plorat.</n><pb/>


text:
Respice, et exaudi me, Domine Deus meus. Illumina oculos meos, ne umquam obdormiam in morte;<n>[[Respice. ]]  Ibid. Post conquestionem, oratio, ut illuminetur, ne cedat fraudibus inimici, qui in misericordia confidit. [[Respice. ]]  AUG. Mitte quem missurus es. [[Exaudi. ]]  CASS. Pro omnibus, pro quibus generaliter petit. [[Illumina. ]]  Si non corpore, videamus vel mente. [[Obdormiam. ]]  Quando fidei lumine sepulto, carnali delectatione clauduntur. [[In morte. ]]  Id est, in peccato quod fit in Spiritum sanctum de quo Joannes: [[Est peccatum ad mortem, non pro eo dico ut quis oret. ]]</n><pb/>


text:
nequando dicat inimicus meus: Prævalui adversus eum. Qui tribulant me exsultabunt si motus fuero;<pb/>


text:
In finem. Psalmus David. [Dixit insipiens in corde suo: Non est Deus. Corrupti sunt, et abominabiles facti sunt in studiis suis; non est qui faciat bonum, non est usque ad unum.<n>[[Dixit insipiens. ]]  CASS. Increpatio Judæorum, descripta eorum malitia. Primus psalmus de increpatione Judæorum, etc., usque ad hic homo non est Deus.</n><pb/>


text:
Dominus de cælo prospexit super filios hominum, ut videat si est intelligens, aut requirens Deum.<n>[[Dominus de cœlo. ]]  Ibid. Sed inde inexcusabiles, quia Dominus prospexit, id est, de humana natura eminuit. AUG. De cœlo, id est, per sanctas animas prospicit: nam per se nil eum latet. Vel, de cœlo, per animas sanctas, quæ sunt cœlum et sedes Dei. Vel, Dominus Pater de cœlo, id est, secreto divinæ mentis. CAS. Vel de æqualitate Dei Patris. [[Si est intelligens. ]]  Vel vidit, si est intelligens, et invenit quod aliquis non intelligit: quia non requirit, sed declinat, nam: [[Omnes declinaverunt, ]]  etc.</n><pb/>


text:
Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt. Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Sepulchrum patens est guttur eorum; linguis suis dolose agebant. Venenum aspidum sub labiis eorum, quorum os maledictione et amaritudine plenum est; veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem. Contritio et infelicitas in viis eorum, et viam pacis non cognoverunt; non est timor Dei ante oculos eorum.<n>[[Sepulcrum. ]]  Ibid. Ita inutiles aliis facti, quia guttur eorum est sepulcrum, etc. [[Sepulcrum. ]]  Dicuntur hi tres versus, qui sunt usque ad secundam divisionem, ibi, [[Nonne cognoscent, ]]  etc., non esse de Hebræo, etc., usque ad eos non habet. [[Contritio]]  AUG. Ita inutiles sibi facti sunt, etc., usque ad et infelicitas in futuro. CASS Via impiorum, etc., [[usque ad: Timor Dei ante oculos, ]]  etc.</n><pb/>


text:
Nonne cognoscent omnes qui operantur iniquitatem, qui devorant plebem meam sicut escam panis?<n>[[Nonne cognoscent. ]]  Minatur judicium impiis.</n><pb/>


text:
Dominum non invocaverunt; illic trepidaverunt timore, ubi non erat timor.<n>[[Dominum non, ]]  etc. AUG. Non enim vere hunc invocant, qui Deo displicentia amant</n><pb/>


text:
Quoniam Dominus in generatione justa est: consilium inopis confudistis, quoniam Dominus spes ejus est.<n>[[Consilium inopis. ]]  CASS. Invectio in Judæos, etc., [[usque ad, ]]  id est, de Judæis procedens, etc.</n><pb/>


text:
Psalmus David. [Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo? aut quis requiescet in monte sancto tuo?<n>[[Domine, quis? ]]  CAS. Psalmus iste proprie morum est institutorius, præsumptionis repressio: ubi agitur de unitate præsentis Ecclesiæ et futura quiete. Primo interrogat propheta, quasi sacerdos ante faciem Domini stans, et responsa petit; volens scire quos Deus sua dignos judicet Ecclesia.</n><pb/>


text:
Qui ingreditur sine macula, et operatur justitiam;<n>[[Qui. ]]  Ibid. Responsio Domini, etc. usque ad ut Christus agnus sine fractura membrorum, qui proprie templum ingressus est, non ut expiaretur sicut cæteri, sed sine macula. [[Operatur justitiam. ]]  Ut dum vendentes et ementes ejecit de templo.</n><pb/>


text:
qui loquitur veritatem in corde suo: qui non egit dolum in lingua sua, nec fecit proximo suo malum, et opprobrium non accepit adversus proximos suos.<n>[[Qui loquitur. ]]  Hic exsequitur plenius. Veritas est cum res ita est, ut dicitur: Hoc proprie Christus fecit. [[In corde, ]]  qui aliquando tacuit indignis fraudulenter quærentibus. [[Non egit dolum. ]]  Dolus est in lingua, cum aliud dicitur, aliud est in pectore. Vel, [[non egit dolum, ]]  quia omnia quæ audivit a Patre, sine aliqua adjectione vel suppressione, nota fecit proximis, id est, discipulis; Judæis, proximis secundum carnem. [[Nec fecit proximo malum. ]]  Sed pro eis oravit; non acceptum habuit opprobrium adversus proximos suos, sicut est patens per hoc quod Judam non mordaci increpatione lacerabat.</n><pb/>


text:
Ad nihilum deductus est in conspectu ejus malignus; timentes autem Dominum glorificat. Qui jurat proximo suo, et non decipit;<n>[[Ad nihilum, ]]  etc. AUG. Hæc est perfectio, ut nihil in homine valeat malignus, et ut hic sit in conspectu, id est, certe sciat, malignum non esse, nisi qui a Creatore ad creata convertitur. [[Malignus, ]]  id est, diabolus, despicitur; ut cum dixit: [[Vade retro, Satanas, ]]  etc. E contra, [[timentes Dominum glorificat. ]]  Juravit, quando apostolis certissima veritate promisit: [[Jam non dicam vos servos, sed amicos. ]]</n><pb/>


text:
Tituli inscriptio, ipsi David. [Conserva me, Domine, quoniam speravi in te.<n>[[Tituli inscriptio. ]]  CASS. Hic titulus de Evangelio, non de Veteri Testamento, sumitur. Quod titulus notavit, id est, victoria et regnum, convenit Christo, quod hic agitur.</n><pb/>


text:
Dixi Domino: Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges.<n>[[Conserva, ]]  etc. Psalmus secundus, qui breviter de passione et resurrectione tangit; primo, unam hominis naturam Christus ostendens, petit se servari, dicens omnia quæ pertulit ad gloriam hæreditatis suæ perducta. AUG. Christus secundum hominem hic loquitur, de quo titulus regalis in passione eminuit: [[Jesus Nazarenus rex Judæorum]]</n><pb/>


text:
Sanctis qui sunt in terra ejus, mirificavit omnes voluntates meas in eis.<n>[[Sanctis qui sunt in terra. ]]  Ibid. Exposuit jam Christus qualiter oravit, narrat nunc quæ bona fecit illi Deus. AUG. [[Sanctis, ]]  etc., usque ad et potentia ut resurgerem. [[Mirificavit. ]]  CASS. Quasi, hæc dixi Domino: Dominus autem mirificavit, id est, fecit miras voluntates, hæ sunt miræ dum eis obedientes, fiunt de terrenis cœlestes.</n><pb/>


text:
Multiplicatæ sunt infirmitates eorum: postea acceleraverunt. Non congregabo conventicula eorum de sanguinibus, nec memor ero nominum eorum per labia mea.<n>[[Multiplicatæ. ]]  Ibid. Qua mirificavit, etc., usque ad quæ in uno sono consonant, quibus voluntates ejus ostenduntur.</n><pb/>


text:
Dominus pars hæreditatis meæ, et calicis mei: tu es qui restitues hæreditatem meam mihi.<n>[[Pars hæreditatis. ]]  AUG. Eligant alii alia, etc., usque ad sed qui Deum eligunt partem. CASS. Vel, [[Dominus]]  est [[pars, ]]  id est, portio et præmium, [[hæreditatis meæ, ]]  id est, sanctorum. Et [[pars calicis mei, ]]  id est, merces passionis. Hæreditas enim ad gentes, calix ad passionem pertinet, qui bibitus dat resurrectionem. Sed nemo se putet hæredem nisi præclarus.</n><pb/>


text:
Oratio David. [Exaudi, Domine, justitiam meam; intende deprecationem meam. Auribus percipe orationem meam, non in labiis dolosis.<n>[[Oratio David. ]]  CASS. Oratio personæ Domini convenit, adjuncta Ecclesia, quæ ejus corpus est. [[Exaudi, Domine. ]]  Ibid. Iste psalmus veram naturam humanitatis facit attendere. Oratio Christi institutio est fidelium: sicut flendo Lazarum charitatem proximi habere nos docuit; persecutores fugit, ut inconsideratæ temeritatis nobis auferret audaciam. Primo, petit secundum justitiam sibi retribui. [[Non in labiis dolosis. ]]  Ut qui inique damnatur; vel, ut qui dicit: Domine, Domine, et non facit opera. AUG. Vel, non in labiis dolosis de vultu tuo judicium meum prodeat, ut judicans non proferam aliud quam intelligo.</n><pb/>


text:
De vultu tuo judicium meum prodeat; oculi tui videant æquitates.<n>[[De vultu tuo. ]]  CASS. Id est, secundum ea quæ in me cognoscis, qui nullum habeo peccatum. [[Judicium. ]]  Quo sui judicatus videatur prodisse. [[De vultu tuo, ]]  non de dispositione Judæorum, quod factum patet in resurrectione. Vel, [[judicium, ]]  quo discernit omnia.</n><pb/>


text:
Probasti cor meum, et visitasti nocte; igne me examinasti, et non est inventa in me iniquitas.<n>[[Probasti. ]]  CASS. A similitudine fornacis, etc., usque ad tu scis me purum.</n><pb/>


text:
Ut non loquatur os meum opera hominum: propter verba labiorum tuorum, ego custodivi vias duras.<n>[[Vias duras. ]]  Ibid. Scilicet opera hominum: quas scilicet merentur opera hominum. Vel quas debent imitari homines, quibus iter vitiorum leve est, virtutum difficile. Vel, non est inventa, ita ut non loquatur, id est, ut non jactanter hæc dicam, vel, ut non peccem in lingua, quod est opus hominum. AUG. Vel, vias duras latronis, etc., usque ad postquam perrexi vias duras et perfeci gressus.</n><pb/>


text:
Perfice gressus meos in semitis tuis, ut non moveantur vestigia mea.<n>[[Perfice. ]]  CASS. Usque in finem: ante non est nisi inchoatio. Gressus, id est, humanas actiones, ut qui volunt imitari non moveantur a te, vel vestigia ab eis.</n><pb/>


text:
Ego clamavi, quoniam exaudisti me, Deus; inclina aurem tuam mihi, et exaudi verba mea.<n>[[Ego clamavi. ]]  Ibid. Secundo, precatur ut a Judæorum insidiis ejus puritas liberetur. Ego etiam clamavi, quasi diceres, hoc non nisi justo convenit, qui confidenter orat, quia scit audiri.</n><pb/>


text:
Mirifica misericordias tuas, qui salvos facis sperantes in te.<n>[[Mirifica. ]]  AUG. Mira, sunt quæ nova sunt: hæc sunt quæ in carne cessit mirantibus Judæis.</n><pb/>


text:
A resistentibus dexteræ tuæ custodi me ut pupillam oculi. Sub umbra alarum tuarum protege me<n>[[Pupillam. ]]  Perexigua est, et tamen per eam acies luminis dirigitur, quo lux et tenebræ dijudicantur, sicut per humanitatem Christi divinitas discernens est inter bonos et malos.</n><pb/>


text:
adipem suum concluserunt: os eorum locutum est superbiam.<n>[[Adipem. ]]  CASS. A similitudine animalium, quæ ex adipe inflantur, id est, superbiam retinuerunt, non macri, id est, non humiles, vel adipem, id est, carnalem sensum retinuerunt, vel sceleribus saginati veram intelligentiam perdiderunt, unde restat superba loqui. [[Os eorum locutum est superbiam. ]]  Non cor, quia sæpe iniqui quod ore defendunt, corde damnant.</n><pb/>


text:
In finem. Puero Domini David, qui locutus est Domino verba cantici hujus, in die qua eripuit eum Dominus de manu omnium inimicorum ejus, et de manu Saul, et dixit:<n>[[Diligam te, Domine, fortitudo mea, ]]  etc. CASS. Dicit hoc Christus, quod Ecclesia, id est, totus Christus. Ibid. Primo, propheta summam colligens, de liberatione gratias agit.</n><pb/>


text:
Dominus firmamentum meum, et refugium meum, et liberator meus. Deus meus adjutor meus, et sperabo in eum; protector meus, et cornu salutis meæ, et susceptor meus.<n>[[Refugium. ]]  Ibid. Quando erat opus consilio, David ad eum refugit et invenit. [[Liberator, ]]  ut si potens, captum ab hostibus liberet. [[Protector, ]]  AUG. quia de me non præsumpsi, quasi cornu superbiæ contra te erigens; sed te celsitudinem salutis inveni, quod ut invenirem suscepisti me.</n><pb/>


text:
Laudans invocabo Dominum, et ab inimicis meis salvus ero.<n>[[Laudans invocabo. ]]  CASS. Post omnia non elatus se jactat, sed omnia Deo tribuit: et ideo salvus; nam qui aliter facit, sibi relictus perit, etsi vicisse videbatur.</n><pb/>


text:
Circumdederunt me dolores mortis, et torrentes iniquitatis conturbaverunt me.<n>[[Circumdederunt me. ]]  Ibid. In persona iustorum ante adventum Christi, etc., usque ad qui rapidis iniquitatibus conturbati sunt.</n><pb/>


text:
Dolores inferni circumdederunt me; præoccupaverunt me laquei mortis.<n>[[Dolores inferni. ]]  Gentiles in inferno debito dolore torquendi. [[Præoccupaverunt me laquei mortis, ]]  sequitur:</n><pb/>


text:
In tribulatione mea invocavi Dominum, et ad Deum meum clamavi: et exaudivit de templo sancto suo vocem meam; et clamor meus in conspectu ejus introivit in aures ejus.<pb/>


text:
Commota est, et contremuit terra; fundamenta montium conturbata sunt, et commota sunt: quoniam iratus est eis.<n>[[Commota est. ]]  Ecce quomodo, etc., usque ad et hoc qui præoccupavit mortalitas et possibilitas. [[De templo. ]]  CASS. Vel de cœlo, vel de venturo Christi corpore. [[Commota est. ]]  AUG. Ita clarificato Christo commoti sunt et contremuerunt peccatores. [[Fundamenta, ]]  etc. CASS. Præsumptiones superborum, id est, divitiæ et hujusmodi quibus innitebantur: spes enim mundi abiit, quam odit Deus.</n><pb/>


text:
Inclinavit cælos, et descendit, et caligo sub pedibus ejus.<n>[[Cœlos. ]]  Ibid. Id est, prædicatores inclinavit a contemplativa ad ministerium, et ad ferendas molestias. [[Descendit, ]]  etc. Ipse passus in eis, et in quorumdam notitiam. [[Caligo: ]]  tenebrosi, qui etiam persequuntur, sub ejus potestate sunt; vel, qui simpliciter credunt, subjecti ei sunt.</n><pb/>


text:
Et ascendit super cherubim, et volavit; volavit super pennas ventorum.<n>[[Et ascendit. ]]  Facit enim quosdam plenos scientia, in quibus supereminet, quorum celeritatem intellectus transcendit: tenebrosis autem latenter utitur: unde, [[Virga furoris mei Assur, ipse vero non cognovit, ]]  sed sui cognoscunt. [[Volavit super pennas vento. ]]  Ventos, quibus nihil est velocius, superat fama ejus, ut dum mox natus, magis per stellam nuntiatus est.</n><pb/>


text:
Et posuit tenebras latibulum suum; in circuitu ejus tabernaculum ejus, tenebrosa aqua in nubibus aëris.<n>[[Tenebras. ]]  AUG. Obscuritates sacramentorum, vel, in his tenebris, ubi videntes per fidem ambulamus, et non per speciem Matth. 2.. Non per cœlos. CASS. Descendit et ascendit II Cor. 5., sed per nubes æthereas quod in Hebræo, id est, per prophetas in quibus obscura doctrina sit, sed per nubes quæ non ætheris, id est, Apostoli præfulgidæ sunt in cognitione ejus, id est, vicinius contemplantes.</n><pb/>


text:
Præ fulgore in conspectu ejus nubes transierunt; grando et carbones ignis.<n>[[Grando. ]]  AUG. Objurgationes, quæ dura corda feriunt, sed si ignis charitatis resolvit, in miti animo fit aqua satians [[[alias]]  saliens]. [[Et carbones, ]]  quia illo igne tenebrosa corda accensa reviviscunt.</n><pb/>


text:
Et intonuit de cælo Dominus, et Altissimus dedit vocem suam: grando et carbones ignis.<n>[[Intonuit. ]]  CASS. Ad litteram, ut quando visum est tonitruum, Deo dicente: [[Clarificavi, et iterum clarificabo. Dedit vocem: ]]  ut non dixit: Hic est Filius meus dilectus in quo mihi complacui.</n><pb/>


text:
Et misit sagittas suas, et dissipavit eos; fulgura multiplicavit, et conturbavit eos.<n>[[Et misit. ]]  Ibid. Dominus intonuit, et Dominus misit: non enim transitus ad gentes semper erat certus neque rationabilis habitus.</n><pb/>


text:
In finem. Psalmus David.<n>[[In finem. ]]  CASS. Psalmus de primo adventu, unde tyrannus cadit, homo absolvitur, hic propheta respicit in finem, id est, Christum, vel in ultima tempora.</n><pb/>


text:
[Cæli enarrant gloriam Dei, et opera manuum ejus annuntiat firmamentum.<n>[[Cœli enarrant. ]]  Ibid. Primo, loquens de incarnatione, commendat prædicationem novæ legis. AUG. Cœli, apostoli, de gloria Christi in qua Patris æqualis. CASS. Vel cœli, qui stellam miserunt. [[Gloriam. ]]  Ibid.: Quod Deus gratis peccata dimittat. [[Opera. ]]  AUG. Quæ secundum hominem, etc., usque ad et ipsi eidem facti nox, tenebrosis scientiam quæ de humanis. CASS. Et hoc tam mirifice, quod in omnibus linguis; et tam late, quod in omni parte ambitus terræ.</n><pb/>


text:
Dies diei eructat verbum, et nox nocti indicat scientiam.<n>[[Dies diei. ]]  CASS. Demonstrative agit. AUG. [[Dies diei. ]]  Spiritus spiritualibus profert plenitudinem sapientiæ, etc., usque ad hæc doctrina diebus et noctibus continuatur usque ad posteros.</n><pb/>


text:
Non sunt loquelæ, neque sermones, quorum non audiantur voces eorum.<n>[[Loquelæ. ]]  CASS. Publicæ suasiones. [[Sermones. ]]  Communes narrationes. [[Quorum non. ]]  Planius diceret, in quibus non audiantur voces eorum, vel, omnium sermonum audiantur voces eorum: illud idem facit per relativum. AUG. Omnibus linguis primos loqui fecit spiritus, qui omnes gentes in unum erat congregaturus, unus homo tunc omnibus, sic modo unus Christus caput et corpus.</n><pb/>


text:
In sole posuit tabernaculum suum; et ipse tamquam sponsus procedens de thalamo suo. Exsultavit ut gigas ad currendam viam;<n>[[In sole]]  CASS. Quod alios fecisse laudat, ipse facit, prædicat incarnationem. Vel in sole, in manifesto mundi, vel in labore. Sol urit, lucet, et variat tempora. [[Tabernaculum suum. ]]  AUG. Quasi militare habitaculum, id est, dispensationem incarnationis suæ, in qua venit expugnare errores mundi. Vel tabernaculum, Ecclesiam in manifesto, non in occulto, ut lateat. [[Sponsus. ]]  CASS. Toties prophetis promissus, magna similitudo sacramenti: ideo de virgine natus, ut Ecclesiam sibi virginem copularet. [[De thalamo. ]]  AUG. Id est, virginali utero, ubi Deus humanæ naturæ, ut sponsus sponsæ, copulatus est. Ecce humilis misericordia, sed fortis majestate. [[Gigas ad currendam. ]]  CASS. Imperturbabilis, irrevocabilis, humanam naturam potentia superans. [[A summo. ]]  Hic Trinitas ostenditur, etc., usque ad notat unitatem Trinitatis. [[Nec est qui se abscondat, ]]  etc. AUG. Verbum caro factum, non permisit ullum se excusare de umbra mortis: quia et ipsam penetravit calor verbi. Vel, calor est Spiritus, quem misit reversus, qui lex, testimonium, justitia, præceptum, timor et judicia, quia hæc agit.</n><pb/>


text:
a summo cælo egressio ejus. Et occursus ejus usque ad summum ejus; nec est qui se abscondat a calore ejus.<pb/>


text:
Lex Domini immaculata, convertens animas; testimonium Domini fidele, sapientiam præstans parvulis.<n>[[Lex Domini. ]]  CAS. Secundo, laudat præcepta Novi et Veteris Testamenti. Ibid. Lex per Moysen data, omnia verba sua distinctione corrigens, et ad Christi gratiam mittens. [[Convertens. ]]  AUG. Libertate, ad se imitandum, non premens jugo servitutis. [[Animas. ]]  Voluntates, non modo manus, ut Vetus Testamentum. [[Testimonium. ]]  Quæcunquæ testimonia dedit Isræl plena sunt veritate, et humilibus sapientiam dederunt. [[Sapientiam: ]]  de divinis.</n><pb/>


text:
Justitiæ Domini rectæ, lætificantes corda; præceptum Domini lucidum, illuminans oculos.<n>[[Justitiæ Domini. ]]  Ibid. Omnes in illo recte, qui non docuit quod non fecit, ut imitantes gauderent in eis, qui libere cum charitate facerent, non serviliter cum timore. CASS. [[Justitiæ, ]]  lex quæ justificat; quidquid præcipit justum est.</n><pb/>


text:
Timor Domini sanctus, permanens in sæculum sæculi; judicia Domini vera, justificata in semetipsa,<n>[[Timor Domini. ]]  Ibid. Timor sæculi non sanctus, quia non proficuus, et cum temporibus mutatur. [[Timor Domini]]  sine omni perturbatione, quia est mista cum pavore dilectio, quia si timet judicem, scit misericordem. AUG. Timor, non ille pœnalis pro terrenis quorum amore formidat anima, sed castus, quo quanto diligit, cavet offendere sponsum, et ideo non foras mittitur, sed permanet. [[Judicia. ]]  Judicia Dei non egent alterius auctoritate.</n><pb/>


text:
desiderabilia super aurum et lapidem pretiosum multum, et dulciora super mel et favum.<n>[[Desiderabilia. ]]  Ibid. Vel, multum desiderabilia, vel multum aurum et lapis; vel multum pretiosum. Desiderabilia super aurum, etc., [[usque ad, ]]  cujus voluntatem suæ præponit, et dulciora sunt quam ipse sibi. [[Super aurum, ]]  id est, omne quod appetitur, pro divitiis, vel potentia, vel pro voluptate. [[Mel. ]]  Cibus Dei est mel; id est, solutus jam a sæculo; et favus, id est, quia adhuc circumplicatur, cui opus est pressura exprimentis manus Dei, ut eat in vitam.</n><pb/>


text:
Delicta quis intelligit? ab occultis meis munda me;<n>[[Delicta quis. ]]  Ibid. Tertio petit se a vitiis purgari, ut sit dignus Psalmista, qui hæc referat sacramenta. Menti videnti suavis est veritas, dulcia judicia; non videnti quæ suavitas? sed quare non videtur? propter delicta: nec mirum: [[Delicta enim quis intelligit? ]]  CASS. [[Delicta: ]]  omnia, quædam enim nota sunt. [[Mea]]  inquinant, [[aliena]]  affligunt, et jam parce, repelle suasorem. [[Ab occultis. ]]  Omnia peccata duobus includit, etc., usque ad quo homo seductus est; et consentiendo fecit suum. AUG. Non est majus delictum quam apostatare a Deo, quod est initium superbiæ: superbia vero est initium et causa omnis peccati.</n><pb/>


text:
et ab alienis parce servo tuo. Si mei non fuerint dominati, tunc immaculatus ero, et emundabor a delicto maximo.<pb/>


text:
In finem. Psalmus David.<n>[[In finem. ]]  CASS. Figura operandi, quæ ventura sunt Propheta canit. Ibid. Propheta ex nimia charitate optat prospere evenire Ecclesiæ, quæ per Christum videbat ventura.</n><pb/>


text:
[Exaudiat te Dominus in die tribulationis; protegat te nomen Dei Jacob.<n>[[Exaudiat: ]]  quæ tempore tribulationis vult ei fieri. [[In die tribulationis, ]]  quo majori desiderio Deum precamur. [[Dei Jacob, ]]  ut sicut illi, ita tibi gratiam benedictionis det, et præponat Judæis.</n><pb/>


text:
Mittat tibi auxilium de sancto, et de Sion tueatur te.<n>[[Mittat: ]]  pater. [[Auxilium, ]]  misso Filio.</n><pb/>


text:
Memor sit omnis sacrificii tui, et holocaustum tuum pingue fiat.<n>[[Memor. ]]  Agit quasi de sacerdote immolaturo et rege pugnaturo. [[Sacrificii. ]]  Ibid. Sacrificium Ecclesiæ prævidebat, non pecudum, sed sanguinis et corporis Christi.</n><pb/>


text:
Tribuat tibi secundum cor tuum, et omne consilium tuum confirmet.<n>[[Tribuat. ]]  Diapsalma, quæ tempore gloriæ optat et affirmat. [[Omne. ]]  AUG. Non solum quo animam posuisti pro vita plurimorum; sed et quo [[cæcitas ex parte contigit in Isræl, et sic omnis Isræl salvus fieret. ]]</n><pb/>


text:
Lætabimur in salutari tuo; et in nomine Dei nostri magnificabimur.<n>[[Lætabimur. ]]  Ibid. Ideo hæc oratio, quia lætabimur et magnificabimur, ostendit se unum de Ecclesia tanto ante tempore.</n><pb/>


text:
Impleat Dominus omnes petitiones tuas; nunc cognovi quoniam salvum fecit Dominus christum suum. Exaudiet illum de cælo sancto suo, in potentatibus salus dexteræ ejus.<n>[[In potentatibus. ]]  AUG. Potentatus nostri sunt salus favoris ejus cum et de tribulatione dat auxilium, quia vana salus hominum, quæ est sinistræ, unde et superbia nascitur. [[Salus dexteræ. ]]  Ibid., id est gratia spiritualis, etc., usque ad qui terrena dignitate præsumunt.</n><pb/>


text:
In finem. Psalmus David.<n>[[In finem. ]]  Tertius psalmus de duabus naturis in Christo, cœlestem regem describit, ut auditu credat mundus, quem visum contemnit Judæus. Demonstrativam facit orationem in laudem Dei.</n><pb/>


text:
[Domine, in virtute tua lætabitur rex, et super salutare tuum exsultabit vehementer.<n>[[Domine in virtute tua lætabitur. ]]  CASS. Summam proponit, scilicet, meritum et præmium.</n><pb/>


text:
Quoniam prævenisti eum in benedictionibus dulcedinis; posuisti in capite ejus coronam de lapide pretioso.<n>[[Quoniam prævenisti. ]]  CASS. Diapsalma; virtutes ejus et gloriam describit, etc., usque ad quasi capiti in coronam. [[Coronam. ]]  Ibid. Quia circumitus Apostolorum docentem ambiebat, vel totus mundi circulus, id est, Ecclesia generalis.</n><pb/>


text:
Magna est gloria ejus in salutari tuo; gloriam et magnum decorem impones super eum.<n>[[In salutari tuo: gloriam et magnum decorem, ]]  etc. CASS. Verbo Patris, quæ inde gloria. [[Gloriam]]  de judicio, quia in Deitate judicabit. [[Decorem]]  in majestate, quæ tunc apparebit. [[Gloriam et magnum decorem, ]]  etc. Gloriosus, ut Petrus, cujus umbra infirmi sanabantur; et decor est [[super eum, ]]  præter quem non est aliud fundamentum. Ideo [[super eum, ]]  quoniam dabis.</n><pb/>


text:
Quoniam dabis eum in benedictionem in sæculum sæculi; lætificabis eum in gaudio cum vultu tuo.<n>[[In gaudio cum vultu tuo. Quoniam rex sperat in Domino, et in misericordia, ]]  etc. ID.. Id est, de hoc quod sui gaudebunt cum tua præsentia, quando eris omnia in omnibus.</n><pb/>


text:
Inveniatur manus tua omnibus inimicis tuis; dextera tua inveniat omnes qui te oderunt.<n>[[Inveniatur manus tua, ]]  etc. ID. De pœnis inimicorum, ut supra de laudibus Christi.</n><pb/>


text:
[Deus, Deus meus, respice in me: quare me dereliquisti? longe a salute mea verba delictorum meorum.<n>[[Deus, Deus. ]]  CASS. Præmittitur conquestio de derelictione, necnon et oratio, sicut in omnibus psalmis de passione. AUG., CASS. [[Deus, Deus: ]]  geminat ex affectu, vel [[Deus]]  omnium per creationis potentiam, [[meus]]  proprie per cultum. AUG. Quando hoc in cruce dixerat, psalmum istum de se scriptum indicavit. [[Respice in me. ]]  CASS. Non est in Hebræo, sed a septuaginta interpretibus additum. [[Quare me dereliquisti? ]]  AUG. Mirum hoc, cum et Deus esset cum eo; sed pro nobis, qui in eo corpus ejus. [[Longe a salute mea, ]]  id est, mei veteris hominis, quia [[longe a peccatoribus salus, ]]  et hæc sunt verba non justitiæ, sed delictorum. Vel, longe a salute sunt verba delictorum meorum, quæ sunt tollenda.</n><pb/>


text:
Deus meus, clamabo per diem, et non exaudies; et nocte, et non ad insipientiam mihi.<n>[[Clamabo. ]]  AUG. De nobis, corpore suo dicit, ut cum forte dicit: [[Transeat a me calix iste, ]]  id est, putatur timuisse mori; sed pro suis infirmis qui timent mori, hæc dixit, sic et hæc vox membrorum est: [[Clamabo et non exaudies. Per diem, et non exaudies, et nocte et non ad insipientiam. ]]  CASS. Quia nullæ in eo tenebræ, et tamen non auditur ad salutem corporalem.</n><pb/>


text:
Tu autem in sancto habitas, laus Israël.<n>[[In sancto habitas. ]]  AUG. Et ita mirum, quia patres liberasti; ego autem sum vermis. CASS. Tu habitas in sancto, quia Deus erat in Christo mundum sibi reconcilians. [[Laus Isræl, ]]  AUG. id est, videntis te, non ejus qui se voluit abscondere a conspectu tuo.</n><pb/>


text:
In te speraverunt patres nostri; speraverunt, et liberasti eos.<n>[[In te speraverunt patres nostri, speraverunt. ]]  CASS. Magnus decor, dum iterat [[speraverunt. ]]</n><pb/>


text:
Ego autem sum vermis, et non homo; opprobrium hominum, et abjectio plebis.<n>[[Ego autem, ]]  etc. AUG. Hucusque Christus in persona veteris hominis, hic jam proprie in sua persona loquitur. [[Ego autem. ]]  Jam proprie Christus, sine semine natus sum, ut essem ultra homines in homine, in quo factus sum opprobrium, ut vel sic superbia hominis humilem imitetur. [[Vermis et non homo, opprobrium. ]]  CASS. Ita viliter conculcatus, etc., usque ad vermis, sine coitu natus, mortalis, humilis et vilis, silentio repens.</n><pb/>


text:
Speravit in Domino, eripiat eum: salvum faciat eum, quoniam vult eum.<n>[[Speravit in Domino, ]]  etc. CASS. Dicentes: [[Spera in Domino, ]]  etc. Ironia Judæorum, ecce quasi historialis narratio, non prophetia, ne qua sit excusatio, ne qua ambiguitas.</n><pb/>


text:
Quoniam tu es qui extraxisti me de ventre, spes mea ab uberibus matris meæ.<n>[[Ab uberibus. ]]  Non ex quo lactari cœpi, etc., usque ad sed fuisti Deus meus. [[De ventre. ]]</n><pb/>


text:
In te projectus sum ex utero; de ventre matris meæ Deus meus es tu:<n>[[De ventre. ]]  AUG. Non solum matris, quæ lex nascendi est omnibus; sed de tenebris Synagogæ, in quibus infidelis est, nondum in luce Christi natus, qui in observationibus illis carnalibus sabbati et circumcisionis confidit.</n><pb/>


text:
ne discesseris a me, quoniam tribulatio proxima est, quoniam non est qui adjuvet.<n>[[Ne discesseris a me, ]]  qui jam cœpisti. [[Tu extraxisti: ]]  non vir, ne dubitetur virginis partus, virtute Dei factum est. [[Spes mea ab uberibus: ]]  vera humanitas et magna perfectio; ab uberibus enim facit, quod vix maturus. [[In te projectus sum, ]]  non in peccata hominis. Alii in Adam projiciuntur, ex quo rei. [[De ventre matris meæ, Deus meus. ]]  CASS. Nec conceptio sine Deo, nec in peccato, ut homo; unde Angelus: [[Spiritus sanctus superveniet in te. ]]</n><pb/>


text:
Circumdederunt me vituli multi; tauri pingues obsederunt me.<n>[[Circumdederunt. ]]  ID. Describitur passio, quam terminat oratio; ad convincendos Judæos refert futura quasi præterita.</n><pb/>


text:
Psalmus David. [Dominus regit me, et nihil mihi deerit:<n>[[Psalmus David. ]]  CASS. Propheta reditum populi de Babylone prædixit. [[Dominus regit me. ]]  Psalmus de misericordia, enumerans decem gratias, ut omnes sperent in misericordia Dei. AUG. Ecclesia loquitur de Christo.</n><pb/>


text:
in loco pascuæ, ibi me collocavit. Super aquam refectionis educavit me;<n>[[In loco pascuæ. ]]  CASS. Prima gratia, ocus pascuæ, id est, sermo divinus, qui saginat meditantes. [[Super aquam. ]]  Secunda gratia, aqua refectionis.</n><pb/>


text:
animam meam convertit. Deduxit me super semitas justitiæ propter nomen suum.<n>[[Animam meam. ]]  ID. Tertia gratia, etc., usque ad sed prius educavit super aquam refectionis, sed prius animam meam convertit. [[Deduxit. ]]  ID. Quarta, quod super charitatis præcepta duxit. [[Super semitas. ]]  AUG. Arctiora mandata et perfectiora consilia, quasi semitis pauci justi ambulant, sicut semitæ arctiores sunt quam viæ.</n><pb/>


text:
Nam etsi ambulavero in medio umbræ mortis, non timebo mala, quoniam tu mecum es. Virga tua, et baculus tuus, ipsa me consolata sunt.<n>[[Nam et si. ]]  CASS. Quinta, quod in umbra mortis non timet mala. [[Mecum es. ]]  AUG. In corde per fidem, ut post umbram mortis ego tecum sim. [[Virga tua. ]]  CASS. Sexta, correctio; vel virga districtio, quæ convertit vitia. Baculus gubernatio, quæ sustinet fideles.</n><pb/>


text:
Parasti in conspectu meo mensam adversus eos qui tribulant me; impinguasti in oleo caput meum: et calix meus inebrians, quam præclarus est !<n>[[Parasti in conspectu. ]]  CASS. Septima, mensa Domini, beata convivatio, saturitas fidei, esca cœlestis, de qua Apostolus: [[Qui manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit. In conspectu meo mensam: ]]  etsi non impiorum. De hac dicitur: [[Sed isti ad mensam divitis, ]]  id est, Christi, [[scito et te similia debere præparare, ]]  id est, pati sicut ipse. [[Impinguasti: ]]  octava, unctio capitis, scilicet Christi, quod nulla ariditate peccati exaruit, unde cætera lætantur membra, quia capite descendit unguentum in barbam barbam Aaron, et in oram vestimenti ejus. [[Et calix meus. ]]  Nona, calix, Christi sanguis, qui sic inebriat ut sobrios reddat. [[Meus, ]]  quia accipio. Vel, tuus, quia das. Mensa et calix, caro, sanguis, quanquam unum sint sacramentum, sub diversis tamen speciebus, quia utrumque sumitur, divisim hic ponuntur.</n><pb/>


text:
Prima sabbati. Psalmus David. [Domini est terra, et plenitudo ejus; orbis terrarum, et universi qui habitant in eo.<n>[[Psalmus David. ]]  AUG. In prima sabbati mundus conditus, in eadem homo restauratus per resurrectionem Christi: CASS. unde monet victorem cum triumpho suscipere. [[Domini est terra. ]]  Primo dicit totum orbem esse Dei, etc., usque ad sed quis in monte ejus, nisi innocens?</n><pb/>


text:
Quia ipse super maria fundavit eum, et super flumina præparavit eum.<n>[[Et super flumina. ]]  AUG. Ut flumina in mare, ita cupidi labuntur in sæculum; et eos etiam superat Ecclesia, quæ victis cupiditatibus ad immortalitatem paratur.</n><pb/>


text:
Quis ascendet in montem Domini? aut quis stabit in loco sancto ejus?<n>[[Quis ascendet? ]]  Determinat quibus virtutibus præditi sunt in Ecclesia.</n><pb/>


text:
Innocens manibus et mundo corde, qui non accepit in vano animam suam, nec juravit in dolo proximo suo:<n>[[Quis stabit? ]]  HIER. Multi enim ascendunt, qui non permanent. ID. [[Innocens: ]]  ad proximum, manu et corde, et qui sibi innocens, etc., usque ad præsentiam et cognitionem desiderent. [[Qui non accepit. ]]  AUG., HIER. Id est, qui non deputavit animam rebus non permanentibus, sed eam sentiens immortalem æterna desiderabit, et ideo non juravit in dolo. [[In vano. ]]  HIER. Id est, qui nullis eam fecibus peccaminum post baptismum maculavit.</n><pb/>


text:
In finem. Psalmus David. [Ad te, Domine, levavi animam meam:<n>[[In finem. ]]  Hier. Hic flagellatus pœnitens præponitur aliis, ne murmurent in adversis: qui in se expertus per misericordiam blanditur, per justitiam terret. [[Ad te, Domine, levavi. ]]  AUG. Psalmus contra adversa sæculi, etc., usque ad qui non per omnes, minus perfectos. CASS. Primo petit doceri vias Domini, quia ad Deum erectus. ID. Ad te contemplandum; facile terrena despicit, qui divina conspicit.</n><pb/>


text:
Deus meus, in te confido; non erubescam.<n>[[Confido. ]]  ID. Expertus in malis meam infirmitatem, non erubescam de inimicis. [[Neque irrideant me inimici: ]]  et certus sum quia in nullo sustinente patienter fallit. [[Supervacue. ]]  ID. Quia omnia sunt vana et infructuosa quæ a Deo sunt aliena. [[Vias tuas, Domine, demonstra. ]]  CASS. Viæ sunt de ordine vitæ, etc., [[usque ad: Dirige, ]]  ad vitam pertinet, [[doce]]  ad scientiam.</n><pb/>


text:
Confundantur omnes iniqua agentes supervacue. Vias tuas, Domine, demonstra mihi, et semitas tuas edoce me.<pb/>


text:
Dirige me in veritate tua, et doce me, quia tu es Deus salvator meus, et te sustinui tota die.<n>[[Doce. ]]  AUG. Ipsam veritatem, ut quod credo intelligam, quia sustinui, et si hoc non sufficit: [[Reminiscere. ]][[Deus salvator meus. ]]  CASS. Duæ res sunt, quæ bonos faciunt, ut Deum salvatorem credamus, et patienter ejus retributionem exspectemus.</n><pb/>


text:
Reminiscere miserationum tuarum, Domine, et misericordiarum tuarum quæ a sæculo sunt.<n>[[Reminiscere. ]]  ID. De peccatis prioribus et quæ quotidie fiunt, orat per misericordiam antiquis factam, et quia timet verum judicem. [[Miserationum. ]]  Miseratio proprie in bonorum exhibitione. [[Quæ a sæculo. ]]  AUG. Id est, ab initio sæculi sunt: non ergo in me fallat.</n><pb/>


text:
Delicta juventutis meæ, et ignorantias meas, ne memineris. Secundum misericordiam tuam memento mei tu, propter bonitatem tuam, Domine.<n>[[Delicta. ]]  CASS. Sunt quando linquitur via æquitatis. [[Juventutis. ]]  Non pro ætate, sed pro præcipitationis audacia, quæ est tunc, cum calor animi modestiam excedit. [[Ignorantias. ]]  Facimus ea quæ mala esse non scimus. Vel delicta ignorantiæ in parvulis, qui vel originali peccato tenentur. HIER. Juventutis. Antequam de domo patris iniqui exirem. [[Memento mei, tu. ]]  AUG. Cujus opus est misereri et peccata dimittere. [[Secundum misericordiam. ]]  Id est, ampla est misericordia tua. Misericordia erga miseros, bonitas erga quoslibet. Facit autem Deus bonum et a miseris imploratus, et bonitate ductus: nemo bonus nisi Deus.</n><pb/>


text:
Dulcis et rectus Dominus; propter hoc legem dabit delinquentibus in via.<n>[[Dulcis. ]]  ID. Quia omnia priora dimittit, ubi gratia sine meritis. [[Rectus. ]]  Quia post misericordiam, etc., [[usque ad Dulcis, ]]  quia suavia dat; [[rectus, ]]  quia corrigit. [[Propter hoc. ]]  CASS. Quia dulcis et rectus; non ex crudelitate, sed benignitate. [[In via. ]]  Id est, fide, vel præceptis Dei. Vel in via hujus vitæ, ubi recte vivendum, dabit legem.</n><pb/>


text:
Diriget mansuetos in judicio; docebit mites vias suas.<n>[[In judicio. ]]  Dum punit, diriget ad meliora. Sed mansueti sint, qui corripiuntur: quod ex feris domiti, ut tolerent. Quia si mites, id est, lenis animi quasi naturaliter hoc habentes: docebit eos præcepta, pro quorum neglectu venerunt flagella.</n><pb/>


text:
Universæ viæ Domini, misericordia et veritas, requirentibus testamentum ejus et testimonia ejus.<n>[[Misericordia et veritas. ]]  AUG. Quas autem vias docebit, etc., usque ad et deinde cavet severitatem judicis. [[Testamentum. ]]  CASS. Novum, quod egregie dicitur Testamentum, ubi clara et certa promissio hæreditatis quod et morte firmatur. [[Et Testamentum. ]]  Legis veteris, ubi fuerunt Prophetæ testes promissionum.</n><pb/>


text:
In finem. Psalmus David. [Judica me, Domine, quoniam ego in innocentia mea ingressus sum, et in Domino sperans non infirmabor.<n>[[Psalmus. ]]  CASS. Psalmus iste monet vitari consortia iniquorum, jungi justis, quia ex convictu mores formantur. [[Judica. ]]  AUG. Quia post misericordiam, etc., usque ad a vento superbiæ rapiuntur. CASS. [[Judica: ]]  non est præsumptio justi, sed certitudo misericordiæ Dei, quod ibi ostendit in Domino sperans; deinde, non infirmabor. [[In innocentia. ]]  AUG. Non angelorum, sed qualis est hominum.</n><pb/>


text:
Proba me, Domine, et tenta me; ure renes meos et cor meum.<n>[[Proba me. ]]  CASS. Id est, prius vires inspice, etc., usque ad non merita, sed misericordiam quæ talem me fecit, attendo. CASS. [[Proba me. ]]  Tu vero, proba in tentationibus, ne quid delicti remaneat, etc., usque ad ne quis de eis murmuret. [[Ure renes. ]]  ID. Igne verbi tui, [[cor]]  calore spiriritus. [[Cor]]  pro cogitationibus, [[renes]]  pro delectationibus.</n><pb/>


text:
Quoniam misericordia tua ante oculos meos est, et complacui in veritate tua.<n>[[Misericordia. ]]  CASS. Quæ non sinit tentari super vires, vel ipsa ustio est misericordia, non asperitas [[Complacui in veritate. ]]  AUG. Cui displicet mendacium suum, et placet ipse cum illa et in illa.</n><pb/>


text:
Non sedi cum concilio vanitatis, et cum iniqua gerentibus non introibo.<n>[[Non sedi. ]]  CASS. [[Complacui]]  in veritate, quia non sedi. [[Odivi, ]]  quod est vitare mala. [[Et lavabo, ]]  quod est agere recta. [[Vani. ]]  CASS. [[Vani]]  qui de caducis rebus laborant; impii hæretici, qui Scripturas pervertunt: illi superflua quærunt, hi venenosa.</n><pb/>


text:
Odivi ecclesiam malignantium, et cum impiis non sedebo.<n>[[Malignantium. ]]  ID. Qui mala proximis agunt.</n><pb/>


text:
Lavabo inter innocentes manus meas, et circumdabo altare tuum, Domine:<n>[[Lavabo. ]]  AUG. Pœnitendo. [[Et altare, ]]  mentem virtutibus ornabo, vel fidem, quia non est locus veri sacrificii extra catholicam Ecclesiam. [[Inter innocentes. ]]  AUG. Conversans; [[ut audiam]]  ab eis, id est, ut discam qua voce sis laudandus; vel, [[ut audiam: ]]  Venite, benedicti Patris mei.</n><pb/>


text:
ut audiam vocem laudis, et enarrem universa mirabilia tua.<n>[[Vocem laudis]]  Spiritus sancti, qui docet laudare te.</n><pb/>


text:
Domine, dilexi decorem domus tuæ, et locum habitationis gloriæ tuæ.<n>[[Domine. ]]  CASS. Petit ne malis in judicio misceatur, quia non eis, sed concordat domui Dei. [[Dilexi decorem. ]]  CASS. Hæc ideo faciam, quia lilexi me facere decoram domum tibi, et locum, quo gloriose habites, ut de gloria et essentia Dei aliquid capiam.</n><pb/>


text:
Ne perdas cum impiis, Deus, animam meam, et cum viris sanguinum vitam meam:<n>[[Ne perdas. ]]  CASS. Et si modo simul esse pateris, ne simul perdas. CASS. Ne perdas in futuro [[cum impiis, ]]  quibus hic non communico.</n><pb/>


text:
in quorum manibus iniquitates sunt; dextera eorum repleta est muneribus.<n>[[Dextera eorum, ]]  AUG., id est, si quid boni agunt, etc., usque ad misericordia in omnibus comitetur, quod debes, quia:</n><pb/>


text:
Psalmus David, priusquam liniretur. [Dominus illuminatio mea et salus mea: quem timebo? Dominus protector vitæ meæ: a quo trepidabo?<n>[[In finem. ]]  AUG., CASS. Primo, David electus, etc., usque ad unde in sacramento gemens et laborans; ut in re gaudeat. [[Dominus illuminatio, ]]  etc. CASS. De prima unctione per quam certificatur secunda, hic loquitur. [[Dominus protector vitæ meæ. ]]  AUG. Dat vitam virtutum, quam et protegit, sine quo omnia dona ejus perduntur. [[A quo trepidabo? ]]  ID. Quem trepidet, caro, cum induerit corruptionem.</n><pb/>


text:
Dum appropiant super me nocentes ut edant carnes meas, qui tribulant me inimici mei, ipsi infirmati sunt et ceciderunt.<n>[[Super me nocentes. ]]  ID. Ut se mihi præferant insultantes: quod vertit Deus in melius, ut maledico dente non me, sed carnalia desideria consumant. Vel [[edant, ]]  id est, delectetur in morte mea crudelitas inimicorum, [[carnes; ]]  animam non possunt. [[Infirmati sunt. ]]  ID. Dum Christus carnem accepit, nutantes facti, et post ex toto se fidei subdiderunt. CASS. Vel, debilitati paulatim ad ruinam animæ pervenerunt.</n><pb/>


text:
Si consistant adversum me castra, non timebit cor meum; si exsurgat adversum me prælium, in hoc ego sperabo.<n>[[Castra. ]]  CASS. Molimina, prælium, conflictus. [[In hoc ego. ]]  AUG. Habeo spem victoriæ in Domino remunerationis æternæ.</n><pb/>


text:
Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vitæ meæ; ut videam voluptatem Domini, et visitem templum ejus.<n>[[Unam petii. ]]  AUG. Hæc una domus æterna, in qua semper maneatur, ubi æterni dies, cur ibi? ut contempler delectationem Dei, quod est verum bonum. [[Omnibus diebus vitæ meæ. ]]  AUG. Ut quandiu vivo, etc., usque ad opus manifestabo. [[Ut videam. ]]  ID. Alia littera: [[Ut contempler delectationem Domini, ]]  id est, eo fine, ut demum appareat, etc., usque ad et ideo non temere peto [[unam, ]]  etsi peccator.</n><pb/>


text:
Quoniam abscondit me in tabernaculo suo; in die malorum protexit me in abscondito tabernaculi sui.<n>[[In abscondito]] : AUG. quasi multæ partes sunt, etc., usque ad quem mox vocat petram.</n><pb/>


text:
In petra exaltavit me, et nunc exaltavit caput meum super inimicos meos. Circuivi, et immolavi in tabernaculo ejus hostiam vociferationis; cantabo, et psalmum dicam Domino.<n>[[Circumivi. ]]  AUG. Quia mihi se præbuit ducem, etc., usque ad ut omnes voluntates ejus implerem. HIER. Vel circumspexi omnia creata, vel exempla sanctorum. AUG. Circumivi animo omnia creata, etc., usque ad tanto ardentius appetit.</n><pb/>


text:
Exaudi, Domine, vocem meam, qua clamavi ad te; miserere mei, et exaudi me.<n>[[Exaudi, Domine, vocem meam, ]]  etc. CASS. Quis labor, quis gemitus? Oratio ante secundam unctionem, ut possit haberi quam et sibi prophetiæ spiritu promittit.</n><pb/>


text:
Tibi dixit cor meum: Exquisivit te facies mea; faciem tuam, Domine, requiram.<n>[[Tibi dixit. ]]  CASS. [[Cor, ]]  ratio a te edocta tibi confabulatur de una, non aliud quam doces pertractet.</n><pb/>


text:
Ne avertas faciem tuam a me; ne declines in ira a servo tuo. Adjutor meus esto; ne derelinquas me, neque despicias me, Deus salutaris meus.<n>[[Ne avertas. ]]  AUG. Alius petit hic bona temporalia a Deo, et de datis gaudet, hic non nisi [[unam. ]]  Alius habens timet iratum, ne tollat ea; iste non putat iram, nisi si [[avertat vultum, ]]  etiam si quid in eo vindicet; nil divinius poterat dicere. [[Ne declines. ]]  AUG. Non in ira declinat, quando a peccatis faciem avertit; vel, [[ne declines, ]]  ut me labi sinas in ira, id est, quod punias; sed ut nostra infirmitas cautior fiat. [[Salutaris meus, ]]  etc. AUG. Quasi, frustra creasti et recreasti, etc., usque ad a Domino est per Samuelem electus.</n><pb/>


text:
Quoniam pater meus et mater mea dereliquerunt me; Dominus autem assumpsit me.<n>[[Quoniam pater, ]]  etc. Fecit se parvulum Deo, ipsum fecit sibi [[patrem: ]]  quia jubet, vocat, condidit, et regit. [[Matrem, ]]  quia fovet, continet, collactat et nutrit; sed sæculum pater vel diabolus, mater Babylonia, id est, societas impiorum.</n><pb/>


text:
Legem pone mihi, Domine, in via tua, et dirige me in semitam rectam, propter inimicos meos.<n>[[Legem pone mihi, ]]  etc.</n><pb/>


text:
Ne tradideris me in animas tribulantium me, quoniam insurrexerunt in me testes iniqui, et mentita est iniquitas sibi.<n>[[Tribulantium. ]]  CASS. Ut Saulis et adjutorum, etc., usque ad quia falsi.</n><pb/>


text:
Psalmus ipsi David. [Ad te, Domine, clamabo; Deus meus, ne sileas a me: nequando taceas a me, et assimilabor descendentibus in lacum.<n>[[Psalmus huic. ]]  Per David aliquando intelligitur caput, id est, Christus; aliquando corpus, id est, Ecclesia; interdum utrumque simul, id est, totus Christus intelligitur, ut hic. CASS. Psalmus tertius, qui breviter de passione et resurrectione. ID. Hic proponitur Christus et si adeo dignus non in se confidere, sed totum a Deo petere; utile exemplum justis. [[Ad te, Domine. ]]  ID. Oratio tempore passionis habita. [[Ne sileas. ]]  Minus est in Hebræo, etc., usque ad et a morte resuscitationem. [[Ne sileas, ]]  etc., [[et assimilabor, ]]  etc. HIER. Ex eo, quod verbum mihi semper unitur, non talis homo sum quales cæteri, qui nascuntur in profundam miseriam sæculi. AUG. Ubi quasi si sileas non cognoscitur verbum tuum.</n><pb/>


text:
Exaudi, Domine, vocem deprecationis meæ dum oro ad te; dum extollo manus meas ad templum sanctum tuum.<n>[[Ad templum. ]]  CASS. Secundum morem Judæorum, quibus præceptum est ut ubicunque essent ad illam partem orarent, ubi Jerusalem esse scirent: quod et Jesus legem implens fecit. Vel ad cœlum, unde auxilium speramus.</n><pb/>


text:
Ne simul trahas me cum peccatoribus, et cum operantibus iniquitatem ne perdas me; qui loquuntur pacem cum proximo suo, mala autem in cordibus eorum.<pb/>


text:
Da illis secundum opera eorum, et secundum nequitiam adinventionum ipsorum. Secundum opera manuum eorum tribue illis; redde retributionem eorum ipsis.<n>[[Da illis. ]]  Ibid. Prædicere est, non optare, secundum quod intenderunt, non secundum quod inde pervenit: vel optat justitiam Dei in hoc servari.</n><pb/>


text:
Quoniam non intellexerunt opera Domini, et in opera manuum ejus destrues illos, et non ædificabis eos.<n>[[Quoniam non, ]]  etc. ID. Et si deessent opera, hoc sufficeret damnationi, quod non intellexerunt per legem et Prophetas, quæ invisibiliter Deus operatur per me, nec etiam visibilia. [[Destrues. ]]  AUG. Ut nihil mihi noceat, nec post Ecclesiæ tuæ, vel meæ. [[Benedictus. ]]  CASS. Auditus in resurrectione gratias agit, subdens de salute credentium. [[Dominus. ]]  ID. Idem qui adjutor meus, et protector est fortitudo plebis, quæ in eo confidit, et protector ne lædantur, et tu, o Domine:</n><pb/>


text:
Dominus adjutor meus et protector meus; in ipso speravit cor meum, et adjutus sum: et refloruit caro mea, et ex voluntate mea confitebor ei.<pb/>


text:
Psalmus David, in consummatione tabernaculi. [Afferte Domino, filii Dei, afferte Domino filios arietum.<n>[[Psalmus David in consummatione. ]]  ID. Arca a Philistæis reducta, etc., usque ad ut se offerant tali consummatori. [[Afferte Domino. ]]  ID. Prius monet sacrificia offerre. [[Filios arietum. ]]  AUG. Quia non deest impugnatio, etc., usque ad et septuaginta duo discipuli ad prædicandum missi significantur. [[Vox Domini. ]]  CASS. Prædicatio Christi intus mentes terruit, quod est, spiritum timoris dedit Judæis et gentibus. GREG. Iste ab imo ascendit, id est, spiritu timoris ad spiritum sapientiæ, etc., usque ad id est, spiritualem intellectum, hos Dominus concutit. HIER. Ut agricola sterilem terram, etc., usque ad et dabit virtutem, et eamdem benedicet in pace æterna.</n><pb/>


text:
Afferte Domino gloriam et honorem; afferte Domino gloriam nomini ejus; adorate Dominum in atrio sancto ejus.<pb/>


text:
Vox Domini super aquas; Deus majestatis intonuit: Dominus super aquas multas.<n>[[Vox Domini super aquas, ]]  etc. CASS. De constitutione Ecclesiæ, ubi virtutes Spiritus sancti cum magno præconio enumerat. [[Libani. ]]  Libanus interpretatur candidatio. [[Cedri Libani, ]]  id est, alti homines in terrenis elati, quos Deus confringendo comminuet, id est, de superbia ad se per dilectum filium reducet: et hoc spiritu fortitudinis comminuet, sicut unicornis captus comminuitur.</n><pb/>


text:
Vox Domini intercidentis flammam ignis;<n>[[Desertum. ]]  CASS., AUG. Judaicum populum, etc., usque ad unde emanat aqua viva.</n><pb/>


text:
Psalmus cantici, in dedicatione domus David.<n>[[Psalmus cantici in dedic. ]]  AUG. Supra de consummatione tabernaculi tempore belli: hic autem est psalmus lætitiæ, quia domus dedicatur, id est, confirmatur, quæ in æterna pace manebit: corpore innovato non tantum Christi, sed etiam totius Ecclesiæ. Totus Christus loquitur in hoc psalmo, quia quædam capiti, quædam corpori, quædam utrique conveniunt. ID. Psalmus breviter de passione et resurrectione: ut passio non terreat quos spes resurrectionis lætificat. [[Domus David. ]]  CASS. Totus Christus sponsus, etc., usque ad secundum statum futurum quando in ea quiescitur. CASS. Primo agit de dedicatione sua: et jubet sanctos idem sperantes laudes dicere.</n><pb/>


text:
Domine Deus meus, clamavi ad te, et sanasti me.<n>[[Domine, Deus meus, clamavi ad te, ]]  etc. AUG. Christus, etc., usque ad sed non in dedicatione.</n><pb/>


text:
Domine, eduxisti ab inferno animam meam; salvasti me a descendentibus in lacum.<n>[[In lacum. ]]  HIER. Id est, de lacu inferni, ubi animæ peccatorum sunt, ne, sicut illi, præceps caderem in mortem.</n><pb/>


text:
Psallite Domino, sancti ejus; et confitemini memoriæ sanctitatis ejus.<n>[[Confitemini, ]]  etc. AUG. Quia ex bonitate et sanctitate sua, non nostra memor fuit nostri.</n><pb/>


text:
Quoniam ira in indignatione ejus, et vita in voluntate ejus: ad vesperum demorabitur fletus, et ad matutinum lætitia.<n>[[Quoniam ira. ]]  ID. Id est, vindicta, qua vindicavit in nos primum peccatum, quod morte solvistis. [[Ad vesperum. ]]  ID. Quia ira, etc., usque ad id est, tempore gratiæ post tempus ante legem, et sub lege. HIER. [[Ad vesperum. ]]  Quia passo et sepulto Domino, Apostoli et mulieres in fletu et gemitu morabantur. [[Et ad matutinum lætitia. ]]  Quia mane venientes ad sepulcrum, gloriam resurrectionis ab Angelis acceperunt. [[Fletus. ]]  CASS. Demorabitur hominibus respicientibus ad vesperum, quo Adam declinavit, et a paradiso exivit: sed lætitia erit respicientibus ad matutinum, quo Christus surrexit.</n><pb/>


text:
Ego autem dixi in abundantia mea: Non movebor in æternum.<n>[[Ego autem. ]]  Quomodo ante dedicationem egerit et eam meruerit. AUG., CASS. Vespere facit. Sed ego, dum in paradiso esset mihi abundantia, dixi: Non movebor ab hoc bono, credens diabolo dicenti: [[Non morte morieris]]  Gen. 3.. Sed, o Domine, in [[voluntate tua præstitisti decori meo virtutem; ]]  quod est, non ex me bonus eram et fortis, sed ex te. Quod ut ostenderes: [[Avertisti faciem tuam, ]]  hoc est, foras misisti me de paradiso: jam vero hic positus [[clamabo ad te, ]]  etc.</n><pb/>


text:
Domine, in voluntate tua præstitisti decori meo virtutem; avertisti faciem tuam a me, et factus sum conturbatus.<n>[[Avertisti. ]]  CASS. Deus a Christo faciem, exponendo eum passioni et morti; et sic Christus turbatus est: [[Tristis est anima mea usque ad mortem. ]]  Matth. 16. [[Conturbatus. ]]  AUG. Quod tempus conturbationis et miseriæ recolens, et in eo positus, audio vocem capitis pro me morituri, dicentis: [[Ad te, Domine, clamabo. ]]</n><pb/>


text:
Quæ utilitas in sanguine meo, dum descendo in corruptionem? numquid confitebitur tibi pulvis, aut annuntiabit veritatem tuam?<n>[[Quæ utilitas in sanguine meo. ]]  ID. Necessitatem ostendit per quam non sinit eum descendere in corruptionem. [[Dum descendo in corruptionem. ]]  Si enim statim non resurgo, et corpus corrumpitur, nemini annuntiabo, nullum lucrabor. Confessio gemina est, nunquam sine ea simus: quando male est nobis in tribulationibus, confiteamur peccata nostra; quando bene est, in exsultatione justitiæ confiteamur laudem Deo.</n><pb/>


text:
Audivit Dominus, et misertus est mei; Dominus factus est adjutor meus.<n>[[Audivit Dominus. ]]  CASS. Quomodo eam accepit, scilicet dedicationem, pertractat. Dixit: Clamabo, deprecabor, sed me deprecantem exaudivit Dominus.</n><pb/>


text:
In finem. Psalmus David, pro extasi.<n>[[In finem psalmus. ]]  AUG. Exstasis hic accipitur pavor perturbati populi de persecutione omnium gentium, et defectu fidei per orbem. CASS. Contra pavorem spes et oratio præmittitur, etc., [[usque ad: Erunt duo in carne una]]  Gen. 2., ergo et in voce una. AUG. Prior loquitur Redemptor, inde redempti, gratias agentes. Inde diu de perturbatione Prophetæ vox interponitur prope finem, et in fine. Hic describitur humiliatio Christi martyrumque: unde sequitur exaltatio.</n><pb/>


text:
[In te, Domine, speravi; non confundar in æternum: in justitia tua libera me.<n>[[In te, Domine, speravi, ]]  etc. ID. Est confusio æterna, de qua liberari petit: et est temporalis ad horam, scilicet quæ prodest.</n><pb/>


text:
Inclina ad me aurem tuam; accelera ut eruas me. Esto mihi in Deum protectorem, et in domum refugii, ut salvum me facias:<n>[[Accelera. ]]  ID. In faciendis, in solvendis animabus et hujusmodi, ut eruas tertia die, non differas in communem resurrectionem; quod ut sit, esto mihi protector tantus, quantum decet esse Deum. [[Esto mihi. ]]  Dixit: Justitiam da, etc., usque ad affirmat liberationem.</n><pb/>


text:
Educes me de laqueo hoc quem absconderunt mihi, quoniam tu es protector meus.<n>[[Educes. ]]  CASS. De morte ad superna, ut frustra sint Judæorum consilia. [[De laqueo quem absconderunt. ]]  AUG. Per duas portas diabolus tentat, etc., usque ad unde: [[Educes me de laqueo. ]]</n><pb/>


text:
In manus tuas commendo spiritum meum; redemisti me, Domine Deus veritatis.<n>[[In manus. ]]  CASS. Nota eum hic loqui qui in passione eadem verba protulit. AUG. [[In manus. ]]  Ex his verbis quæ in cruce dixit, admonet se in hoc psalmo locutum esse.</n><pb/>


text:
Exsultabo, et lætabor in misericordia tua, quoniam respexisti humilitatem meam; salvasti de necessitatibus animam meam.<n>[[Ego autem, in Domino, ]]  etc. CASS. De gaudio, quia sperat in Domino, qui odit vanos. [[Exsultabo et lætabor. ]]  Exsultare est cum magna alacritate animi gaudere: lætari, temperata affectione. [[Humilitatem meam. ]]  Pro infirmitate, et pro ipsa virtute humilitatis accipit. [[Necessitatibus. ]]  AUG. [[Necessitates]]  sunt infinitæ, etc., usque ad et in futuro plenarie.</n><pb/>


text:
Nec conclusisti me in manibus inimici: statuisti in loco spatioso pedes meos.<n>[[In loco spatioso. ]]  CASS. Locus spatiosus libere eundi ad patriam virtutum, charitas: sed, quia caro infirma, et urgent mala: [[Miserere mei, Domine. ]]  Jam pavor enarratur, id est, quot et quanta ea perturbant, contra quæ est oratio, [[Tribulor. ]]  AUG. Cum prius dixit: [[Statuisti in loco spatioso, ]]  etc. Sed aliis locus spatiosus, ex liberationis gratulatione; aliis ex tribulatione, angustia. [[Conturbatus. ]]  Irascitur pro peccatis palearum, etc., usque ad nam vita perfectorum est profectus aliorum. [[In ira oculus. ]]  In ira persecutorum, etc., usque ad ut ab omnibus gradibus quæratur Deus. CASS. Vel intellectus turbatur, et animus confunditur, etc., usque ad nec in animo, nec in corpore ulla potest esse hominis præsumptio. AUG. Ira per vitium oculum mentis cæcat; ira per zelum turbat: quia et hæc, concussa mente, contemplationem dissipat, quæ non est nisi inquieta mente; sed inde post paululum plus proficit ad videndum.</n><pb/>


text:
Miserere mei, Domine, quoniam tribulor; conturbatus est in ira oculus meus, anima mea, et venter meus.<pb/>


text:
Quoniam defecit in dolore vita mea, et anni mei in gemitibus. Infirmata est in paupertate virtus mea, et ossa mea conturbata sunt.<n>[[Paupertate. ]]  ID. Vel [[egestate. ]]  Egeo sanitate corporis, nec parcitur cruciatibus. Egeo resolutione, et parcitur morti; et in hoc infirmata est fiducia mea.</n><pb/>


text:
Super omnes inimicos meos factus sum opprobrium, et vicinis meis valde, et timor notis meis; qui videbant me foras fugerunt a me.<n>[[Super omnes inimicos meos. ]]  ID. Pejus paganis et Judæis vivunt, etc., usque ad pro quibus timent et noti, ne omnes tales sint. CASS. Vel apud omnes inimicos, vel majori opprobrio habitus, quam illi qui digni eo; et [[vicinis, ]]  parentibus, vel jam credituris; et [[notis, ]]  familiaribus.</n><pb/>


text:
Ipsi David intellectus. [Beati quorum remissæ sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata.<n>[[Intellectus David. ]]  AUG. Psalmus de gratia qua Christiani sumus, ut ait Apostolus Rom. 4.. Incipit ergo per indulgentiam hic psalmus contra vitium hominum agens, qui peccata nesciunt vel defendunt, et merita jactant. CASS. Contra vitium ergo hominum hic psalmus opponitur, etc., usque ad in quo stantes confirmat. [[Beati quorum remissæ sunt, ]]  etc. AUG. Non in quibus non invenit peccatum, sed quibus remitit. [[Iniquitates. ]]  Dicit fomitem peccati, scilicet concupiscibilitatem, etc., usque ad sed ut peccatum ultra non sit. HIERON. Iniquitates, ante fidem et baptismum: peccatum, post fidem et baptismum.</n><pb/>


text:
Beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum, nec est in spiritu ejus dolus.<n>[[Beatus vir. ]]  HIERON. Cui remittit Deus, non enim per se. Tegit, ne in judicio reveletur; et sic non imputabitur ad pœnam. Non est dolus qui se accusat: corde tenet quod ore fatetur hic. [[Beatus: ]]  quia olim non confitens Deo, veni in peccatum, dum clamarem, si quid boni egi.</n><pb/>


text:
Quoniam tacui, inveteraverunt ossa mea, dum clamarem tota die.<n>[[Tacui. ]]  AUG. Qui non vult confiteri peccata, laborat sine causa in defensione peccatorum: in quo cum et jactet merita, amplius deficit fortitudo. CASS. [[Beatus cui non imputavit. ]]  Aliis, qui gravia habent, Deus imputat; aliis per misericordiam non imputat, etsi habent aliqua, his scilicet qui non justos se prædicant, cum sint mali, sed se agnoscentes satisfaciunt, modo hoc profiteor, sed olim: [[Quoniam tacui, ]]  etc. AUG. Vel, [[tacui, ]]  voce peccatum, [[dum clamarem tota die: ]]  dum pœna peccati, vel interior excæcatio ostenderet me peccatorem, vel dum prava vita me tacente clamaret, si quid boni egi. [[Dum clamarem tota die, ]]  etc. Etsi non sit sibi conscius quis, non tamen justus: quia delicta quis intelligit? Unde: [[Est justus qui perit in justitia sua. ]]  Et Apostolus: [[Nihil mihi conscius sum, ]]  etc.</n><pb/>


text:
Quoniam die ac nocte gravata est super me manus tua, conversus sum in ærumna mea, dum configitur spina.<n>[[Configitur spina. ]]  CASS. [[Spina, ]]  quæ totum corpus erigit, id est, superbia. AUG. Item [[ærumna, ]]  etc., [[usque ad: in manibus temulenti. ]]</n><pb/>


text:
Delictum meum cognitum tibi feci, et injustitiam meam non abscondi. Dixi: Confitebor adversum me injustitiam meam Domino; et tu remisisti impietatem peccati mei.<n>[[Delictum meum. ]]  Diapsalma. Confessio, unde venia, sicut supra de rectione inveteratio. [[Feci cognitum. ]]  CASS. [[Dixi]]  enim prius, etc., usque ad et Deus audit.</n><pb/>


text:
Pro hac orabit ad te omnis sanctus in tempore opportuno. Verumtamen in diluvio aquarum multarum, ad eum non approximabunt.<n>[[Pro hac orabit. ]]  ID. Diapsalma. pœnitudinem commendans, omnibus sanctis dicit communem; quam variæ sectæ respuunt, contra quas ad Deum refugit. AUG. [[Pro hac. ]]  Inde orat omnis sanctus, quia dimisisti, aliter non esset sanctus. [[Tempore, ]]  etc. Tempus est gratiæ, lex premens, convincens reos, cœgit clamare, gratia sanat. [[Verumtamen in diluvio, ]]  etc. AUG. Licet sanctus oret, etc., usque ad sanctus orabit, dicens: [[Tu es refugium. Ad eum. ]]  Deum, mutat enim personam ut sæpe. Non appropiant qui dicunt fatum facit peccare, vel fortuna, quæ omnia regit, vel gens tenebrarum, quæ Deo rebellat.</n><pb/>


text:
Tu es refugium meum a tribulatione quæ circumdedit me; exsultatio mea, erue me a circumdantibus me.<pb/>


text:
Intellectum tibi dabo, et instruam te in via hac qua gradieris; firmabo super te oculos meos.<n>[[Intellectum tibi dabo. ]]  ID. Diapsalma. Respondetur pœnitenti: [[Intellectum tibi dabo, ]]  etc. Ecce psalmus intelligentiæ, ne putetur supplicans negligi, teste Deo. [[Tu, erue. ]]  CASS. Qui promisisti, [[intellectum tibi dabo. ]]  Vel respondet Christus pœnitenti: Lætus finis, dat Deus intellectum: unde alios adhortatur ad idem.</n><pb/>


text:
Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus. In camo et freno maxillas eorum constringe, qui non approximant ad te.<n>[[Nolite fieri sicut equus et mulus, ]]  etc. AUG. Accepto intellectu, convertit se iste pœnitens ad superbos peccata defendentes: ergo vos, quos invito, etc. [[Equus, ]]  gentilis indomitus; [[mulus, ]]  Judæus piger ad credendum. CASS. [[Equus, ]]  sine discretione sessorum; [[mulus, ]]  quælibet onera accipit, etc., usque ad id est, jactantiam de viribus suis. [[Maxillas. ]]  Vel, [[maxillas]]  quibus mandunt, id est, parcius, da victualia, ut necessitate coacti redeant. AUG. Vel hic confringes, et in futuro erunt multa flagella. Vel: [[Nolite fieri sicut equus, ]]  quia multa flagella hic et in futuro. [[Qui non approximant ad te. ]]  CASS. Sunt enim qui, si peccant carnis imbecillitate, a piis precibus non recedunt.</n><pb/>


text:
Multa flagella peccatoris; sperantem autem in Domino misericordia circumdabit.<n>[[Multa flagella peccatoris, ]]  etc. AUG. Post frenum adduntur flagella ad domandum, ne sit de illis impunitis quibus modo vaga datur licentia viæ suæ: sic iste supra dixit se domitum.</n><pb/>


text:
Psalmus David. [Exsultate, justi, in Domino; rectos decet collaudatio.<n>[[In finem. ]]  CASS. Hic propheta potentiam et facta Dei enumerat, et sic ad laudem Dei invitat; primo, justos et rectos monet laudare, quia exsultare in illo nisi laudando non possumus: rectos, inquit, decet collaudatio. [[Exsultate, ]]  etc. AUG. Curvus laudat Deum quando sibi bene est; blasphemat quando male: rectus semper ut Job.</n><pb/>


text:
Confitemini Domino in cithara; in psalterio decem chordarum psallite illi.<n>[[Cithara. ]]  ID. Ab inferiori sonat, et ex terra est, unde laudemus, id est, prosperitas et adversitas, quæ ab eo sunt nobis. [[In psalterio. ]]  Dum attendis superiora quæ tibi dedit, cœlestem doctrinam. Per [[citharam]]  caro, per [[psalterium]]  charitas intelligitur: ad quæ decem præcepta legis pertinent: tria in prima tabula ad Deum, septem in secunda ad proximum.</n><pb/>


text:
Cantate ei canticum novum; bene psallite ei in vociferatione.<n>[[Cantate ei, ]]  etc. Quasi, quid plus dicam? de incarnatione specialiter lætamini. [[Canticum novum. ]]  CASS. Quia non sufficit, nisi abundet justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisæorum Matth. 5.. [[Cantate canticum novum. ]]  De incarnatione, de qua mundus exsultat, de qua Angeli cantaverunt.</n><pb/>


text:
Quia rectum est verbum Domini, et omnia opera ejus in fide.<n>[[Quia rectum est. ]]  Modum laudis exposuit: nunc cur sit laudandus? [[Et omnia opera. ]]  AUG. Ne quis putet se meritis ad fidem venisse, cum in fide sint omnia opera quæ diligit Deus, id est, remunerat, ID. quia non nisi in fidelibus operatur; unde: [[Fides tua te salvum fecit]]  Matth. 10.. Vel, omnia opera sunt recta, etc., usque ad quia remanet iniquus, et ideo nequior, quia justum favere sibi videt. [[In fide. ]]  Quasi exterioribus, si causa justitiæ fuerit fidelis, interiorem fidem adjiciet ille, quem non cognoscens timuit; unde: quis non dabit ei quæ sua sunt, qui in alieno fidelis fuit? AUG. Fidelis est Deus dans homini quod promisit: fidelis est homo credens promittenti, ex promisso vero Deus est nobis debitor.</n><pb/>


text:
Diligit misericordiam et judicium; misericordia Domini plena est terra.<n>[[Terra. ]]  ID. Ecclesia ubique terrarum.</n><pb/>


text:
Verbo Domini cæli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum.<n>[[Verbo. ]]  Id est sapientia Dei Patris, [[Cœli. ]]  Apostoli instructi sunt plene, cum eo etiam corporaliter conversando: et post, [[omnis virtus eorum]]  habita roborata est spiritu Filii, per cœlos firmatos congregat et consolidat in unitate fidei, spei et charitatis. [[Uter, ]]  Ecclesia, in qua est caro mortua. [[Etiam abyssos, ]]  id est, profundos tenebris vitiorum, ponit inter eos, qui sunt thesaurus, unde alios ditat sapientia. AUG. [[Terra. ]]  Cœli non indigent misericordia, etc., usque ad quod operatur. [[Virtus eorum. ]]  Cum inter lupos essent, etc., usque ad licentia.</n><pb/>


text:
Congregans sicut in utre aquas maris; ponens in thesauris abyssos.<n>[[Sicut in utre. ]]  CASS. Ad litteram: sicut littoribus mare, claudit in Ecclesia fluctuantes populos; et in thesauris sapientiæ suæ ponit profundas altitudines, ut probet quis Scripturas pietatis studio inquirat.</n><pb/>


text:
Timeat Dominum omnis terra; ab eo autem commoveantur omnes inhabitantes orbem.<n>[[Timeat omnis terra. ]]  ID. Ecclesia de mari, etc., usque ad sed Dominum timeat terra. Timeat, imo commoveantur manu misericordiæ a similitudine dormientis. [[Ab eo, ]]  quia ipse creavit: et ideo utiliter administrat, quia et a diabolo aliquid commovetur, sed quod a Deo utiliter, ideo [[ab eo. Commoveantur. ]]  AUG. Non terroribus hominum, etc., usque ad potestatem non nisi a Deo.</n><pb/>


text:
Quoniam ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit et creata sunt.<n>[[Dixit et facta sunt. ]]  Creationem simul et formationem notat. Mandavit recreationem.</n><pb/>


text:
Dominus dissipat consilia gentium; reprobat autem cogitationes populorum, et reprobat consilia principum.<n>[[Dissipat consilia. ]]  CASS. Ne habeant effectum consilia contra se, ut Judæorum, et contra suos. [[Gentium. ]]  Dum idololatriam destruxit. [[Populorum. ]]  Judæorum, quorum voluntas, etsi impleta, tamen resurrectione est reprobata. [[Principum. ]]  Tyrannorum vel dæmonum.</n><pb/>


text:
Consilium autem Domini in æternum manet; cogitationes cordis ejus in generatione et generationem.<n>[[Consilium autem Domini, ]]  etc. ID. Incarnationis arcanum in quo consuluit homini. [[Manet in æternum. ]]  Quia ad æternam salutem nobis obtinendam. [[Cogitationes. ]]  Prædestinatio, in qua omnia reposita sunt, quæ et sic permanent, ut prævisa sunt.</n><pb/>


text:
Davidi, cum immutavit vultum suum coram Achimelech, et dimisit eum, et abiit.<n>[[Psalmus David. ]]  AUG. Loquitur Christus, et in eo Christianus: docet humilitatem, dum commendat corpus et sanguinem. [[Cum immutavit vultum]]  Christus, id est, sacrificium, [[coram]]  Judæis, qui regnum patris sui David sunt, juxta illud: [[Et dabit illi Dominus sedem David, ]]  Ecclesia est regnum Patris.</n><pb/>


text:
[Benedicam Dominum in omni tempore; semper laus ejus in ore meo.<n>[[Benedicam. ]]  CASS. Psalmus secundus per alphabetum imperfectum, etc., usque ad glorificatur cum ipso.</n><pb/>


text:
In Domino laudabitur anima mea: audiant mansueti, et lætentur.<n>[[In Domino laudabitur anima mea. ]]  ID. Sua enim laus est prædicatio Domini sui, ut bonus famulus de bona fama Domini sui glorietur. [[Mansueti. ]]  Non docti, non jejunantes, quia sunt superbi: sed mansueti, quia temperantiam habent omnium rerum. Mansueti, non de sua intelligentia superbientes; non jugum Dei, indomitorum more, ferentes.</n><pb/>


text:
Magnificate Dominum mecum, et exaltemus nomen ejus in idipsum.<n>[[Magnificate Dominum. ]]  Spiritualis gratia non vult sola facere quod multis proficit; unde vocat alios: [[Magnificate]]  ut invitatos traheret, dicit, quæ inde bona sibi: [[Exquisivi Dominum. Ex omnibus. ]]  Non possunt particulatim dici quanta impetravit qui non aliud quam Deum quæsivit. [[Accedite. ]]  CASS. Jam particulatim de novo vultu admonet sanctos. Quasi, [[Magnificate: ]]  et si in primis in jucundum accedite. Vel, [[Magnificate, ]]  et quo ordine? ecce: [[Accedite]]  per fidem. AUG. Accedite fide inhærendo, et duobus pedibus geminæ charitatis currendo. CASS. Præmissis laudibus, ad communionem hortatur. [[Non confundantur. ]]  AUG. Quidquid hic fiat justo, non erubescit, quia semper superior apud Deum: superbus vero in adversis erubescit, quia ad Deum non accessit.</n><pb/>


text:
Iste pauper clamavit, et Dominus exaudivit eum, et de omnibus tribulationibus ejus salvavit eum.<n>[[Pauper. ]]  CASS. [[Iste]]  spiritualis hic est, quia accedit et illuminatur, nec erubescet; quia, quando clamat, liberatur ab omnibus angustiis sæculi in obitu, dum jam transit ad Deum.</n><pb/>


text:
Immittet angelus Domini in circuitu timentium eum, et eripiet eos.<n>[[Immittet Angelum. Accedite, ]]  et sicut iste pauper clamavit et exauditus est, eodem modo [[immittet Angelum, ]]  etc. AUG. [[Immittet Angelum. ]]  Alii interpretes sic transtulerunt: [[Circumdat Angelus Domini in gyro timentes eum. ]]  Angelus de cœlo, vel homo, qui est minister voluntatis Dei. Mendosi codices habent. [[Immittet Angelum Dominus. ]]</n><pb/>


text:
Gustate et videte quoniam suavis est Dominus; beatus vir qui sperat in eo.<n>[[Gustate et videte. ]]  Hic aperte de sacramento quod ferebat manibus. [[Gustate]]  carnem et sanguinem Christi. [[Suavis est Dominus. ]]  ID. Et dulcis: quia est vita sumenti, pellens omnes molestias in futuro, id est: Sperate per hoc vitam æternam. CASS. Et quia Deus est vita, caro quam sibi univit est vivificatrix.</n><pb/>


text:
Timete Dominum, omnes sancti ejus, quoniam non est inopia timentibus eum.<n>[[Omnes sancti ejus. ]]  CASS. Nullus, licet bene meritus, ab hoc desistet, non securitatem præsumat. [[Quoniam. ]]  AUG. Pascebat Dominus contemnentem se, et deseret timentem. Promittit autem non superflua, sed necessaria. [[Non est inopia. ]]  Quia etiam in præsenti habent quantum exigit natura.</n><pb/>


text:
Divites eguerunt, et esurierunt; inquirentes autem Dominum non minuentur omni bono.<n>[[Divites eguerunt et esurierunt. ]]  CASS. Quia fidem non habent. [[Esurierunt, ]]  quia corpore Domini non satiantur. Quid enim habent, qui Deum non habent? Vel, [[divites eguerunt, ]]  id est, carebunt summo bono, licet esuriant, id est, desiderent. Sed toto studio quærentes sine imminutione habebunt bonum, quod est omne bonum.</n><pb/>


text:
Venite, filii; audite me: timorem Domini docebo vos.<n>[[Venite, filii, audite me. ]]  Diapsalmus. Tractatis Ecclesiæ sacramentis, admonet eos qui extra sunt, qui prima rudimenta fidei capiunt, ne nomen timoris horreatur addit: [[Docebo vos, ]]  filios timorem Domini, ut rem utilem. CASS. Jam et incipientes monet a quibus abstineant.</n><pb/>


text:
Quis est homo qui vult vitam; diligit dies videre bonos?<n>[[Dies videre bonos. ]]  Quia omnes fatentur se velle.</n><pb/>


text:
Prohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum.<n>[[Prohibe. ]]  ID. Nota quod prius cohiberi linguam dicit, quoniam, cum loqui volumus, ante commovemus labia, quæ mox sequuntur linguæ motus. [[Prohibe]]  qui vitam cupis. Ecce quomodo debeant timere.</n><pb/>


text:
Diverte a malo, et fac bonum; inquire pacem, et persequere eam.<n>[[Diverte a malo. ]]  CASS. Hoc culpam vitat, etc., usque ad aliter in futuro non capietur.</n><pb/>


text:
Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum.<n>[[Oculi Domini, ]]  etc. ID. De retributionibus bonorum et malorum, ne in periculis justus aliqua dubietate mollescat. [[Oculi Domini. ]]  Nec ex infirmitate tua diffidas, quia [[oculi. ]][[In preces. ]]  ID. Celeritas audiendi, cum in ipsis auditor habitat.</n><pb/>


text:
Vultus autem Domini super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum.<n>[[Memoriam. ]]  AUG. Ut nec mentio, etc., usque ad quæ admiserunt.</n><pb/>


text:
Clamaverunt justi, et Dominus exaudivit eos; et ex omnibus tribulationibus eorum liberavit eos.<pb/>


text:
Juxta est Dominus iis qui tribulato sunt corde, et humiles spiritu salvabit.<n>[[Juxta est Dominus. ]]  Liberavit: nam pronus est ad hoc, quia [[juxta est; ]]  vel, est allusio ad clamorem.</n><pb/>


text:
Multæ tribulationes justorum; et de omnibus his liberabit eos Dominus.<n>[[Multæ tribulationes justorum. ]]  Sicut et in Novo Testamento, [[juxta est, et salvabit, ]]  quod necesse est, quia [[multæ tribulationes. ]]  CASS. [[Multæ; ]]  a diabolo, ab invidis hominibus, et a se. [[Liberabit. ]]  AUG. Non corporaliter, sed dando eis patientiam: vel, liberabit spiritualiter.</n><pb/>


text:
Custodit Dominus omnia ossa eorum: unum ex his non conteretur.<n>[[Ossa. ]]  ID. Virtutes. [[Et unum, ]]  etc., ut nec patientia pereat.</n><pb/>


text:
Mors peccatorum pessima; et qui oderunt justum delinquent.<n>[[Pessima. ]]  ID. Non modo mala, etsi in divitiis, et odoribus, et lamentis hominum finiatur, tamen pessima est, quia in peccatis ad infernum trahit. [[Qui oderunt. ]]  Quorum? Non omnium, quia peccatores; sed eorum qui oderunt justum, qui justificat, id est, Christum, per quem qui non reconciliatur perit: sed [[redimet animas, ]]  secundum quas est mors pessima.</n><pb/>


text:
Ipsi David. [Judica, Domine, nocentes me; expugna impugnantes me.<n>[[Judica, Domine. ]]  CASS. Incipit ab oratione pro utraque parte pugnæ, cum commemoratione culpæ, et erat unicuique quod meretur, ostendens quanta tulit ab adversariis, et pœnas quæ eis pro iniquitate restituuntur.</n><pb/>


text:
Apprehende arma et scutum, et exsurge in adjutorium mihi.<n>[[Arma et scutum]]  HIER. Armis hostes percutit, scuto nos protegit. Scutum alibi dicit: [[bonæ voluntatis; ]]  arma nos sumus, quia ut nos ab eo, ita ipse armatur de nobis. AUG. Vel, anima Christi, quæ hostes debellavit, quæ nihil agit nisi Deus pugnet de ea. [[Arma apprehende. ]]  Fac me habere arma, doctrinam, miracula. [[Scutum. ]]  Constantiam. [[Exsurge. ]]  Fac uti acceptis.</n><pb/>


text:
Effunde frameam, et conclude adversus eos qui persequuntur me; dic animæ meæ: Salus tua ego sum.<n>[[Effunde. ]]  Me, qui modo sum in obscuro, clarifica ita evidenter, ut concludas et convincas, ne habeant quid oblatrent: et dicas animæ ita, ut omnes sciant quod salus ei; contra hoc, quod illi: [[Non est salus ipsi in Deo ejus]]  Psal.III. [[Frameam. ]]  AUG. Framea est anima justi. Abundantibus justis, framea effunditur, dum vita coruscat: unde concluditur hostis non habens de nobis male loqui. ID. Prophetia est non optatio, vel hoc de convertendis.</n><pb/>


text:
Confundantur et revereantur quærentes animam meam; avertantur retrorsum et confundantur cogitantes mihi mala.<pb/>


text:
Fiant tamquam pulvis ante faciem venti, et angelus Domini coarctans eos.<n>[[Fiant. ]]  ID. Prophetia: vel eo modo, quo Deus facit, justo judicio, non amaro animo. [[Tanquam pulvis ante faciem venti. ]]  CASS. A Deo dissoluti, ut nec invicem cohæreant, quos divina gratia non humectat.</n><pb/>


text:
Veniat illi laqueus quem ignorat, et captio quam abscondit apprehendat eum, et in laqueum cadat in ipsum.<n>[[Veniat illi laqueus quem ignorat. ]]  CASS. Vel in bono, [[laqueus]]  veritatis, quam peccator ignorat. [[Et captio quam abscondit. ]]  Id est, abscondita mors, scilicet Christi. [[Apprehendat eos. ]]  Ne scilicet suis sceleribus relinquantur. [[Et in laqueum cadat. ]]  Bonum quo a malis cohibeantur. [[In ipsum. ]]  Id est, ex ipsa morte. [[In ipsum. ]]  AUG. Non in alium, sed in eum, quem tetenderunt. Nemo enim malus, qui non prius sibi noceat.</n><pb/>


text:
Anima autem mea exsultabit in Domino, et delectabitur super salutari suo.<n>[[Anima autem mea exsultabit. ]]  CAS. Præmissa spe boni et gaudio, enarrat quam maligne erga benignum agat. [[In Domino. ]]  AUG. Quo nihil suavius: nec defecit, qui omnia fecit: ipsum ergo pete, et in illo habebis omnia.</n><pb/>


text:
Omnia ossa mea dicent: Domine, quis similis tibi? eripiens inopem de manu fortiorum ejus; egenum et pauperem a diripientibus eum.<n>[[Omnia ossa mea dicent. ]]  Carnales non habent verbum laudis et confessionis, quia infirma apud te penitus silent; sed fortia, te magnum laudant et tremunt. ID. [[Omnia ossa. ]]  Omnis fortitudo mentis, quia hoc alius dicere nequit, scilicet: o Domine, quis? etc., quasi nullus, quia ipse solus eripuit: [[Inopem de manu. ]]  CASS., AUG. Genus humanum [[inops, ]]  quia mortale; [[egenum, ]]  quia in sudore quærit panem; [[pauper, ]]  quia, de pura sapientia dejectus, tenuem et umbratilem habet rationem.</n><pb/>


text:
Surgentes testes iniqui, quæ ignorabam interrogabant me.<n>[[Surgentes testes iniqui. ]]  CASS. Dictis calamitatibus hominis, ne ipse Christus alienus ab eis videatur, passionem suam exponit. [[Quæ ignorabam. ]]  AUG. Peccata sunt, etc., usque ad sed non committendo.</n><pb/>


text:
Retribuebant mihi mala pro bonis, sterilitatem animæ meæ.<n>[[Retribuebant. ]]  ID. Cum ego attulissem fecunditatem, ipsi retribuebant sterilitatem: ego vitam, ipsi mortem retribuerunt; ego honores, ipsi contumelias; ego medicinam, ipsi vulnera. [[Sterilitatem. ]]  In ficu maledixit Dominus, ubi cum quæreret fructum non invenit, sed folia: sic in Synagoga verba non facta; unde: [[Qui prædicas non furandum, furaris. ]]</n><pb/>


text:
Ego autem, cum mihi molesti essent, induebar cilicio; humiliabam in jejunio animam meam, et oratio mea in sinu meo convertetur.<n>[[Cilicio. ]]  ID. Caro, cilicium, propter similitudinem carnis peccati. [[Oratio mea. ]]  CASS. Ut dixit: [[Pax vestra ad vos revertetur]]  Matth. 10.; ita ejus oratio, Judæis non accepta, ad eum rediit. [[In sinu meo. ]]  AUG. Sinus est secretum, in quo orare jubemur. Secretum vero Christi, divinitas, ad quam orat humanitas.</n><pb/>


text:
Quasi proximum et quasi fratrem nostrum sic complacebam; quasi lugens et contristatus sic humiliabar.<n>[[Quasi proximum et quasi fratrem, ]]  etc. Casus pro casu. Quasi: de proximo et fratre nostro, ita mihi complacebam, id est, de eorum affinitate gaudebam, qui me insequebantur. Ecce gratia pro odio, beneficium pro læsione. AUG. [[Quasi proximum. ]]  Hoc dicere convenit propinquanti ad Deum, et gaudenti, qui placet Deo, quasi fratri et proximo. [[Quasi lugens. ]]  CASS. Alii interpretes, [[quasi lugens mater filium, incurvabar super eos. Quasi lugens. ]]  Cum hæc omnia facerem, tamen nolebant converti; et tamen cum nollent converti, sic humiliabar, id est, dolebam, sicut pater lugens filium.</n><pb/>


text:
Et adversum me lætati sunt, et convenerunt; congregata sunt super me flagella, et ignoravi.<n>[[Et adversum, ]]  etc. Cum pie contristor, Judæi impie lætantur.</n><pb/>


text:
Dissipati sunt, nec compuncti; tentaverunt me, subsannaverunt me subsannatione; frenduerunt super me dentibus suis.<n>[[Dissipati sunt. ]]  CASS. Dissoluti, visis miraculis in passione, [[nec]]  tamen præ duritia [[compuncti. ]]  Vel, [[dissipati]]  per totum orbem: [[nec]]  tamen [[compuncti sunt, ]]  id est, pœnituerunt. Vel, [[dissipati, ]]  id est, divisi: alii dicunt quod bonus est, alii non. [[Tentaverunt me. ]]  AUG. Quæ capiti in cruce facta, corpori ubique fiunt. [[Frenduerunt. ]]  Mos sævitiæ, quando ratio deficit, dentibus frendet: et quod vult, tacens ostendit. In oratione finit hæc:</n><pb/>


text:
Domine, quando respicies? Restitue animam meam a malignitate eorum; a leonibus unicam meam.<n>[[Domine, quando respicies. ]]  ID. Quando videbimus vindictam de eis qui nobis insultant. [[Unicam meam. ]]  CASS. Unica est anima Christi, quæ sola immunis a peccato.</n><pb/>


text:
Confitebor tibi in ecclesia magna; in populo gravi laudabo te.<n>[[Confitebor tibi. ]]  AUG. Jam de fructu præmittit confessionem totius Ecclesiæ: inde precatur, cum commemoratione culpæ, confusionem persecutorum et exsultationem fidelium.</n><pb/>


text:
Non supergaudeant mihi qui adversantur mihi inique, qui oderunt me gratis, et annuunt oculis.<n>[[Non supergaudeant. ]]  ID. Repetit de passione, ut de pœna eorum addat. [[Annuunt. ]]  CASS. Quoniam vicissim se tacitis nutibus admonent ad decipiendum et tentandum.</n><pb/>


text:
Quoniam mihi quidem pacifice loquebantur; et in iracundia terræ loquentes, dolos cogitabant.<n>[[Loquentes. ]]  CASS. Id est, dum loquerentur pacifice. [[Iniracundia. ]]  Id est, exitialiter. Cogitat enim quis dolum qui non vult occidere: sed isti sic cogitabant, quia interficere volebant.</n><pb/>


text:
Et dilataverunt super me os suum; dixerunt: Euge, euge ! viderunt oculi nostri.<n>[[Et dilataverunt. ]]  ID. Prius annuentes, cogitantes dolos dilataverunt os suum, libera et aperta voce mortem inclamantes: Crucifige, crucifige.</n><pb/>


text:
Vidisti, Domine: ne sileas; Domine, ne discedas a me.<n>[[Vidisti, Domine. ]]  ID. Hoc dicitur, quando aliquid in memoriam revocare volumus: vidisti quoniam crudeles, ne sileas, ne differas dare sententiam.</n><pb/>


text:
In finem. Servo Domini ipsi David.<n>[[In finem sermo. ]]  CASS. Agit hic de errore quorumdam, etc., usque ad qui tamen imminet omnibus. Non est timor ante oculos: quia dolus, id est, quia carni obedit non Deo, cum ratio aliud insinuet, quod videat Deus etsi non alius: vel, quod videt ipse injustus, a Deo scit, ut inveniatur ab ipso eodem quod iniquitas sua est habenda odio apud Deum et omnes homines. ID. Primo, asserit mala esse ex homine.</n><pb/>


text:
[Dixit injustus ut delinquat in semetipso: non est timor Dei ante oculos ejus.<n>[[Dixit injustus, ]]  etc. CASS. Duo sunt genera peccantium: quia vel infirmitate carnis non possunt sequi jussa legis; vel blasphemi qui libere peccant, quasi Deus non curet hoc; unde est: [[Dixit, ]]  etc. AUG. Descriptio iniqui viri. [[Non est timor Dei. ]]  CAS. Quia dolus noluit studere legi, qua per ignorantiam excusetur.</n><pb/>


text:
Quoniam dolose egit in conspectu ejus, ut inveniatur iniquitas ejus ad odium.<n>[[Quoniam dolose. ]]  AUG. Multi inquirunt iniquitates suas, etc., usque ad nec excusantur de ignorantia.</n><pb/>


text:
Verba oris ejus iniquitas, et dolus; noluit intelligere ut bene ageret.<n>[[Verba. ]]  ID. Ostendit inquitatem, etc., usque ad ut bene ageret.</n><pb/>


text:
Iniquitatem meditatus est in cubili suo; astitit omni viæ non bonæ: malitiam autem non odivit.<n>[[In cubili. ]]  Id est, in corde, in quo sibi complacent opera mala; et hoc est, [[astitit omni viæ, ]]  cum studio et mora: invenit quidem, et scivit esse mala, sed tamen non odivit. [[Noluit. ]]  AUG. Non quod non potuit; perniciosius agit contra seipsum qui quod potest non vult. Sunt enim quædam quæ, etsi volunt, non intelligere homines possunt, ut: [[In principio erat Verbum, ]]  et ut tamen bene agerent, intelligere possunt. [[In cubili suo. ]]  ID. Id est, corde, ubi præcepit Dominus orare clauso ostio, etc., usque ad sapientia, scilicet carnis, quæ est inimica Deo.</n><pb/>


text:
Domine, in cælo misericordia tua, et veritas tua usque ad nubes.<n>[[Domine, in cœlo. ]]  Cass. Bona ex Deo per misericordiam. Quasi dicat: Mala sunt ex homine, sed bona ex misericordia. O Domine, in his, qui [[cœlum]]  sunt, id est, arcana scientes, est misericordia tua: et quod ipsi sunt [[nubes, ]]  est a te. AUG. Vel [[in cœlo, ]]  id est, misericordia, etc., usque ad nuntiat vero missa veritate sua. [[Usque ad nubes. ]]  Id est prædicatores, per quos tonat Deus nuntiando, coruscat miraculis, pluit doctrinis. Qui sunt etiam montes, quos prius sol luce vestit, quæ post, de eis et si non ab eis, ad infima vallium descendit: ministri enim sunt doctrinæ, sed Deus illuminat.</n><pb/>


text:
Justitia tua sicut montes Dei; judicia tua abyssus multa. Homines et jumenta salvabis, Domine,<n>[[Judicia tua. ]]  AUG. Quod horum misereris, hos excæcas; nulli sunt penitus scrutabilia: tamen utrosque salvas, hos corporaliter tantum, illos et spiritualiter, in quo magna misericordia.</n><pb/>


text:
quemadmodum multiplicasti misericordiam tuam, Deus. Filii autem hominum in tegmine alarum tuarum sperabunt.<n>[[Homines, ]]  etc. Etiam temporalia a Deo esse ostendit.</n><pb/>


text:
Inebriabuntur ab ubertate domus tuæ, et torrente voluptatis tuæ potabis eos:<n>[[Inebriabuntur. ]]  ID. Non potest res exprimi, sed per hanc similitudinem innuit, ut pleni mentem perdant, ne suos jam agnoscant patres, filios, cæterosque amicos. Vel, tunc in re ebrii, qui modo sperant. [[Torrente. ]]  Quasi: Impetus erit gratiæ et misericordiæ ad inebriandos. ID. [[Torrente. ]]  Non ut transitoria sit beatitudo, sed copiosa. Vel, voluntas tua in homine omnia rumpit obstacula. Vel, sapientia Christi torrens, quia subita et rapida.</n><pb/>


text:
quoniam apud te est fons vitæ, et in lumine tuo videbimus lumen.<n>[[Quoniam apud te est fons vitæ. ]]  CAS. [[Apud te, ]]  Christe, [[est fons, ]]  id est, initium omnis boni; et [[in tuo lumine, ]]  quia per ejus prædicationem videmus lumen Patris et Spiritus sancti, et ideo [[prætende, ]]  ut in hoc sæculo tutius eatur.</n><pb/>


text:
Psalmus ipsi David. [Noli æmulari in malignantibus, neque zelaveris facientes iniquitatem:<n>[[Psalmus David. ]]  Psalmus hic est quasi vestis Christi, quæ totum corpus ejus operiat præceptis, et protegat ab adversis, et quasi sinu consilii foveat. Potio contra illos qui murmurant de flore malorum, labore bonorum, quasi omnia casu agantur, ut mundo, spreto Deo, adhæreant. Monet igitur Ecclesia ne quis malignantes imitetur, sed quidquid boni speratur, a Domino postuletur, qui profutura et æterna dat.</n><pb/>


text:
quoniam tamquam fœnum velociter arescent, et quemadmodum olera herbarum cito decident.<n>[[Olera herbarum. ]]  AUG. Modo est hiems, etc., usque ad quia nondum apparuit quod erimus. AUG., CASS. Olera non hortorum, sed herbarum, id est, vilissima, quæ per agros sponte nascuntur. [[Fenum, ]]  nobiles, qui facile proficiunt; olera, mediocres: sed et illi cito arescunt, et hi decidunt.</n><pb/>


text:
Subditus esto Domino, et ora eum. Noli æmulari in eo qui prosperatur in via sua; in homine faciente injustitias.<pb/>


text:
Desine ab ira, et derelinque furorem; noli æmulari ut maligneris.<n>[[Desine. ]]  AUG. Ira subita, furor diutinus; sed utraque deserenda, per quæ peccatur. CASS. Hoc dicitur ei qui adhuc infirmus, etc., usque ad faciendo ad tempus floret.</n><pb/>


text:
Et adhuc pusillum, et non erit peccator; et quæres locum ejus, et non invenies.<n>[[Et adhuc pusillum, ]]  etc. AUG. Post istam vitam parvam, etc., usque ad nec vermem conscientiæ corrodentis sentiebat.</n><pb/>


text:
Observabit peccator justum, et stridebit super eum dentibus suis.<n>[[Observabit, ]]  etc. CASS. Dicto, quod boni non debent malos æmulari, etc., usque ad conatur occidere.</n><pb/>


text:
Psalmus David, in rememorationem de sabbato.<n>[[Psalmus David in rememoratione de sabbato. ]]  AUG., CASS. Ut peccatum, quod prorsus fugere nequimus, semper in memoria habeamus, ut nos ab eo saltem temperemus, hic pœnitentiæ inducit multis modis cruciatum, ita ut ipsum Job videatur proponere tironibus in exemplum, ut cruciatus amplectantur, minores quidem meritis, quibus ab æterna pœna liberamur. AUG. Sabbatum est requies æternitatis, quam perdere formidat peccati conscius, et habere desiderat graviter afflictus.</n><pb/>


text:
[Domine, ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me:<n>[[Domine, ne in furore tuo arguas me. ]]  Primum, captat misericordiam per pœnas summatim. [[Arguas me. ]]  CASS. Ut pœna sit a misericordia ad correctionem, non ab ira ad ultionem.</n><pb/>


text:
quoniam sagittæ tuæ infixæ sunt mihi, et confirmasti super me manum tuam.<n>[[Sagittæ. ]]  AUG. Vindictæ quas minabaris Adæ, dicens: [[In quacumque die comederitis, morte moriemini. ]]  Quia comedit, infixæ sunt et nobis; et non ad horam, sed [[confirmasti, ]]  ut sit usque in finem sæculi. AUG., CASS. [[Quoniam sagittæ. ]]  Numerat quæ patitur, etc., usque ad quod leviter potest lædi.</n><pb/>


text:
Non est sanitas in carne mea, a facie iræ tuæ; non est pax ossibus meis, a facie peccatorum meorum:<n>[[Non est sanitas, ]]  etc. AUG., CASS. Ab instantia vindictæ in Adam exertæ. Vel, timore futuræ iræ terretur, sic ut non sit sanitas in carne: more verecundi, qui futuris flagellis jam affligitur. Vel, a [[facie iræ, ]]  quia prævidi faciem iræ, id est, quod minaris, ne videam iram. [[Non est pax. ]]  Gravis dolor ad interiora pervenit a facie peccatorum, quia sanctus super pœnas corporis affligitur peccatis, putans se graviora mereri. [[Non est sanitas. ]]  CASS. Captat hic misericordiam a potestate judicis, et ab infirma persona. [[Non est pax ossibus. ]]  Accipit ossa pro carne. Et exponit quod dixerat, aliud addens: scilicet a [[facie peccatorum. ]]</n><pb/>


text:
quoniam iniquitates meæ supergressæ sunt caput meum, et sicut onus grave gravatæ sunt super me.<n>[[Supergressæ sunt. ]]  AUG. Vel sustulerunt, id est, quia iniquitas elevavit caput superbi contra Deum, Deus gravavit, ut fasce, et compressit ne jam erigatur.</n><pb/>


text:
Putruerunt et corruptæ sunt cicatrices meæ, a facie insipientiæ meæ.<n>[[Putruerunt. ]]  CASS. Narratio, in qua enumerantur miseriæ. [[Cicatrices meæ. ]]  AUG. Vel [[livores mei; ]]  alia littera, id est, peccata mea. Non est sanus qui cicatrices habet, quæ putruerunt et fetent: ut ab eis aversi adoremus sabbatum, et gemamus: [[Currentes cum sponso post odorem unguentorum. ]]</n><pb/>


text:
Miser factus sum et curvatus sum usque in finem; tota die contristatus ingrediebar.<n>[[Miser factus sum. ]]  ID. Dicto qualiliter iniquitates supergressæ, dicit quomodo aggravatæ.</n><pb/>


text:
Quoniam lumbi mei impleti sunt illusionibus, et non est sanitas in carne mea.<n>[[Quoniam lumbi. ]]  CASS., AUG. Non solum mea infirmitate pecco, sed et diabolus, qui corpus affligit et animam fatigat vanis imaginationibus; et per hoc non est iterum sanitas, sicut et supra per sagittas. AUG. [[Lumbi, ]]  vel, anima impleta est, etc., usque ad cum videbimus veritatem ut est.</n><pb/>


text:
Afflictus sum, et humiliatus sum nimis; rugiebam a gemitu cordis mei.<n>[[Rugiebam a gemitu. ]]  CASS., AUG. [[Gemitus]]  corde, [[rugitus]]  voce: a similitudine bestiarum, quibus se comparat: ut fortior gemitus ostendatur: virtus patientiæ quod in gemitum, non in verba pro rumpit.</n><pb/>


text:
Domine, ante te omne desiderium meum, et gemitus meus a te non est absconditus.<n>[[Ante te omne. ]]  CASS. Tale est, quod meretur esse ante te, quia pro peccatis petit. AUG. et ideo [[non est absconditus, ]]  sed auditus gemitus, quia pius est pro liberatione animæ: alios non curat Deus. [[Desiderium meum. ]]  ID. Est oratio, nec unquam desinit orare qui non desinit amare: charitas clamor est.</n><pb/>


text:
Cor meum conturbatum est; dereliquit me virtus mea, et lumen oculorum meorum, et ipsum non est mecum.<n>[[Cor meum conturbatum est. ]]  CASS. Exponit dolores animi, quia virtus patientiæ reliquit. [[Conturbatum, ]]  quia mens succubuit passioni suæ. [[Lumen, ]]  id est, ratio nuper turbata, quam non habet secum pro ingentibus molestiis.</n><pb/>


text:
Amici mei et proximi mei adversum me appropinquaverunt, et steterunt; et qui juxta me erant, de longe steterunt: et vim faciebant qui quærebant animam meam.<n>[[Amici mei et proximi. ]]  ID. Et pro his duobus solatiis gaudet humanitas, sed huic sunt cumulus passionis. AUG. [[Amici mei. ]]  Hactenus confessus est quæ patitur a se intus, etc., usque ad et hæc etiam cuique versanti inter homines convenit.</n><pb/>


text:
Ego autem, tamquam surdus, non audiebam; et sicut mutus non aperiens os suum.<n>[[Tanquam surdus non audiebam, et sicut mutus non aperiens os suum. ]]  CASS. Ad iniquitatem consulentium non aperiens, etc., usque ad contra dolores corporis rugiebat.</n><pb/>


text:
Quoniam in te, Domine, speravi; tu exaudies me, Domine Deus meus.<n>[[Quoniam in te, Domine, speravi, ]]  etc. ID. Quia inter tot mala speravit in Domino, affirmat se audiendum in commemoratione emendationis. [[Speravi. ]]  Salutaris medicina malis, sperare, non deficere. [[In te, Domine, ]]  qui mutas tristia in læta.</n><pb/>


text:
Quia dixi: Nequando supergaudeant mihi inimici mei; et dum commoventur pedes mei, super me magna locuti sunt.<n>[[Quia dixi: Ne quando supergaudeant mihi inimici mei. ]]  AUG. Item caput de infirmis pedibus, cum sit in cœlo. Non deserit illud quod habet in terra. [[Dum commoventur pedes mei. ]]  CASS. Si commoventur aliquando humana infirmitate, irrident impii unde dolent pii.</n><pb/>


text:
Quoniam ego in flagella paratus sum, et dolor meus in conspectu meo semper.<n>[[Paratus sum. ]]  ID. Sciens me deliquisse. [[Dolor, ]]  quia deliquit: impius se defendit; justus contra se irascitur.</n><pb/>


text:
Quoniam iniquitatem meam annuntiabo, et cogitabo pro peccato meo.<n>[[Quoniam iniquitatem meam. ]]  ID. Duo modi perfectæ pœnitentiæ, confessio et emendatio, per fletus, eleemosynas, et hujusmodi.</n><pb/>


text:
Inimici autem mei vivunt, et confirmati sunt super me: et multiplicati sunt qui oderunt me inique.<n>[[Vivunt. ]]  AUG. Fruuntur mundo, firmati in mundanis, et quotidie plures fiunt.</n><pb/>


text:
Ne derelinquas me, Domine Deus meus; ne discesseris a me.<n>[[Ne derelinquas. ]]  ID. De præteritis absolutus, cum actione gratiarum auctorem salutis profitens Deum, lætus exclamat ne jam relinquatur. CASS. Quia gravior offensio post veniam. AUG. Exsultativa conclusio, ut certa spes sit imitantibus. [[Ne discesseris a me. ]]  Quomodo ergo supra: [[Ut quid me dereliquisti? ]]  Vox est veteris hominis qui cum eo crucifixus, hic autem in persona propria loquitur.</n><pb/>


text:
In finem, ipsi Idithun. Canticum David.<n>[[In finem. ]]  AUG. Quia hic est de æterna beatitudine, pro qua jucundum est transilire, etsi grave sit carni. Docet autem inde de mundo ad Deum transire. Transilitor autem de bona opinione semper contrahit invidiam iniquorum et calumniam: unde deliberat inter malos tacere, ne quid dicat male. [[Idithun. ]]  ID. Transiliens eos, id est, remanentes in mundo. CASS. In primis de continentia linguæ inter blasphemos et calumniosos: unde et optat noscere finem, ubi hæc non sunt.</n><pb/>


text:
[Dixi: Custodiam vias meas: ut non delinquam in lingua mea. Posui ori meo custodiam, cum consisteret peccator adversum me.<n>[[Dixi: Custodiam vias meas, ]]  etc. AUG., CASS. Monet hic psalmus inter blasphemos, iniquos, et calumniosos linguæ continentiam, certamina, rixas, comprimere: hoc enim silentium multum est utile. CASS. Dixi: in corde deliberavi: ubi sapientes prius deliberant, quam loquantur. [[Vias]]  HIER. Id est, actiones et verba. Ut non delinquam per fatua, vel otiosa. [[In lingua. ]]  AUG. Non frustra est lingua in verbo: quia facile labitur. [[Posui ori meo. ]]  Postquam transivi terrenas delectationes, etc., usque ad docens nos cavere hoc non imitari. CASS. [[Posui]]  usque eo quod obmutui, etc., usque ad qui causam contentionis quærit.</n><pb/>


text:
Obmutui, et humiliatus sum, et silui a bonis; et dolor meus renovatus est.<n>[[A bonis, et dolor meus, ]]  etc. ID. Annuntiandis, etc., usque ad id est, transilientium, locutus sum. AUG. Quod est, malis invitus silui, etc., usque ad et si actus transilientis aliquid sunt.</n><pb/>


text:
Concaluit cor meum intra me; et in meditatione mea exardescet ignis.<n>[[Concaluit cor meum intra me. ]]  AUG. Si damnabitur piger, etc., usque ad fit avarus dispensator.</n><pb/>


text:
Locutus sum in lingua mea: Notum fac mihi, Domine, finem meum, et numerum dierum meorum quis est, ut sciam quid desit mihi.<n>[[Locutus sum. ]]  ID. Non auditori erudiendo, sed exauditori Deo, a quo intus audior. [[Et numerum dierum meorum. ]]  HIER. Numerus dierum, qui modo sunt, non est vere transilienti; hærenti autem esse videtur.</n><pb/>


text:
Ecce mensurabiles posuisti dies meos, et substantia mea tamquam nihilum ante te. Verumtamen universa vanitas, omnis homo vivens.<n>[[Ecce mensurabiles. ]]  CASS. Quasi, noto fine, et diebus qui sunt, attendit ad hæc quæ reliquit, et comparat invicem. [[Et substantia, ]]  etc. AUG. Qui videt nihil esse hanc substantiam, etc., usque ad quæ ante te erit.</n><pb/>


text:
Verumtamen in imagine pertransit homo; sed et frustra conturbatur: thesaurizat, et ignorat cui congregabit ea.<n>[[Verum tamen. ]]  CASS. Videns adventum Christi, redit ad infirmitatem quam inter virtutes habet. AUG. Magna sunt quæ diximus et credimus; sed tamen non est illud æternum, sed universa vanitas. Et pro mutabilitate desiderans æternam, exprobrat humanæ vitæ, cui subest, quod dicit. Ne quis putet sanctos a tentationibus alienos. Vel, licet mensurabiles dies, licet substantia, nihil: tamen universa vanitas est in rationali creatura, quæ secundum diversos universam appetit creaturam. [[Verumtamen. ]]  Quamvis æternis inhio, etc., usque ad cujus conversatio in cœlis est. [[Omnis homo. ]]  AUG. Si malus, in sæcularibus vanus est; si bonus, cum Christo volenti esse, vana est vita. [[Verumtamen. ]]  AUG. Diapsalmus. Quomodo omnes sub vanitate et casu; et inde opponit se exspectare Dominum, et petit liberari. [[In imagine pertransit. ]]  ID. Quamvis ita studeat vanitati, etc., usque ad quia cum miseria et labore appetit terrena. [[Thesaurizat. ]]  ID. De cæteris vitiis elegit Propheta avaritiam, ad ostendendum quod intendit: ipsa enim est radix omnium malorum.</n><pb/>


text:
Et nunc quæ est exspectatio mea: nonne Dominus? et substantia mea apud te est.<n>[[Exspectatio. ]]  ID. Primi adventus, vel secundi, etc., usque ad non in sacculis nostris.</n><pb/>


text:
Ab omnibus iniquitatibus meis erue me: opprobrium insipienti dedisti me.<n>[[Ab omnibus iniquitatibus meis erue me. ]]  CASS. Non solum ab eis, ne revolvat in ea quæ transilivi, sed ab omnibus omnino. Imperfectus enim est homo: quia non accepit quod optat; perfectus, qui scit hoc ipsum quod sibi deficit.</n><pb/>


text:
Obmutui, et non aperui os meum, quoniam tu fecisti;<n>[[Obmutui. ]]  ID. Habitus opprobrio, etc., usque ad et necesse est, quia defeci. [[Amove a me plagas tuas. ]]  AUG. Quia [[tu fecisti]]  me, noli exterminare; tantum cede ut producar; non ut comminuar</n><pb/>


text:
amove a me plagas tuas.<n>[[Increpationibus propter iniquitatem. ]]  Quibus humanum genus increpuisti: quod tamen ex merito nostro, propter iniquitates nostras increpuisti, quæ sunt ad correctionem; aliter enim iniquitas incorrecta permaneret. [[Corripuisti hominem. ]]  AUG. Est dolor informis qui non emendat: formatus, qui eruditionibus formam præstat. Et talis dolor est præceptum, id est, vicem et imaginem præcepti habet.</n><pb/>


text:
A fortitudine manus tuæ ego defeci in increpationibus: propter iniquitatem corripuisti hominem. Et tabescere fecisti sicut araneam animam ejus: verumtamen vane conturbatur omnis homo.<n>[[Et tabescere fecisti sicut araneam animam. ]]  ID. Siccatam ab amore virtutum, et cognitionis. Sicut aranea texit inanem telam in congregatione temporalium. Vel, dum extrahit a se iniquitatem sicut aranea, egestione viscerum moritur. CASS. Vel, aranea tenue corpus hahet, nec in terra, sed in alto stat, telas egestione viscerum texit: sic anima conversi et afflicti terrena deserit, subtiles operationes timore Dei tabeficata perficit. [[Verumtamen. ]]  AUG., CASS. Licet increpetur, licet tabefiant, tamen humana infirmitate variis rebus confunditur, nisi qui Deum pura mente contemplatur.</n><pb/>


text:
Exaudi orationem meam, Domine, et deprecationem meam; auribus percipe lacrimas meas. Ne sileas, quoniam advena ego sum apud te, et peregrinus sicut omnes patres mei.<pb/>


text:
In finem. Psalmus ipsi David.<n>[[In finem psalmus. ]]  CASS. Primum inducit Ecclesiam exspectasse Dominum, et accepisse eum, et ab eo Novum Testamentum, quod et multi secuturi sunt: unde percutit omnes superstitiones et invitat ad mirabilia Dei. ID. Hic Christus ex membris.</n><pb/>


text:
[Exspectans exspectavi Dominum, et intendit mihi.<n>[[Exspectans exspectavi. ]]  ID. Exspectat, et ingratus: sed exspectans exspectat. AUG. Auctoritas ab antiquis in Abraham et cæteris, etc., usque ad qui noster est per cultum, non aliorum. [[Dominum. ]]  ID. Non hominem, qui potest fallere et falli, et qui mecum indiget. [[Intendit. ]]  ID. Mihi, ut prodesset: non me, ut et malos.</n><pb/>


text:
Et exaudivit preces meas, et eduxit me de lacu miseriæ et de luto fæcis. Et statuit super petram pedes meos, et direxit gressus meos.<n>[[Lacu. ]]  ID. Tenebræ iniquitatum, infidelitatis scilicet et ignorantiæ, etc., [[usque: ad petra]]  contra lutum. HIER. In [[lacu]]  vero et in [[luto, ]]  gentes idola colentes: vel, omnes terrena amantes.</n><pb/>


text:
Et immisit in os meum canticum novum, carmen Deo nostro. Videbunt multi, et timebunt, et sperabunt in Domino.<n>[[Carmen. ]]  HIER. Non turpe, non theatrale, sed per Novum Testamentum. [[Videbunt. ]]  CASS. Mirabilia tempore incarnationis facta. AUG. Videbunt, hoc quod primo de prioribus dixit, videbunt multi populi posteri.</n><pb/>


text:
Beatus vir cujus est nomen Domini spes ejus, et non respexit in vanitates et insanias falsas.<n>[[Nomen. ]]  ID. Quod est salvator. Quasi: [[Beatus, ]]  etc., qui non temporalia sperat ab eo, sed salutem, quod ejus nomen indicat. In Hebræol sæpe duplicantur hoc modo genitivi: vel, [[beatus, ]]  est cui est nomen, id est, quo est laus Dei, ut ab eo solo credat salutem, unde est et spes ejus. [[Insanias. ]]  CASS. Idola, quæ fallunt a veritate: vel, insaniæ, in spectaculis fallacibus. Ideo pluraliter, ut de omnibus accipiatur. Hæc falsa, sed opera tua mirabilia, cœlum, terra, elidit superstitiones.</n><pb/>


text:
Multa fecisti tu, Domine Deus meus, mirabilia tua; et cogitationibus tuis non est qui similis sit tibi. Annuntiavi et locutus sum: multiplicati sunt super numerum.<n>[[Mirabilia tua. ]]  AUG. Petrum ambulare super aquas in signo, non in sæculo, id est, fructibus sæculi. AUG. Salus verax, insania mendax, non est quod putatur. HIER. Vana sunt terrena, insaniæ, iræ et rixæ, etc. [[Non est qui similis tibi. ]]  AUG. Nulli auctores artium. [[Annuntiavi. ]]  Hic Christus in capite et membris. Hæc sunt mira Dei, hæ cogitationes quibus nemo est similis. CASS. Ecce mirabilia: incarnatio, justitia prædicationis, liberatio hominum ab iniquitatibus, confusio inimicorum, lætitia sperantium. Primo, rudes et incompositi præparati sunt, ut verba Christi libenter susciperent. AUG. Vide mirabilia Dei. Annuntiavi prius per Prophetas, et post locutus egomet. [[Multiplicati sunt super numerum. ]]  HIER., AUG. Super numerum salvandorum: vel, super hoc quod aliquis enumerare possit: vel, me loquente plures quam olim crediderunt.</n><pb/>


text:
Sacrificium et oblationem noluisti; aures autem perfecisti mihi. Holocaustum et pro peccato non postulasti;<n>[[Sacrificium et oblationem noluisti. ]]  AUG. Ut venit res, noluit quasi verba promittentia, etc., usque ad sed ille, qui fudit, surdus, non audit. [[Aures autem perfecisti mihi. ]]  Id est, perfecte me intelligere fecisti quid velles. [[Vel corpus aptasti mihi, ]]  ut ait Apostolus ad Hebræos Heb. 10., id est, corpus aptum ad offerendum mihi dedisti.</n><pb/>


text:
tunc dixi: Ecce venio. In capite libri scriptum est de me,<n>[[Holocaustum. ]]  Holocausta etiam non petisti pro peccato. [[Pro peccato. ]]  Quod supra [[oblationem, ]]  ut de hirco ohgr, id est, emissario, qui cum peccatis populi in desertum mittebatur: vel, possunt esse duæ dictiones pro peccato. [[Ecce venio]]  CASS. Cum sacrificia cessent, constat venire Christum.</n><pb/>


text:
ut facerem voluntatem tuam. Deus meus, volui, et legem tuam in medio cordis mei.<n>[[In capite libri scriptum est de me. ]]  Ecce statim venio ut facerem voluntatem tuam, quia in capite hujus libri. Vel, sic est præfinitum apud Deum Patrem, qui est caput mei, qui sum liber, id est, forma justitiæ hominibus.</n><pb/>


text:
Annuntiavi justitiam tuam in ecclesia magna; ecce labia mea non prohibebo: Domine, tu scisti.<n>[[Ecclesia magna. ]]  AUG. Toto orbe terrarum, non parva ut prius: et siquidem insurget timor, non prohibebit loqui. [[Domine, tu scisti. ]]  ID. Labia sonant hominibus, etc., usque ad ut ad hoc non sim piger.</n><pb/>


text:
Justitiam tuam non abscondi in corde meo; veritatem tuam et salutare tuum dixi; non abscondi misericordiam tuam et veritatem tuam a concilio multo.<n>[[Non abscondi. ]]  CASS. Quando potui prodesse veritatem, promissionem, et salvationem.</n><pb/>


text:
Tu autem, Domine, ne longe facias miserationes tuas a me; misericordia tua et veritas tua semper susceperunt me.<n>[[Misericordia tua. ]]  AUG. Amor et timor perducunt me ad te.</n><pb/>


text:
Quoniam circumdederunt me mala quorum non est numerus; comprehenderunt me iniquitates meæ, et non potui ut viderem. Multiplicatæ sunt super capillos capitis mei, et cor meum dereliquit me.<n>[[Capillos. ]]  AUG. Bene in comparatione delictorum capilli ducti sunt. Nam ideo in Veteri Testamento sacerdotes radebantur, ut sic carnis vitia deposuisse viderentur.</n><pb/>


text:
In finem. Psalmus ipsi David.<n>[[In finem. ]]  HIER. [[Intellectus filiis Core, ]]  ut quamvis pauper et passus, etc., usque ad Apostolo dicente: [[Mihi autem, ]]  etc</n><pb/>


text:
[Beatus qui intelligit super egenum et pauperem: in die mala liberabit eum Dominus.<n>[[Beatus. ]]  Irridetur qui colit pauperem mortuum; sed [[beatus. ]]  AUG. Propheta intelligentem super egenum et pauperem concelebrat. HIER. Prius Propheta a se, post inducet Christum. [[Qui intelligit. ]]  AUG. Nota [[qui intelligit, ]]  ut et non petentibus detur: qui petenti dat bene facit, qui tacentem intelligit, beatus sine dubio est.</n><pb/>


text:
Dominus conservet eum, et vivificet eum, et beatum faciat eum in terra, et non tradat eum in animam inimicorum ejus.<n>[[Dominus conservet. ]]  ID. Bene optat Propheta intelligenti super egenum et pauperem, quod est certa promissio. [[Et vivificet. ]]  ID. In futura vita, vel, hic per justificationem.</n><pb/>


text:
Dominus opem ferat illi super lectum doloris ejus; universum stratum ejus versasti in infirmitate ejus.<n>[[Dominus opem. ]]  CASS. Ne putes beatum requiem hic habere: dolores ei mitigat, et precatur ne hominis infirmitas duris superetur; quasi, lectus quietis sunt hæc bona temporalia: sed Deus facit hæc doloribus plena, ne in eis spes habeatur. [[Lectum. ]]  AUG. [[Universum]]  enim [[stratum, ]]  id est, mundanam felicitatem provide convertit Deus in angustias. CASS. Hic trepidus ipse misericordiam petit: quia qui se peccasse sciebat, his jure tradi timebat: sed ne famuli Dei his afflicti videantur a Deo deserti, cum ipse Deus pertulit talia; unde dicit: [[Inimici mei dixerunt. ]]  Vel, [[lectus doloris. ]]  AUG. Caro, in qua peccatum, etc., usque ad quando Adam infirmatus est prævaricando. [[Opem]]  AUG., HIER. In infirmitate carnis, quæ gravat animam. [[Stratum. ]]  AUG. Est aliquod terrenum quod infirmus, etc., usque ad pro domo æternæ habitationis.</n><pb/>


text:
Inimici mei dixerunt mala mihi: Quando morietur, et peribit nomen ejus?<n>[[Inimici mei. ]]  CASS. Dominus de passione sua, quæ secundum egenum fuit. AUG. [[Inimici mei. ]]  Hæc de Christo specialiter dicta sunt, sed et de membris dici possunt: et hodie fit tribulatio, ut nomen Christi exstinguatur: sed per mortem suam et suorum magis Ecclesia crevit.</n><pb/>


text:
Et si ingrediebatur ut videret, vana loquebatur; cor ejus congregavit iniquitatem sibi. Egrediebatur foras et loquebatur.<n>[[Et si ingrediebatur. ]]  CASS. Nota tolerandos malos. ID. Non solum aperti inimici, sed et qui simulabant se amicos.</n><pb/>


text:
In idipsum adversum me susurrabant omnes inimici mei; adversum me cogitabant mala mihi.<n>[[Egrediebatur foras. ]]  A sinu veritatis, malus ingressus, malus egressus. [[In idipsum. ]]  AUG. Id est, uno consilio omnes adversum me susurrabant. [[Susurrabant. ]]  CASS. Non audent detegere consilium, quia in scelere [[socii]]  sunt omnes: cum pauci soleant esse [[auctores]]  scelerum.</n><pb/>


text:
Verbum iniquum constituerunt adversum me: Numquid qui dormit non adjiciet ut resurgat?<n>[[Nunquid. ]]  AUG. Qui habet potestatem ponendi animam, nonne habet et resumendi eam?</n><pb/>


text:
Etenim homo pacis meæ in quo speravi, qui edebat panes meos, magnificavit super me supplantationem.<n>[[Speravi. ]]  AUG. In membris, quia alii fratres in illum aliquid sperabant, quia talis videbatur ut cæteri. Sic et esurire in pauperibus se dicit.</n><pb/>


text:
Tu autem, Domine, miserere mei, et resuscita me; et retribuam eis.<n>[[Tu autem, Domine. ]]  AUG. De resurrectione, quæ est gloria egeni, ad confirmandam spem fidelium. [[Et retribuam eis. ]]  AUG.. Quia enim dispersi sunt per mundum, ad admonitionem est, nondum ad damnationem.</n><pb/>


text:
Me autem propter innocentiam suscepisti; et confirmasti me in conspectu tuo in æternum.<n>[[Me autem. ]]  ID. Affirmat quod oravit.</n><pb/>


text:
In finem. Intellectus filiis Core.<n>[[In fine intellectus. ]]  CASS. [[Core]]  interpretatur [[Calvaria. ]]  Filii ergo, etc., [[usque ad, ]]  cui obviat malorum insultatio. HIER. [[Filii Core, ]]  id est, [[filii calvi, ]]  etc., usque ad verbum puerorum deridentium Eliseum.</n><pb/>


text:
[Quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te, Deus.<n>[[Quemadmodum desiderat, ]]  etc. AUG. Vox hæc convenit catechumenis, et etiam omnibus adhuc peregrinantibus. [[Cervus. ]]  Cervus senio gravatus, excrescentibus pilis et cornibus, serpentem naribus haurit: unde veneno æstuans, fontem ab bibendum ardentissime desiderat; quo hausto, cornua et pilos deponit.</n><pb/>


text:
Sitivit anima mea ad Deum fortem, vivum; quando veniam, et apparebo ante faciem Dei?<n>[[Sitivit. ]]  AUG. Determinat desiderium suum, quia poterat intelligi desiderare cervus fontem causa bibendi, vel lavandi; hic omne desiderium esse ad Deum ostenditur. [[Quando veniam. ]]  Quod citius est Deo, tardum est hominis desiderio. Talis cervus dum currit, patitur insultantes; unde: [[Fuerunt mihi lacrymæ meæ panes. ]]  In prosperis etiam, quæ despicit, sicut in adversis. [[Panes. ]]  CASS. Non amaritudo, vel peremptio, sed [[panes. ]]</n><pb/>


text:
Hæc recordatus sum, et effudi in me animam meam, quoniam transibo in locum tabernaculi admirabilis, usque ad domum Dei, in voce exsultationis et confessionis, sonus epulantis.<n>[[Hæc recordatus sum. ]]  AUG. Dum quærunt, Ubi est Deus tuus? ego etiam sum meditatus per omnia visibilia hæc, et per ipsam animam meam, ut per ea exteriora, invisibilia Dei inveniam. Ecce intellectus tituli. [[Effudi. ]]  Ibid. Ad intelligendum et attingendum dilatavi super seipsam. [[Effudi. ]]  CASS. Vel lætatus sum. Liquefacta est anima mea in me; non extra, sed in se compuncta revertitur. Etsi visibiliter Deum non videam, cogito tamen quod per Ecclesiam, in qua admirabiles sunt sancti, ad Jerusalem cœlestem perveniam, captus suavitate laudis angelicæ, quæ suscipitur mente. [[In locum tabernaculi. ]]  AUG. Tabernaculum Dei in terra, etc., [[usque ad, ]]  id est, de refectione æterna gaudentium. [[In voce exsultationis. ]]  Ibid. De æterna festivitate sonat quid dulce cordi: unde rapitur cervus ad fontes aquarum, et mulcetur. Sed quia perstrepit mundus, et caro gravat animam: comparans hæc tristitia illis jucundis, ait:</n><pb/>


text:
Quare tristis es, anima mea? et quare conturbas me? Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi, salutare vultus mei,<n>[[Quare tristis? ]]  etc. CASS. De perturbationibus contra quas ratio confirmat animam sensualem spe Dei. [[Quare conturbas? ]]  AUG. Qui, si investigas, nihil est in mundo quare hoc debeas: spera potius salutare remedium adhuc, et si non modo, plene in futuro. [[Spera. ]]  CASS. Vel sperare potest, quia [[adhuc]]  in præsenti [[confitebor, ]]  id est, de peccatis pœnitentiam agam, ut tibi non obsistam.</n><pb/>


text:
et Deus meus. Ad meipsum anima mea conturbata est: propterea memor ero tui de terra Jordanis et Hermoniim a monte modico.<n>[[Ad meipsum. ]]  Conversus ad Deum dicit ex seipso conturbationes, ex Deo finem earum: unde in eo est ei spes. Et hoc est [[ad meipsum, ]]  vel a meipso. CASS. Ecce qui superius corrigebat animam ad conditionem hominis, reversus dicit hic animam a se turbari, quæ nisi vitia carnis essent, tranquilla permaneret. Ecce ex qua diversitate constat homo. Quasi: propterea, id est, propter conturbationes animæ, [[memor ero. ]]  AUG. Id est, festino ad te, quia excludis mala omnia. Ecce remedium, quo evadat conturbationes: unde pro quibus sit memor, subdit: [[De terra Jordanis, ]]  ubi Dominus consecravit baptismum, in quo humiliati lavantur, et fiunt terra fructifera. CASS. Horum memor malis non turbatur. [[Propterea memor. ]]  AUG. Qua ad me turbatur anima, ideo [[memor, ]]  etc. Nemo currit ad remissionem, nisi qui sibi displicet, nisi qui se fatetur peccatorem: quod notat [[Hermoniim; ]]  nemo confitetur nisi se humiliet, quod notatur in [[modico. Jordanis. ]]  Ibid. Descensio. Descende ergo ut eleveris. CASS. In Jordane Dominus baptisma consecravit, in quo humiliati lavantur, et fiunt terra fructifera, quæ reddit fructum tricesimum, sexagesimum et centesimum Matth. 13.. [[Hermoniim. ]]  AUG. Parvus mons juxta Jordanem, etc., usque ad quia non in superbis, sed in humilibus memor Dei est.</n><pb/>


text:
Abyssus abyssum invocat, in voce cataractarum tuarum; omnia excelsa tua, et fluctus tui super me transierunt.<n>[[Abyssus abyssum. ]]  Ibid. Decet ut sim memor, etc., usque ad et propter hæc omnia oro in adversis, et hoc est: [[Apud me oratio. ]]  Ibid. Vel [[abyssus abyssum invocat, ]]  id est, judicium quod intulit Deus peccanti, etc., usque ad quia timet judicia. [[Cataractarum. ]]  Cataractæ ad litteram sunt ostia fluviorum.</n><pb/>


text:
In die mandavit Dominus misericordiam suam, et nocte canticum ejus; apud me oratio Deo vitæ meæ.<n>[[In die. ]]  Ibid. Id est, in prosperis, etc., usque ad unde vivamus in adversitate. [[Apud me oratio. ]]  Ibid. Oratio in conturbationibus est mihi, et hæc apud me.</n><pb/>


text:
Dicam Deo: Susceptor meus es; quare oblitus es mei? et quare contristatus incedo, dum affligit me inimicus?<n>[[Quare oblitus. ]]  CASS. Quare nunc me pateris his miseriis vexari? Videbat quæ dulcedo patriæ, et pericula mundi horrebat.</n><pb/>


text:
Dum confringuntur ossa mea, exprobraverunt mihi qui tribulant me inimici mei, dum dicunt mihi per singulos dies: Ubi est Deus tuus?<n>[[Dum confringuntur ossa. ]]  AUG. Quasi ossa franguntur, dum virtus patientiæ affligitur, quod irrident mali. Hæc est exprobratio illa: [[Dum dicitur mihi: Ubi est? ]]  vel nullus est, vel de te non curat.</n><pb/>


text:
Psalmus David. [Judica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta: ab homine iniquo et doloso erue me.<n>[[In finem psalmus David. ]]  AUG. Corporis Christi, quod hic gemit inter zizania, id est, inter malos, habens cum eis multa communia, nasci, mori, prospera et adversa: cum quibus quia non habet communem causam meritorum exclamat: [[Judica me, ]]  etc. Ibid. Psalmus iste contra pressuras, ne et ipsæ retrahant nos a Deo. CASS. Conqueritur de commistione malorum, et precatur separationem. [[Judica me. ]]  Ibid. Non petit peccata sua discuti, quod periculosum est, sed causam ab impiis parari, ut sit cum electis: unde addit: [[Et discerne. ]]  Gens non sancta est iniquus, et dolosus, a quibus in judicio separatur: sed et hic ne ab eis corrumpatur.</n><pb/>


text:
Quia tu es, Deus, fortitudo mea: quare me repulisti? et quare tristis incedo, dum affligit me inimicus?<n>[[Quare tristis incedo? ]]  AUG. Causam tristitiæ quærit, quæ est peccatum, ut causa lætitiæ justitia. Isaias propter peccatum: [[Modicum quidem contristavi illum, ]]  sic enim punit Deus.</n><pb/>


text:
Emitte lucem tuam et veritatem tuam: ipsa me deduxerunt, et adduxerunt in montem sanctum tuum, et in tabernacula tua.<n>[[Emitte lucem tuam. ]]  CASS. Quia, eo veniente, tolletur omnis tristitia confusionis. AUG. Quia certi jam pignus habemus, quia ea ipsa, id est, lux et veritas, deduxerunt a peccatis Ecclesiam præsentem, quæ est tabernaculum.</n><pb/>


text:
Et introibo ad altare Dei, ad Deum qui lætificat juventutem meam. Confitebor tibi in cithara, Deus, Deus meus.<n>[[Et introibo. ]]  Sicut pontifex ad Sancta sanctorum. CASS. [[Et introibo. ]]  De lætitia finali, pro qua laudat in tribulatione, qui supra tristis erat unde et se confortat.</n><pb/>


text:
In finem. Filiis Core ad intellectum.<n>[[Ad intellectum. ]]  AUG. Non sic quærant sibi fieri, etc., usque ad et hæc non amentur. CASS. Distinguit beneficia Dei, quæ incipientibus data sunt in mundo, perfectis in cœlo. Ut magis sit mirum relinqui præsentes, recolit præterita.</n><pb/>


text:
[Deus, auribus nostris audivimus, patres nostri annuntiaverunt nobis, opus quod operatus es in diebus eorum, et in diebus antiquis.<n>[[Deus, auribus. ]]  AUG., CASS. Primum dicit: [[Deus, ]]  quod facere solet lætus vel graviter afflictus. [[Audivimus. ]]  Ut major fides sit rei, ne putetur ambigua. [[Patres. ]]  Non juvenes, ut videantur veri nostri, qui suis certa dicerent. [[Opus quod, ]]  etc. Ibid. Et si semper operetur, tamen operari dicitur, quando aliquod signum novitatis ostendit.</n><pb/>


text:
Nec enim in gladio suo possederunt terram, et brachium eorum non salvavit eos: sed dextera tua et brachium tuum, et illuminatio vultus tui, quoniam complacuisti in eis.<n>[[Sed dextera tua. ]]  AUG. Id est, bonus successus, quem eis dedisti. [[Et brachium tuum, ]]  etc. Ibid. Id est, fortitudo; et [[illuminatio, ]]  id est, sapiens consilium: quod totum fecisti ex benevolentia tua.</n><pb/>


text:
Tu es ipse rex meus et Deus meus, qui mandas salutes Jacob.<n>[[Tu es ipse rex meus et Deus meus. ]]  AUG. Tempora mutata sunt; auctor non mutatur.</n><pb/>


text:
In finem, pro iis qui commutabuntur. Filiis Core, ad intellectum. Canticum pro dilecto.<n>[[In finem, ]]  etc. AUG. Epithalamium, id est, laus thalami. Canticum pro commutandis et pro dilecto, id est, sponsa et sponso, scribitur filiis Core, ut venerentur. Hic enim describitur per quem commutabuntur, quia laus sponsi et sponsæ hic cantatur. CASS. Propheta præconia Dei se eructaturum promittit.</n><pb/>


text:
[Eructavit cor meum verbum bonum: dico ego opera mea regi. Lingua mea calamus scribæ velociter scribentis.<n>[[Eructavit. ]]  AUG., HIER. Intus enim fatur Propheta, etc., usque ad antequam sit quod facturus est. Consilium vero Patris est Verbum. [[Bonum. ]]  Quo omnia bona facta sunt. [[Dico. ]]  Id est, Verbum profero: idem hic quod prius; sed in ipso verbo omnia opera Dei esse dicit; unde: [[Quod factum est in ipso vita erat, ]]  ut nihil sit in opere quod non prius fuit in consilio. De hoc dicitur: [[Semel locutus est Deus. ]][[Calamus. ]]  Non sono, qui transit, comparat Verbum: sed scripto, quod manet. Vel, [[velociter, ]]  quia non aliud post aliud, sed omnia simul in uno Verbo æterno. [[Velociter. ]]  Virtus prophetiæ, quæ non sub cruciatu humano cogitat quod de arcano divinitatis aliis divulgat.</n><pb/>


text:
Speciosus forma præ filiis hominum, diffusa est gratia in labiis tuis: propterea benedixit te Deus in æternum.<n>[[Speciosus forma. ]]  CASS. Incipit de laude sponsi prius a forma. [[Benedixit. ]]  Priora dixit Propheta ex persona Dei, hæc ex sua; vel omnia ex se. Vel, [[eructat verbum, ]]  qui dicit Deo hymnum. [[Dico opera. ]]  AUG. ad laudem ejus, qui ex eo. [[Lingua, calamus. ]]  Quia quod dico, et scribo. Vel, [[velociter: ]]  quia cito ventura quæ scribo. CASS. [[In labiis. ]]  Quia, eo loquente, mundus gratiam reconciliationis accepit.</n><pb/>


text:
Accingere gladio tuo super femur tuum, potentissime.<n>[[Accingere. ]]  Ibid. Hic laudat eum a potestate; et tu talis [[accingere. ]]</n><pb/>


text:
Specie tua et pulchritudine tua intende, prospere procede, et regna, propter veritatem, et mansuetudinem, et justitiam; et deducet te mirabiliter dextera tua.<n>[[Specie tua et pulchritudine. Species]]  ad humanitatem, in qua mundo apparuit; [[pulchritudo]]  ad Deitatem, qua omnia decorat. [[Intende. ]]  Hominem pereuntem miseratus respice. [[Prospere. ]]  Liberans homines. [[Procede. ]]  De utero Virginis, ut sponsus: vel, ab his victis ad alios vincendos. [[Regna. ]]  In fide hominum tuam potentiam ostende, qui semper regnasti. Et per hoc, quia et per te, et per tuos veritatem doces, qua falsitatem nostram destruis. Et quia mansuetus ferendo malos, ut quando pro inimicis oravit, sic et sui: Et quia justitiam vitæ ostendit. Et quia deducet te inoffense per cursum totius vitæ, vel de populo ad populum [[Mirabiliter. ]]  Quia omnes mirabuntur, vel, quia miracula faciet.</n><pb/>


text:
Sagittæ tuæ acutæ: populi sub te cadent, in corda inimicorum regis.<n>[[Populi sub te cadent. ]]  AUG. Id est multi de suis inimicis supponent se sibi, et hoc ratione vel voluntate. Hoc est quod titulus dixit: [[Pro his qui commutabuntur ex filiis Core. ]][[In corda. ]]  CASS. Inimicorum tuorum, ut sint amici, sicut Saulus.</n><pb/>


text:
Sedes tua, Deus, in sæculum sæculi; virga directionis virga regni tui.<n>[[Sedes. ]]  Ibid. Hic a judicio: [[Sedes]]  ad judicium pertinet. [[Virga. ]]  Ibid. Regula divinæ æquitatis, quæ vere recta et nunquam curvatur: hæc justos regit, iniquos percutit. AUG. Nemo sibi multum de misericordia præsumat, blandiatur: quia virga directionis, si alios regit, alios conterit: regit spirituales, conterit carnales.</n><pb/>


text:
Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem; propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætitiæ, præ consortibus tuis.<n>[[Dilexisti. ]]  Ibid. Vel, quia [[dilexisti justitiam, ]]  etc., reddita sunt hæc præmia, fecit te regem, dando [[nomen quod est super omne nomen. ]][[Et odisti. ]]  Si homo iniquitatem in se odit, cum Deo facit: odit Deus iniquitatem, oderis et tu. [[O Deus. ]]  AUG. Bis ponitur in Græco aperte, alter vocativus, alter nominativus. Iste unctus est, ille lapis quem Jacob unxit.</n><pb/>


text:
Myrrha, et gutta, et casia a vestimentis tuis, a domibus eburneis; ex quibus delectaverunt te<n>[[Myrrha, ]]  etc. CASS. Hic laudat Propheta sponsum ab uxore et ornatu; primo ab ornatu. AUG. [[Myrrha et gutta. ]]  Odores bene adhibentur nuptiali thalamo, etc., usque ad id est, redemptio, per aquam baptismi. [[Eburneis. ]]  HIER. In ebore castitas, quod prius obscurum serris et limis lucidum fit, ita sancti per sectiones et attritiones diversorum suppliciorum elimati, virtutum varietate fiunt lucidi. [[Filiæ regum. ]]  AUG. Terrenorum, non curantes honorem patrum, etc., usque ad et ad semen excitandum susceperunt.</n><pb/>


text:
filiæ regum in honore tuo. Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumdata varietate.<n>[[Astitit regina, ]]  etc. CASS. Hic ab uxore commendat sponsum. [[Varietate. ]]  Ibid. Etsi sit unitas in charitate, tamen auro, id est, doctrina Apostolorum, cocco martyrum, gemmis virginum, purpura pœnitentium ornatur.</n><pb/>


text:
Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuam; et obliviscere populum tuum, et domum patris tui.<n>[[Audi, filia. ]]  CASS. Laus sponsæ summissior, sed quadruplex, a forma, a gloria, ab adolescentulis, a prole. AUG. [[Audi, filia. ]]  Alloquitur Propheta reginam, tanquam unus de patribus. Judæi viderunt et occiderunt, tu audi Evangelium, et credendo videbis Deum: hic per imaginem, in futuro per speciem. Vel, Audi prophetias, quæ incarnationem prædixerunt, et vide impletas.</n><pb/>


text:
Et concupiscet rex decorem tuum, quoniam ipse est Dominus Deus tuus, et adorabunt eum.<n>[[Et concupiscet rex. ]]  CASS. Hic laudat eam a forma.</n><pb/>


text:
Et filiæ Tyri in muneribus vultum tuum deprecabuntur; omnes divites plebis.<n>[[Tyri. ]]  CASS. Per Tyrum, vicinam Judææ, gentes designantur; unde mulier Chananæa Ecclesiæ figura. CASS. [[Tyri, ]]  gentium, a parte totum. [[In muneribus. ]]  AUG. Ut se offerant, etc., usque ad gentes scilicet, quæ sunt in angustia peccatorum.</n><pb/>


text:
Omnis gloria ejus filiæ regis ab intus, in fimbriis aureis,<n>[[Omnis gloria. ]]  CASS. A gloria sponsæ, ut supra a potestate sponsi. [[Ab intus. ]]  AUG. Vel intrinsecus. Sit ergo eleemosyna in occulto, ubi Deus videt. Vel non in circumcisione manufacta, sicut in veteri lege, sed in spiritualibus. [[Fimbriis. ]]  CASS. Finis vestis significat finem mundi vel hominis. [[Aureis. ]]  Non deauratis, ut supra, sed aureis, quia in fine tota perfectio est, ubi charitas invenitur plena.</n><pb/>


text:
circumamicta varietatibus. Adducentur regi virgines post eam; proximæ ejus afferentur tibi.<n>[[Adducentur regi. ]]  Ibid. Hic laudatur sponsa ab amicabus, ut supra a judicio. Ibid. [[Adducentur, ]]  oportuna prædicatione. [[Post eam. ]]  Ibid. Prius unitas dicitur, post enumeratio partium est distincta, cum dicitur: [[Virgines et proximæ. ]]</n><pb/>


text:
Pro patribus tuis nati sunt tibi filii; constitues eos principes super omnem terram.<n>[[Pro patribus tuis nati sunt tibi filii. ]]  Ibid. Vel pro antiquis patribus, idolorum cultoribus, nati sunt Apostoli, principes prædicationis. AUG. Vel post prophetas Apostoli, post Apostolos alii. Cantatur hic psalmus de festo beatæ Mariæ Virginis, quia quæ de Ecclesia generaliter hic dicuntur, ad Mariam specialiter referri possunt. Cantatur etiam pro virginibus, quia ibi dicitur: [[Adducentur regi virgines. ]]  Et pro Apostolis, quia ubi dicitur: [[Nati sunt tibi filii. ]]  Item de nativitate Domini, quia ibi agitur de laude sponsi et sponsæ et de nuptiis Christi et Ecclesiæ, quarum desponsatio facta est in Verbi incarnatione.</n><pb/>


text:
In finem, filiis Core, pro arcanis. Psalmus.<n>[[In finem. ]]  CASS. Psalmus David, alicujus fidelis de Judæa, ut sit certius testimonium. [[Pro arcanis. ]]  Pro manifestatione arcanorum, quod Deus sit homo, quod salus promissa utrique populo, quod cæcitas contigit in Isræl, quod Apostoli transierunt ad gentes, quod pax in terra; unde: [[Conflabunt gladios suos in vomeres et lanceas suas in falces]]  Isa. 2.. [[Filiis Core. ]]  CASS. Filii crucis. [[De arcanis, ]]  id est, de adventu Christi loquitur.</n><pb/>


text:
[Deus noster refugium et virtus; adjutor in tribulationibus quæ invenerunt nos nimis.<n>[[Deus noster. ]]  CASS., AUG. In adventu Domini omnis spes habenda ostenditur, etiam in transitu Apostolorum ad gentes. [[Invenerunt nos nimis. ]]  AUG. Nos enim fugiebamus eas. Vel, [[invenerunt nos]]  expositos per Adam. [[Nimis, ]]  tanto potentior qui liberat.</n><pb/>


text:
Propterea non timebimus dum turbabitur terra, et transferentur montes in cor maris.<n>[[Turbabitur terra, et transferentur montes, ]]  etc. CASS. Judæa, quasi arida: sine idololatria, amaritudine gentium circumdata. Vel, [[mare. ]]  AUG. sæculum. [[Cor maris. ]]  Immanitas gentium</n><pb/>


text:
Sonuerunt, et turbatæ sunt aquæ eorum; conturbati sunt montes in fortitudine ejus.<n>[[Sonuerunt et turbatæ, ]]  etc. Contradicentes, gentes: vel Apostoli prædicando. [[Et turbatæ sunt aquæ eorum. ]]  Ad sensum fit relatio, non ad vocem: id est, aquæ maris, scilicet populi, vel doctrinæ eorum, quæ infatuatæ sunt, coruscante doctrina Salvatoris; unde: [[Absorpti sunt, ]]  etc. Et hæc est virga Moysi, quæ devoravit virgas Magorum.</n><pb/>


text:
Fluminis impetus lætificat civitatem Dei: sanctificavit tabernaculum suum Altissimus.<n>[[Fluminis impetus. ]]  CASS. Diapsalmus. Quia Ecclesia in Christo fundatur, cui gentes et regna subjiciuntur. AUG. Quasi dicat: Ita sævit mare; sed inter hos fluctus et sonitus non timent, qui ad illud refugium confugerunt.</n><pb/>


text:
Deus in medio ejus, non commovebitur; adjuvabit eam Deus mane diluculo.<n>[[Adjuvabit eam. ]]  CASS. Vel, [[vultu, ]]  id est, demonstratione auxilii sui, cum adjuvando se indicat. [[Mane. ]]  In ipso boni operis principio; et hoc, [[diliculo, ]]  id est, per illuminationem sancti Spiritus, qui est lux quasi diei.</n><pb/>


text:
Conturbatæ sunt gentes, et inclinata sunt regna: dedit vocem suam, mota est terra.<n>[[Dedit. ]]  Quasi magnum præmium. [[Vocem. ]]  Prædicationem, ad quam tremuit terrenus. Tremet metu judicis.</n><pb/>


text:
Dominus virtutum nobiscum; susceptor noster Deus Jacob.<n>[[Dominus virtutum. ]]  Ibid. Breviter definit quid sit Christus. [[Nobiscum. ]]  Quasi: Qui misit angelos, jam ipse venit, et est nobiscum, quia nobiscum susceptor; ergo: [[Venite, ]]  quasi jam securos vos invito. [[Noster. ]]  Non nisi filiorum crucis. [[Deus Jacob. ]]  Qui tanta nobis dedit quanta dedit Jacob: non enim illius tantum est Deus.</n><pb/>


text:
Venite, et videte opera Domini, quæ posuit prodigia super terram,<n>[[Venite et videte. ]]  Ibid. Diapsalmus. Magnalia incarnationis. [[Posuit. ]]  Quasi signa, ad vocandum populum. [[Prodigia. ]]  Ut de partu Virginis, et stella, et cæteris. [[Auferens bella. ]]  AUG. Quia per ejus adventum idololatria et superstitio totius orbis perit, vel, tunc temporis pro ejus præsentia orbis pacatus fuit.</n><pb/>


text:
auferens bella usque ad finem terræ. Arcum conteret, et confringet arma, et scuta comburet igni.<pb/>


text:
Vacate, et videte quoniam ego sum Deus; exaltabor in gentibus, et exaltabor in terra.<n>[[Vacate. ]]  Ibid. Si combusta sunt arma, [[vacate, ]]  non habentes unde pugnetis.</n><pb/>


text:
[Omnes gentes, plaudite manibus; jubilate Deo in voce exsultationis:<n>[[Omnes gentes. ]]  AUG. Quasi diceret: insultant, pueri, dicentes: [[Calve, calve, ]]  vos omnes gentes ad quas transivit gratia: [[Plaudite, ]]  etc. Gentes ad quas transivit gratia, et quos in priori psalmo ad fidem vocavit, invitat ad laudem.</n><pb/>


text:
quoniam Dominus excelsus, terribilis, rex magnus super omnem terram.<n>[[Excelsus. ]]  HIER. Potens quod vult. [[Terribilis. ]]  REMIG. Quia judicaturus in potestate.</n><pb/>


text:
Subjecit populos nobis, et gentes sub pedibus nostris.<n>[[Subjecit populos nobis. ]]  CASS. Hoc hominibus fidelibus convenit, quibus omnes extrinseci subjecti sunt, vel, sibi subjecit nobis associandos. [[Populos, ]]  Judæos. [[Nobis. ]]  Ibid. Universali scilicet Ecclesiæ; hoc dicere convenit omnibus fidelibus, quibus extrinseci subjecti sunt. [[Sub pedibus. ]]  Ibid. Per [[pedes, ]]  prædicatores accipe, quibus populi subjecti sunt. AUG. [[Sub pedibus. ]]  Sic est exaltata Ecclesia, ut nondum credentes sub pedibus habeat.</n><pb/>


text:
Elegit nobis hæreditatem suam; speciem Jacob quam dilexit.<n>[[Elegit nobis, ]]  etc. Vel in persona Apostolorum, elegit nobis dare hæreditatem suam, multorum populorum, ut colamus eam, gladio prædicationis corda eorum ferientes, et malitiam destruentes. [[Hæreditatem. ]]  AUG. Cœlestis hæreditas, pulchritudo est Christiani populi, in qua speciosus erit fulgens ut sol, qui nunc est abjectus. [[Speciem Jacob quam, ]]  etc. Id est, similes Jacob vel signatos per Jacob, qui terrena dant pro cœlestibus, ut Jacob fecit, quod fuit gratia Dei, quia [[eum dilexit, Esau reprobato. ]]</n><pb/>


text:
Ascendit Deus in jubilo, et Dominus in voce tubæ.<n>[[Ascendit. ]]  CASS. Diapsalma ascensio et regnum Dei describitur, unde instanter monet psallere. [[In jubilo. ]]  AUG. Gaudium admirantium Apostolorum, etc., usque ad quod nec taceri potest, nec exprimi valet.</n><pb/>


text:
Psallite Deo nostro, psallite; psallite regi nostro, psallite:<n>[[Psallite. ]]  CASS. Operibus laudate: valde est salutare quod tam crebro repetitur, quia Deus est qui creat, et rex creata gubernans.</n><pb/>


text:
quoniam rex omnis terræ Deus, psallite sapienter.<n>[[Omnis. ]]  Ibid. Non ut Jupiter Cretæ, Mars Thraciæ. [[Sapienter. ]]  Docet quomodo sit psallendum. Olim sine sensu psallebant, dum lapides colerent. AUG. Nemo sapienter facit quod non intelligit.</n><pb/>


text:
Regnabit Deus super gentes; Deus sedet super sedem sanctam suam.<n>[[Regnabit. ]]  Ibid. Modo impleta est hæc prophetia: [[Deus sedet super sedem sanctam. Sedem sanctam. ]]  AUG. Throni, Virtutes, et sancti.</n><pb/>


text:
Psalmus cantici. Filiis Core, secunda sabbati.<n>[[Psalmus vel laus cantici filiis Core secunda, ]]  etc. AUG. Primo die, fecit Deus lucem, etc., usque ad de qua hic cantatur filiis Core. CASS. De fundatione civitatis, quam commendative describit. AUG. Commendat civitatem, etc., usque ad a stabilitate æterna.</n><pb/>


text:
[Magnus Dominus et laudabilis nimis, in civitate Dei nostri, in monte sancto ejus.<n>[[In monte sancto, ]]  etc. Ibid. Hic est mons ille, etc., usque ad super quem fundata est Ecclesia.</n><pb/>


text:
Fundatur exsultatione universæ terræ mons Sion; latera aquilonis, civitas regis magni.<n>[[Fundatur exsultatione. ]]  HIER. Quasi dicat, quæ prius maledictionibus subjecta, etc., usque ad ipse est Christus, qui per universam Ecclesiam gaudia dilatat. [[Mons Sion latera. ]]  AUG. Quicunque alicui hærent, latera ejus dicuntur, etc., usque ad item [[ab aquilone pandetur omne malum, ]]  etc.</n><pb/>


text:
Deus in domibus ejus cognoscetur cum suscipiet eam.<n>[[In domibus. ]]  Vel, in gradibus, id est, secundum gradus meritorum, quia in singulis distinctim dabit cognitionem sui. [[Cum suscipiet eam. ]]  Tutandam, et quid opus est? [[Quoniam reges contra. ]]  Sed videntes per fidem, sic scilicet quod tam digna est hæc civitas admirati sunt, etc.</n><pb/>


text:
Quoniam ecce reges terræ congregati sunt; convenerunt in unum.<n>[[Reges. ]]  AUG., CASS. Principes Judæorum. [[Congregati. ]]  Ab Herode sciscitante locum nativitatis. [[Convenerunt. ]]  Concorditer dicendo: [[In Bethlehem Judæ secundum Scripturas. ]]</n><pb/>


text:
Ipsi videntes, sic admirati sunt, conturbati sunt, commoti sunt.<n>[[Videntes. ]]  Quæ in prophetis legerant. [[Admirati sunt. ]]  De tanta gloria, non leviter vel otiose. [[Sed conturbati. ]]  Pro peccato, et [[Commoti sunt. ]]  Ad fidem, et tantus fuit pavor, ut corpus tremeret.</n><pb/>


text:
Tremor apprehendit eos; ibi dolores ut parturientis:<n>[[Ibi dolores ut parturientis, ]]  Pœnitentiæ, videntes ita; sed:</n><pb/>


text:
in spiritu vehementi conteres naves Tharsis.<n>[[In spiritu vehementi, ]]  Herodis. [[Conteres naves-Tharsis. ]]  Quia, in Tharso, Ciliciæ naves quæ Magos transposuisse in patriam suam credebantur, confractæ sunt ab Herode. [[Tharsis. ]]  AUG. Cilicia regio a Tharso, etc., usque ad decursis omnibus concludit. Ergo:</n><pb/>


text:
Sicut audivimus, sic vidimus, in civitate Domini virtutum, in civitate Dei nostri: Deus fundavit eam in æternum.<n>[[Sicut audivimus. In civitate Domini virtutum, ]]  quia ibi custodes angelos deputat. Repetit. [[In civitate Domini virtutum, in civitate Dei nostri. ]]  Id est, Catholica Ecclesia, ne sibi hoc nomen conventus hæreticorum usurpet. Ne autem putetur temporalis, addit: [[Deus fundavit eam in æternum. ]]  Non ad horam, ut prius tabernaculum Moysi</n><pb/>


text:
In finem, filiis Core. Psalmus.<n>[[In finem, psalmus, ]]  etc. CASS. Agit Propheta de amatoribus mundi, et Christo redemptore, non illorum, sed contemptorum mundi, ut dejectus in mundo non appretietur elatos. AUG. Qui colunt Deum, etc., usque ad attentos facit ad nova et ad ingentia.</n><pb/>


text:
[Audite hæc, omnes gentes; auribus percipite, omnes qui habitatis orbem:<n>[[Odite hæc, omnes gentes. ]]  CASS. Nullum excipio, etc., usque ad quando scilicet separabuntur zizania a tritico, oves ab hædis.</n><pb/>


text:
quique terrigenæ et filii hominum, simul in unum dives et pauper.<n>[[Quique terrigenæ. ]]  AUG. Nulli sermonem subtraho, audiat hæres terræ, propter judicium: justus, propter regnum.</n><pb/>


text:
Os meum loquetur sapientiam, et meditatio cordis mei prudentiam.<n>[[Os meum loquetur. ]]  CASS. Commendat dicenda. [[Sapientia]]  ad divinas res, [[Prudentia]]  ad mores instruendos; in his duobus omnis sermo divinus indicatur.</n><pb/>


text:
Inclinabo in parabolam aurem meam; aperiam in psalterio propositionem meam.<n>[[Inclinabo. ]]  HIER. Humiliabo me veritati intus loquenti, quæ docet loqui in parabolis, ne omnibus pateat.</n><pb/>


text:
Cur timebo in die mala? iniquitas calcanei mei circumdabit me.<n>[[Cur timebo. ]]  CASS. Incipit narrare quæ promisit, dicens quod Christus non redimet impios; hic propheta, in sua persona generalem agens causam, quærit causam damnationis et timoris malorum, quæ est iniquitas. AUG. Cur timebo? quasi non est quod timeam, cum iniquitatem vitare sit in mea potestate; pro qua tantum timebitur in die novissima, quæ erit mala damnatis, non justis. [[Calcanei. ]]  Ibid. Alludit verbis, etc., usque ad id est, opprimet et timere faciet.</n><pb/>


text:
Qui confidunt in virtute sua, et in multitudine divitiarum suarum, gloriantur.<n>[[Qui confidunt. ]]  Hi, scilicet, qui confidunt, etc., usque ad in quibus adeo stulti sunt.</n><pb/>


text:
Frater non redimit, redimet homo: non dabit Deo placationem suam,<n>[[Frater non redimit. ]]  Si frater, id est Christus, non redimit, etc., usque ad quia talis non dat Deo placationem.</n><pb/>


text:
et pretium redemptionis animæ suæ. Et laborabit in æternum;<n>[[Et vivet adhuc. ]]  Ibid. Post finem vitæ, vivet secundum animam, quia non peribit anima cum corpore, sed dolori salvabitur, usquequo accepto corpore utrinque crucietur.</n><pb/>


text:
Non videbit interitum, cum viderit sapientes morientes: simul insipiens et stultus peribunt. Et relinquent alienis divitias suas,<n>[[Non videbit. ]]  Ibid. Id est non intelligit, etc., usque ad cum sapiens transit vitam. Vel, [[insipiens. ]]  Ibid. Qui non attendit. [[Stultus. ]]  Qui, si attendit, non cavet. [[Divitias]]  CASS. Propter quas fecerunt mala. [[Suas: ]]  quæ non secundum Deum.</n><pb/>


text:
et sepulchra eorum domus illorum in æternum; tabernacula eorum in progenie et progenie: vocaverunt nomina sua in terris suis.<n>[[Vocaverunt nomina sua. ]]  AUG. Hæredes, qui ad sepulcra mortuorum inebriant se in memoriam eorum, sed nec gutta pervenit ad linguam in inferno ardentis.</n><pb/>


text:
Et homo, cum in honore esset, non intellexit. Comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis.<n>[[Et homo cum. ]]  Et tam in hoc, quam in cæteris, homo non intelligit; vel, inde non est accusandus Deus, non intellexit suam dignitatem, non intelligenter egit, sed comparatus, amissa ratione, jumentis, non in alia re, sed in sapientia.</n><pb/>


text:
Hæc via illorum scandalum ipsis; et postea in ore suo complacebunt.<n>[[Hæc via. ]]  CASS. Hic jam omnia dicta colligit, in unum. [[Via, ]]  id est, vita, quia ducit ad mortem. [[Scandalum. ]]  Stimulus et dolor, etc., [[usque ad: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me. In ore suo complacebunt. ]]  AUG. Cum tales sint, etc., usque ad et pejores sunt apertis malis.</n><pb/>


text:
Psalmus Asaph. [Deus deorum Dominus locutus est, et vocavit terram a solis ortu usque ad occasum.<n>[[Psalmus Asaph. ]]  HIER. [[Asaph, ]]  Latine congregatio; Græce, synagoga, quæ fidelis hic loquitur, quæ Christum exspectat, per quam magis confutantur increduli Judæi. CASS. [[Asaph, ]]  vocem Dei inducturus de mutatione sacrificiorum, prius agit de utroque adventu per primum invitans, per secundum terrens. [[Deus Deorum. ]]  CASS. Ne quis mediocriter de incarnatione æstimet, etc., usque ad nuncupative, ut falsi dii, Jupiter, Venus. [[Locutus est, et vocavit terram. ]]  AUG. Per se, per præcones. [[A solis ortu usque ad occasum. ]]  CASS. Quasi dicat, etc., [[usque ad: exibit de Sion lex, et Verbum Domini de Jerusalem. ]]</n><pb/>


text:
Ex Sion species decoris ejus:<n>[[Ex Sion, species decoris ejus, ]]  etc. AUG. Cœpit decus Evangelii, etc., usque ad ut testes essent in Jerusalem et in tota terra.</n><pb/>


text:
Deus manifeste veniet; Deus noster, et non silebit. Ignis in conspectu ejus exardescet; et in circuitu ejus tempestas valida.<n>[[Ignis in conspectu ejus exardescet et in circumitu ejus. ]]  Ibid. Ante eum præibit; pœna ergo terreat, quos præmia non invitant, etc., usque ad malos comitabitur ad inferos. [[Tempesta valida. Advocabit cœlum desursum, et terram. ]]  CASS. Non ventus, etc., usque ad prius omnes communiter vocavit, tunc vocabit ut discernat. [[Discernere populum suum. ]]  AUG. Primo commistos vocavit a solis ortu usque ad occasum, tunc autem ut discernat.</n><pb/>


text:
Congregate illi sanctos ejus, qui ordinant testamentum ejus super sacrificia.<n>[[Congregate illi sanctos ejus. ]]  Ibid. Videns Propheta futura, etc., usque ad de malis dicitur, [[de quo non implevit manum suam. Qui ordinant testamentum ejus super sacrificia. ]]  Ibid.. Novum Testamentum super Vetus, etc., usque ad qui pluris habent opera charitatis quam sacrificia pecudum.</n><pb/>


text:
Et annuntiabunt cæli justitiam ejus, quoniam Deus judex est.<n>[[Et annuntiabunt cœli justitiam ejus, ]]  etc. Ibid. Jam cœli nuntiaverunt nobis hanc justitiam Dei, etc., usque ad et si nunc permista, quia [[Deus est judex justus. ]]</n><pb/>


text:
Audi, populus meus, et loquar; Israël, et testificabor tibi: Deus, Deus tuus ego sum.<n>[[Audi, populus meus, etc. ]]  CASS. Vox Christi, ut, relictis sacrificiis pecudum, fiat sacrificium laudis. AUG. Vel, repetit sub alio verbo, Audi sicut Isræl, id est, sicut videns Deum, et [[Testificabor, ]]  hæc, scilicet, [[Deus tuus ego sum. ]][[Deus tuus. ]]  AUG. Prius dicit simpliciter: [[Sum Deus. ]]  Et postea dicit: [[Sum Deus tuus. ]]  Quasi diceret: Etsi non sum Deus tuus, tamen sum Deus. Bono enim meo sum Deus, malo autem tuo non sum Deus tuus. [[Sum. ]]  CASS. Esse est proprium Deitatis. [[Audi, Isræl. ]]  Ibid. Quasi diceret: Si es Isræl, id est, si me vides, audire non negligis. Deus ille generalis, Deus tuus proprie.</n><pb/>


text:
Non in sacrificiis tuis arguam te; holocausta autem tua in conspectu meo sunt semper.<n>[[Holocausta autem. ]]  AUG. Si anima inflammatur, et membra in usum suum rapit, ne serviant cupiditati: unde præcipitur in Levitico, ut adipem cum renunculis offerant, quibus interna charitas signatur.</n><pb/>


text:
Non accipiam de domo tua vitulos, neque de gregibus tuis hircos:<n>[[Non accipiam, ]]  etc. CASS. Etsi sic feceris: [[Non accipiam de domo tua vitulos, ]]  quasi significatos acciperem, non illos de domo. [[Quoniam meæ: ]]  ac si diceret, quia non sunt tua, sed mea. [[Quoniam meæ sunt, ]]  etc. AUG. Mea sunt quæ non possides, indomita, scilicet: [[Feræ silvarum, jumenta, boves, ]]  etc. CASS. His similitudinibus figurat Ecclesiam, etc., [[usque ad: Carnes taurorum]]  non vult in sacrificiis, sed in pauperibus.</n><pb/>


text:
Cognovi omnia volatilia cæli, et pulchritudo agri mecum est.<n>[[Cognovi omnia volatilia. ]]  AUG. Cum illo sunt omnia, cognitione quadam ineffabilis sapientiæ.</n><pb/>


text:
Si esuriero, non dicam tibi: meus est enim orbis terræ et plenitudo ejus.<n>[[Si esuriero, non. ]]  Ibid. Si hæc datis forsitan esurire putatis, quod est insania?</n><pb/>


text:
Numquid manducabo carnes taurorum? aut sanguinem hircorum potabo?<n>[[Nunquid manducabo carnes taurorum? ]]  Olim hæc sacrificabantur, non ideo quod Deus inde delectaretur, sed ne dæmonibus offerentur, et tantum Deo sacrificabantur, in quibus erat aliqua significatio. [[Immola Deo. ]]  CASS. Non dicit mihi, sed de se, quasi de alio ut et post: [[Peccatori autem dixit, Deus, non ego. ]]</n><pb/>


text:
Et invoca me in die tribulationis: eruam te, et honorificabis me.<n>[[Tribulationis. ]]  AUG. Nostra tribulatio proprie est timore salutis, non carnalium.</n><pb/>


text:
Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas? et assumis testamentum meum per os tuum?<n>[[Peccatori autem. ]]  Ibid. A quibus sacrificium velit, ubi peccatori suæ nequitiæ imputantur CASS. Hæc populo suo dixit, etc., usque ad Non enim lectio negatur corrigendis.</n><pb/>


text:
Tu vero odisti disciplinam, et projecisti sermones meos retrorsum.<n>[[Tu vero odisti. ]]  Ibid. Tu vero ore dicis, sed facto negas disciplinam: si corrigo, murmuras. [[Furem, currebas. ]]  Ibid. In his omnia tonat vitia; a parte totum, vel furem sani intellectus Scripturæ. [[Adulteris. ]]  Qui ponunt falsum, auferendo verum.</n><pb/>


text:
Os tuum abundavit malitia, et lingua tua concinnabat dolos.<n>[[Os tuum abundavit, ]]  etc. Ibid. Accusat conscientiam, et linguam, etc., usque ad non casu alii derogat, sed studio.</n><pb/>


text:
Sedens adversus fratrem tuum loquebaris, et adversus filium matris tuæ ponebas scandalum.<n>[[Sedens. ]]  Ibid. Quod transiens vel stans facit, non cum voluntate facit. [[Fratrem. ]]  Ibid. Omnem hominem. [[Et adversus filium matris, ]]  Ecclesiæ, cui charitate jungimur. [[Ponebas scandalum, ]]  hæreses vel alia quibus innocens capiatur. [[Loquebaris adversus. ]]  AUG. Dum detrahit qui doctus videtur, etc., usque ad validioris doctrinæ cibo. [[Tui similis. ]]  CASS. Consentiendo malis. [[Statuam contra tuam. ]]  AUG. Quod post dorsum posuisti, ante faciem ponam.</n><pb/>


text:
In finem. Psalmus David,<n>[[In finem psalmus. ]]  CASS. Arguente Nathan, rex non erubuit peccata publice confiteri, etc., usque ad quæ a Deo valet pœnitentibus. [[David. ]]  AUG. Proponitur in exemplum, non cadendi, sed, etsi cecideris, resurgendi ne desperes. CASS. Prima est deprecatio, etc., usque ad plena præstatur peccatorum remissio.</n><pb/>


text:
[Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam; et secundum multitudinem miserationum tuarum, dele iniquitatem meam.<n>[[Miserere mei, Deus. ]]  Ibid. Hic pœnitentialis psalmus, etc., usque ad quia prævidit per hunc psalmum plures perituros. [[Secundum magnam misericordiam tuam. ]]  De gravi peccato desperandum esset, nisi magna misericordia esset. Magna non potest diffiniri quanta sit. [[Magnam misericordiam. ]]  Ibid. Magna misericordia Deum de cœlo deposuit, etc., usque ad cum secundum se rogatur Deus ignoscere? [[Miserationum, ]]  etc. CASS. Per misericordiam et miserationem petit. Et est misericordia in natura, miseratio in effectu.</n><pb/>


text:
Amplius lava me ab iniquitate mea, et a peccato meo munda me.<n>[[Amplius lava me. ]]  CASS. Quem modum delendi velit, subdit: [[Munda me, ]]  etc. HIER. Sic lava ut mundes, lavantur enim quædam, quæ tamen non sunt pura.</n><pb/>


text:
Quoniam iniquitatem meam ego cognosco, et peccatum meum contra me est semper.<n>[[Quoniam iniquitatem. ]]  AUG., CASS. Cujus misericordiam petit ut ignoscat, quia scit justum ut peccata puniat, subdit: Tu ne punias, quia ego punio. [[Quoniam iniquitatem meam, ]]  etc. [[Contra me. ]]  AUG. Post tergum peccatum habuit, cum rex sententiam in divitem, qui rapuit ovem pauperis dedit, oblitus sui.</n><pb/>


text:
Tibi soli peccavi, et malum coram te feci; ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris.<n>[[Tibi soli peccavi. ]]  HIER. Solus enim ille juste punit, qui non habet in se, quod reprehendatur, hic est inter homines solus Christus. [[Tibi soli. ]]  CASS. Quia rex omnibus superior, tantum a Deo puniendus est. [[Coram te. ]]  Quia ubique esse scit, unde se arguit, quia eo præsente peccare non erubuit. [[Ut justificeris, ]]  etc. Cujus verba non transeunt, sed implentur. [[Vincas cum judicaris. ]]  Deus tantæ justitiæ est, etc., usque ad ut vincat inter se et eum, si judicentur. [[Tibi soli. ]]  AUG. Christo nullum habenti peccatum, etc., usque ad eo quod tam graviter Deum offenderat. [[Et vincas. ]]  AUG. Vel adeo justus es, ut vincas diabolum, et mortem, et Judæos, cum judicaris: et in judicio, quo judicatus es.</n><pb/>


text:
Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea.<n>[[In iniquitatibus. ]]  CASS. Minuitur invidia peccati, etc., usque ad de uno arguitur et omnia confitetur.</n><pb/>


text:
Ecce enim veritatem dilexisti; incerta et occulta sapientiæ tuæ manifestasti mihi.<n>[[Ecce enim, ]]  etc. AUG. Sic misericordiam dat, ut servet veritatem, ut nec peccata sint impunita ejus cui ignoscit. Ignoscit enim seipsum punienti. Misericordia ergo etiam est quod homo liberatur; veritas quod peccatum punitur. [[Veritatem, ]]  etc. CASS. Quia in confitendo, veritatem dixit, quam Deus super sacrificia quærit, supplicat sibi subveniri. [[Incerta et occulta. ]]  AUG. Sunt et occulta quod talibus, etc., usque ad unde magis a peccato erat sibi cavendum. [[Occulta. ]]  CASS. Ex auctoritate manifestantis, confidentia ablutionis et dealbationis.</n><pb/>


