# verses

text:
a fructibus eorum cognoscetis eos. Numquid colligunt de spinis uvas, aut de tribulis ficus?<n>[[Nunquid. ]]  Allegorice. Spinæ et tribuli sunt hæretici a quibus nullus sapientum sanctitatem vel veritatem poterit invenire: sed conscindunt et cruentant approximantes. Vel spinæ et tribuli, curæ sunt sæculi, punctionesque vitiorum. Uva et ficus, dulcedo novæ conversationis quam Christus in nobis esuriit, et fervor dilectionis, qui lætificat cor hominis. Non ergo de spinis et tribulis uva et ficus: quia mens adhuc veteris hominis consuetudine pressa, potest simulare non ferre fructus novi hominis. Quod si aliquando dicta vel facta malorum prosunt bonis, non hoc faciunt mali, sed fit de illis consilio Dei: quia non eorum fructus est, sed vitis quæ super spinas aliquando exuberat. Sed carpendus est botrus, spina cavenda. Vitis Christus. Sui, palmites qui ferunt uvas, id est opera spiritus quæ inebriant mentem.</n>


text:
Sic omnis arbor bona fructus bonos facit: mala autem arbor malos fructus facit.<n>[[Sic omnis arbor. ]]  Id est secundum prædictam impossibilitatem: quia de mala radice non potest fructus suavitatis erumpere. Exspectandi sunt boni fructus de bona arbore. Arbor bona vel mala non natura quæ in omnibus bona a Deo est creata, sed voluntas bona vel mala. Fructus, opera quæ nec bona malæ voluntatis possunt esse, nec mala bonæ voluntatis. Fructus bonæ arboris gaudium, pax, patientia, longanimitas, etc.; quos fructus non nisi bona voluntas parturit. Sic econtrario malos mala intentio nutrit.</n>


text:
Non potest arbor bona malos fructus facere: neque arbor mala bonos fructus facere.<n>[[Non potest. ]]  Non ait: Non potest mala arbor bona fieri, vel bona mala; quia Paulus de persecutore factus apostolus, et anima manente integra natura, affectu voluntatis corrumpitur, vel in melius mutatur. Voluntas uniuscujusque arbor bona vel mala. Et sicut arbor radicatur in terra, sic voluntas in anima. Fructus malæ arboris sunt opera carnis, scilicet fornicatio immunda, luxuria.</n>


text:
Omnis arbor, quæ non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur.<n>[[Omnis arbor. ]]  Hac sententia hypocritas et pseudoprophetas damnat, et quod supra docuit de cordis munditia, hoc exemplo confirmat, quod nemo de mala intentione fructum bonum percipit, nec de bona nisi bonum metit.</n>


text:
Igitur ex fructibus eorum cognoscetis eos.<n>[[Igitur ex fructibus. ]]  Quasi dicat: A falsis prophetis attendite, et ex fructibus eos cognoscite.</n>


text:
Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum cælorum: sed qui facit voluntatem Patris mei, qui in cælis est, ipse intrabit in regnum cælorum.<n>[[Non omnis qui dicit. ]]  Sicut cavendi sunt qui habent speciem bonæ vitæ propter dogma nequitiæ, sic et hic econtrario qui, cum integræ fidei et doctrinæ sint, turpiter vivunt. Utrumque enim necesse est, ut et opus sermone et sermo operibus comprobetur. [[Qui dicit: Domine, Domine. ]]  Iter regni Dei est obedientia, non nominis nuncupatio. Non est hoc illud vere et proprie dicere ubi prolatio discordat a voluntate. De quo Apostolus ait: [[Nemo potest dicere: Dominus Jesus, nisi in Spiritu sancto]]  I Cor. 12..</n>


text:
Multi dicent mihi in illa die: Domine, Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus, et in nomine tuo dæmonia ejecimus, et in nomine tuo virtutes multas fecimus?<n>[[Multi dicent. ]]  Maxime autem cavendum est ab his qui propter nomen Christi etiam miracula habent, quæ cum propter infideles Dominus fecerit, monuit tamen ne a talibus decipiamur: putantes ibi esse invisibilem sapientiam, ubi est visibile miraculum; unde adjungit: [[Multi dicent. ]]  Quam mundo ergo et simplici oculo opus est, ut inveniatur via sapientiæ inter tot deceptiones.</n>


text:
Et tunc confitebor illis: Quia numquam novi vos: discedite a me, qui operamini iniquitatem.<n>[[Nunquam novi vos. ]]  Non novit lux tenebras, id est, non aspicit, quia si aspiceret, tenebræ non essent. [[Qui operamini iniquitatem. ]]  Non qui operati estis, ne tollat pœnitentiam, sed qui in judicio; licet non habeatis facultatem peccandi, tamen habetis affectum.</n>


text:
Omnis ergo qui audit verba mea hæc, et facit ea, assimilabitur viro sapienti, qui ædificavit domum suam supra petram,<n>[[Omnis ergo. ]]  Quasi dicat: Omnia prædicta bene tenenda sunt, quia qui tenet assimilabitur Christo; qui non tenet, diabolo. [[Qui autem, ]]  quæ in monte habita sunt: quod dicit ut ostendat sermonem in monte habitum, omnibus præceptis quibus Christiana vita informatur, esse perfectum. [[Assimilabitur. ]]  Quia sicut Christus de personis variis unam Ecclesiam construit, erudit, regit in vitam dedicaturus æternam, sic iste variis virtutibus perpetuam mansionem sibi ædificat, et in futura dedicatione cum Christo lætabitur. [[Viro. ]]  Illi qui dicit: Ut sapiens architectus, fundamentum posui in Christo. [[Qui ædificavit. ]]  Ille ædificat in Christo, qui quod audit ab illo facit. [[Supra petram. ]]  A qua Petrus nomen accepit pro firmitate fidei, id est, super seipsum ædificavit Ecclesiam.</n>


text:
et descendit pluvia, et venerunt flumina, et flaverunt venti, et irruerunt in domum illam, et non cecidit: fundata enim erat super petram.<n>[[Et descendit. ]]  Tribus modis diabolus impugnat: carnis concupiscentia, exterioribus mundi oblectamentis, vel per se, cum universos ventus impulsionum laxat. [[Pluvia. ]]  Concupiscentia, a qua quisque tentatur, quæ sensum rigorem fidei emollit, quæ si non proficit, majora flumina eveniunt.</n>


text:
Et omnis qui audit verba mea hæc, et non facit ea, similis erit viro stulto, qui ædificavit domum suam super arenam:<n>[[Qui audit verba mea, ]]  etc., exterius. Et ideo non habet excusationem, sed est ruina ejus magna: quia monita salutis contempsit. [[Viro stulto. ]]  De quo dicitur: [[Inimicus homo hoc fecit, cujus]]  opera omnia instabilia sunt, et ruinæ patent. [[Super arenam. ]]  Qualiacunque sint quæ super concupiscentiam vitiorum fundantur, non stabunt.</n>


text:
et descendit pluvia, et venerunt flumina, et flaverunt venti, et irruerunt in domum illam, et cecidit, et fuit ruina illius magna.<n>[[Et cecidit fuitque ruina ejus magna. ]]  Omnis conscientia quæ fixa in Deum spe non permanet, in tentationibus non valet subsistere; et tanto amplius agitur, quanto plus in his quæ mundi sunt a superioribus disjungitur: et vere omnes mali vel ficte boni, ingruente qualibet tentatione pejores fiunt.</n>


text:
Et factum est: cum consummasset Jesus verba hæc, admirabantur turbæ super doctrina ejus.<n>[[Turbæ. ]]  Vel aliqui in turba, quia infideles, vel potius omnes de excellentia sapientiæ.</n>


text:
Cum autem descendisset de monte, secutæ sunt eum turbæ multæ:<n>[[Cum autem descendisset. ]]  Post descensionem Domini de monte, etc., usque ad ostendit post quantum temporis intervallum. [[Cum autem descendisset. ]]  Secundum Lucam, et in campestri loco sermonem quem jam forsitan supra habuerat ei fecisset. [[Secutæ sunt. ]]  Alii propter charitatem, alii propter doctrinam, alii propter admirationem et curationem.</n>


text:
et ecce leprosus veniens, adorabat eum, dicens: Domine, si vis, potes me mundare.<n>[[Adorabat eum dicens: Domine. ]]  Priusquam peteret, cultum divinitatis ostendit. [[Si vis, potes me mundare. ]]  De voluntate non quasi pietatis incredulus, dubito; sed quasi meæ colluvionis conscius non præsumo.</n>


text:
Et extendens Jesus manum, tetigit eum, dicens: Volo: mundare. Et confestim mundata est lepra ejus.<n>[[Extendens. ]]  Post sermonem et miracula facit, quibus sermo apud auditores confirmatur. [[Tetigit. ]]  Non quia sine tactu sanare posset, sed ut indicet se non subjectum esse legi, sed Dominum legis, qui non timet contagium. [[Tetigit. ]]  Propter humanitatem, ut nos doceret nullum spernere pro aliqua corporis maculatione. Apparet supra legem (quæ leprosum excludit) esse gratiam, quæ sanat eum; ut ait: [[Non veni solvere legem, sed adimplere, ]]  etc. [[Volo. ]]  Eo sanavit genere quo fuerat obsecratus, deinde imperat: [[Mundare. ]]  Ecce potestas.</n>


text:
Et ait illi Jesus: Vide, nemini dixeris: sed vade, ostende te sacerdoti, et offer munus, quod præcepit Moyses, in testimonium illis.<n>[[Vide, nemini, ]]  etc. Tacere jussit, nec tamen tacere potuit. Non quod aliquid voluit et non potuit, sed dat exemplum, ut sui in magnis quæ faciunt latere velint: sed ut prosint aliis, prodantur inviti. [[Nemini dixeris]]  Marc. 1.. Hunc tamen Marcus ubi quod hoc prædicasse dicit quasi Evangelista factus sit. [[Vade. ]]  Mittit ad sacerdotes propter humilitatem, ut sacerdotibus deferat honorem quibus lex jubet mundatos munera offerre, et ut videntes credant ei: vel si non credunt, inexcusabiles sint, et ne legem frangere videretur. [[Ostende te sacerdoti. ]]  Ut sacerdos non legis ordine, sed gratia Dei supra legem curatum esse intelligat. [[Offer, ]]  etc. Quia legem non solvo, quia nondum cœpit verum sacrificium. [[In testimonium. ]]  Id est, Domino credant, si impietatis lepra discendat. [[In testimonium. ]]  Spiritualis curationis, offerendum est munus spirituale homo ipse.</n>


text:
Et ait illi Jesus: Ego veniam, et curabo eum.<n>[[Ego veniam et curabo eum. Et respondens centurio ait, ]]  etc. Magna humilitas, etc., usque ad ob impotentiam virium corporaliter ire putaretur.</n>


text:
Et respondens centurio, ait: Domine, non sum dignus ut intres sub tectum meum: sed tantum dic verbo, et sanabitur puer meus.<n>[[Non sum dignus. ]]  Propter conscientiam vitæ gentilis, magis timet gravari præsentia quam juvari, quia et si erat fide præditus, nondum tamen erat sacramentis imbutus. Sed quod nec infirmitas nostra præsumit gratia dare novit.</n>


text:
Nam et ego homo sum sub potestate constitutus, habens sub me milites, et dico huic: Vade, et vadit: et alii: Veni, et venit: et servo meo: Fac hoc, et facit.<n>[[Nam et ego, ]]  etc. Si ego homo, etc., usque ad ut Cornelius dicitur [[vir justus et timens Deum]]  Act. 10..</n>


text:
Audiens autem Jesus miratus est, et sequentibus se dixit: Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israël.


text:
Dico autem vobis, quod multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob in regno cælorum:<n>[[Ab oriente et occidente venient et recumbent. ]]  Vel oriens, qui illuminati statim transeunt; occidens, qui passiones usque ad mortem tolerant. Per istas duas partes mundi ex quibus gentes vocandæ erant designantur.</n>


text:
filii autem regni ejicientur in tenebras exteriores: ibi erit fletus et stridor dentium.<n>[[Filii autem regni ejicientur. ]]  Quia in hoc mundo fruuntur beneficiis Dei; secundum illud: [[Pluit super justos et injustos. ]]  Nunc videntur in facie Domini, sed tunc minime. [[In tenebras exteriores. ]]  Quia a Domino foras expellentur, etc., usque ad pœnitet quod deliquit pertinaciter. [[Fletus. ]]  Per hoc ostenditur magnitudo tormentorum. Per fletum, tormentum animæ; per stridorem dentium, corporis.</n>


text:
Et cum venisset Jesus in domum Petri, vidit socrum ejus jacentem, et febricitantem:<n>[[Et cum venisset, ]]  etc. Quando hoc sit factum non expressit Matthæus, etc., usque ad narranda recordationi ejus suggerere. [[Et febricitantem. ]]  Febris Græce, fervor Latine dicitur: et si quando hæc passio faciat tremere, naturæ est humanæ.</n>


text:
et tetigit manum ejus, et dimisit eam febris, et surrexit, et ministrabat eis.<n>[[Et tetigit, ]]  etc. Lucas dicit, quod rogaverunt, etc., usque ad ut [[Delicta quis intelligit: ab occultis meis munda me]]  Psal. 8.. [[Et surrexit, ]]  etc. Naturale est febricitantibus incipiente sanitate lassescere, etc., usque ad ministrat in spiritu.</n>


text:
Vespere autem facto, obtulerunt ei multos dæmonia habentes: et ejiciebat spiritus verbo, et omnes male habentes curavit:<n>[[Vespere autem facto, ]]  etc. Occasus solis, mors est Christi, per quam plures sanavit dæmoniacos, quam ante vivens in carne ægrotos.</n>


text:
ut adimpleretur quod dictum est per Isaiam prophetam, dicentem: [Ipse infirmitates nostras accepit: et ægrotationes nostras portavit.]


text:
Videns autem Jesus turbas multas circum se, jussit ire trans fretum.<n>[[Videns autem Jesus. ]]  Manifestum est alium esse diem, etc., usque ad amaros sæculi fluctus transeamus.</n>


text:
Et accedens unus scriba, ait illi: Magister, sequar te, quocumque ieris.<n>[[Et accedens. ]]  Quod Matthæus dicit hoc factum quando jussit ire trans fretum: Lucas vero [[ambulantibus illis in via: ]]  non est contrarium: quia via ambulabant ut venirent ad fretum. [[Magister. ]]  Quasi unus sit de pluribus. Et ipse litterator erat, non spiritualis auditor. [[Magister. ]]  Non dixit, Domine, sed magister: unum de pluribus magistris æstimans.</n>


text:
Et dicit ei Jesus: Vulpes foveas habent, et volucres cæli nidos; Filius autem hominis non habet ubi caput reclinet.<n>[[Vulpes foveas habent. ]]  Quasi dicat: Quid me propter lucra sæculi, etc., usque ad divinitati Christi non est locus. [[Filius autem hominis non habet, ]]  etc. Cum homines vocent eum Filium Dei, ipse seipsum vocat Filium hominis, humilitatis causa.</n>


text:
Alius autem de discipulis ejus ait illi: Domine, permitte me primum ire, et sepelire patrem meum.<n>[[Alius autem. ]]  Nota hunc vocatum esse a Jesu. [[Domine. ]]  Ille qui ingessit se vocat eum magister, ut elatus Pharisæus, alter qui receptus est, Dominum vocat humiliter, sicut publicanus.</n>


text:
Jesus autem ait illi: Sequere me, et dimitte mortuos sepelire mortuos suos.<n>[[Mortuos suos. ]]  Qui culpa exierunt, ut ipsi cum culpa vivunt. Mortuos sepelire, est peccatores in peccato fovere.</n>


text:
Et ascendente eo in naviculam, secuti sunt eum discipuli ejus:<n>[[Et ascendente. ]]  Qui magna fecit in terra, transit ad mare, ut et ibi faciat, et Dominus terræ et maris appareat.</n>


text:
et ecce motus magnus factus est in mari, ita ut navicula operiretur fluctibus: ipse vero dormiebat.<n>[[Ecce motus. ]]  Non ex se orta est tempestas, sed ejus imperio: ut discipuli magis timeant et rogent: et rogantibus ostendat potentiam. [[Dormiebat. ]]  Dormit in nobis Dominus, id est fides Domini, cum negligentius agimus, et ideo tempestas. Si vero fides resurgit, imperat ventis et fluctibus.</n>


text:
Et accesserunt ad eum discipuli ejus, et suscitaverunt eum, dicentes: Domine, salva nos: perimus.<n>[[Suscitaverunt. ]]  Primum est Jesus in tribulationibus orationibus excitandus, ut post increpationem surgens imperet ventis et mari, et sit tranquillitas magna.</n>


text:
Et dicit eis Jesus: Quid timidi estis, modicæ fidei? Tunc surgens imperavit ventis, et mari, et facta est tranquillitas magna.<n>[[Modicæ, ]]  etc. Si novistis potentem in terra, cur non creditis etiam in mari? Qui parum credit, arguitur: qui nihil, contemnitur. [[Imperavit, ]]  etc. Cui imperatur, imperantem sentit. Nota quod omnis creatura creatorem sentit. Quæ apud nos insensibilia, isti sunt sensibilia.</n>


text:
Porro homines mirati sunt, dicentes: Qualis est hic, quia venti et mare obediunt ei?<n>[[Qualis est hic, ]]  etc. ORIG. Qualis est iste, major Moyse, etc., usque ad non habent auditum obtemperant.</n>


text:
Et cum venisset trans fretum in regionem Gerasenorum, occurrerunt ei duo habentes dæmonia, de monumentis exeuntes, sævi nimis, ita ut nemo posset transire per viam illam.<n>[[In regionem Gerazenorum. ]]  Geraza urbs est Arabiæ, etc., usque ad a Christo visitata per prædicatores. [[Duo habentes. ]]  Marcus et Lucas dicunt unum, etc., usque ad fœditatem corporum ostendebant. [[Sævi. ]]  Marcus dicit quod nullus jam dæmoniacum, etc., usque ad impugnant aliquem transire.</n>


text:
Et ecce clamaverunt, dicentes: Quid nobis et tibi, Jesu fili Dei? Venisti huc ante tempus torquere nos?<n>[[Jesu fili Dei. ]]  HILAR. Magis suspicati quam nosse credendi sunt. AMBR. [[Jesu fili Dei. ]]  Tantum eis innotuit quantum voluit, etc., usque ad videbant in eo, non credebant. [[Ante tempus. ]]  Sciebant enim sibi futuram in Dei judicio, etc., usque ad fuerunt enim duo millia, ut Marcus ait. [[Torquere nos. ]]  Præsentia Christi tortura est eis; vel, torquentur dum de corporibus ejiciuntur, in quorum tortura delectabantur, sicut præsentia Dei refectio angelorum.</n>


text:
Dæmones autem rogabant eum, dicentes: Si ejicis nos hinc, mitte nos in gregem porcorum.<n>[[Mitte nos. ]]  Nota multo minus eos sua potestate nocere hominibus, qui nec pecoribus possunt. Nisi quis more porci vixerit, diabolus in eum potestatem non accipit, nisi forte ad probandum.</n>


text:
Et ait illis: Ite. At illi exeuntes abierunt in porcos, et ecce impetu abiit totus grex per præceps in mare: et mortui sunt in aquis.<n>[[Et ecce magno. ]]  Dignior homo bestiis, cum propter salutem duorum hominum duo millia porcorum perierunt. Liberato populo gentium, increduli agunt malos ritus in abditis: cæca et profunda curiositate submersi.</n>


text:
Pastores autem fugerunt: et venientes in civitatem, nuntiaverunt omnia, et de eis qui dæmonia habuerant.<n>[[Pastores autem fugerunt. ]]  Quia etiam quidam principes impiorum, et, si fugiunt fidem Christi, tamen potentiam ejus mirando nuntiare non cessant.</n>


text:
Et ecce tota civitas exiit obviam Jesu: et viso eo, rogabant ut transiret a finibus eorum.<n>[[Exiit obviam. ]]  BED. Prodeuntes, signant quosdam consuetudine ligatos, mirari quidem et venerari legem Christi, sed nolle pati: unde transire rogant. [[Et invenerunt hominem ]] (ut Lucas ait) [[vestitum et sana mente sedere ad pedes Jesu]]  Luc. 8.. [[Rogabant eum. ]]  Rogant non de superbia de humilitate judicantes se indignos, ut Petrus fecit, et vidua de Elia. Timebant ne destrueret eos præsentia sanctitatis ejus propter peccata sua, sicut destruxerat porcos.</n><pb/>


text:
Et ascendens in naviculam, transfretavit, et venit in civitatem suam.<n>[[In civitatem. ]]  Ne putes hanc esse Nazareth, etc., usque ad Capharnaum quasi metropolis.</n>


text:
Et ecce offerebant ei paralyticum jacentem in lecto. Et videns Jesus fidem illorum, dixit paralytico: Confide fili, remittuntur tibi peccata tua.<n>[[Offerebant. ]]  Doctores sunt, qui sublevant et offerunt Christo monendo et intercedendo. [[Fidem. ]]  Quantum valet apud Deum fides propria, apud quem sic valuit aliena, ut intus et extra sanaret hominem. [[Confide, fili, remittuntur tibi. ]]  Lucas dicit: Homo, etc., usque ad tollens causam morbi, post curat corpus.</n>


text:
Quid est facilius dicere: Dimittuntur tibi peccata tua: an dicere: Surge, et ambula?<n>[[Quid est. ]]  Nota infirmitates aliquando contingere propter peccata, etc., usque ad unde: [[Duplici contritione conteret eos Dominus. ]]  BED. [[Quid est facilius, ]]  sed quoniam hoc spirituale non creditis, probetur signo visibili quod non minoris constat esse potentiæ, ut in Filio hominis latentem cognoscatis potentiam majestatis, quæ potest dimittere peccata ut Deus.</n>


text:
Ut autem sciatis, quia Filius hominis habet potestatem in terra dimittendi peccata, tunc ait paralytico: Surge, tolle lectum tuum, et vade in domum tuam.<n>[[Tunc ait paralytico. ]]  Ecce per remissionem pœnæ, dimissionem culpæ intellige. [[Surge. ]]  Surgere, est animam a carnalibus desideriis abstrahere. Lectum tollere, est carnem a terrenis desideriis ad voluntatem spiritus attollere. Domum ire, est ad paradisum redire, vel ad internam sui custodiam, ne iterum peccet. [[Tolle lectum tuum et vade in domum tuam. ]]  Ut quod fuit testimonium infirmitatis, sit probatio sanitatis.</n>


text:
Et surrexit, et abiit in domum suam.<n>[[Et surrexit. ]]  Magna virtus, ubi sine mora imperium salus comitatur. Unde merito, qui aderant relictis blasphemiis stupentes, ad laudem convertuntur tantæ majestatis.</n>


text:
Et, cum transiret inde Jesus, vidit hominem sedentem in telonio, Matthæum nomine. Et ait illi: Sequere me. Et surgens, secutus est eum.<n>[[Vidit hominem. ]]  Hic probabilius videtur, quod prætermissa memoret, cum duodecim elegit ante sermonem. [[In telonio. ]]  Græce, Latine vectigal. Matthæus Hebraice, Latine donatus, qui tantum munus gratiæ accepit: Levi, additus vel assumptus, quia divina electio eum assumpsit, et numero apostolorum addidit. [[Matthæum. ]]  Cæteri Evangelistæ propter verecundiam, etc., usque ad sermo supradictus fuit. [[Surgens. ]]  BED. Lucas plenius dicit: relictis omnibus, secutus est eum tam corpore quam mente. Non levitate ductus, sed veritate operum, et divina potentia intus operante tractus, perfecta obedientia, et perfecta abrenuntiatio, et lucra reliquit, cupidus sequendi Christum.</n>


text:
Et factum est, discumbente eo in domo, ecce multi publicani et peccatores venientes, discumbebant cum Jesu, et discipulis ejus.<n>[[In domo. ]]  Non dicit cujus, sed Lucas exprimit, etc., usque ad conversione pœnitentium ostenditur. [[Ecce multi publicani. ]]  Bonum præsagium: jam ejus exemplo multi convertuntur. Jam post se multos trahit, Apostolus et doctor gentium futurus. HIER. [[Publicanis et peccatoribus. ]]  Tertullianus dicit hos fuisse ethnicos, etc., usque ad præcepit: [[In viam gentium ne abieritis. Peccatores venientes discumbebant. ]]  Pœnitentes, exemplo Matthæi, veniam sperantes: unde Marcus dicit hic: [[quia multi sequebantur ]][[eum]]  Marc. 2..</n>


text:
Et videntes pharisæi, dicebant discipulis ejus: Quare cum publicanis et peccatoribus manducat magister vester?<n>[[Quare cum publicanis. ]]  Omnis quæstio, etc., usque ad et omnia quæ gessit, saluti serviunt.</n>


text:
At Jesus audiens, ait: Non est opus valentibus medicus, sed male habentibus.<n>[[At Jesus audiens, ait. ]]  Et susceptos pœnitentes amplius in fide confortat, et superbos ad humilitatis et pietatis gratiam provocat. [[Non est opus valentibus medicus, sed male habentibus. ]]  Medicus est Christus, etc., usque ad Dei verbum recipiunt, esurire non possunt.</n>


text:
Euntes autem discite quid est: Misericordiam volo, et non sacrificium. Non enim veni vocare justos, sed peccatores.<n>[[Euntes autem dicite. ]]  Tumentibus de falsa justitia consilium correctionis dat, etc., usque ad ove, et drachma, et duobus filiis. [[Non enim veni vocure justos. ]]  Nonne Nathanæl, et Petrum, et Andream, etc., usque ad jam non justi sibi videntur.</n>


text:
Tunc accesserunt ad eum discipuli Joannis, dicentes: Quare nos, et pharisæi, jejunamus frequenter: discipuli autem tui non jejunant?<n>[[Discipuli autem tui non jejunant. ]]  Joannes, Marcus et Lucas, etc., usque ad gratiam et potestatem intelligas.</n>


text:
Et ait illis Jesus: Numquid possunt filii sponsi lugere, quamdiu cum illis est sponsus? Venient autem dies cum auferetur ab eis sponsus: et tunc jejunabunt.<n>[[Nunquid possunt. ]]  Quasi dicat: Facturi estis, ut lugentes, etc., usque ad sed ab omnibus terrenis. [[Lugere quandiu cum illis est sponsus. ]]  Hoc verbo exprimit illud jejunium, etc., usque ad postea jejunabunt, non lugebunt. [[Et tunc jejunabunt. ]]  Luctus de absentia sponsi, nec ante incarnationem defuit in patribus, nec post passionem, nisi quandiu in carne cum discipulis conversatus est. [[Jejunabunt. ]]  A mundi amore, non solum a cibis. Spirituale enim jejunium cum sit pars vitæ novæ, nondum eis convenit, qui per alia dediti sunt veteri vitæ.</n>


text:
Nemo autem immittit commissuram panni rudis in vestimentum vetus: tollit enim plenitudinem ejus a vestimento, et pejor scissura fit.<n>[[Nemo autem. ]]  Quasi dicat: Carnales nondum fide passionis et resurrectionis solidati, etc., usque ad ipsi vetustati non convenit. [[Tollit enim. ]]  Id est perfectio novæ vitæ quæ una est dividitur, et veteri fides quam habet aufertur, cui perfectio novæ debebatur.</n>


text:
Neque mittunt vinum novum in utres veteres: alioquin rumpuntur utres, et vinum effunditur, et utres pereunt. Sed vinum novum in utres novos mittunt: et ambo conservantur.<n>[[Neque mittunt. ]]  Eosdem discipulos veteribus utribus comparat, etc., usque ad in novitate sensus intus reformamur.</n>


text:
Hæc illo loquente ad eos, ecce princeps unus accessit, et adorabat eum, dicens: Domine, filia mea modo defuncta est: sed veni, impone manum tuam super eam, et vivet.<n>[[Ecce princeps unus accessit. ]]  Marcus et Lucas dicunt archisynagogum, etc., usque ad cœpit remedium sperare et quærere.</n>


text:
Et ecce mulier, quæ sanguinis fluxum patiebatur duodecim annis, accessit retro, et tetigit fimbriam vestimenti ejus.<n>[[Mulier quæ. ]]  Salutem Judæis paratam, spe certa præripuit gentilitas. [[Duodecim annis. ]]  Duodecim annis fluxit, sicut et illa filia creverat duodenis: quia ex quo Synagoga cœpit Deo famulari, cœpit gentilitas idololatria et peccato pollui. [[Accessit. ]]  Credidit, dixit, quia his tribus fide et opere omnis salus acquiritur.</n>


text:
Dicebat enim intra se: Si tetigero tantum vestimentum ejus, salva ero.<n>[[Si tetigero. ]]  Fimbriam, non vestem. Quia non vidit in carne Dominum, sed suscepit per apostolos incarnationis verbum. Beatus qui vel extremam partem verbi fide tangit.</n>


text:
At Jesus conversus, et videns eam, dixit: Confide, filia, fides tua te salvam fecit. Et salva facta est mulier ex illa hora.<n>[[Confide, filia. ]]  Credidit utique quæ petiit, sed inculcat robur et perseverantiam in fide.</n>


text:
Et cum venisset Jesus in domum principis, et vidisset tibicines et turbam tumultuantem, dicebat:<n>[[Vidisset. ]]  Tibicines sunt carmen lugubre canantes. Hi sunt magistri mœrore suo subditos demulcentes, et turbam Judæorum adversus doctrinam Christi calcitrantium. [[Et turbam. ]]  Quia Synagoga lætitiam Dominicæ inhabitationis, etc., usque ad paruit in susceptione.</n>


text:
Recedite: non est enim mortua puella, sed dormit. Et deridebant eum.<n>[[Non est. ]]  Vobis mortua est. Deo autem qui suscitare potest, dormit, tam in anima quam corpore.</n>


text:
Et cum ejecta esset turba, intravit: et tenuit manum ejus, et surrexit puella.<n>[[Et cum ejecta esset. ]]  Id est, cum reprobati essent irrisores, intravit in electorum mentes. [[Et tenuit manum. ]]  Nisi prius manus Judæorum, etc., usque ad secreta potest deleri pœnitentia.</n>


text:
Et transeunte inde Jesu, secuti sunt eum duo cæci, clamantes, et dicentes: Miserere nostri, fili David.<n>[[Transeunte. ]]  Id est, de domo principis in tuam domum. Domus principis Synagoga est, sua domus cœlestis Jerusalem. [[Duo cæci, ]]  etc. Duo cæci, duo populi inscii, etc., usque ad idem factum, sed aliud simile.</n>


text:
Cum autem venisset domum, accesserunt ad eum cæci. Et dicit eis Jesus: Creditis quia hoc possum facere vobis? Dicunt ei: Utique, Domine.


text:
Egressis autem illis, ecce obtulerunt ei hominem mutum, dæmonium habentem.<n>[[Hominem. ]]  Significat gentilem populum: vel omne genus hominum, quo ducto per prædicationem ad Christum, et ablata idololatria, confessus est Christum. Græce usitatius, sed tamen indifferenter, et mutus et surdus dicunt.</n>


text:
Et ejecto dæmonio, locutus est mutus, et miratæ sunt turbæ, dicentes: Numquam apparuit sic in Israël.


text:
Pharisæi autem dicebant: In principe dæmoniorum ejicit dæmones.<n>[[Pharisæi autem. ]]  In Pharisæis infidelitas Judæorum signatur.</n>


text:
Et circuibat Jesus omnes civitates, et castella, docens in synagogis eorum, et prædicans Evangelium regni, et curans omnem languorem, et omnem infirmitatem.


text:
Videns autem turbas, misertus est eis: quia erant vexati, et jacentes sicut oves non habentes pastorem.


text:
Et convocatis duodecim discipulis suis, dedit illis potestatem spirituum immundorum, ut ejicerent eos, et curarent omnem languorem, et omnem infirmitatem.<n>[[Et convocatis. ]]  A curatione socrus Petri, etc., usque ad curatum centurionis servum. [[Duodecim. ]]  Hi sunt operarii qui mittendi erant, et quadrati orbis partes ad fidem Trinitatis vocaturi. Quorum prædicatio ut pondus haberet auctoritatis, datur eis potestas curandæ omnis infirmitatis.</n>


text:
Duodecim autem Apostolorum nomina sunt hæc. Primus, Simon, qui dicitur Petrus: et Andreas frater ejus,<n>[[Petrus et Andreas. ]]  Apostolorum paria jugaque sociat, etc., usque ad Christus in quem credebat.</n>


text:
Jacobus Zebedæi, et Joannes frater ejus, Philippus, et Bartholomæus, Thomas, et Matthæus publicanus, Jacobus Alphæi, et Thaddæus,<n>[[Thomas. ]]  Abyssus: quia altitudinem divinæ virtutis in resurrectione certa fide penetravit. Vel, Thomas geminus, quod est Græce didymus, propter dubium cor in credendo.</n>


text:
Simon Chananæus, et Judas Iscariotes, qui et tradidit eum.<n>[[Et Judas Scariothis. ]]  Magnum in nobis exemplum doctrinæ, cum qui omnia noverat non dubitaret proditorem in discipulum eligere, atque apostolum ordinare. Habet enim Christus conscium munditiæ testem, cum suum non dubitet eligere proditorem.</n>


text:
Hos duodecim misit Jesus, præcipiens eis, dicens: In viam gentium ne abieritis, et in civitates Samaritanorum ne intraveritis:<n>[[In viam. ]]  Post resurrectionem dicit: [[Docete omnes gentes. ]]  Sed hoc ante: quia prius oportet Judæis prædicari, ne causam habeant non recipiendi, quia ad gentes apostolos misit.</n>


text:
Euntes autem prædicate, dicentes: Quia appropinquavit regnum cælorum.<n>[[Appropinquabit regnum cœlorum. ]]  Per fidem prope est regnum. Sicut enim sit peccans terra, ita justus sit cœlum, in quo Deus præsidet; unde dicitur: [[Regnum Dei intra vos est]]  Luc. 17., etc. Ecce quid debeant prædicare: Appropinquabit regnum cœlorum.</n>


text:
Infirmos curate, mortuos suscitate, leprosos mundate, dæmones ejicite: gratis accepistis, gratis date.<n>[[Infirmos curate. ]]  Ecclesia infirmos statu boni operis confortat, mortuos in peccatis, vel sine fide, suscitat; leprosos erroribus aspersos mundat, dæmones per exorcismos fugat. [[Gratis accepistis. ]]  Ne Judas, qui loculos habebat, de prædicta potestate pecuniam congregare vellet, neguitiam ejus supprimit Dominus, dicens: [[Gratis accepistis, ]]  etc. Damnat etiam hic perfidiam Simoniacæ hæreseos. Dona spiritualia pretio vilescunt.</n>


text:
Nolite possidere aurum, neque argentum, neque pecuniam in zonis vestris:<n>[[Aurum neque argentum. ]]  Qui hæc haberent, viderentur non causa salutis prædicare, sed lucri. [[Neque pecuniam in zonis vestris. ]]  Duo sunt genera necessariorum: unum quo emuntur necessaria, aliud ipsa necessaria. Per pecuniam in zonis, illud unde emuntur: per peram quod emitur, quod ibi reponitur. De hoc in passione: [[Quando misi vos sine sacculo et pera, nunquid defuit vobis aliquid? At illi dixerunt: Non. ]]</n>


text:
non peram in via, neque duas tunicas, neque calceamenta, neque virgam: dignus enim est operarius cibo suo.<n>[[Neque calceamenta. ]]  Et Plato dicit duas corporum summitates non esse velandas, nec assuetam fieri debere mollitiem capitis et pedum: Cum autem hæc habuerint firmitatem, cætera robustiora sunt. [[Neque virgam. ]]  Matthæus et Lucas dicunt [[neque virgam; ]]  Marcus [[non nisi virgam: ]]  quo nomine, etc., usque ad iter prædicationis pergere debeat, ostendatur. [[Dignus est. ]]  Unde ergo necessaria? Tantum accipite, quantum ad necessitatem sufficit, ut inde securi æternis melius vacetis.</n>


text:
In quamcumque autem civitatem aut castellum intraveritis, interrogate, quis in ea dignus sit: et ibi manete donec exeatis.<n>[[Interrogate quis. ]]  Testimonio vicinorum eligendus est hospes, ne hujus infamia prædicatio lædatur. [[Dignus sit. ]]  Ut sciat se magis accipere gratiam quam dare. [[Ibi manete. ]]  AMBR. Dat constantiæ generale mandatum ut hospitalis necessitudinis jura custodiant: ideo domus eligenda, ut mutandi hospitii necessitudinisque violandæ causa non suppetat.</n>


text:
Et siquidem fuerit domus illa digna, veniet pax vestra super eam: si autem non fuerit digna, pax vestra revertetur ad vos.


text:
Et quicumque non receperit vos, neque audierit sermones vestros: exeunte foras de domo, vel civitate, excutite pulverem de pedibus vestris.<n>[[Excutite pulverem de pedibus. ]]  Per excussionem pulveris, intelligitur amissio itineris. [[Excutite]]  pulverem, ad contestationem terreni laboris quem pro eis inaniter susceperant, etc., usque ad per ipsum Salvatorem narrantur abluti.</n>


text:
Amen dico vobis: Tolerabilius erit terræ Sodomorum et Gomorrhæorum in die judicii, quam illi civitati.


text:
Ecce ego mitto vos sicut oves in medio luporum. Estote ergo prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbæ.<n>[[Ecce ego mitto. ]]  Illis sua pœna servabitur in futurum, etc., usque ad mala inferre non debet, sed tolerare. [[Sicut serpentes. ]]  Serpentis astutia est, etc., usque ad veterem exuit hominem.</n>


text:
et ad præsides, et ad reges ducemini propter me in testimonium illis, et gentibus.<n>[[In testimonium. ]]  Ut inde perversi pereant, etc., usque ad testimonium ipsorum innocentiæ.</n>


text:
Cum autem tradent vos, nolite cogitare quomodo, aut quid loquamini: dabitur enim vobis in illa hora, quid loquamini:<n>[[Dabitur enim vobis in illa hora quid loquamini. ]]  Voluntatem vestram pro Christo offerte; Christus vero loquetur pro se.</n>


text:
Tradet autem frater fratrem in mortem, et pater filium: et insurgent filii in parentes, et morte eos afficient:<n>[[Tradet autem frater, ]]  etc. Minorem dolorem ingerunt mala quæ ab extraneis: majorem quæ ab illis patimur, de quorum mentibus præsumebamus: quia cum damno corporis, mala nos cruciant amissæ charitatis.</n>


text:
et eritis odio omnibus propter nomen meum: qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit.<n>[[Qui autem, ]]  etc. Docet virtutem longanimitatis et patientiæ, etc., usque ad hoc ipsum incipimus possidere quod sumus.</n>


text:
Cum autem persequentur vos in civitate ista, fugite in aliam. Amen dico vobis, non consummabitis civitates Israël, donec veniat Filius hominis.<n>[[Cum autem. ]]  Hoc ad illud tempus pertinet, quo dictum est.: [[In via gentium ne abieritis, ]]  quod persecutiones non debeant timere, sed declinare: ut tribulationis occasio sit Evangelii seminarium.</n>


text:
Non est discipulus super magistrum, nec servus super dominum suum:<n>[[Non est discipulus, ]]  etc. Ne indignemini tolerare quod tolero qui Dominus sum, faciens quod volo, et magister docens quod utile scio.</n>


text:
sufficit discipulo ut sit sicut magister ejus, et servo, sicut dominus ejus. Si patremfamilias Beelzebub vocaverunt, quanto magis domesticos ejus?<n>[[Si patrem familias. ]]  Ostendit calumnias suas, ut suo exemplo ferant injurias. Unde dixit: [[Sufficit diei malitia sua. Beelzebub. ]]  Beel ipse est Bel, Zebub, musca. etc., usque ad vir muscarum, sive habens muscas.</n>


text:
Ne ergo timueritis eos. Nihil enim est opertum, quod non revelabitur: et occultum, quod non scietur.<n>[[Ne ergo timueritis eos. ]]  Eorum sævitiam vel blasphemias, quia veniet dies cum Deus judicabit occulta hominum, ubi et nequitia discooperietur, et vestra intentio, nunc soli Deo cognita, ab omnibus scietur.</n>


text:
Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine: et quod in aure auditis, prædicate super tecta.<n>[[Quod dico. ]]  Hoc est, in quo volo vos constantes esse, etc., usque ad calcato carnis domicilio [[prædicate. ]]</n>


text:
Et nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere: sed potius timete eum, qui potest et animam et corpus perdere in gehennam.


text:
Nonne duo passeres asse veneunt? et unus ex illis non cadet super terram sine Patre vestro.<n>[[Super. ]]  Loquitur juxta morem Palestinæ, etc., usque ad in toto mundo dicite. [[Nonne duo passeres? ]]  Lucas: [[Nonne quinque passeres veneunt ]][[dipondio]]  Luc. 12.? Nec multum distat, ut duo asse et quinque dipondio. Dipondio enim est ex duobus assibus. Quod autem in numeris est unus, hoc in pondere as: et quod duo, hoc dipondius. [[Et unus ex illis. ]]  Quomodo ergo Apostolus: [[Nunquid de bobus cura est Deo]]  Luc. 9.? Sed aliud est cura, aliud scientia.</n>


text:
Vestri autem capilli capitis omnes numerati sunt.<n>[[Numerati. ]]  Hoc est, scientia Dei, etc., usque ad parva otiosaque dicta eum lateant.</n>


text:
Omnis ergo qui confitebitur me coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo, qui in cælis est.<n>[[Qui confitebitur. ]]  Vel confitetur quis Jesum ea fide, quæ per dilectionem operatur: negat qui præceptis Dei non obedit.</n>


text:
Qui autem negaverit me coram hominibus, negabo et ego eum coram Patre meo, qui in cælis est.<n>[[Qui autem. ]]  Negatur a Filio apud Patrem, cui non manifestatur in divinitatis potentia Filius et Pater. Confitetur a Filio apud Patrem, qui per Filium habet accessum ad Patrem.</n>


text:
Nolite arbitrari quia pacem venerim mittere in terram: non veni pacem mittere, sed gladium:<n>[[Pacem. ]]  Missum est bellum bonum, ut rumperetur pax mala.</n>


text:
veni enim separare hominem adversus patrem suum, et filiam adversus matrem suam, et nurum adversus socrum suam:<n>[[Veni enim. ]]  Hic Lucas ait: [[Erunt quinque in una domo divisi, tres in duo et duo in tres dividentur. ]]  Quomodo ergo, etc., usque ad circumcisionem cæterasque carnales observantias. [[Separare. ]]  Id est, privatos carnis affectus exstinguere, quibus ita invicem diliguntur, ut Deo minus serviant. Vel penitus avertantur, non quod non sint honorandi pater et mater, sed post Deum; hic est ordo charitatis.</n>


text:
Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus: et qui amat filium aut filiam super me, non est me dignus.<n>[[Qui amat patrem. ]]  Post Deum amandi sunt, sed si utrumque non potest servari, odium in suos, pietas est in Deum.</n>


text:
Et qui non accipit crucem suam, et sequitur me, non est me dignus.<n>[[Et qui non accipit, ]]  etc. Crux duobus modis portatur, etc., usque ad amor Christi ostendatur. [[Et sequitur me. ]]  Aliquis enim carnem macerat pro inani gloria, vel proximo carnaliter compatitur ut culpæ faveat: Hic crucem ferre videtur, sed Dominum non sequitur.</n>


text:
Qui invenit animam suam, perdet illam: et qui perdiderit animam suam propter me, inveniet eam.<n>[[Qui invenit, ]]  etc. Nomine animæ vita præsens designatur.</n>


text:
Qui recipit vos, me recipit: et qui me recipit, recipit eum qui me misit.<n>[[Qui recipit, ]]  etc. Cum ad prædicationem mittit, etc., usque ad debere stipendia accipere.</n>


text:
Qui recipit prophetam in nomine prophetæ, mercedem prophetæ accipiet: et qui recipit justum in nomine justi, mercedem justi accipiet.


text:
Et quicumque potum dederit uni ex minimis istis calicem aquæ frigidæ tantum in nomine discipuli: amen dico vobis, non perdet mercedem suam.<n>[[Et quicumque. ]]  Qui periculum non suscipientium testimonio excussi pulveris denuntiavit, meritum recipientium ultra speratum commendat. Nota Deum magis ad pium affectum respicere quam ad quantitatem rei exhibitæ. [[Uni ex minimis. ]]  Minimi sunt qui nihil penitus habent in hoc mundo, et judices erunt cum Christo.</n><pb/>


text:
Et factum est, cum consummasset Jesus, præcipiens duodecim discipulis suis, transiit inde ut doceret, et prædicaret in civitatibus eorum.


text:
Joannes autem cum audisset in vinculis opera Christi, mittens duos de discipulis suis,<n>[[Joannes autem. ]]  Et dum Christus prædicaret, etc., usque ad quis ordinem rei gestæ teneat, non apparet.</n>


text:
ait illi: Tu es, qui venturus es, an alium exspectamus?<n>[[Tu es. ]]  Non ait [[qui venisti, ]]  quasi dicat: Cum ad inferna descensurus sum: debeo te nuntiare inferis, qui nuntiavi superis. An conveniat Filio Dei mori, an alium ad hæc sacramenta missurus es?</n>


text:
Cæci vident, claudi ambulant, leprosi mundantur, surdi audiunt, mortui resurgunt, pauperes evangelizantur:


text:
et beatus est, qui non fuerit scandalizatus in me.<n>[[Qui non fuerit. ]]  Qui de divinitatis potentia non dubitaverit, hoc non contra Joannem dixisse putandus est quem mox adeo commendat.</n>


text:
Illis autem abeuntibus, cœpit Jesus dicere ad turbas de Joanne: Quid existis in desertum videre? arundinem vento agitatam?<n>[[De Joanne. ]]  Præcursor Christi de Christo certificare discipulos voluit, quia sensit eos dubitare. De præcursore, Christus turbas dubitantes ne dubitent docuit, mollem eum levemque putantes.</n>


text:
Sed quid existis videre? hominem mollibus vestitum? Ecce qui mollibus vestiuntur, in domibus regum sunt.<n>[[Ecce qui mollibus, ]]  etc. [[Qui ponunt pulvinaria sub cubito, ]]  qui vitam peccantium palpant, non pungunt. Rigida vita et prædicatio debet declinare mollium palatia, quæ frequentant mollibus indutis adulantes. CLEM. ALEX. Beatus Joannes, despectis quoque ovium pilis, qui delicias redoleant, pilos camelorum, etc., usque ad ab omni inani studio, vanaque boni specie, sordidoque ac illiberali decore, se removit.</n>


text:
Sed quid existis videre? prophetam? Etiam dico vobis, et plus quam prophetam.<n>[[Plusquam propheta. ]]  BEDA. Quia angelus non natura sed officio.</n>


text:
Hic est enim de quo scriptum est: Ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam, qui præparabit viam tuam ante te.


text:
Amen dico vobis, non surrexit inter natos mulierum major Joanne Baptista: qui autem minor est in regno cælorum, major est illo.<n>[[Major Joanne. ]]  In hoc non præfertur patriarchis, et cunctis hominibus, sed æqualis cæteris sanctis ostenditur. [[Qui autem. ]]  Id est, omnis sanctus qui jam est cum Deo, major est eo qui adhuc in mundo. Vel ego quem minorem facit multorum opinio, in Ecclesia sanctorum illi prælatus sum. Vel novissimus angelus cœli melior est quovis homine. [[In regno. ]]  Regnum cœlorum duobus modis accipitur: aut supernum, in quo nondum sumus: aut præsens Ecclesia, in qua adhuc vivimus, et jam quodammodo regnamus.</n>


text:
A diebus autem Joannis Baptistæ usque nunc, regnum cælorum vim patitur, et violenti rapiunt illud.<n>[[A diebus Joannis. ]]  Apostolos Dominus ad oves quæ perierunt domus Isræl ire jusserat, ut ad regnum reducerentur. Sed hæc prædicatio ad profectum publicanorum et peccatorum versa est qui crediderunt. Cæterum Joanni a plebe non creditur, Christi opera non auctorisantur, quia crux est scandalo. Jam prophetia cessat, jam lex expletur; Christus aliis prædicatur, et ab aliis recipitur: sui respuunt, inimici accipiunt. Itaque regnum cœlorum vim patitur, quia gloria Isræl patribus debita, a prophetis nuntiata, a Christo oblata, fide gentium occupatur et rapitur. Vel a diebus Joannis, qui præsentiam prædicavit, qua peccator reviviscit: et non ante, quia lex pœnam intulit et non per pœnitentiam vivificavit. Patria cœlestis vim patitur dum peccator ad eam quasi in alienum locum intrat per pœnitentiam. Grandi violentia est in terra nasci et cœlum capere, et habere per virtutem quod non possumus per naturam.</n>


text:
Omnes enim prophetæ et lex usque ad Joannem prophetaverunt:<n>[[Omnes enim. ]]  Non quod post Joannem non fuerint aliqui, ut Agabus, sed quia quidquid prophetaverunt, de Domino vaticinati sunt. [[Omnes enim. ]]  Quia quidquid illi dixerunt, de venturo locuti sunt, hic vero venientem ostendit.</n>


text:
et si vultis recipere, ipse est Elias, qui venturus est.<n>[[Et si vultis recipere. ]]  Ut minus excusabiles sitis, quia eum non recepistis. Ipse est Elias in virtute, non in persona, par in vitæ severitate, mentis rigore præcedens Christi primum adventum, ut ille secundum.</n>


text:
Cui autem similem æstimabo generationem istam? Similis est pueris sedentibus in foro: qui clamantes coæqualibus<n>[[Cui autem, ]]  etc. Laudato Joanne transit ad increpandum illos, qui nec prædicatione Joannis moti sunt: vel ipsius Christi prædicationem despiciunt. Joannes talis ac tantus ut dixi, et adeo dignus, ut ei debeat credi: sed vos cui estis assimilandi, qui noluistis credere ei? [[Similis est pueris. ]]  Pueri doctores sunt humiles spiritu. Horum synagoga, vel ipsa Jerusalem, ubi jura præceptorum Dei recondebantur. Coæquales contribules quos solebant exprobrare, quod ad laudes Dei non assurrexerunt corde devoto, membrorum agilitate quod notat saltus. Nec per lamenta prophetarum pro excidiis jam factis vel faciendis ad pœnitentiam conversi sunt.</n>


text:
dicunt: Cecinimus vobis, et non saltastis: lamentavimus, et non planxistis.<n>[[Cecinimus vobis. ]]  Ut David: [[Exsultate Deo adjutori nostro, jubilate Deo Jacob]]  Psal. 80., et hujusmodi. [[Lamentavimus. ]]  Ut: [[Convertimini ad me in toto corde vestro in jejunio et fletu et planctu]]  Jœl. 2., [[et hujusmodi]]</n>


text:
Venit enim Joannes neque manducans, neque bibens, et dicunt: Dæmonium habet.<n>[[Venit enim. ]]  Sicut tunc ita et nunc utramque viam salutis respuitis. Lamentavimus ad Joannem, cecinimus ad Christum. Hæc est summa. Generatio ista nec plorat cum Joanne plorante, neque gaudet cum Christo gaudente. Nec mirum si duplicem viam salutis contemnunt, cum et jejunium et saturitatem petitur spernunt; si jejunium placet, cur Joannes displicet? si saturitas, cur Filius hominis?</n>


text:
Venit Filius hominis manducans, et bibens, et dicunt: Ecce homo vorax, et potator vini, publicanorum et peccatorum amicus. Et justificata est sapientia a filiis suis.<n>[[Et justificata est sapientia, ]]  etc. Ostendit filios sapientiæ intelligere, nec in abstinendo, nec in manducando esse justitiam: sed in æquanimitate tolerandi inopiam, et temperantiam non se corrumpendi per abundantiam. Non est regnum Dei esca et potus: quorum non usus sed concupiscentia reprehenditur, in quibusdam libris habetur: Justificata est sapientia ab operibus suis, quia sapientia non quærit vocis testimonium, sed operum.</n>


text:
Tunc cœpit exprobrare civitatibus, in quibus factæ sunt plurimæ virtutes ejus, quia non egissent pœnitentiam:<n>[[Tunc. ]]  Qui hactenus Judæos communiter increpavit, nunc nominatim civitates exprimit, quæ frequenter audita doctrina et visis tot signis credere noluerunt, quibus non optat mala, sed prædicit ventura</n>


text:
Væ tibi Corozain, væ tibi Bethsaida: quia, si in Tyro et Sidone factæ essent virtutes quæ factæ sunt in vobis, olim in cilicio et cinere pœnitentiam egissent.<n>[[Væ tibi, ]]  etc. Supra ubi legitur, quia circumibat Jesus civitates et omnes vicos, curans omnem languorem: intelligendum est inter alias etiam in Corozaim et Bethsaida Dominum fecisse virtutes. Corozaim interpretatur [[mysterium meum; ]]  Bethsaida [[domus fructuum]]  vel [[venatorum. Si in Tyro, ]]  etc. Hoc impletum modo videmus, quia Corozaim et Bethsaida præsente Domino credere noluerunt. Tyrus et Sidon postea prædicantibus Apostolis crediderunt: adeo devoti, ut Paulum Tyro abeuntem omnes cum uxoribus et liberis usque ad naves prosequerentur. Cur ergo non credituris prædicavit, credituros evitavit: ipse scit cujus viæ sunt misericordia et veritas. Proposuit tamen fines Judææ non excedere, ne justam Pharisæis et sacerdotibus persecutionis occasionem daret. Et erant tunc qui in Corozaim essent vocandi: nec tamen de contemptu gravius puniendi. Tyrus, [[angustia. ]]  Sidon, [[venatio. ]]</n>


text:
Et tu Capharnaum, numquid usque in cælum exaltaberis? usque in infernum descendes, quia si in Sodomis factæ fuissent virtutes quæ factæ sunt in te, forte mansissent usque in hanc diem.<n>[[Et tu, Capharnaum. ]]  Non solum Corozaim et Bethsaidæ væ erit, sed et tibi Capharnaum. [[Nunquid usque in cœlum exaltaberis? ]]  Nonne tu es quæ fama hospitii mei, et signorum in te factorum famosa efficeris, et contra prædicationem meam superbissime restitisti? Capharnaum interpretatur [[villa pulcherrima, ]]  in qua condemnatur perfida Jerusalem, cui dicitur: [[Justificata est Sodoma soror tua ex te, ]]  id est, ex tui comparatione cum illa, quæ non est exemplo Loth correcta, tu Filii Dei verbis et miraculis semper [[exstitisti]]  ingrata.</n>


text:
In illo tempore respondens Jesus dixit: Confiteor tibi, Pater, Domine cæli et terræ, quia abscondisti hæc a sapientibus, et prudentibus, et revelasti ea parvulis.<n>[[Respodens Jesus. ]]  Respondens tacitæ objectionis quasi quæreretur, quæ ratio quod Judaicus populus Dei cultor, Dei Filium in carne venientem tam obstinatus rejecit, quem gentilitas tam prona recepit? [[Domine cœli et terræ. ]]  Qui facis cœlos, et relinquis in terrenitate quos vis, vel ad litteram. [[Parvulis. ]]  Sapientibus et prudentibus non opponit insipientes et hebetes, sed parvulos, ut probet se tumorem damnare, non acumen.</n>


text:
Ita Pater: quoniam sic fuit placitum ante te.<n>[[Ita pater. ]]  Blandientis affectu loquitur ut inceptum in apostolis beneficium compleatur. Hic exemplum humilitatis accipimus, ne temere discutere præsumamus superna consilia de vocatione horum, et repulsione illorum; cum enim utrumque attulisset, non mox rationem reddidit, sed sic Deo placitum dixit, ostendens quia injustum esse non potest quod justo placet. In omnibus ergo quæ exterius disponuntur, apertæ causa rationis est, occultæ justitia voluntatis. [[Quoniam sic fuit placitum ante te. ]]  Ne quis iterum quærat cur humiles eligat, sapientes reprobet.</n>


text:
Omnia mihi tradita sunt a Patre meo. Et nemo novit Filium, nisi Pater: neque Patrem quis novit, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare.<n>[[Omnia mihi, ]]  etc. Tradentem Patrem, accipientem Filium, mystice intellige. Alioquin, si juxta fragilitatem nostram accipis, cum cœperit habere qui accepit, incipiet non habere qui dedit per omnia coomnipotentem nota, per tradita, Filium, cui per naturam omnia pro unius substantiæ jure sunt propria, non data per gratiam. Tradita autem omnia non cœlum et terra et cætera quæ fecit: sed hi qui per Filium accessum habent ad Patrem, et ante rebelles, Dominum postea sentire cœperunt. [[Et nemo novit Filium, ]]  etc. Seipsum revelare. Et nemo novit Patrem nisi Filius, et cui Patrem voluit revelare. Ad utrumque enim illud subditum refertur. Verbo enim suo Pater se declarat. Et Verbum seipsum declarat, quia mentis nostræ lumen est. [[Nisi Filius, et cui Filius voluerit, ]]  etc. Mutua cognitio, quæ est æqualitate naturæ. Illa autem tantilla quæ in nobis est, dignatione revelantis est.</n>


text:
Tollite jugum meum super vos, et discite a me, quia mitis sum, et humilis corde: et invenietis requiem animabus vestris.<n>[[Tollite jugum, ]]  etc. Jugum Christi, Evangelium est, quod Judæos et gentes in una fide conjungit. [[Tollite super vos. ]]  Id est, in honore habete: non subtus, ut contemnatis. Qui laboratis, difficultate legis, et onerati peccatis, scilicet, reficiam, si jugum tollitis, id est, præcepta mea. Et quid jugo ejus suavius? quid onere levius? probabilem fieri, abstinere a malo, bonum velle, amare omnes, æterna sequi, præsentibus non capi, nolle alii facere quod pati non vis. [[Discite a me. ]]  Docente verbo et exemplo, ut sitis humiles mentibus, mites moribus. Humiles, ut neminem contemnant; mites, ut nullum lædant. Corde, ut idem extra in opere sit et in corde, ne lateat serpens in specie columbæ.</n>


text:
Jugum enim meum suave est, et onus meum leve.<n>[[Jugum enim meum. ]]  Quomodo Evangelium lege levius est, cum ibi opera, hic et concupiscentia damnatur? Sed in lege multa jubentur, quæ Apostolus impleri non posse dicit: hic voluntas quæritur quæ in arbitrio nostro est, et quæ sola sufficere potest et præmium habere. Item quomodo jugum Christi suave, cum supra dicitur: [[Arcta via est quæ ducit ad vitam. ]]  Sed angusta, quia non nisi angusto initio incipitur, processu vero temporis ineffabili dilectionis dulcedine dilatatur. [[Onus meum. Quia illud momentaneum nostræ tribulationis æternum pondus gloriæ operatur in cœlis]]  I Cor. 4..</n><pb/>


text:
In illo tempore abiit Jesus per sata sabbato: discipuli autem ejus esurientes cœperunt vellere spicas, et manducare.<n>[[In illo tempore. ]]  Narrata prædicatione et miraculis unius anni ante quæstionem Joannis factis, transit ad illa quæ facta sunt alio anno, scilicet, post mortem Joannis, quando jam in omnibus Christo contradicitur. [[Esurientes, ]]  etc. Quia, ut alius ait evangelista, nec locum vescendi habebant pro turbis: propter nimiam importunitatem eorum. Alii Evangelistæ addunt: [[manibus confricasse]]  Luc. 6.. Unde et Petro dicitur: [[Macta et manduca]]  Act. 10..</n>


text:
Pharisæi autem videntes, dixerunt ei: Ecce discipuli tui faciunt quod non licet facere sabbatis.<n>[[Non licet. ]]  Secundum præceptum legis. Sed quia alia scriptura dicit: [[Misericordiam malo quam sacrificium]]  Ose. 6., melius fuit hominem de famis periculo liberare, quam sacrificium Deo offerre, quia hostia placens est salus hominum. De vastatione frugum non arguunt, quia licet per legem inde edere.</n>


text:
At ille dixit eis: Non legistis quid fecerit David, quando esuriit, et qui cum eo erant:<n>[[At ille dixit, ]]  etc. In hoc facto nihil aliud instruimur, nisi ut sabbatum non ad litteram, sed spiritualiter intelligamus. [[Non legistis. ]]  Si David et Abimelech non reprehenditur, quorum uterque mandatum legis probabili necessitate transgressus est, et hic similis causa famis est, cur non idem probatis in apostolis?</n>


text:
quomodo intravit in domum Dei, et panes propositionis comedit, quos non licebat ei edere, neque his qui cum eo erant, nisi solis sacerdotibus?<n>[[Panes propositionis. ]]  Quod significavit sacerdotalem cibum transiturum in usum populorum. Vel quia omnes sacerdotes debemus imitari. Vel quod omnes sacerdotes sumus.</n>


text:
aut non legistis in lege quia sabbatis sacerdotes in templo sabbatum violant, et sine crimine sunt?<n>[[Quia sabbatis sacerdotes. ]]  Hic sine necessitate ostendit sabbatum violari ab ipsis qui calumniantur. Unum exemplum datum est regiæ potestatis de David: aliud sacerdotalis, de his qui per ministerium templi sabbatum violant, ut multo minus ad ipsum pertineat crimen spicarum sabbato vulsarum, qui verus rex et sacerdos est et dominus sabbati.</n>


text:
Dico autem vobis, quia templo major est hic.<n>[[Dico autem vobis. ]]  Quasi dicat: Si figurale templum potuit defendere sacerdotes sibi servientes, cur spirituale non potest defendere discipulos sibi credentes?</n>


text:
Si autem sciretis, quid est: Misericordiam volo, et non sacrificium: numquam condemnassetis innocentes:<n>[[Si autem. ]]  Et vos ostenderet omnia futuri temporis speciem continere, adjecit: [[Si autem sciretis, ]]  id est, quia Deus per gratiam disposuit liberare populum, et non per exteriores observantias, non reprehenderetis meos, si vetera omittunt.</n>


text:
dominus enim est Filius hominis etiam sabbati.<n>[[Dominus est enim. ]]  Si David pastus et sacerdotes templi ministerio sabbatum violantes sine crimine sunt, quanto magis Filius hominis, qui verus est rex et sacerdos et dominus sabbati?</n>


text:
Et ecce homo manum habens aridam, et interrogabant eum, dicentes: Si licet sabbatis curare? ut accusarent eum.<n>[[Et ecce homo. ]]  Iste homo dicitur cæmentarius fuisse, quia manus cui spiritualis ædificii cura commissa fuit, arida erat usque ad tempus Christi. [[Ecce homo manum, ]]  etc. Significat humanum genus in fœcunditate boni operis arefactum pro manu ad pomum extensa, quam sanavit manus innocens in cruce extensa. Bene manus in Synagoga erat arida, quia ubi majus donum scientiæ, ibi transgressor majori subjacet culpæ. [[Interrogabant. ]]  Quia discipulos de violatione sabbati probabili exemplo excusaverat, ipsum volunt calumniari, ut si non curet, crudelitatis, vel imbecillitatis: vel si curet, transgressionis arguant. [[Sabbatis, ]]  etc. Præcipue sabbatis docet et operatur Jesus, non solum propter speciale sabbatum, sed et propter celebriorem populi conventum, quærens salutem omnium.</n>


text:
Ipse autem dixit illis: Quis erit ex vobis homo, qui habeat ovem unam, et si ceciderit hæc sabbatis in foveam, nonne tenebit et levabit eam?<n>[[Quis erit. ]]  Competenti exemplo solvit quæstionem, ut eos ostendat sabbatum violare in opere cupiditatis, qui eum violare arguunt in opere charitatis. Arguit eos qui legem male interpretantur, qui dicunt in sabbato a bonis operibus feriandum. Sed a malis tantum feriandum est; unde dicitur: [[Omne opus servile non facietis in eo]]  Levit. 23.. Id est, peccatum. Sic et in æterna requie a malis tantum feriabuntur, non a bonis.</n>


text:
Tunc ait homini: Extende manum tuam. Et extendit, et restituta est sanitati sicut altera.<n>[[Extende. ]]  Quia nil plus valet curationi eleemosynarum largitate, unde dicitur: [[Non sit manus tua ad accipendum porrecta, sed ad dandum collecta]]  Eccl. 4.. Quia frustra pro peccatis rogaturus manus ad Deum expandit, qui has ad pauperes pro posse non extendit. [[Sicut altera. ]]  Homo ante adventum Christi dexteram habuit languidam, quia ab eleemosynis torpebat: sinistram sanam quia suæ utilitati intendebat: sed veniente Christo dextera sanatur ut sinistra: quia quod congregaverat avide, modo distribuit charitate.</n>


text:
Jesus autem sciens recessit inde: et secuti sunt eum multi, et curavit eos omnes:<n>[[Recessit inde. ]]  Nota exemplum: [[Si vos persecuti sunt in una civitate, fugite in aliam]]  Matth. 10.. [[Secuti sunt. ]]  Docti visis virtutibus persequuntur, indocti opinione ejus ducti amando sequuntur, unde et curari merentur.</n>


text:
et præcepit eis ne manifestum eum facerent.<n>[[Et præcepit. ]]  Non timore, ne proditus occideretur, sed parcendo Judæis, ne invidia trucidarentur in ejus innocentia et mansuetudine. Hic mystice nos instruit, ne cum aliquid magnifacimus, laudem foris quæramus.</n>


text:
[Ecce puer meus, quem elegi, dilectus meus, in quo bene complacuit animæ meæ. Ponam spiritum meum super eum, et judicium gentibus nuntiabit.<n>[[Animæ meæ. ]]  Per animam omnis affectus demonstratur.</n>


text:
arundinem quassatam non confringet, et linum fumigans non extinguet, donec ejiciat ad victoriam judicium:<n>[[Arundinem. ]]  Judæos, omni vento cedentes, qui ab invicem discrepando dissipati sunt, non mox damnabit, sed supportabit. [[Arundinem quassatam. ]]  Qui peccanti non porrigit manum, nec portat onus fratris, quassatum calamum confringit. Et qui fidei modicam scintillam contemnit in parvulis, linum fumigans exstinguit: quod Christus non fecit, qui potius venit quærere quod perierat; patientiam namque servavit, donec judicium quod in eo agebatur, ad victoriam perveniret, et expulso mundi principe ad regnum rediret, in dextera Patris sedens, donec ponat inimicos sub pedibus. [[Linum fumigans. ]]  Gentes, quas naturalis legis ardore fere exstincto fumus erroris amarissimus, et odoris noxius involvit: quas non exstinxit, sed de parva scintilla in magnum ardorem ignis Dei suscitavit. [[Donec. ]]  Tandiu prædicatio ejus nullis insidiis superata mundo lucet, donec ponat in terra judicium, et impleatur: [[Fiat voluntas tua, sicut in cœlo et in terra. ]]</n>


text:
Tunc oblatus est ei dæmonium habens, cæcus, et mutus, et curavit eum ita ut loqueretur, et videret.<n>[[Et curavit. ]]  Tria signa simul facta sunt quæ et quotidie in conversione hominum fiunt, ut expulso dæmone lumen fidei videant et Deum laudent.</n>


text:
Pharisæi autem audientes, dixerunt: Hic non ejicit dæmones nisi in Beelzebub principe dæmoniorum.<n>[[In Beelzebub. ]]  Beel, id est, Baal: muscarum, ob sordes immolatitii sanguinis: deus est Accaron, quo nomine vocant principem dæmoniorum.</n>


text:
Jesus autem sciens cogitationes eorum, dixit eis: Omne regnum divisum contra se desolabitur: et omnis civitas vel domus divisa contra se, non stabit.<n>[[Omne regnum. ]]  Necessaria complexione eos arguit. Vel enim Christus virtute Dei dæmones ejicit, vel in principe dæmoniorum. Si virtute Dei, frustra calumniantur. Si in principe dæmoniorum, regnum ejus divisum est, nec stabit: et ideo a regno ejus recedant: quod innuit eos sibi elegisse, dum in se non credunt.</n>


text:
Et si Satanas Satanam ejicit, adversus se divisus est: quomodo ergo stabit regnum ejus?<n>[[Et omnis civitas. ]]  Eadem ratio est civitatis et domus, quæ regni. Civitas Jerusalem semper gloriosa, postquam in Christum et in Apostolos exarsit, facta divisione, excidio cecidit.</n>


text:
Et si ego in Beelzebub ejicio dæmones, filii vestri in quo ejiciunt? ideo ipsi judices vestri erunt.<n>[[Et si ego in Beelzebub. ]]  Si expulsio dæmonum in filiis vestris Deo non dæmonibus deputatur, quare in me idem opus eamdem non habet causam? [[Ipsi, ]]  etc. Contemptibilia mundi in quibus sancta simplicitas meæ virtutis apparet. Vel ita potius: Filii, id est, Apostoli qui bene sibi conscii erant, nihil malæ artis ab eo didicisse: ideo ipsi testes mei judicii, judicantes duodecim tribus Isræl.</n>


text:
Si autem ego in Spiritu Dei ejicio dæmones, igitur pervenit in vos regnum Dei.<n>[[Si autem ego. ]]  Illa pars: [[Si ego in Beelzebub ejicio dæmones, ]]  ad plura inconvenientia perducta est, modo agitur de alia parte complexionis. [[Si autem ego in spiritu Dei. ]]  Hic Lucas ait: [[in digito]]  Luc. 11.. Digitus dicitur Spiritus sanctus pro partitione donorum. Regnum Dei, vel seipsum dicit. Unde alibi: [[Medius inter vos stetit, quem vos nescitis]]  Luc. 11, Joan. 1.. Vel, regnum quod Joannes et ipse Jesus prædicavit. [[Pœnitentiam agite: appropinquabit enim regnum cœlorum]]  Matth. 21.. Est et tertium regnum Scripturæ sanctæ, quod aufertur a Judæis et datur genti facienti fructum ejus. Vel regnum, id est, omnes mundi partes, Apostolis et successoribus eorum ad convertendum distribuit.</n>


text:
Aut quomodo potest quisquam intrare in domum fortis, et vasa ejus diripere, nisi prius alligaverit fortem? et tunc domum illius diripiet.<n>[[Aut quomodo potest. ]]  Ostendit ergo Dominus per manifestam parabolam, quod non concordat in fallaci operatione cum dæmonibus sicut calumniabantur, sed virtute divinitatis homines a dæmonio liberaret; ideoque grande scelus committunt, qui quod Dei esse cognoverant, diaboli esse clamabant. Neque enim possunt esse concordes: quorum opera diversa sunt. Unde addit: [[Qui non est mecum, ]]  etc. [[Domum illius. ]]  Vel domum, id est, omnes mundi partes Apostolis et eorum successoribus ad convertendum distribuit.</n>


text:
Qui non est mecum, contra me est; et qui non congregat mihi, spargit.<n>[[Qui non est mecum, ]]  etc. Id est, qui dissimilia meis facit opera, contrarius mihi est: ille trahit ad vitia, ego ad virtutes.</n>


text:
Ideo dico vobis: Omne peccatum et blasphemia remittetur hominibus, Spiritus autem blasphemia non remittetur.<n>[[Omne peccatum et blasphemia. ]]  Quod humana fragilitate contrahitur, remissibile est, si congregatio non deseratur. Si vero diabolica obstinatione de dispersione ad congregationem nunquam reditur, peccatum insolubile judicatur. HIER. [[Omne peccatum. ]]  Non omnia peccata omnibus remittuntur, sed his, etc., usque ad omnes veniam consecuturos post universale judicium, transactis licet multis sæculis, asserens. [[Spiritus autem. ]]  Qui manifeste opera Dei intelligit, cum de virtute negare non possit, si stimulatus: invidia calumniatur, et dicit esse Beelzebub, isti non dimittetur. Non quod et ei negetur remissio si pœniteret: sed quia hic blasphemus, exigentibus meritis suis malis, sicut nunquam ad remissionem, ita nec ad pœnitentiam perventurus sit. Sicut Joannes evangelista de quibusdam blasphemiæ suæ merito excæcatis ait: [[Propterea non poterant credere]]  Joan. 10.. Quod iterum dixit Isaias: [[Excæcavit oculos eorum]]  Isa. 6.. Qui Spiritum sanctum non esse, vel minorem Patre credunt, et dicunt: quia non invidia diabolica, sed humana ignorantia hoc faciunt, irremissibili crimine non tenentur. Sed qui in similitudine diaboli contra conscientiam suam majestatem Dei oppugnant, non habent remissionem in æternum, sicut Marcus aperte declarat: qui posito hoc testimonio Domini subjunxit: [[Quoniam dicebant, spiritum immundum habet]]  Matth. 3..</n>


text:
Et quicumque dixerit verbum contra Filium hominis, remittetur ei: qui autem dixerit contra Spiritum Sanctum, non remittetur ei, neque in hoc sæculo, neque in futuro.<n>[[Et quicunque. ]]  AMBR. Etiam qui scandalizatus infirmitate carnis meæ, purum hominem vel voratorem suspicatus fuerit, remissibile erit. [[Qui autem. ]]  Gratiam sancti Spiritus qua pœnitentia inspiratur et ad congregationem reditur, non cognoscens impœnitenti corde permanserit: cum hoc jam non sit humanum, sed diabolicum, irremissibile erit. [[Neque in hoc sæculo. ]]  Quædam enim culpæ in hoc sæculo laxantur: quædam vero (parvæ scilicet) etiam in futuro. Quæ quidem post mortem gravant, sed et dimittuntur, si homo bonis actibus in vita, ut ibi dimittantur, promeruit. [[Neque in futuro. ]]  Quia sunt quædam levia, quæ si in hac vita nondum sunt remissa, post mortem gravant, sed et remittuntur, si digni sunt.</n>


text:
Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum: aut facite arborem malam, et fructum ejus malum: siquidem ex fructu arbor agnoscitur.<n>[[Aut facite. ]]  Nihil enim medium quin boni auctoris bona tantum sint opera, et mali mala. Coarctat eos hinc inde complexione, et utroque cornu premit. Si malus est diabolus, non facit bona; si bona sunt, non sunt diaboli. [[Aut facite, ]]  etc. Mystice arbor bona, Christus; fructus, prædicatio Evangelii; curationes, redemptio. Arbor mala diabolus et sui, id est, Scribæ et Pharisæi: et cæteri mali fructus, invidia, detractio, blasphemia, hæresis et hujusmodi.</n>


text:
Progenies viperarum, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali? ex abundantia enim cordis os loquitur.<n>[[Progenies viperarum, ]]  etc. Ostendit eos malam arborem: et fructus afferre blasphemiæ. [[Ex abundantia. ]]  Homo sæpe fallitur, qui pensat cor ex ore, et opere. Sed Deus opus et verba ex corde quod novit judicat. Illi ergo ex abundantia cordis os loquitur qui scit ex qua intentione exit.</n>


text:
Bonus homo de bono thesauro profert bona: et malus homo de malo thesauro profert mala.<n>[[Bonus homo. ]]  Thesaurus cordis intentio est, ex qua Deus judicat opera, ut et aliquando minora majorem, majora minorem habeant mercedem. Hoc in loco, vel Judæos ostendit de quali thesauro proferant blasphemiam. Vel cum superioribus hæret, quod sicut bonus homo non potest proferre mala, vel malus bona, sic nec Christus mala, nec diabolus bona opera potest facere.</n>


text:
Dico autem vobis quoniam omne verbum otiosum, quod locuti fuerint homines, reddent rationem de eo in die judicii.<n>[[Verbum otiosum. ]]  Si de otioso verbo reddet homo rationem in die judicii, quanto magis vos qui opera sancti Spiritus dicitis esse Beelzebub. GREG. Otiosum verbum est, quod aut utilitate rectitudinis, aut ratione justæ necessitatis caret, quod scilicet, etc., usque ad hic non otiosi verbi sed criminosi tenebitur reus.</n>


text:
Ex verbis enim tuis justificaberis et ex verbis tuis condemnaberis.<n>[[Ex verbis. ]]  Mors et vita in manibus linguæ.</n>


text:
Tunc responderunt ei quidam de scribis et pharisæis, dicentes: Magister, volumus a te signum videre.<n>[[Tunc responderunt. ]]  Cum Scribæ et Pharisæi verba nullatenus possent improbare, in operibus quærunt tentare, quærentes signa videre, quasi non fuerint signa quæ viderant.</n>


text:
Qui respondens ait illis: Generatio mala et adultera signum quærit: et signum non dabitur ei, nisi signum Jonæ prophetæ.<n>[[Nisi signum Jonæ. ]]  Ostendit Judæos ad instar Ninivitarum criminosos, et nisi pœniteant subversioni proximos. Sed sicut illis et denuntiatur supplicium, et demonstratur remedium: ita Judæi non debent desperare veniam, si saltem postquam Christus resurrexit a mortuis, commoniti egerint pœnitentiam: quia mors Christi reconciliatio est mundi.</n>


text:
Sicut enim fuit Jonas in ventre ceti tribus diebus, et tribus noctibus, sic erit Filius hominis in corde terræ tribus diebus et tribus noctibus.<n>[[Sicut enim fuit Jonas. ]]  Jonas, id est, dolens, significat illum qui dolores nostros portavit. Vel columba: Piscis qui voravit in pelago, mors quam passus est in mundo. Sicut ejectus est in aridam, sic Christus surrexit in gloriam. [[Tribus diebus. ]]  More antiquorum, qui diem cum nocte præcedente computabant. Partem diei qua sepultus est cum præterita nocte, pro nocte et die accipe, hoc est pro toto die per synecdochen. Sabbati noctem et diem integre. Noctem Dominicam cum eadem die illucescente, partem pro toto, et ita habes tres dies et tres noctes. Primi dies propter futurum hominis lapsum a luce in noctem. Isti propter hominis reparationem a tenebris ad lucem computantur. Mystice. [[Tres dies, ]]  tria tempora, ante legem, sub lege, sub gratia. Tres noctes, tres mortui quos suscitavit Dominus.</n>


text:
Viri Ninivitæ surgent in judicio cum generatione ista, et condemnabunt eam: quia pœnitentiam egerunt in prædicatione Jonæ, et ecce plus quam Jonas hic.<n>[[Viri Ninivitæ. ]]  Et est sensus: Jonas paucis diebus et sine signis prædicavit genti incredulæ, et profecit: ego longo tempore, et populo Dei, et compluribus signis, in vanum prædico. Eo magis indigni sunt venia, qui ex lege sunt infideles, quo plus est fidei in his, qui legem nescierunt. Ninive, [[speciosa: ]]  signat gentilitatem quam Christus amavit fœdam, ut faceret pulchram. In Ninivitis et regina Austri, fides Ecclesiæ signatur, quæ non minus per pœnitentiam peractæ insipientiæ quam per industriam discendæ sapientiæ Deo conciliatur. Duæ enim partes sunt Ecclesiæ, quæ peccare nescit, et quæ peccare desistit, pœnitentia enim peccatum abolet, sapientia cavet.</n>


text:
Regina austri surget in judicio cum generatione ista, et condemnabit eam: quia venit a finibus terræ audire sapientiam Salomonis, et ecce plus quam Salomon hic.


text:
Cum autem immundus spiritus exierit ab homine, ambulat per loca arida, quærens requiem, et non invenit.<n>[[Cum autem, ]]  etc. Quasi dicat: Vos non estis similes Ninivitis vel reginæ Austri: quia me prædicante pœnitentiam non pœnituistis, et me docente sapientiam non didicistis. Sed estis similes homini a quo diabolus exclusus iterum ingreditur. Distat inter opera mea qui polluta mundo, et Satanæ, qui mundata gravius contaminat. [[Ambulat per loca. ]]  Explorat corda fidelium a mollitie fluxæ cogitationis purgata, si quos gressus ibi figere possit quod, quia nequit, ad humida redit.</n>


text:
Tunc dicit: Revertar in domum meam, unde exivi. Et veniens invenit eam vacantem, scopis mundatam, et ornatam.<n>[[Revertar in domum. ]]  Sub umbra dormit, in secreto calami, et locis humentibus. Umbra tenebrosa, conscientia: calamus foris nitidus, intus vacuus, simulator: locus humidus, lasciva mollisque mens.</n>


text:
Tunc vadit, et assumit septem alios spiritus secum nequiores se, et intrantes habitant ibi: et fiunt novissima hominis illius pejora prioribus. Sic erit et generationi huic pessimæ.<n>[[Septem alios spiritus. ]]  Septem vitia, septem virtutibus spiritualibus contraria. [[Nequiores. ]]  Quia non modo habet vitia, sed et bona simulat. Tanto nequiores, quanto callidiores. Septem, quia tot erant gratiæ cum Christo destinatæ. Septem vitia, septem dæmonia septem spiritibus contraria spiritui sapientiæ et intellectus, etc. [[Sic erit, ]]  etc. Quod de una sola re dixit, hoc in hac tota gente fit. Immundus Spiritus a Judæis exivit, quando legem acceperunt. Ambulavit ad gentes, quæ cum postea Domino crederent, non invento loco in eis dixit: Revertar in Judæos vacantes præsidio Dei et angelorum, increpationibus et correptionibus mundatos, ornatos superfluis observationibus. Adduntur septem, quia multo majore numero dæmonum possidentur blasphemantes Jesum quam in Ægypto possessi fuerunt. Contra septem spiritus virtutum est numerus vitiorum.</n>


text:
Adhuc eo loquente ad turbas, ecce mater ejus et fratres stabant foris, quærentes loqui ei.<n>[[Ecce mater ejus. ]]  RAB. Mystice. Mater et fratres populus est Judæorum qui Jesu intus docente non possunt intrare, quia spiritualiter ejus verba, etc., usque ad Fratres Domini sunt consobrini ejus, filii Mariæ materteræ ejus: quæ dicitur mater Jacobi minoris et Joseph, et Judæ et Simonis.</n>


text:
Dixit autem ei quidam: Ecce mater tua, et fratres tui foris stant quærentes te.<n>[[Dixit autem ei. ]]  Insidiose, utrum spirituali operi carnem præferat: et ideo se nosse dissimulat matrem et proximos per cognitionem, sed per conjunctionem spiritus esse sibi proximos dicit.</n>


text:
At ipse respondens dicenti sibi, ait: Quæ est mater mea, et qui sunt fratres mei?<n>[[Quæ est mater mea? ]]  Non recusat obsequia matris, sed præfert ministeria Patris: fratres non contemnit, sed opus spirituale præfert cognationi, ut et nos carni spiritum præferamus. Unde: [[Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus]]  Matth. 10.. [[Ecce mater mea, ]]  etc. Hi sunt mater mea, qui me in credentium cordibus generant. Hi sunt fratres, qui faciunt opera Patris mei. Fratres et soror credendo, mater prædicando.</n>


text:
Quicumque enim fecerit voluntatem Patris mei, qui in cælis est, ipse meus frater, et soror, et mater est.<pb/>


text:
In illo die exiens Jesus de domo, sedebat secus mare.<n>[[In illo die. ]]  Per hoc indicat hoc gestum consequenter, nisi forte dies ponatur pro tempore, more Scripturæ. Marcus eumdem tenet ordinem. Lucas in aliud transit, sed nec repugnat huic. RAB. Non solum facta et dicta Domini, sed et itinera, etc., usque ad ad quæ Judæi non intraverunt, foris in littera fixi.</n>


text:
Et congregatæ sunt ad eum turbæ multæ, ita ut naviculam ascendens sederet: et omnis turba stabat in littore,<n>[[Turba stabat. ]]  Hi sunt qui nuper audire venerunt, qui et a fluctibus maris secreti sunt, necdum cœlestibus mysteriis quæ desiderant imbuti cum Christo ascendunt.</n>


text:
et locutus est eis multa in parabolis, dicens: Ecce exiit qui seminat, seminare.<n>[[Locutus est multa. ]]  Quia turba non unius est sententiæ sed diversarum voluntatum, loquitur eis multis parabolis, ut juxta varias voluptates, diversas recipiant disciplinas. [[Qui seminat. ]]  Ipse Christus, qui verbum veritatis quod apud Patrem vidit, hominibus per se vel per suos seminavit. Qui discipulis sacramenta loquebatur, exiit seminare Dei verbum in turbas.</n>


text:
Et dum seminat, quædam ceciderunt secus viam, et venerunt volucres cæli, et comederunt ea.<n>[[Secus viam. ]]  Via est, mens malarum cogitationum sedulo meatu trita et arefacta. Ubi dupliciter perit semen, quia et transitu cogitationum conculcatur, ut Lucas ait, et a volucribus rapitur. Dæmones dicuntur volucres, seu quia cœlestis spiritualisque naturæ, seu quia per æra volitant. [[Et venerunt. ]]  Secundum Lucam ab hominibus conculcatum est, quia prava persuasione impiorum sublatum est. [[Et comederunt. ]]  Quia a mentibus hominum illud surripuerunt.</n>


text:
Alia autem ceciderunt in petrosa, ubi non habebant terram multam: et continuo exorta sunt, quia non habebant altitudinem terræ:<n>[[In petrosa. ]]  Petrosa cito quærunt germinare, sed non figitur radix, quia non est alta terra, id est, quia parum inest desiderii salutaris. In hac expositione Domini discimus, quia res non semper in eadem significatione ponuntur. Nam petra hic pro duritia, terra pro lenitate mentis, sol pro fervore persecutionis. Cum sol alibi in bono: [[Fulgebunt justi sicut sol]]  Matth. 13., et petra in fundamento, pro fortitudine fidei, et terra pro terrenis cogitationibus. [[Altitudinem terræ. ]]  Altitudo terræ est probitas animi disciplinis cœlestibus eruditi, et in tentationibus probati.</n>


text:
Alia autem ceciderunt in terram bonam: et dabant fructum, aliud centesimum, aliud sexagesimum, aliud trigesimum.<n>[[Scaagesimum. ]]  Quia in numero senario mundi ornatus expletus est, per hunc bona operatio signatur.</n>


text:
Qui habet aures audiendi, audiat.<n>[[Qui habet aures audiendi. ]]  Quoties hæc admonitio in Evangelio vel in Apocalypsi Joannis interponitur, mysticum quod dicitur insinuatur.</n>


text:
Et accedentes discipuli dixerunt ei: Quare in parabolis loqueris eis?<n>[[Et accedentes discipuli, ]]  etc. Quomodo accedunt discipuli cum Dominus in navi sederet? Sed forte intelligendum, quod dudum cum ipso navem conscenderint: et ibi stantes quærunt.</n>


text:
Qui respondens, ait illis: Quia vobis datum est nosse mysteria regni cælorum: illis autem non est datum.<n>[[Vobis datum est. ]]  Nota non solum verba Domini, sed et facta, parabolas esse: id est, signa mysticarum rerum, quæ non intelligebant multi qui foris sunt.</n>


text:
Qui enim habet, dabitur ei, et abundabit: qui autem non habet, et quod habet auferetur ab eo.<n>[[Qui enim habet. ]]  Id est, apostolis habentibus fidem, si quid minus virtutum habent, conceditur Judæis, qui non credunt in Filium Dei, etiam si quid boni per naturam habent, tollitur. Nam nihil possunt sapienter intelligere qui caput non habent sapientiæ. [[Auferetur ab eo. ]]  Nulla veræ sapientiæ dulcedine gaudebit.</n>


text:
Ideo in parabolis loquor eis: quia videntes non vident, et audientes non audiunt, neque intelligunt.<n>[[Ideo in parabolis. ]]  Dicitur quod ideo excæcati sunt, et sententiæ Domini per parabolas eis occultatæ sunt, ut post salubrius converterentur. Nam quia obscure dicta non intellexerunt, ideo non crediderunt in eum, et sic crucifixerunt, et sic post resurrectionem miraculis territi, majoris criminis reatu compuncti sunt. Unde accepta indulgentia ampliori flagrant dilectione. Sed Joannes hunc locum ita dicit: [[Propterea non poterant credere, quia iterum dixit Isaias: Excævavit oculos eorum, ut non videant]]  Joan. 11.. Ubi aperte dicit non ideo factam excæcationem, ut ea commoniti, et dolentes se non intelligere, converterentur aliquando: non enim hoc possent nisi crederent, sed potius ideo excæcati, ut non crederent, quod aliis peccatis meruerunt. [[Videntes non vident. ]]  Sicut avarus multas habet opes et nullas, quia inutiles sunt ei.</n>


text:
Et adimpletur in eis prophetia Isaiæ, dicentis: [Auditu audietis, et non intelligetis: et videntes videbitis, et non videbitis.<n>[[Auditu audietis. ]]  Hæc de turbis prophetata sunt, quia stant in littore, et Domini non merentur audire sermonem.</n>


text:
Incrassatum est enim cor populi hujus, et auribus graviter audierunt, et oculos suos clauserunt: nequando videant oculis, et auribus audiant, et corde intelligant, et convertantur, et sanem eos.]<n>[[Oculos suos. ]]  Id est, ipsi sibi causa fuerunt ut Deus eis oculos clauderet. [[Ne quando. ]]  Id est, ideo, quia oculos et aures aperire noluerunt, non meruerunt aliquando converti: quod tamen misericorditer factum est eis.</n>


text:
Vestri autem beati oculi quia vident, et aures vestræ quia audiunt.<n>[[Beati. ]]  Vere beati, quia hoc etiam præsentialiter videre et audire meruerunt, quod nullus priorum quantivis meriti meruit, quamvis multum desideraverit.</n>


text:
Amen quippe dico vobis, quia multi prophetæ et justi cupierunt videre quæ videtis, et non viderunt: et audire quæ auditis, et non audierunt.<n>[[Et justi. ]]  Lucas justos reges dicit, quia motus suos bene regunt</n>


text:
Vos ergo audite parabolam seminantis.<n>[[Vos ergo audite. ]]  Primam parabolam exponit, ut idem attendant in cæteris. Exponit non secundum singula verba, sed summam sententiæ. AUG. sup. Gen. Proinde quod narravit evangelista (etiam factum est) Dominum scilicet talia fuisse locutum. Ipsius autem, etc., usque ad illud quippe scripsit narrator rerum præteritarum, hoc prænuntiator tantummodo futurorum.</n>


text:
Omnis qui audit verbum regni, et non intelligit, venit malus, et rapit quod seminatum est in corde ejus: hic est qui secus viam seminatus est.


text:
Qui autem super petrosa seminatus est, hic est qui verbum audit, et continuo cum gaudio accipit illud:<n>[[Super petrosa. ]]  Super petram et in spinis seminantur, qui bene accipiunt: sed vel adversa terrendo, vel prospera blandiendo, retardant eos ne perficiant. Divitiis jungitur sollicitudo custodiæ, quæ affligit, et voluptas, quæ effluere facit.</n>


text:
non habet autem in se radicem, sed est temporalis: facta autem tribulatione et persecutione propter verbum, continuo scandalizatur.


text:
Qui autem seminatus est in spinis, hic est qui verbum audit, et sollicitudo sæculi istius, et fallacia divitiarum suffocat verbum, et sine fructu efficitur.<n>[[Fallacia divitiarum. ]]  CHRYSOST. Suffocantur spinis quæ audivimus, non quidem ipsarum spinarum culpa, sed ejus qui illas, etc., usque ad duo quippe vitia inter se opposita in divitiis sunt, unum quod incendit sollicitudinem, et offuscat curis: alterum quod molliores deliciis reddit.</n>


text:
Qui vero in terram bonam seminatus est, hic est qui audit verbum, et intelligit, et fructum affert, et facit aliud quidem centesimum, aliud autem sexagesimum, aliud vero trigesimum.<n>[[Aliud quidem centesimum. ]]  RAB. Tres differentiæ sunt in bona terra, sicut fuere in mala. Triginta enim refertur ad nuptias. Sexaginta ad, etc., usque ad tricesimum conjugatorum, quia hæc est ætas præliantium, et his est major conflictus ne libidine superentur.</n>


text:
Aliam parabolam proposuit illis, dicens: Simile factum est regnum cælorum homini, qui seminavit bonum semen in agro suo:<n>[[Aliam parabolam. ]]  Quasi dives paterfamilias invitatos diversis reficit cibis, ut unusquisque secundum naturam stomachi sui varia alimenta susciperet. Unde et dixit aliam parabolam et non alteram, ut plures sequi intelligantur. Hæc parabola proponitur, dimissis turbis, domi rogantibus discipulis exponitur. Et docet hic bonam voluntatem, et cautelam, et patientiam, et discretionem, et longanimitatem, et justitiam.</n>


text:
cum autem dormirent homines, venit inimicus ejus, et superseminavit zizania in medio tritici, et abiit.<n>[[Homines. ]]  Qui aliis ad tutelam et custodiam deputati sunt prælati in Ecclesia: vel cum dormitionem mortis accipient apostoli.</n>


text:
Accedentes autem servi patrisfamilias, dixerunt ei: Domine, nonne bonum semen seminasti in agro tuo? unde ergo habet zizania?


text:
Et ait illis: Inimicus homo hoc fecit. Servi autem dixerunt ei: Vis, imus, et colligimus ea?<n>[[Vis, imus. ]]  Cum spiritualis homo audit hoc esse a diabolo qui nihil valet contra voluntatem Dei, potest ei voluntas suboriri, ut tales auferat de mundo si facultatem habeat. Sed consulit justitiam Dei, an facere debeat, et an Deus velit esse hoc officium hominum. Sed Veritas respondet: Non nosse hominem in hac vita qualis futurus sit qui modo errat, et quid bonis conferat ejus error: et ideo eos non esse tollendos, ne forte interficiantur, qui forte futuri sunt: vel ne bonis obsit, quibus prosunt, etc. Tunc vero opportune fieri, cum jam non est commutandæ vitæ tempus et proficiendi aliis: et tunc non ab hominibus, sed ab angelis dicit fieri.</n>


text:
Et ait: Non: ne forte colligentes zizania, eradicetis simul cum eis et triticum.<n>[[Et ait: Non, ]]  etc. Ecce patientia. Non enim audito dolore exarsit in iram, nec mox ulcisci voluit, ita et nos læsi patienter feramus. [[Ne forte. ]]  Hic datur locus pœnitentiæ et monemur non cito amputare: quia qui errat hodie, cras forte defendet veritatem. Si ergo modo avelleretur, triticum quod futurum erat eradicaretur. Vel necesse est ut mali permisti sint bonis per quos exerceantur. Vel quorum comparatione nitantur ad melius, quibus sublatis altitudo charitatis marcescit quod est eradicari. Ibi patienter tolerandi sunt mali, ubi aliqui inveniuntur quibus adjuventur boni. AUG. Multitudo non est excommunicanda, nec princeps populi.</n>


text:
Sinite utraque crescere usque ad messem, et in tempore messis dicam messoribus: Colligite primum zizania, et alligate ea in fasciculos ad comburendum: triticum autem congregate in horreum meum.<n>[[Sinite. ]]  Hoc videtur contrarium illi apostolico: [[Auferte malum ex vobis]]  I Cor. 5.. Sed sicut inter lolium et triticum quamdiu herba est, parum distat: ita monet Dominus ne de ambiguo judicemus, quod Dominus in die judicii non suspiciose, sed manifeste damnabit. In patiendo justitiam meditemur: in judicando justitiam non negligamus. [[Et in tempore. ]]  Qui longanimiter tulit per justitiam, digna retribuit: discretæ enim sunt virtutes, sed non contrariæ. [[Et alligate. ]]  In hac vita non est alligatio, alioquin non tot ab errore resipiscerent.</n>


text:
Aliam parabolam proposuit eis dicens: Simile est regnum cælorum grano sinapis, quod accipiens homo seminavit in agro suo:<n>[[Simile est regnum, ]]  etc. Regnum cœlorum, prædicatio est Evangelii, de qua alibi: [[Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructum ejus]]  Matth. 21.. Vel notitia Scripturarum. [[Grano sinapis. ]]  Grano sinapis comparatur pro fervore fidei, quia dicitur venena expellere, id est, omnia dogmata pravitatis. Potest in grano sinapis humilitas Dominicæ incarnationis intelligi. Quo accepto homo misit in hortum suum, quia corpus crucifixi Salvatoris accipiens Joseph in horto sepelivit. Expandit ramos in quibus volucres cœli requiescent, quia prædicatores dispersit in mundum, in quorum dictis et consolationibus fideles ab hujus vitæ fatigatione respirarent.</n>


text:
quod minimum quidem est omnibus seminibus: cum autem creverit, majus est omnibus oleribus, et fit arbor, ita ut volucres cæli veniant, et habitent in ramis ejus.<n>[[Cum autem creverit. ]]  Toto mundo vel in animo singulorum: quia nemo repente perfectus. Crevit et factum est in arborem, quia surrexit et ascendit in cœlum. Vel creverit, id est, mentibus hominum quantæ sit virtutis innotuerit. Cætera apparent olera, quæ cito crescunt et corruunt: non vivida, sed marcida: illa non olus, sed arbor fit, ubi folia cum fructu, et in ejus diversis sententiis spirituales quiescunt. [[Oleribus et fit arbor. ]]  Id est, dogmatibus philosophorum, quæ cito crescunt et corruunt, nil vitale promittentia.</n>


text:
Aliam parabolam locutus est eis: Simile est regnum cælorum fermento, quod acceptum mulier abscondit in farinæ satis tribus, donec fermentatum est totum.<n>[[In farinæ satis. ]]  Ut spiritus, anima, et corpus in unum redacta non discrepent inter se. Vel tres animæ virtutes in unum rediguntur, ut in ratione possideamus prudentiam, in ira odium vitiorum, in cupiditate desiderium virtutum. Vel, mulier, Ecclesia, fidem hominum farinæ tribus satis miscet, credulitati Patris et Filii et Spiritus sancti. Cumque in unum fuerit fermentatum, non nos ad triplicem Deum, sed unius deitatis notitiam perducit, quia non est diversa natura in singulis. [[Donec fermentatum. ]]  Tandiu charitas in mente recondita crescere debet, donec mentem totam in sui perfectionem commutet, ut nihil præter Deum diligat vel recolat, quod hic incipitur, in alia vita perficitur.</n>


text:
Hæc omnia locutus est Jesus in parabolis ad turbas: et sine parabolis non loquebatur eis:<n>[[In parabolis ad turbas. ]]  Quia quidquid ibi dicitur de exercitu Isræl, et omnia signa occulta sunt sacramenta.</n>


text:
ut impleretur quod dictum erat per prophetam dicentem: Aperiam in parabolis os meum; eructabo abscondita a constitutione mundi.


text:
Tunc, dimissis turbis, venit in domum: et accesserunt ad eum discipuli ejus, dicentes: Edissere nobis parabolam zizaniorum agri.


text:
Inimicus autem, qui seminavit ea, est diabolus. Messis vero, consummatio sæculi est. Messores autem, angeli sunt.


text:
Mittet Filius hominis angelos suos, et colligent de regno ejus omnia scandala, et eos qui faciunt iniquitatem:


text:
Simile est regnum cælorum thesauro abscondito in agro: quem qui invenit homo, abscondit, et præ gaudio illius vadit, et vendit universa quæ habet, et emit agrum illum.<n>[[Thesauro abscondito in agro. ]]  Thesaurus potest accipi verbum Dei, qui in carne Christi absconditur. Vel Scriptura, in qua reposita est notitia Salvatoris. Vel, duo Testamenta in Ecclesia, pro quorum intelligentia omnibus renuntiatur ut in otio discantur. Terrenis regnum cœlorum similatur, ut per cognita surgat ad incognita animus, et diligat. [[Abscondit et præ gaudio illius. ]]  Ut servetur a malignis spiritibus et laudibus hominum. Sic sit opus in publico, ut intentio maneat occulta.</n>


text:
Iterum simile est regnum cælorum homini negotiatori, quærenti bonas margaritas.<n>[[Negotiatori. ]]  Beatitudinem qua exuti sumus culpa primi hominis, debemus omnes, intelligendo recte et operando bene, negotiari. [[Bonas margaritas. ]]  Bonæ margaritæ, lex et prophetæ. Una pretiosa, scientia Salvatoris, pro qua homo, ut Paulus, omnibus mysteriis legis et observationibus renuntiavit.</n>


text:
Inventa autem una pretiosa margarita, abiit, et vendidit omnia quæ habuit, et emit eam.<n>[[Inventa autem. ]]  Id est, Christo, qui præest omnibus hominibus, vel spirituali præcepto dilectionis. Vel intellecto verbo, quod erat apud Deum penetrata carnis testudine. Vel cœlestis vitæ dulcedine, pro qua omnia vilescunt.</n>


text:
Iterum simile est regnum cælorum sagenæ missæ in mare, et ex omni genere piscium congreganti.<n>[[Sagenæ missæ. ]]  Impletur Jeremiæ vaticinium: [[Ecce ego mitto ad vos piscatores multos]]  Jer. 16.. Postquam audierunt Petrus et Andreas, Jacobus et Joannes: [[Sequimini me, faciam vos piscatores hominum: ]]  contexuerunt sibi sagenam ex Veteri et Novo Testamento, et in mare sæculi miserunt, quæ usque hodie trahitur, et in fluctibus tenditur: capiens quidquid incidit, bonos et malos, quos ad littus trahit, id est, ad finem mundi, ut tunc fiat divisio. Unde sequitur: [[Sic erit in consummatione sæculi, ]]  etc. Sagenæ comparatur Ecclesia vel prædicatio evangelica, quæ a fluctibus sæculi ad, cœlum trahit.</n>


text:
Quam, cum impleta esset, educentes, et secus littus sedentes, elegerunt bonis in vasa, malos autem foras miserunt.<n>[[Et secus littus. ]]  Littus, finis sæculi, in quo boni ad cœlum, mali ad tenebras mittentur: in præsenti enim erant permisti.</n>


text:
Ait illis: Ideo omnis scriba doctus in regno cælorum, similis est homini patrifamilias, qui profert de thesauro suo nova et vetera.<n>[[Ideo omnis Scriba doctus, ]]  etc. Quia intelligitis mysteria quæ vobis revelo: ideo faciam vos prædicatores, et eritis mihi similes qui de thesauro scientiæ meæ, nova et vetera profero, ut vos similiter faciatis. Apostoli sunt scribæ et notarii Christi, verba ejus signantes in tabulis cordis, et pollent opibus patrisfamilias, ejicientes de thesauro doctrinarum suarum nova et vetera, quia quidquid in Evangelio prædicatur, legis et prophetarum vocibus comprobant.</n>


text:
Et veniens in patriam suam, docebat eos in synagogis eorum, ita ut mirarentur, et dicerent: Unde huic sapientia hæc, et virtutes?<n>[[Ut mirarentur. ]]  Magna cæcitas, quem verbis et factis Christum cognoscunt, ob generis notitiam contemnunt.</n>


text:
Nonne hic est fabri filius? nonne mater ejus dicitur Maria, et fratres ejus, Jacobus, et Joseph, et Simon, et Judas?<n>[[Fabri filius. ]]  Non sine re voluit dici fabri filius, non illius quem putant, sed fabricatoris omnium. Sed hujus sacramenti Judæi ignari divinæ virtutis opera carnalis prosapiæ contemplatione contemnunt. Non enim considerant præsentia ejus opera, sed fragilem recordantur infantiam.</n>


text:
Et scandalizabantur in eo. Jesus autem dixit eis: Non est propheta sine honore, nisi in patria sua, et in domo sua.<n>[[Propheta. ]]  Christus dicitur propheta. Unde Moses dicit: [[Prophetam suscitabit vobis Dominus de semine vestro]]  Deut. 18.. [[In patria. ]]  Id est, in populo Judæorum: majora autem facit in gentibus.</n>


text:
Et non fecit ibi virtutes multas propter incredulitatem illorum.<n>[[Et non fecit. ]]  Fecit virtutes aliquas, sed non multas, ne incredulos condemnaret. Vel despectus pauca facit, ne penitus excusabiles sint, majora autem in gentibus facit.</n><pb/>


text:
In illo tempore audivit Herodes tetrarcha famam Jesu:<n>[[In illo tempore audivit Herodes. ]]  Lucas vero ita: [[Audivit autem Herodes tetrarcha]]  Luc. 9., etc. Quod ergo ait; [[Hic est Joannes]]  Joan. 4.. Vel confirmatus quorumdam sententia post hæsitationem dixit, vel adhuc dubius: hæc enim verba ad utrumque se habent.</n>


text:
et ait pueris suis: Hic est Joannes Baptista: ipse surrexit a mortuis, et ideo virtutes operantur in eo.<n>[[Et ait. ]]  Nota invidiam Judæorum. Hic alienigena dicit resurrexisse Joannem, qui nullum signum fecit. Illi Jesum tot virtutibus approbatum non resurrexisse contendunt. [[Et ideo. ]]  Senserunt enim quod majoris virtutis sunt futuri sancti a mortuis resurgentes, quam fragili carne gravati.</n>


text:
Herodes enim tenuit Joannem, et alligavit eum: et posuit in carcerem propter Herodiadem uxorem fratris sui.<n>[[Herodes enim. ]]  Quia dixit de opinione resurrectionis cum nihil de morte dixisset, revertitur et narrat qualiter et cur obierit. Herodes iste et Philippus fratres fuerunt filii Herodis, sub quo Dominus fugit in Ægyptum. [[Herodiadem uxorem. ]]  Herodias filia Arethæ regis, quam ipse pater tulit Philippo, et in dolorem ejus dedit Herodi inimico illius.</n>


text:
Dicebat enim illi Joannes: Non licet tibi habere eam.<n>[[Non licet. ]]  Herodes forsitan legem Judæorum tenebat, et ideo Joannes eum ab adulterio prohibebat.</n>


text:
Et volens illum occidere, timuit populum: quia sicut prophetam eum habebant.<n>[[Timuit populum. ]]  Populum timebat, sed amor superabat, pro quo et Deum postponebat. Timor Dei corrigit, timor hominum differt, sed voluntatem non aufert: unde et avidiores reddit ad crimen quos aliquando suspendit a crimine.</n>


text:
unde cum juramento pollicitus est ei dare quodcumque postulasset ab eo.<n>[[Cum juramento. ]]  Ad hoc forte juravit ut occasionem pararet, qua videretur facere invitus quod faciebat spontaneus. Non enim hoc implesset de aliquo amato, quod implevit de propheta: quod et ante fecisset, si excusabiliter posset. BEDA. Si quid nos forte incaute jurasse contigerit, etc., usque ad nec aliquid culpæ se tali perjurio contraxisse doluit. ISID. Non est conservandum sacramentum quo malum incaute promittitur, velut si, etc., usque ad tolerabilius enim est non implere sacramentum, quam manere in stupro.</n>


text:
Et contristatus est rex: propter juramentum autem, et eos qui pariter recumbebant, jussit dari.<n>[[Constristatus. ]]  Ut discumbentibus videbatur. Talis quippe erat tristitia Herodis, qualis pœnitentia videlicet Pharaonis.</n>


text:
Misitque et decollavit Joannem in carcere.<n>[[Et decollavit. ]]  Minutus est Joannes capite, exaltatus est in cruce Christus: quia illius fama decrevit, istius crevit; unde: [[Illum oportet crescere, me autem minui]]  Joan. 3.. In truncato capite Joannis, ostenduntur Judæi Christum (qui est caput omnium prophetarum) perdidisse. Moraliter. Mors Joannis finem significat legis, qua finita merito migratur ad Christum, qui est finis legis ad justitiam omni credenti.</n>


text:
Et accedentes discipuli ejus, tulerunt corpus ejus, et sepelierunt illud: et venientes nuntiaverunt Jesu.


text:
Quod cum audisset Jesus, secessit inde in navicula, in locum desertum seorsum: et cum audissent turbæ, secutæ sunt eum pedestres de civitatibus.<n>[[Quod cum audisset Jesus. ]]  Postquam apud Judæos lex et propheta caput perdit et vocem: Jesus transit ad desertum Ecclesiæ locum, quæ ante non habebat virum. [[Secessit. ]]  Non fugit timore, sed secessit parcens inimicis ne homicidium homicidio jungerent, dans exemplum vitandæ temeritatis. Vel [[secessit, ]]  ut probaret fidem credentium; unde: [[Et cum audissent turbæ, ]]  etc. [[Pedestres. ]]  Proprio labore, ut ardorem mentis ostenderent. Relinquunt civitates, id est, pristinas conversationes. Habent voluntatem, sed non vires perveniendi. Ideo Jesus obviam exit, et misertus curat, ut plena fides statim præmium habeat. Ecce quantum delectatur devotione credentium.</n>


text:
Vespere autem facto, accesserunt ad eum discipuli ejus, dicentes: Desertus est locus, et hora jam præteriit: dimitte turbas, ut euntes in castella, emant sibi escas.<n>[[Vespere autem facto, ]]  etc. Recedit Jesus de Judæa, vadit in desertum, turbæ sequuntur, quibus obviat et curat. Hoc non mane vel meridie, sed vespere quando sol justitiæ occubuit et finis mundi appropinquavit. [[Discipuli ejus. ]]  Carnales, et de futuro miraculo refectionis ignari, quibus dictum erat: [[In viam gentium ne abieritis]]  Matth. 10.. Mystice. Fastidiunt Judæi gentes recipi et murmurant: quorum voce utitur Isaias Isa. 40.: [[Ecce gentes quasi stilla situlæ. ]]  Iterum: [[Omnes gentes quasi non sint, sed sunt coram eo. ]]  Sed Dominus per apostolos reficere decrevit; unde subdit: [[Jesus autem, ]]  etc. [[Dimitte turbas. ]]  Diu est quod idola sequitur, ideoque non est a nobis pascenda pane verbi Dei.</n>


text:
Jesus autem dixit eis: Non habent necesse ire: date illis vos manducare.<n>[[Date illis. ]]  Provocat ad dandum, ut illis se non habere testantibus notior sit magnitudo signi, ubi etiam innuit, quod per eos sunt pascenda jejuna corda.</n>


text:
Responderunt ei: Non habemus hic nisi quinque panes et duos pisces.<n>[[Quinque panes et duos pisces. ]]  Per quinque panes et duos pisces, totum Vetus Testamentum significatur. Per quinque panes, quinque libri Moysi, qui bene hordeacei, qui cibus est jumentorum, rudibus enim aspera et grossa danda. [[Animalis enim homo non percipit ea quæ sunt spiritus Dei]]  I Cor. 1.. Intus tamen latet medulla suavissimi sensus. Per duos pisces, prophetæ et psalmi: unde et post resurrectionem ait: [[Quæ scripta sunt in lege et prophetis plurimis de me]]  Luc. 24..</n>


text:
Et cum jussisset turbam discumbere super fœnum, acceptis quinque panibus et duobus piscibus, aspiciens in cælum benedixit, et fregit, et dedit discipulis panes, discipuli autem turbis.<n>[[Acceptis quinque, ]]  etc. Accepit quinque panes, non novos creavit, quia veniens in carne non alia quam prædicta erant prædicavit, et opere implevit. [[Benedixit. ]]  Cum aperiens sensum, ut intelligerent Scripturas, dono internæ suavitatis multiplicavit. Fregit cum mysteria legis in medium protulit.</n>


text:
Et manducaverunt omnes, et saturati sunt. Et tulerunt reliquias, duodecim cophinos fragmentorum plenos.<n>[[Reliquias. ]]  Secretiora quæ a rudibus capi nequeunt, non sunt negligenter habenda, sed a duodecim apostolis qui per cophinos duodecim significantur, et ab eorum successoribus diligenter inquirenda. Cophinis servilia opera geruntur. [[Et infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia]]  I Cor. 1..</n>


text:
Manducantium autem fuit numerus quinque millia virorum, exceptis mulieribus et parvulis.<n>[[Exceptis mulieribus et parvulis. ]]  Sexus fragilis et minor ætas sunt numero indigni. Significat infirmos in fide nondum idoneos pugnæ.</n>


text:
Et statim compulit Jesus discipulos ascendere in naviculam, et præcedere eum trans fretum, donec dimitteret turbas.<n>[[Et statim compulit, ]]  etc. RAB. Qui, ut ait Joannes, [[venturi erant ut facerent eum regem]]  Joan. 6., qui miraculum panum viderant, etc., usque ad pro quibus ne nos emolliant, oremus.</n>


text:
Et dimissa turba, ascendit in montem solus orare. Vespere autem facto solus erat ibi:<n>[[Ascendit. ]]  Pavit turbam ut Deus, ascendit orare ut homo. Non quod omnia non habens in potestate, sed ut formam hominis impleret. In hoc officium pietatis est, sequitur insigne potestatis miraculum. [[Vespere autem. ]]  Merito dicitur hæc tempestas esse in vespere, quia dum Ecclesia in tribulatione est, dicitur esse quasi in nocte, et sol justitiæ se abscondisse videtur.</n>


text:
navicula autem in medio mari jactabatur fluctibus: erat enim contrarius ventus.<n>[[Navicula autem. ]]  Navis in medio mari, solus Jesus in terra: quia aliquando ita est Ecclesia non modo afflicta, sed et fœdata ut prorsus videatur derelicta a Deo: sed Deus eam non relinquit. Unde Marcus ait: [[Vidit eos laborantes remigando]]  Marc. 6.. Etsi non præsens, et si differt, tamen videt et corroborat.</n>


text:
Quarta enim vigilia noctis, venit ad eos ambulans super mare.<n>[[Quarta autem. ]]  Tota nocte periclitantur, quia cum se homo considerat, nihil invenit nisi tenebras angustiarum et æstus hostium. [[Venit ad eos. ]]  Marcus ait: [[Volens præterire eos, ]]  pro quibus tamen liberandis venit. Quod fit ut ad horam turbati, sed mox liberati amplius stupeant, et gratias agant, quod idem sæpe fit in passionibus sanctorum.</n>


text:
Et videntes eum super mare ambulantem, turbati sunt, dicentes: Quia phantasma est. Et præ timore clamaverunt.<n>[[Et videntes, ]]  etc. Quia sæpe fit ut cum aliqua subito diutinæ tribulationis oritur sedatio, non statim credatur vera liberatio. Ideoque permanente priori formidine intensa, ad liberationem dirigitur oratio.</n>


text:
Statimque Jesus locutus est eis, dicens: Habete fiduciam: ego sum, nolite timere.<n>[[Ego sum, nolite timere. ]]  Non supponit quis, quia ex voce sibi nota poterant eum cognoscere. Vel quia ipse est qui dixit: [[Qui est misit me ad vos]]  Exod. 3..</n>


text:
Respondens autem Petrus, dixit: Domine, si tu es, jube me ad te venire super aquas.<n>[[Domine, si tu es. ]]  Si tu es ille liberator, jube me venire ad tuam imitationem superando pressuras.</n>


text:
At ipse ait: Veni. Et descendens Petrus de navicula, ambulabat super aquam ut veniret ad Jesum.<n>[[Et descendens. ]]  De humano desperans adjutorio, mente calcat pressuras, ut Jesu sit conformis. [[Ambulabat, ]]  etc. Ecce homo super aquas ambulat. Ne ergo dubites Christum verum corpus esse, quia super aquas ambulavit. Super mare ambulare fecit, ut ostendat divinam potestatem. Mergi facit, ne infirmitatem obliviscatur, ne putet se æqualem Deo, et ne superbiat.</n>


text:
Videns vero ventum validum, timuit: et cum cœpisset mergi, clamavit dicens: Domine, salvum me fac.<n>[[Et cum cœpisset, ]]  etc. Paululum relinquitur tentationi, ut augeatur fides; ut enim credidit se ejus imperio posse fluctibus sustentari, sic dum mergitur, posse ejus virtute salvari.</n>


text:
Et cum ascendissent in naviculam, cessavit ventus.<n>[[Cessavit ventus. ]]  In quocunque Deus per gratiam adest, mox universa bella quiescunt.</n>


text:
Qui autem in navicula erant, venerunt, et adoraverunt eum, dicentes: Vere Filius Dei es.<n>[[Et adoraverunt, ]]  etc. Viso signo Filium Dei confitentur: cur ergo Arius creaturam esse perducat?</n>


text:
Et cum transfretassent, venerunt in terram Genesar.<n>[[In terram Genesar. ]]  Allegorice. Genesar interpretatur [[hortus principum. ]]  Per typum ergo apostolorum et navis, intelligendum est Ecclesiam de persecutionibus liberatam a Domino duci ad littus, id est quietem, ubi paradisi restituetur hæreditas et primæ stolæ jucunditas.</n>


text:
Et cum cognovissent eum viri loci illius, miserunt in universam regionem illam, et obtulerunt ei omnes male habentes:


text:
et rogabant eum ut vel fimbriam vestimenti ejus tangerent. Et quicumque tetigerunt, salvi facti sunt.<n>[[Fimbriam vestimenti, ]]  etc. Id est, minimum mandatum, vel caro qua ad verbum Dei venimus, quem qui credendo tangit, ab omni morbo impietatis sanatur.</n><pb/>


text:
Tunc accesserunt ad eum ab Jerosolymis scribæ et pharisæi, dicentes:<n>[[Tunc accesserunt. ]]  Homines Genesar, minus docti, credunt, sed qui sapientes videntur ad pugnam veniunt. CHRYSOST. Tunc, inquit, quando scilicet innumera signa operatus est, quando, etc., usque ad ut magnam eorum malitiam ostenderet.</n>


text:
Quare discipuli tui transgrediuntur traditionem seniorum? non enim lavant manus suas cum panem manducant.<n>[[Non enim lavant. ]]  Intus nihil arguunt, qui intus livore polluti sunt. In vanum quidem sua baptismata servant, qui suorum cordium et corporum sordes abluere negligunt.</n>


text:
Ipse autem respondens ait illis: Quare et vos transgredimini mandatum Dei propter traditionem vestram? Nam Deus dixit:<n>[[Quare et vos. ]]  Si vos mandata Dei contemnitis propter traditiones hominum, quare arguitis discipulos, qui mandata hominum dimittunt, ut scita Dei custodiant?</n>


text:
Honora patrem, et matrem: et, Qui maledixerit patri, vel matri, morte moriatur.<n>[[Honora patrem. ]]  HIER. Honor in Scripturis, non tantum in salutationibus et officiis deferendis, quantum, etc., usque ad ut filii honorarent etiam in vitæ necessariis ministrandis parentes suos.</n>


text:
Vos autem dicitis: Quicumque dixerit patri, vel matri: Munus, quodcumque est ex me, tibi proderit:<n>[[Vos autem dicitis, ]]  etc. Vestra autem traditio contraria est. Hoc filios dicere parentibus compellitis: quod Deo oblaturus eram in tuos consumo cibos, tibique prodest, o pater, ut timeat consecrata comedere. Vel quod Deo offero, tibi ipsi prodest. [[Quicunque dixerit. ]]  Scilicet, vita æterna dignus erit. Vel [[dixerit, ]]  id est, dicere proderit. [[Proderit. ]]  Quasi dicat: Non, imo sacrilegus esses, si acciperes, quia Deo devovi, [[Vel tibi proderit: ]]  si Deo dedero.</n>


text:
et non honorificabit patrem suum, aut matrem suam: et irritum fecistis mandatum Dei propter traditionem vestram.


text:
Hypocritæ, bene prophetavit de vobis Isaias, dicens:<n>[[Bene prophetavit, ]]  etc. In spiritu simulationem Judæorum, quod in dolo repugnarent Evangelio.</n>


text:
[Populus hic labiis me honorat: cor autem eorum longe est a me.<n>[[Labiis me honorat. Magister, scimus quia verax es]]  Marc. 12.. Vel exteriorem munditiam commendando, interior et quæ vera est, in eis non est.</n>


text:
Non quod intrat in os, coinquinat hominem: sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem.<n>[[Non quod intrat. ]]  Nihil est extra hominem quod interius inquinet, nec idolothitum in hoc quod Dei creatura est; uno sermone omnis superstitio observationum eliditur, cum in discernendis cibis religio putetur.</n>


text:
Tunc accedentes discipuli ejus, dixerunt ei: Scis quia pharisæi audito verbo hoc, scandalizati sunt?<n>[[Tunc accedentes. ]]  Pharisæorum magna est religio in cibis, qui audito verbo hoc scandalizati sunt, id est, indignati sunt. [[Scandalizati sunt. ]]  Græce, nos offendiculum vel ruinam vel impactionem pedis possumus dicere. Unde: Qui scandalizaverit aliquem, id est, occasionem ruinæ dederit.</n>


text:
Sinite illos: cæci sunt, et duces cæcorum; cæcus autem si cæco ducatum præstet, ambo in foveam cadunt.<n>[[Sinite, ]]  etc. Permittite suo arbitrio, quia irrevocabiles sunt. Unde Paulus: [[Hæreticum hominem post primam et secundam correctionem devita]]  Tit. 3..</n>


text:
Respondens autem Petrus dixit ei: Edissere nobis parabolam istam.<n>[[Edissere. ]]  Quod aperte est dictum, putant apostoli per parabolam dictum. Vitiosus est auditor, qui vel obscura manifeste, vel manifeste dicta obscure vult intelligere.</n>


text:
de corde enim exeunt cogitationes malæ, homicidia, adulteria, fornicationes, furta, falsa testimonia, blasphemiæ:<n>[[De corde, ]]  etc. Non enim a diabolo immittuntur, sed ex propria voluntate nascuntur. Diabolus enim incentor est non auctor, quia nec interiora nisi per habitus et gestus novit.</n>


text:
hæc sunt, quæ coinquinant hominem. Non lotis autem manibus manducare, non coinquinat hominem.<n>[[Non lotis. ]]  Spiritualia dicta prophetarum, de cordis et corporis castigatione, ut hæc: [[Lavamini, mundi estote]]  Isa. 1.. Pharisæi carnaliter de solo corpore accipiebant, quod vanum est fieri.</n>


text:
Et egressus inde Jesus secessit in partes Tyri et Sidonis.<n>[[Et egressus, ]]  etc. Relictis calumniatoribus intra fines Tyri et Sidonis, ut filiam liberaret, et per fidem gentilis feminæ perfidiam Scribarum argueret. Relictis calumniatoribus significat quod post resurrectionem relicturus esset perfidiam Judæorum, per prædicationem iturus ad gentes.</n>


text:
Et ecce mulier chananæa a finibus illis egressa clamavit, dicens ei: Miserere mei, Domine fili David: filia mea male a dæmonio vexatur.<n>[[Clamavit, ]]  etc. Per fidem clamat, unde, novit vocare filium David, Christi incarnationem confitens. Rogat pro filia, id est, pro populo suo nondum credente, ut ipsa fraude diaboli absolvantur. Vel, filia est anima vel conscientia cujuslibet intra Ecclesiam diabolo mancipata, pro qua mater Ecclesia rogat, vel ipse homo pro fœdata conscientia.</n>


text:
Qui non respondit ei verbum. Et accedentes discipuli ejus rogabant eum dicentes: Dimitte eam: quia clamat post nos.<n>[[Qui non respondit. ]]  Non de superbia, sed ne sit contrarius sententiæ suæ: [[In viam gentium ]][[ne abieritis]]  Matth. 10.. Unde vitat calumniam Judæorum, gentium autem salus, passionis et resurrectionis tempori servatur.</n>


text:
Ipse autem respondens ait: Non sum missus nisi ad oves, quæ perierunt domus Israël.<n>[[Non sum missus. ]]  Quasi dicat: Prius oportet me sacramentum mei adventus complere in Judæis, et sic adducere alias oves, et hoc de signo petitionem hujus differendo.</n>


text:
Qui respondens ait: Non est bonum sumere panem filiorum, et mittere canibus.<n>[[Panem filiorum. ]]  Verbum salutis, quod prius debetur Judæis, non est bonum dare canibus vel gentibus, canina rabie latrantibus semper.</n>


text:
At illa dixit: Etiam Domine: nam et catelli edunt de micis quæ cadunt de mensa dominorum suorum.<n>[[Etiam, Domine. ]]  Sub persona mulieris, mira fides Ecclesiæ, et patientia, et humilitas prædicatur. Fides, quia credit posse sanari filiam. Patientia, quia toties despecta in precibus perstat. Humilitas, quia se non canibus, sed catellis comparat. [[Nam et catelli. ]]  Mensa, est sacra Scriptura; micæ puerorum, sunt interna mysteria quibus humiles reficiuntur sub mensa: quia Scripturæ humiliter subditi, catelli gentes humiles. Parvuli edunt non panes, non crustas, id est, non litteræ superficiem, sed medullam.</n>


text:
Tunc respondens Jesus, ait illi: O mulier, magna est fides tua: fiat tibi sicut vis. Et sanata est filia ejus ex illa hora.<n>[[Magna est fides. ]]  Sic superius de centurione: [[Non inveni tantam fidem in Isræl]]  Matth. 8., qui similiter (ut hæc Chananæa) fidem gentium præsignabat. Magna est fides gentium, quæ in auditu auris obediunt: et in Deo salutem sibi suisque impetrat. Quod puerum centurionis et filiam Chananeæ non veniens ad eos sanat, significat gentes, ad quas non venit per præsentiam, salvandas per verbum suum. [[Et sanata est. ]]  Ubi datur exemplum catechizandi et baptizandi infantes, qui nec sapere, nec facere aliquid possunt, sed per fidem et confessionem parentum liberantur a diabolo.</n>


text:
Et cum transisset inde Jesus, venit secus mare Galilææ: et ascendens in montem, sedebat ibi.<n>[[Et cum transisset. ]]  Cum in filia Chananitidis salutem gentium præsignasset, revertitur in Judæam, quia cum plenitudo gentium intraverit, tunc omnis Isræl salvus fiet. [[In montem. ]]  Dominus in monte, verbum in alto sedet: quia in sua majestate non posset intelligi.</n>


text:
Et accesserunt ad eum turbæ multæ, habentes secum mutos, cæcos, claudos, debiles, et alios multos: et projecerunt eos ad pedes ejus, et curavit eos,<n>[[Cæcos. ]]  Cæci sunt qui non intelligunt, etiamsi obediant jubentibus. Surdi, qui non obediunt, etiamsi intelligant.</n>


text:
ita ut turbæ mirarentur, videntes mutos loquentes, claudos ambulantes, cæcos videntes: et magnificabant Deum Israël.


text:
Jesus autem, convocatis discipulis suis, dixit: Misereor turbæ, quia triduo jam perseverant mecum, et non habent quod manducent: et dimittere eos jejunos nolo, ne deficiant in via.<n>[[Jesus autem. ]]  Convocat discipulos, ut doceat magistros cum minoribus communicare consilia sua. Vel ut ex locutione intelligant signi magnitudinem. [[Misereor turbæ. ]]  Turba triduo sustinet Dominum, quia fideles pœnitentes se ad Dominum in opere et sermone et cogitatione convertunt, qui in præsentis vitæ via deficerent, si in sua conscientia sine doctrinæ pabulo dimitterentur. In superiori signo propinqui memorantur, et vicini quinque sensuum et eorum non recordatur Dominus, sed discipuli in vespera jam inclinato sole. Hic Dominus se misereri dicit, et quare, quia triduo jam perseverant mecum. In toto sæculo tertium tempus est, quo gratia datur, primum ante legem, secundum sub lege, tertium sub gratia, quartum est in futuro: ubi dies erit sine nocte, ad quod tendens reficitur in via.</n>


text:
Et dicunt ei discipuli: Unde ergo nobis in deserto panes tantos, ut saturemus turbam tantam?<n>[[In deserto panes. ]]  Panes prædicatores, desertum sese, id est, infecundos dicunt. Quasi dicat: Unde nobis tanta facundia ut possimus tam avidis auditoribus sufficere?</n>


text:
Et accipiens septem panes, et pisces, et gratias agens, fregit, et dedit discipulis suis, et discipuli dederunt populo.<n>[[Et accipiens. ]]  Ut ostendat se congaudere de salute hominum et nos ad agendas gratias informat etiam de temporalibus. [[Septem panes. ]]  Septiformi Spiritu pascit, adjuncta apostolica auctoritate, quasi paucorum piscium sapore qui nos reficiunt exemplo suæ vitæ vel mortis. Septem panes, Scriptura Novi Testamenti in quo gratia Spiritus sancti et revelatur et datur. Nec sunt hordeacei, ut supra, quia hic non (ut in lege) vitale alimentum animæ figuris, quasi tenacissima palea tegitur. Hic non duos pisces (ut in lege duo ungebantur, rex et sacerdos), sed pauci, id est, sancti Novi Testamenti, qui de fluctibus sæculi sunt erepti, et sustinent turbulentum mare, et exemplo suo nos reficiunt, ne in via deficiamus. BEDA. Ibi supra fenum, ut desideria carnis comprimantur, hic super terram ubi et ipse mundus, etc., usque ad utraque refectio in monte celebrata est, quia utriusque Testamenti Scriptura altitudinem cœlestium præceptorum mandat et præmiorum: utraque altitudinem Christi prædicat. [[Et quod superfuit. ]]  Altiora mysteria quæ non capit communis turba, apostoli sustollunt et implent septem sportas, id est, perfectorum corda septiformi Spiritus gratia ad intelligendum illustrata. [[Septem sportas. ]]  Sportæ junco et palmarum foliis solent contexi, et significant sanctos, qui radicem cordis in ipso fonte vitæ collocant, ne arescant, ut juncus in aqua: et palmam æternæ retributionis in corde retinent.</n>


text:
Et comederunt omnes, et saturati sunt. Et quod superfuit de fragmentis, tulerunt septem sportas plenas.


text:
Et, dimissa turba, ascendit in naviculam: et venit in fines Magedan.<n>[[Et dimissa turba. ]]  Hic docet quod prædicatores ministrato turbæ verbo, ipsi intra cubiculum cordis virtutum debent refici pomis. [[In fines. ]]  Magedan quæ alio nomine dicitur Dalmanuta, quæ est regio circa Gerasam. Et interpretatur [[poma]]  vel nuntia, et significat hortum de quo dicitur: [[Hortus conclusus, fons signatus, ]]  ubi crescunt poma virtutum. Et ibi nuntiatur nomen Domini.</n><pb/>


text:
Et accesserunt ad eum pharisæi et sadducæi tentantes: et rogaverunt eum ut signum de cælo ostenderet eis.<n>[[Et accesserunt, ]]  etc. [[Ut signum de cœlo, ]]  etc. Ut qui pavit multos paucis: manna plueret quo omnes reficeret. Unde Joannes post edulium panum: [[Quod signum facis, ut videamus et credamus tibi? quid operaris? Patres nostri manducarunt manna in deserto]]  Joan. 6.. Petebant tentando ut in morem Eliæ ignem de sublimi mitteret, vel in similitudinem Samuelis æstivo tempore mugire tonitrua faceret, quasi non possent et illa calumniari, et dicere ex occultis et variis æris passionibus accidisse.</n>


text:
At ille respondens, ait illis: Facto vespere dicitis: Serenum erit, rubicundum est enim cælum.<n>[[Facto vespere. ]]  Increpat eos, quod ex ordine elementorum discernant dies, sed signa temporum ignorant, cum omnis lex et prophetæ, adventus sui indicia ex operum quæ gereret admiratione significent.</n>


text:
Et mane: Hodie tempestas, rutilat enim triste cælum.<n>[[Rutilat enim. ]]  Patiuntur apostoli post resurrectionem, per quos me judicare in futuro scire potestis, quia cum non parco meis bonis quin patiantur, non parcam aliis in futuro.</n>


text:
Faciem ergo cæli dijudicare nostis: signa autem temporum non potestis scire? Generatio mala et adultera signum quærit: et signum non dabitur ei, nisi signum Jonæ prophetæ. Et relictis illis, abiit.<n>[[Signa. ]]  Ad tempus gratiæ pertinentia prophetis prædicta, non possunt vobis fidem facere de meo adventu. [[Signa autem. ]]  Signa temporum dixit de adventu suo vel passione cui simile est roseum cœlum vespere. Et item de tribulatione ante adventum futurum, cui simile est roseum cœlum cum tristitia. [[Non dabitur ei. ]]  Sed datur fidelibus de cœlo quando videntibus apostolis in cœlum ascendit, et Spiritum sanctum misit.</n>


text:
Et cum venissent discipuli ejus trans fretum, obliti sunt panes accipere.<n>[[Obliti sunt panes accipere. ]]  Quomodo panes non habent qui modo impletis sportis navem ascenderunt et navigantes audiunt ut caveant a fermento Pharisæorum. Sed tamen ait Scriptura quod obliti sunt tollere panes secum unius veri et interni panis (qui cum eis erat) dulcedine capti, parum se curare judicantes de cura corporis et necessariis, cum et ipsa naturalis refectio a mente excesserat.</n>


text:
Qui dixit illis: Intuemini, et cavete a fermento pharisæorum et sadducæorum.<n>[[A fermento. ]]  Fermentum est perversa doctrina, quæ vel modica totam massam corrumpit, et in suum saporem trahit.</n>


text:
Sciens autem Jesus, dixit: Quid cogitatis intra vos modicæ fidei, quia panes non habetis?<n>[[Quid cogitatis. ]]  Quid cogitatis me dixisse de terrenis panibus de quibus non est vobis dubitandum, cum de tam paucis tantas feci abundare reliquias?</n>


text:
Nondum intelligitis, neque recordamini quinque panum in quinque millia hominum, et quot cophinos sumpsistis?


text:
Quare non intelligitis, quia non de pane dixi vobis: Cavete a fermento pharisæorum et sadducæorum?<n>[[Cavete a fermento Pharisæorum. ]]  A superstitiosa doctrina, quæ more fermenti veri panis simulat se substantiam habere. Per hoc innuit, quid significant quinque panes vel septem. Si enim fermentum dicit hæretica dogmata, panes sunt vera doctrina.</n>


text:
Tunc intellexerunt quia non dixerit cavendum a fermento panum, sed a doctrina pharisæorum et sadducæorum.


text:
Venit autem Jesus in partes Cæsareæ Philippi: et interrogabat discipulos suos, dicens: Quem dicunt homines esse Filium hominis?<n>[[In partes Cæsareæ Philippi. ]]  Iste locus est, ubi Jordanus oritur ad radicem Libani, ex Jor et Dan duobus fontibus. [[Homines esse. ]]  Homines sunt qui de Filio hominis loquuntur: dii enim qui Deitatem intelligunt. [[Filium hominis? ]]  Dominus de se humilitatem humanitatis profitetur, discipuli Deitatem intelligunt.</n>


text:
At illi dixerunt: Alii Joannem Baptistam, alii autem Eliam, alii vero Jeremiam, aut unum ex prophetis.<n>[[Alii Joannem Baptistam. ]]  Sic poterant errare in Elia vel in cæteris aliis, sicut Herodes erravit in Joanne cum ait: [[Joannes quem ego decollavi surrexit a mortuis: et ideo virtutes operantur in eo]]  Marc. 6.. Ideo vult exponi errores eorum, ut eis repulsis discipuli veritatem proferant, non ex vulgi opinione, sed ex Domini revelatione.</n>


text:
Respondens autem Jesus, dixit ei: Beatus es Simon Bar Jona: quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, qui in cælis est.<n>[[Respondens Simon Petrus. ]]  Ideo unus respondens, et uni respondetur pro omnibus ut unitas in omnibus observetur. [[Dei vivi. ]]  Ad distinctionem falsorum deorum, quos gentes vel de mortuis hominibus, vel de sensibili materia sibi instituerunt. [[Barjona. ]]  Bene filius columbæ, quia Dominum pia simplicitate sequebatur, vel quia plenus spirituali gratia erat. Filius Spiritus sancti dicitur, qui ostensus est in columba ab eo quem Filium Dei vivi vocaverat, et filio columbæ pater revelat, quia una est operatio Patris et Filii cum sancto Spiritu. Revelat, inquam, mysterium fidei, quia caro et sanguis non revelare potuit, id est, homines carnali sapientia inflati, qui non columbæ filii, et ideo a sapientia Spiritus alieni; de quibus supra: [[Alii Joannem Baptistam, alii autem Etiam, ]]  etc.</n>


text:
Et ego dico tibi, quia tu es Petrus, et super hanc petram ædificabo Ecclesiam meam, et portæ inferi non prævalebunt adversus eam.<n>[[Tu es. ]]  Non dico vocaberis, sed tu es Petrus ob fortitudinem fidei et confessionis constantiam. [[Petrus. ]]  A me petra, ita tamen ut mihi retineam dignitatem fundamenti: tu super me ordinabis lapides mundos, et abjicies leprosos. Sicut lumen et cætera nomina, ut: [[Vos estis sal terræ, ]]  a Domino sortiti sunt, apostoli, sic Simoni a se nomen Petri dedit. [[Et portæ. ]]  Portæ inferi sunt peccata, minæ, blandimenta, hæreses, quibus infirmi ruunt in mortem, qui non vere supra petram, sed super arenam domum professionis suæ credendi sunt ædificavisse, id est, non simplici et vera intentione Christum sequi, sed ob terrenam quamlibet causam habitum prætendisse. Qui enim in intimo cordis amore fidem Christi percipit, quidquid ingruit extra, facile vincit.</n>


text:
Et tibi dabo claves regni cælorum. Et quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in cælis: et quodcumque solveris super terram, erit solutum et in cælis.<n>[[Et quodcunque ligaveris. ]]  Id est, quem in peccatis persistentem æternis pœnis adjudicaveris: vel quem humilem et vere pœnitentem absolveris, sic erit et in cœlis. [[Et quodcunque ligaveris super terram. ]]  HIER. Habent quidem eamdem judiciariam potestatem alii apostoli, quibus post resurrectionem ait: [[Accipite Spiritum sanctum]]  Joan. 20., etc., usque ad unde in Levitico ostendere se sacerdotibus jubentur leprosi, quos illi non faciunt leprosos, sed discernunt qui mundi vel immundi sunt, ita et hic.</n>


text:
Tunc præcepit discipulis suis ut nemini dicerent quia ipse esset Jesus Christus.<n>[[Ut nemini, ]]  etc. Supra adventum suum prædicare præcipit, hic ne dicant eum esse Jesum. Sed aliud est prædicare Christum, quod est commune nomen dignitatis: aliud Jesum, quod est proprium Salvatoris. Quasi dicat: Non prodest publice prædicari majestatem populis: qui visuri sunt me multa pati, quod tunc demum licebit, cum resurrectio potentiam Deitatis ostenderit. [[Jesus Christus. ]]  Salvator, ne scandalizarentur in eo quem paulo post visuri sunt conspui et crucifigi.</n>


text:
Exinde cœpit Jesus ostendere discipulis suis, quia oporteret eum ire Jerosolymam, et multa pati a senioribus, et scribis, et principibus sacerdotum, et occidi, et tertia die resurgere.<n>[[Exinde, ]]  etc. Ecce causa prohibitæ prædicationis, quasi dicat: Tunc me prædicate cum ista passus fuero, quia non ante prodest.</n>


text:
Et assumens eum Petrus, cœpit increpare illum dicens: Absit a te, Domine: non erit tibi hoc.<n>[[Absit. ]]  Non vult Petrus destrui confessionem suam: nec putat Filium Dei posse occidi.</n>


text:
Qui conversus, dixit Petro: Vade post me Satana, scandalum es mihi: quia non sapis ea quæ Dei sunt, sed ea quæ hominum.<n>[[Vade. ]]  Supra: omnia illa gloriosa in futurum promissa sunt, non in præsenti data. [[Ædificabo Ecclesiam meam, et tibi dabo claves, ]]  etc. Quæ si statim dedisset, nunquam postea locum error invenisset in eo. [[Quia non. ]]  Non placet tibi, ut per mortem meam mundum redimam, quæ est voluntas Patris: sed carnaliter hæc sapis.</n>


text:
Tunc Jesus dixit discipulis suis: Si quis vult post me venire, abneget semetipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me.<n>[[Si quis vult. ]]  Prædicta apostolis passione et resurrectione, hortatur ad sequendum tam eos quam turbas. [[Abneget semetipsum. ]]  Quod per vetustatem est, ut capiat quod ultra se est. Remotis vitiis, virtus sequatur: tollat crucem suam, et sequatur me. Quod erat per vetustatem, abnegaverat ille qui dicebat: [[Vivo autem ego, jam non ego. ]]  Quod vero ultra se erat, cœperat: [[vivit vero in me Christus]]  Gal. 2.. [[Tollat crucem. ]]  Scilicet: Crux tollitur vel cum per abstinentiam corpus, vel cum per compassionem proximi animus affligitur. Crucem abstinentiæ habuit Paulus, dum dicebat II Cor. 11.: [[Castigo corpus meum et in servitutem redigo. ]]  Compassionis quoque cum ait: [[Quis infirmatur, et ego non infirmor?]]</n>


text:
Qui enim voluerit animam suam salvam facere, perdet eam: qui autem perdiderit animam suam propter me, inveniet eam.


text:
Quid enim prodest homini, si mundum universum lucretur, animæ vero suæ detrimentum patiatur? aut quam dabit homo commutationem pro anima sua?<n>[[Quid enim prodest. ]]  Ecclesia habet tempus persecutionis: habet et tempus pacis. Hæc tempora designat in præceptis. Nam tempore persecutionis ponenda est anima, et tempore pacis frangenda sunt terrena desideria. [[Aut quam, ]]  etc. Nec lucra, nec timor, nec aliquid aliud retrahat a salute: quia [[quam commutationem dabit homo, ]]  etc. [[Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo]]  Psal. 115.. Vel nihil terrenum pro anima perdita poterit homo dare.</n>


text:
Filius enim hominis venturus est in gloria Patris sui cum angelis suis: et tunc reddet unicuique secundum opera ejus.<n>[[Filius enim. ]]  Nec durum videatur hoc pati: [[Quia non sunt condignæ passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quæ revelabitur in nobis]]  Rom. 8..</n>


text:
Amen dico vobis, sunt quidam de hic stantibus, qui non gustabunt mortem, donec videant Filium hominis venientem in regno suo.<n>[[Sunt quidam. ]]  Quia rudes erant apostoli, etiam in præsenti vita promittitur eis aliqua consolatio, ut certius credant de futuro. [[In regno. ]]  In regno beatitudinis æternæ, vel ostendendo suam potestatem in præsenti Ecclesia.</n><pb/>


text:
Et post dies sex assumit Jesus Petrum, et Jacobum, et Joannem fratrem ejus, et ducit illos in montem excelsum seorsum:<n>[[Et post dies, ]]  etc. Idem Marcus dicit, sed Lucas octo. Hi ergo ponunt medios, Lucas addit, etc., usque ad et in futuro omni modo separabuntur, cum abscondet eos in abscondito faciei suæ a conturbatione hominum. [[Petrum. ]]  Nomina istorum conveniunt. Quisque debet esse Petrus, id est firmus in fide. Inde Jacobus, id est supplantator vitiorum. Inde Joannes, id est, omnia gratiæ divinæ ascribens contra superbiam vitæ, quæ solet oriri ex virtutibus.</n>


text:
et transfiguratus est ante eos. Et resplenduit facies ejus sicut sol: vestimenta autem ejus facta sunt alba sicut nix.<n>[[Transfiguratus est. ]]  Speciem quam habebat per naturam, ostendit non amittens carnem quam assumpserat voluntate. Illud autem corpus quod habuit per naturam, dedit discipulis suis in cœna, non mortale, non corruptibile. [[Resplenduit facies. ]]  In exemplum futuræ beatitudinis et claritatis, quam videbunt justi, prius sublatis impiis. [[Vestimenta autem, ]]  etc. Facta sunt alba quod non ante, quia nondum apparuit quod enimus, sed cum apparuerit, similes ei erimus. Marcus ait, qualia fullo super terram non potest facere. Id est, Deus in hac vita tam claras nequit facere, quia nullus sine peccato. Nullus mundator sui in terra faciet, quod Deus in cœlo, mundans vestem suam ab omni inquinamento. Fullo est doctor animarum, vel mundator sui corporis.</n>


text:
Et ecce apparuerunt illis Moyses et Elias cum eo loquentes.<n>[[Et ecce. ]]  Quales vel quid locuti, Lucas dicit: [[Visi in majestate, et dicebant excessum ejus quem completurus erat in Jerusalem]]  Luc. 9., id est, passionem et resurrectionem. Significant oracula, etc., usque ad quod si Petrus, videns glorificatam humanitatem, tanto afficitur gaudio, ut nunquam velit ab ejus intuitu secerni, quid putandum est de his qui Divinitatem videre meruerunt.</n>


text:
Respondens autem Petrus, dixit ad Jesum: Domine, bonum est nos hic esse: si vis, faciamus tria tabernacula, tibi unum, Moysi unum, et Eliæ unum.


text:
Adhuc eo loquente, ecce nubes lucida obumbravit eos. Et ecce vox de nube, dicens: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui: ipsum audite.<n>[[Adhuc eo loquente. ]]  Ut discat qui tabernaculum quæsivit, in resurrectione non tegmine domorum, sed Spiritus sancti gratia protegendos esse. [[Ecce nubes lucida, ]]  etc. Sicut baptizato Domino, sic et clarificato mysterium sanctæ Trinitatis ostenditur: quia gloriam ejus quam in baptismo confitemur credendo, in resurrectione laudabimus videndo. Spiritus sanctus ibi in columba, hic in nube lucida. Quia qui modo simplici corde fidem servat, tunc aperta visione quod crediderit contemplabitur, et ea gratia qua illustrabitur, protegetur. [[Et ecce vox, ]]  etc. Quia imprudenter quæsivit, responsionem Domini non meruit: sed vox Patris de Filio testatur, docetque Petrum, et in eo cæteros veritatem. [[Hic est Filius. ]]  Moyses et Elias sunt servi, et nobiscum debent in cordibus Domino præparare tabernaculum. [[Ipsum audite. ]]  Hoc jam Pater præcipit, quod Moyses incarnationi testimonium dans prædixit: [[Prophetam suscitabit]]  Deut. 18., etc. Quasi diceret: Iste est quem Moyses promisit.</n>


text:
Et audientes discipuli ceciderunt in faciem suam, et timuerunt valde.<n>[[Et audientes discipuli ceciderunt in faciem. ]]  Altiorem enim sensu unam utriusque intellexerunt Deitatem. Timuerunt, vel quia se errasse cognoverunt, vel quia nubes operuit eos, vel quia vocem Patris audierunt.</n>


text:
Et accessit Jesus, et tetigit eos: dixitque eis: Surgite, et nolite timere.<n>[[Surgite, ]]  etc. Pulso metu, doctrina datur, quo manente non audiretur.</n>


text:
Levantes autem oculos suos, neminem viderunt, nisi solum Jesum.<n>[[Levantes autem oculos, ]]  etc. Ablata nube vident Jesum, et Moysen et Eliam evanuisse: quia postquam legis et prophetarum umbra discessit, quæ velamento suo apostolos texerat, verum lumen in Evangelio reperitur. [[Nisi solum Jesum. ]]  Si enim Moyses et Elias cum Jesu perseverassent, vox Patris videretur incerta, cui potius dedisset testimonium.</n>


text:
Et descendentibus illis de monte, præcepit eis Jesus, dicens: Nemini dixeritis visionem, donec Filius hominis a mortuis resurgat.<n>[[Nemini dixeritis nisi, ]]  etc. Ne gloria futuri regni præostensa incredibilis esset, et apud rudes sequens crux scandalum faceret.</n>


text:
Et interrogaverunt eum discipuli, dicentes: Quid ergo scribæ dicunt, quod Eliam oporteat primum venire?<n>[[Quod Eliam oporteat, ]]  etc. Traditio Pharisæorum est juxta Malachiam prophetam, quod Elias veniet ante adventum Salvatoris, et reducet corda patrum ad filios et filiorum ad patres, et restituet omnia in antiquum statum. Æstimant ergo apostoli transformationem gloriæ ultimam hanc esse quam viderant et dicunt. Si jam venisti in gloria, quomodo præcursor tuus non apparet, maxime quia et Eliam viderant recessisse.</n>


text:
Dico autem vobis, quia Elias jam venit, et non cognoverunt eum, sed fecerunt in eo quæcumque voluerunt. Sic et Filius hominis passurus est ab eis.


text:
Tunc intellexerunt discipuli, quia de Joanne Baptista dixisset eis.<n>[[Tunc intellexerunt, ]]  etc. Ex indicio passionis suæ quam sæpe dixerat, et præcursoris sui quam completam videbant.</n>


text:
Et cum venisset ad turbam, accessit ad eum homo genibus provolutus ante eum, dicens: Domine, miserere filio meo, quia lunaticus est, et male patitur: nam sæpe cadit in ignem, et crebro in aquam.<n>[[Et cum venisset. ]]  Loca rebus congruunt, etc., usque ad infirmos confortat, docet, castigat. [[Quia lunaticus est. ]]  Hunc Marcus surdum et mutum dicit, etc., usque ad per creaturam infamet creatorem.</n>


text:
Et obtuli eum discipulis tuis, et non potuerunt curare eum.<n>[[Et obtuli, ]]  etc. Latenter accusat discipulos, cum sæpe impossibilitas curandi non vitio curantium, sed eorum qui curandi sunt, proveniat.</n>


text:
Respondens autem Jesus, ait: O generatio incredula, et perversa, quousque ero vobiscum? usquequo patiar vos? Afferte huc illum ad me.<n>[[Respondens. ]]  Non tædio superatus, qui mitis est in verba erumpit, sed sicut medicus ægroto contra sua præcepta agenti.</n>


text:
Et increpavit illum Jesus, et exiit ab eo dæmonium, et curatus est puer ex illa hora.<n>[[Et increpavit. ]]  Quia iratus est non homini, sed vitio: et per unum hominem Judæos arguit infidelitatis. Unde addit: [[Afferte illum huc ad me. Et exiit ab eo dæmonium. ]]  Marcus dicit, etc., usque ad quam prius quando possidebat quietus.</n>


text:
Dixit illis Jesus: Propter incredulitatem vestram. Amen quippe dico vobis, si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis monti huic: Transi hinc illuc, et transibit, et nihil impossibile erit vobis.<n>[[Propter incredulitatem. ]]  Ecce quando non exaudimur, non est impossibilitas præstantis, sed culpa deprecantis. Nam ex opposito si fides vestra tam fervens esset quam tribulata, magis et magis calesceret. [[Sicut granum sinapis. ]]  Fidem perfectam grano sinapis comparat, quæ sit in facie humilis, et in pectore fervens: vilis videntibus, et nullarum virium apparens, sed pressuris trita, quod intus habet ostendit.</n>


text:
Hoc autem genus non ejicitur nisi per orationem et jejunium.<n>[[Hoc autem genus. ]]  Quomodo protervitas diaboli superetur ostendit, ut graviora quæque sciamus jejuniis et orationibus superanda: et iram Dei in nos hoc remedio posse placari. [[Nisi per orationem. ]]  Ista carnalium voluptatum mutabilitas non mutatur, etc., usque ad unde dicitur: [[Sine intermissione orate]]  I Thess. 5..</n>


text:
Conversantibus autem eis in Galilæa, dixit illis Jesus: Filius hominis tradendus est in manus hominum:<n>[[Filius hominis. ]]  Semper lætis miscet tristia, ut cum venerint quasi prævisa minus moleste ferantur.</n>


text:
et occident eum, et tertia die resurget. Et contristati sunt vehementer.<n>[[Et contristati. ]]  Hoc non de infidelitate provenit, sed de dilectione: quia nihil humile de eo patiuntur audire.</n>


text:
Et cum venissent Capharnaum, accesserunt qui didrachma accipiebant ad Petrum, et dixerunt ei: Magister vester non solvit didrachma?<n>[[Et cum venissent Capharnaum. ]]  Per Augustum Cæsarem Judæa facta est tributaria, etc., usque ad utrum reddat tributa, an contradicat Cæsari.</n>


text:
Ait: Etiam. Et cum intrasset in domum, prævenit eum Jesus, dicens: Quid tibi videtur Simon? reges terræ a quibus accipiunt tributum vel censum? a filiis suis, an ab alienis?<n>[[Quid tibi videtur. ]]  Antequam Petrus suggerat, Dominus interrogat ne scandalizentur discipuli ad postulationem tributi, cum videant eum nosse quæ eo absente gesta sunt. [[Reges terræ. ]]  Dominus noster, et secundum carnem filius regis erat ex David natus, et omnipotentis verbum: ergo ut filius regum tributa non debebat, sed pro humilitate carnis decet eum implere omnem justitiam.</n>


text:
Et ille dixit: Ab alienis. Dixit illi Jesus: Ergo liberi sunt filii.<n>[[Ergo liberi, ]]  etc. Liberi sunt filii regni in omni regno, tunc multo magis liberi sunt filii illius regni, sub quo sunt omnia regna in quolibet terreno regno.</n>


text:
In illa hora accesserunt discipuli ad Jesum, dicentes: Quis, putas, major est in regno cælorum?<n>[[Quis putas, ]]  etc. Ex æqualitate pretii qua in tributi redditione Domino fuerat comparatus, arbitrati sunt Petrum omnibus apostolis prælatum. [[In regno cœlorum. ]]  Vel regnum Dei, doctrina est Evangelii, cui obedire simpliciter et sine ulla retractatione debemus, sicut puer non contradicit doctoribus.</n>


text:
Et advocans Jesus parvulum, statuit eum in medio eorum,<n>[[Et advocans. ]]  Secundum Marcum puerum Jesus complectitur, significans humiles dignos suo complexu et dilectione. [[Parvulum, ]]  etc. Parvulum ætate, ut similitudinem demonstraret. Vel se statuit in medio qui non venit ministrari, sed ministrare. Vel [[parvulum, ]]  id est, Spiritum sanctum posuit in cordibus eorum, ut humilitate superbiam vitarent.</n>


text:
et dixit: Amen dico vobis, nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut parvuli, non intrabitis in regnum cælorum.


text:
Quicumque ergo humiliaverit se sicut parvulus iste, hic est major in regno cælorum.<n>[[Quicunque ergo humiliaverit, ]]  etc. Invitat discipulos suos, et omnes alios Dominus, ut quod puer habet per naturam, id est innocentiam et humilitatem, hoc habeant discipuli et omnes alii per virtutem. [[Sicut parvulus iste. ]]  Innocens erit sicut iste parvulus, qui non perseverat in ira: Jesus non meminit: visam mulierem non cupit.</n>


text:
qui autem scandalizaverit unum de pusillis istis, qui in me credunt, expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in profundum maris.<n>[[Qui autem scandalizaverit. ]]  Etsi hoc generaliter dicitur contra omnes, etc., usque ad nos oportet consulere expedit, etc. [[Expedit. ]]  Quia multo melius est pro culpa brevem suscipere pœnam quam æternis servari cruciatibus. [[Non enim judicabit Deus bis in idipsum. ]]</n>


text:
Væ mundo a scandalis ! Necesse est enim ut veniant scandala: verumtamen væ homini illi, per quem scandalum venit.<n>[[Væ homini. ]]  Quia non judicatur secundum utilitatem quæ inde provenit, sed secundum exitum quem intendit.</n>


text:
Si autem manus tua, vel pes tuus scandalizat te, abscide eum, et projice abs te: bonum tibi est ad vitam ingredi debilem, vel claudum, quam duas manus vel duos pedes habentem mitti in ignem æternum.<n>[[Si autem manus tua. ]]  Docuit supra ne scandalizemus credentes, etc., usque ad per occasionem pietatis pateas scandalis. [[Bonum tibi est, ]]  etc. Melius est vitam solitariam ducere, quam ob vitæ præsentis necessaria vitam æternam perdere.</n>


text:
Et si oculus tuus scandalizat te, erue eum, et projice abs te: bonum tibi est cum uno oculo in vitam intrare, quam duos oculos habentem mitti in gehennam ignis.


text:
Videte ne contemnatis unum ex his pusillis: dico enim vobis, quia angeli eorum in cælis semper vident faciem Patris mei, qui in cælis est.<n>[[Videte ne contemnatis. ]]  Sic præcipio vobis severitatem dimittendi omnes amicitias, etc., usque ad salutem infirmorum quantum potestis. [[Quia angeli eorum. ]]  Cur non sunt contemnendi? quia pro eis quotidie mittuntur angeli. HIER. Magna dignitas animarum, ut unaquæque habeat ab ortu nativitatis in custodiam sui angelum delegatum. [[Semper vident, ]]  etc. Visione Dei manifesta perfruuntur, etc., usque ad intra ipsum currunt qui ubique est.</n>


text:
Quid vobis videtur? si fuerint alicui centum oves, et erravit una ex eis: nonne relinquit nonaginta novem in montibus, et vadit quærere eam quæ erravit?<n>[[Si fuerint alicui centum, ]]  etc. Dominus centum oves habuit, etc., usque ad quibus ad perfectionem unitas deest. [[Nonne relinquet, ]]  etc. GREG. Quia [[seipsum exinanivit formam servi accipiens, ]]  etc., usque ad cum tantum sit si quod male gessit damnat injustus.</n>


text:
Et si contigerit ut inveniat eam: amen dico vobis, quia gaudet super eam magis quam super nonaginta novem, quæ non erraverunt.<n>[[Gaudebit, ]]  etc. Magis Dominus gaudet de nostra reparatione (quia magis nos gaudere facit) quam de angelorum immutabilitate. Major enim Dei virtus et humilitas in nostra reparatione cognoscitur quam in nostra creatione.</n>


text:
Si autem peccaverit in te frater tuus, vade, et corripe eum inter te, et ipsum solum: si te audierit, lucratus eris fratrem tuum.<n>[[Si autem peccaverit in te, ]]  etc. Si enim in Deum, non est nostri arbitrii. Hoc ordine scandala vitare debemus ne quem lædamus: et peccantem zelo justitiæ corripiamus, et pœnitenti misericordiæ viscera pandamus. [[Corripe eum, ]]  etc. Non passim jubet peccanti dimittere; sed pœnitenti. Ita peccat qui videns fratrem peccare tacet: sicut qui pœnitenti non indulget. Nam quod dixit: si pœnitet dimitte, præmisit, si peccaverit increpa. Nec difficilis sit venia nec remissa indulgentia.</n>


text:
Si autem te non audierit, adhibe tecum adhuc unum, vel duos, ut in ore duorum, vel trium testium stet omne verbum.


text:
Quod si non audierit eos: dic ecclesiæ. Si autem ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus.<n>[[Dic Ecclesiæ. ]]  Ut detestationi eum habeat, etc., usque ad damnantur humanam sententiam divina sententia corroborari. [[Sicut Ethnicus. ]]  Detestabilior est qui sub nomine fidelis agit, etc., usque ad per furta et per perjuria.</n>


text:
Amen dico vobis, quæcumque alligaveritis super terram, erunt ligata et in cælo: et quæcumque solveritis super terram, erunt soluta et in cælo.<n>[[Amen dico, ]]  etc. Adeo vestra sententia confirmatur divina vel ad recipiendum pœnitentem, vel ad abjiciendum contumacem.</n>


text:
Iterum dico vobis, quia si duo ex vobis consenserint super terram, de omni re quamcumque petierint, fiet illis a Patre meo, qui in cælis est.


text:
Ubi enim sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum.<n>[[Si duo. ]]  Typice. Ubi spiritus anima et corpus consenserint, ut non sit inter eos bellum, carne cupiente contra spiritum et spiritu contra carnem, quidquid petunt fiet. Quia si corpus vult quæ spiritus vult, tantum bonarum rerum est petitio. [[Ibi sum in me. ]]  Omnis sermo scilicet ad concordiam provocat et pacem quam adeo commendat, ut dicat Deum in medio esse eorum, quia pax et charitas sedem sibi in pacificis constituit, et unitatis merito omnia petenda impetranda esse confirmat.</n>


text:
Tunc accedens Petrus ad eum, dixit: Domine, quoties peccabit in me frater meus, et dimittam ei? usque septies?


text:
Ideo assimilatum est regnum cælorum homini regi, qui voluit rationem ponere cum servis suis.<n>[[Ideo assimilatum. ]]  Ut sciatis dimittendum esse conservis, ostendam per similitudinem, quia si ille rex et dominus dimisit servo, multo magis homo conservis suis.</n>


text:
Cum autem non haberet unde redderet, jussit eum dominus ejus venundari, et uxorem ejus, et filios, et omnia quæ habebat, et reddi.<n>[[Et uxorem. ]]  Eum non solum populum, sed etiam prælatos et subditos simul cum tota familia vel substantia eorum pro magnitudine delictorum tradidit exteris nationibus: ut quod noluerunt voto, solvant tormento. Jussit pro cupiditate et operibus quasi uxore et filiis pœnas solvere.</n>


text:
Misertus autem dominus servi illius, dimisit eum, et debitum dimisit ei.<n>[[Misertus autem. ]]  Misericors Dominus non solum captivitatem Judaicam absolvit, sed etiam peccatorum omnium veniam in adventu Christi se dare promisit, si persisterent in incepto. [[Dimisit ei. ]]  Id est, pondere carnalium observationum absolvit, et debitum dimisit, id est priores transgressiones.</n>


text:
Egressus autem servus ille invenit unum de conservis suis, qui debebat ei centum denarios: et tenens suffocavit eum, dicens: Redde quod debes.<n>[[Invenit unum. ]]  Gentilem populum, quasi sibi debitorem fatigabat: gratiam Christi non esse eis ad salutem dicens, carnales observantias ab eis non modo persuasionibus, sed etiam tormentis exspectabat.</n>


text:
Videntes autem conservi ejus quæ fiebant, contristati sunt valde: et venerunt, et narraverunt domino suo omnia quæ facta fuerant.


text:
Tunc vocavit illum dominus suus: et ait illi: Serve nequam, omne debitum dimisi tibi quoniam rogasti me:<n>[[Serve nequam. ]]  Sæpe debita dimisi tibi, quando in angustiis rogasti; sed liberatus compassionem non habuisti, quin potius prophetas et apostolos persequeris, et ingratus et de justitia præsumens spernis gentes, indignas tua societate in Christo judicans.</n>


text:
Sic et Pater meus cælestis faciet vobis, si non remiseritis unusquisque fratri suo de cordibus vestris.<pb/>


text:
Et factum est, cum consummasset Jesus sermones istos, migravit a Galilæa, et venit in fines Judææ trans Jordanem,


text:
Et accesserunt ad eum pharisæi tentantes eum, et dicentes: Si licet homini dimittere uxorem suam, quacumque ex causa?<n>[[Et accesserunt. ]]  Quasi complexione capiatur. Si diceret: Dimittenda est quacunque ex causa, et ducenda alia: pudicitiæ prædicator contra se facit. Si dicit non est dimittenda, contra doctrinam Moysi et Dei facit. Ideo responsum temperat naturalem legem, primamque Dei sententiam secundo opponens, quæ non voluntate Dei, sed peccantium necessitate concessa est.</n>


text:
Qui respondens, ait eis: Non legistis, quia qui fecit hominem ab initio, masculum et feminam fecit eos? Et dixit:<n>[[Et feminam. ]]  Non ait feminas, ut unum conjugium sit non plura, quod ex repudio priorum quærebatur.</n>


text:
Propter hoc dimittet homo patrem, et matrem, et adhærebit uxori suæ, et erunt duo in carne una.<n>[[Adhærebit uxori. ]]  Si malum moribus, si luxuriosa, seu quidlibet hujusmodi sit uxor, velimus nolimus sustinenda est. Cum enim liberi essemus, volentes nos subjecimus servituti. Si ancilla libero, vel servus liberæ supponitur, non reputatur conjugium postquam detectum fuerit: sic et de consanguineis. [[Et erunt duo in carne. ]]  Præmium nuptiarum est ex duobus una caro: Castitas conjuncta spiritui unus spiritus efficitur. Salubri consilio Dei factum est, ut portionem sui corporis vir amplecteretur in femina, ne a se putaretur diversum esse, quod de se cognosceret fabricatum.</n>


text:
Itaque jam non sunt duo, sed una caro. Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet.<n>[[Homo non separet. ]]  Homo separat, quando pro desiderio secundæ primam dimittit: Deus separat (qui et conjungit) quando ex consensu propter cultum Dei, eo quod tempus in arcto sit, sic habemus uxores quasi non habentes.</n>


text:
Dicunt illi: Quid ergo Moyses mandavit dare libellum repudii, et dimittere?<n>[[Quid ergo Moyses, ]]  etc. CHRYS. Displicet peccatoribus doctrina, etc., usque ad veritatis interpretatio taceatur.</n>


text:
Ait illis: Quoniam Moyses ad duritiam cordis vestri permisit vobis dimittere uxores vestras: ab initio autem non fuit sic.


text:
Dico autem vobis, quia quicumque dimiserit uxorem suam, nisi ob fornicationem, et aliam duxerit, mœchatur: et qui dimissam duxerit, mœchatur.<n>[[Et aliam duxerit mæchatur. Et qui dimissam. ]]  Quia poterat accidere, ut aliquis calumniam faceret innocenti, et ob secundam crimen impingeret primæ uxori: sic priorem dimittere jubet, ut ea vivente secundam non habeat. Et ne uxor idem faciat viro eadem cautela præcipitur ne secundum habeat virum. Et quia adultera non timet opprobrium, viro dicitur, quod si talem ducit, sub adulterii crimine sit, dicit Scriptura: [[Qui adulteram tenet stultus et impius est]]  Prov. 18..</n>


text:
Dicunt ei discipuli ejus: Si ita est causa hominis cum uxore, non expedit nubere.<n>[[Non expedit. ]]  Videbant grave pondus uxorum, quod iracundæ, ebriosæ et hujusmodi, quæ quidem sunt sustinendæ, quia, cum essemus liberi, subjecimus nos servituti.</n>


text:
Sunt enim eunuchi, qui de matris utero sic nati sunt: et sunt eunuchi, qui facti sunt ab hominibus: et sunt eunuchi, qui seipsos castraverunt propter regnum cælorum. Qui potest capere capiat.<n>[[Sunt enim. ]]  Tria sunt genera eunuchorum, duo carnalia, eorum qui sic nascuntur, et qui captivitate et deliciis dominarum abscissi sunt. Tertium spirituale, qui, eum possent esse viri, propter Christum continent. [[Qui facti sunt. ]]  Inter hos computantur etiam hi qui specie religionis simulant castitatem. [[Qui potest. ]]  Vox est hortantis non jubentis, quasi unusquisque vires suas consideret, an queat virginitatis et pudicitiæ implere præcepta.</n>


text:
Jesus vero ait eis: Sinite parvulos, et nolite eos prohibere ad me venire: talium est enim regnum cælorum.<n>[[Sinite parvulos. ]]  Si sancti sunt futuri, cur vetatis venire ad patrem? Si mali, cur sententiam profertis ante culpam. [[Talium. ]]  Nam quales sunt modo, meum quidem est, quod honorate: quales post futuri sunt, ipsorum est, quod miseremini. Non ait istorum sed talium: ut ostendant non ætatem regnare, sed mores: et his qui similem habent innocentiam et simplicitatem, præmium promittit.</n>


text:
Et cum imposuisset eis manus, abiit inde.<n>[[Et cum imposuisset. ]]  Imponit manus parvulis, quando humilibus auxilium gratiæ tribuit.</n>


text:
Et ecce unus accedens, ait illi: Magister bone, quid boni faciam ut habeam vitam æternam?<n>[[Et ecce unus. ]]  BED. Audierat ille similes parvulo condignos esse regno, vultque certius non per parabolas sed aperte exponi, quibus meritis vitam possit consequi. HIER. Iste adolescens et dives et superbus erat. Et secundum alium evangelistam eum non voto discentis sed tentantis interrogat.</n>


text:
Qui dixit ei: Quid me interrogas de bono? Unus est bonus, Deus. Si autem vis ad vitam ingredi, serva mandata.<n>[[Quid me interrogas de bono? ]]  Quia bonum dixit magistrum, et non Deum, vel Dei Filium confessus est: dicit quemlibet sanctum hominem comparatione Dei non esse bonum. Christus autem non renuit testimonium bonitatis, sed magistri absque Deo excludit errorem. Non se magistrum bonum esse negat, sed magistrum absque Deo nullum bonum esse dicit. [[Serva mandata. ]]  Iste quæsierat, quid faciam? contra non ait, disce: quia Deus eum docuerat factor rationalis creaturæ: ostendens quia ille non est bonus qui quærit de bono, sed qui facit quod bonum est.</n>


text:
Dicit illi: Quæ? Jesus autem dixit: Non homicidium facies; non adulterabis; non facies furtum; non falsum testimonium dices;


text:
Dicit illi adolescens: Omnia hæc custodivi a juventute mea: quid adhuc mihi deest?<n>[[Dicit ei adolescens. ]]  BED. Non putandus iste (ut quidam aiunt) vel Dominum tentasse, vel de sua vita mentitus esse, sed simpliciter ut vixit, confessus est: alioquin (ut alius Evangelista ait) non, intuitus arcana cordis ejus, diligere eum diceretur Jesus. Diligit enim eos qui mandata legis custodiunt, sed quod ibi minus est his qui perfecti volunt esse, adjungit; unde sequitur: [[Si vis perfectus esse. Omnia hæc. ]]  HIER. Mentitur. Si enim diligeret proximum suum sicut seipsum, opere complesset, non esset tristis cum sua pauperibus dare juberetur.</n>


text:
Ait illi Jesus: Si vis perfectus esse, vade, vende quæ habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in cælo: et veni, sequere me.


text:
Jesus autem dixit discipulis suis: Amen dico vobis, quia dives difficile intrabit in regnum cælorum.<n>[[Dives difficile. ]]  Divites non manentes, sed qui esse desierunt intrabunt. De omnibus tutius est, nec habere nec amare divitias.</n>


text:
Et iterum dico vobis: Facilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem intrare in regnum cælorum.<n>[[Quam divitem. ]]  ISID. Nullus dives intrabit, id est, confidens in divitiis, ut Jesus secundum Marcum exponit.</n>


text:
Auditis autem his, discipuli mirabantur valde, dicentes: Quis ergo poterit salvus esse?<n>[[Mirabantur. ]]  Quia in numero divitum deputabant omnes qui amant divitias, etsi non habeant. Aliter enim cum sit major turba pauperum, non dicerent: [[Quis poterit salvus esse?]]</n>


text:
Aspiciens autem Jesus, dixit illis: Apud homines hoc impossibile est: apud Deum autem omnia possibilia sunt.<n>[[Deum. ]]  Qui ab amore terrenorum ad charitatem æternorum convertit: non quod cupidi et superbi intrent.</n>


text:
Tunc respondens Petrus, dixit ei: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te: quid ergo erit nobis?


text:
Jesus autem dixit illis: Amen dico vobis, quod vos, qui secuti estis me, in regeneratione cum sederit Filius hominis in sede majestatis suæ, sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israël.<n>[[In regeneratione. ]]  Duæ sunt regenerationes, prima ex aqua et Spiritu sancto, secunda in resurrectione. Ita duæ adoptiones et duæ resurrectiones. [[Filius hominis. ]]  Id est, cum servi forma quæ judicata est judiciariam exercuerit potestatem, eritis et vos mecum judices. [[Super sedes duodecim. ]]  Per duodecim sedes, universitas judicantium. Per duodecim tribus, universitas judicandorum intelligitur. Qui reliquerunt omnia, et secuti sunt Dominum, hi judices erunt: qui licita habentes recte usi sunt, judicabuntur, quibus dicetur: [[Venite, benedicti Patris mei: Esurivi enim et dedistis mihi manducare. ]]  Duo enim sunt ordines bonorum.</n>


text:
Et omnis qui reliquerit domum, vel fratres, aut sorores, aut patrem, aut matrem, aut uxorem, aut filios, aut agros propter nomen meum, centuplum accipiet, et vitam æternam possidebit.<n>[[Centuplum. ]]  Id est, qui carnalia pro Domino dimiserit, spiritualia accipiet quæ comparatione et merito sui ita erunt, quasi parvo numero centenarius comparetur. Marcus ait: [[Centies tantum nunc in tempore hoc cum persecutionibus fratres et ]][[sorores, et in futuro vitam æternam]]  Marc. 10., id est, in hac vita persecutionibus plena gaudium regni degustant, et omnium electorum sincera dilectione fruuntur. Sed quia multi tepescunt vel retrocedunt, subdit: [[Multi autem erunt primi]]  Luc. 15., etc.</n>


text:
Simile est regnum cælorum homini patrifamilias, qui exiit primo mane conducere operarios in vineam suam.<n>[[Simile est regnum. ]]  Ostendit per parabolam, quia primi erunt novissimi, et novissimi primi. Pater iste familias conditor noster est, qui habet vineam, universalem Ecclesiam, quæ ab Abel usque ad ultimum electum qui in fine nasciturus est quotquot sanctos protulit, tot palmites misit. Hic pater exiit ad excolendam vineam mane hora tertia, sexta, nona, undecima operarios conduxit a mundi hujus initio usque ad finem: ad erudiendam fidelium plebem prædicatores mittere non desistit. [[Simile est regnum. ]]  Non homini solum, sed toti negotio ab homine gesto, et in similibus similiter. [[Primo mane. ]]  Manifeste cœpit a primo justo æterna mercede prædicatores ad plantandam Ecclesiam invitare.</n>


text:
Conventione autem facta cum operariis ex denario diurno, misit eos in vineam suam.<n>[[Conventione. ]]  Id est, confirmata promissione quod ad imaginem Dei reformandi essent, si Ecclesiam ædificando mandatis decalogi insisterent. [[Ex denario. ]]  HIER. Denarius habet imaginem regis, etc., usque ad vel in ultimis resipiscite. [[A novissimis usque, ]]  etc. Quia qui in adventu Domini vocati sunt ad regnum, sine aliqua tarditate perveniunt, æquales his qui ab initio mundi cœperunt, omnes quidem idem cœlum, sed stella differt a stella in claritate. A novissimis incœpit, dum prius latronem quam Petrum in paradisum introduxit. Quia prius aliquando remunerantur sero venientes, quia prius de corpore exeunt, quam qui in pueritia vocati sunt.</n>


text:
Circa undecimam vero exiit, et invenit alios stantes, et dicit illis: Quid hic statis tota die otiosi?


text:
Cum sero autem factum esset, dicit dominus vineæ procuratori suo: Voca operarios, et redde illis mercedem incipiens a novissimis usque ad primos.


text:
Venientes autem et primi, arbitrati sunt quod plus essent accepturi: acceperunt autem et ipsi singulos denarios.


text:
dicentes: Hi novissimi una hora fecerunt, et pares illos nobis fecisti, qui portavimus pondus diei, et æstus.


text:
At ille respondens uni eorum, dixit: Amice, non facio tibi injuriam: nonne ex denario convenisti mecum?


text:
Aut non licet mihi quod volo, facere? an oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum?<n>[[Aut non licet. ]]  Stulta quæstio contra bonitatem Dei. Quærendum esset, non si daret quod non deberet: sed si non quod deberet. [[An oculus tuus, ]]  etc. Vere Judæi pravam intentionem habuerunt qui prohibuerunt apostolos gentibus loqui, ut salvæ fierent.</n>


text:
Sic erunt novissimi primi, et primi novissimi. Multi enim sunt vocati, pauci vero electi.<n>[[Sic erunt novissimi primi. ]]  AUG. Id est, Judæi de capite vertentur in caudam: et gentes de cauda in caput. Unde Moyses in Deuteronomii libro: [[Advena qui tecum moratur, ascendet super te: ille erit in caput, et tu eris in caudam. ]]  Sed tamen nec omnes primi nec omnes novissimi ad numerum electorum pertinent.</n>


text:
Ecce ascendimus Jerosolymam, et Filius hominis tradetur principibus sacerdotum, et scribis, et condemnabunt eum morte,<n>[[Ecce ascendimus, ]]  etc. HIER. Hoc sæpe eis dixerat, etc., usque ad resurrecturum non dubitent.</n>


text:
et tradent eum gentibus ad illudendum, et flagellandum, et crucifigendum, et tertia die resurget.<n>[[Ad illudendum, ]]  etc. Ideo Dominus in mundo noluit prosperari sed gravia pati, ut ostenderet nos qui per delectationem cecidimus cum qua amaritudine redire debeamus.</n>


text:
Tunc accessit ad eum mater filiorum Zebedæi cum filiis suis, adorans et petens aliquid ab eo.<n>[[Tunc accessit ad eum. ]]  Audita resurrectione putavit eum illico (immemor secundi adventus) regnaturum, et aviditate feminea præsentia cupit, immemor futurorum.</n>


text:
Qui dixit ei: Quid vis? Ait illi: Dic ut sedeant hi duo filii mei, unus ad dexteram tuam, et unus ad sinistram in regno tuo.<n>[[Dic ut, ]]  etc. Bonum desiderium, sed inconsiderata petitio. Et ideo non voluntas, non propositum culpatur, sed ignorantia: et si impetrare non debet simplicitas, non meretur confundi.</n>


text:
Respondens autem Jesus, dixit: Nescitis quid petatis. Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum? Dicunt ei: Possumus.<n>[[Nescitis. ]]  Qui sedem gloriæ petitis vel quæritis, quam nondum meruistis, delectat culmen honoris quos nondum exercuit via laboris. [[Potestis. ]]  Et hoc sciebat, quod ejus passionem poterant imitari; sed hoc dicit, ut eo interrogante, et illis respondentibus, omnes audiamus: quia nemo potest cum Christo regnare, nisi passionem ejus sit imitatus.</n>


text:
Ait illis: Calicem quidem meum bibetis: sedere autem ad dexteram meam vel sinistram non est meum dare vobis, sed quibus paratum est a Patre meo.<n>[[Calicem. ]]  Ut Jacobus ab Herode truncatus, et Joannes in ferventis olei dolium missus, et in Pathmos relegatus, animo non defuit martyrium. [[Non est meum dare. ]]  Hoc est regnum cœlorum non est dantis sed accipientis. [[Non enim personarum acceptio ]][[est apud Deum: ]]  sed quicunque dignus est accipit, quod non paratum personæ est, sed vitæ. Si itaque tales estis qui consequamini, quod victoribus pater paravit, accipietis. Vel, non est meum dare superbis, quod adhuc estis, sed aliis quibus paratum est. Ergo et vos nolite esse quod estis, sed estote alii, id est, humiliamini qui jam vultis exaltari, et est paratum vobis.</n>


text:
Et audientes decem, indignati sunt de duobus fratribus.<n>[[Et audientes decem. ]]  Ut illi carnaliter petiverunt esse super omnes, sic et isti carnaliter contristati sunt esse aliquem ante se.</n>


text:
Jesus autem vocavit eos ad se, et ait: Scitis quia principes gentium dominantur eorum: et qui majores sunt, potestatem exercent in eos.


text:
Sicut Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare, et dare animam suam redemptionem pro multis.


text:
et ecce duo cæci sedentes secus viam audierunt quia Jesus transiret: et clamaverunt, dicentes: Domine, miserere nostri, fili David.<n>[[Et ecce duo cæci. ]]  De istis unum commemorat Marcus, quia fuerat in illa civitate famosissimus: qui ex magna felicitate ejectus notissimæ erat miseriæ. Cæcus nempe et mendicus, unde et nomen ejus memorat, et nomen patris ejus Barthimæus Thimæi filius, quod in aliis non facile occurrit, nisi in Jairo, qui et in illo loco nobilis fuit. Famositas autem illuminati, magnam famam miraculo comparavit. Veniens Jericho unum illuminat quod Lucas ait, quia morti propinquans lumen Evangelii prædicavit Judæis, exiens duos, quia post resurrectionem Judæis, et gentibus. De quibus Marcus unum ponit, qui gentibus scribit.</n>


text:
Turba autem increpabat eos ut tacerent. At illi magis clamabant, dicentes: Domine, miserere nostri, fili David.


text:
Et cum appropinquassent Jerosolymis, et venissent Bethphage ad montem Oliveti: tunc Jesus misit duos discipulos,<n>[[Et cum appropinquassent. ]]  Hic prætermittit Matthæus ea quæ facta sunt antequam intraret Jerosolymam, quæ alii prolixius tractant. [[Et cum appropinquassent. ]]  Dominus spiritualiter Jerusalem appropinquavit quando incarnatus, Ecclesiam in qua est visio pacis visitavit, quam per confessionem sibi reconciliavit. Bethphage enim domus buccæ dicitur. [[Bethphage. ]]  Bethphage erat viculus sacerdotum in monte Oliveti, in cujus montis latere est civitas Bethania. Bethphage, domus buccæ. Bethania, domus obedientiæ. Has Dominus pergens, Jerusalem sua præsentia sublimat, quia multos ante passionem docendo donis piæ confessionis et obedientiæ implevit. Sitæ autem sunt illæ civitates in monte Olivarum, id est, in Christo Domino, a quo unctio et lux omnibus venit; unde: [[Non potest civitas abscondi super montem posita]]</n>


text:
dicens eis: Ite in castellum, quod contra vos est, et statim invenietis asinam alligatam, et pullum cum ea: solvite, et adducite mihi:<n>[[Et pullum. ]]  Pullus est populus gentium cui nullus doctorum frenum correctionis imposuit, liber et lascivus, qui et ipse vinculis peccatorum irretitus erat. [[Omnes enim peccaverunt et egent gratia Dei]]  Rom. 3.. Alii de solo pullo: Matthæus qui Hebræis scribit, et de asina dicit docens non desperari salutem Hebræis si pœniteant. Marcus dicit pullum ante januam in bivio inventum. Janua Christus, extra quam populus gentium stabat ligatus: non in una via fidei, sed in diversis erroribus.</n>


text:
[Dicite filiæ Sion: Ecce rex tuus venit tibi mansuetus, sedens super asinam, et pullum filium subjugalis.]<n>[[Dicite filiæ Sion. ]]  Filia Sion, est Jerusalem sita in monte Sion. Mystice. Ecclesia pertinens ad supernam Jerusalem quæ est mater omnium nostrum, cujus non minima pars tunc erat in populo Isræl. [[Rex. ]]  Ne dicatis: [[Non habemus regem, nisi Cæsarem]]  Joan. 19.. [[Tibi. ]]  Si credis; contra te si non credis. [[Super asinam, ]]  etc. Non ad litteram super utrumque sedit, sed in præcordiis utriusque populi. Potuit Dominus super utrumque ascendere, descendens de uno, et ascendens super alium.</n>


text:
Et adduxerunt asinam, et pullum: et imposuerunt super eos vestimenta sua, et eum desuper sedere fecerunt.<n>[[Et adduxerunt. ]]  Sic et apostoli mundum virtute Christi a potestate diaboli solverunt, et imposuerunt vestimenta super eum. Sed cætera turba, id est, Judæi vestimenta, id est, legis mandata sternunt, quia a Christianis erant conculcanda, in via, id est, in Christo. [[Super eos. ]]  Vestes apostolorum sunt præcepta divina, et gratia spiritualis, quibus turpitudo carnis nostræ tegitur. His prius nudi populi, sed modo per apostolos ornati Christum habent sessorem. Minor turba non ponit vestes super asinam, sed in via nec ubi offendat: quia sancti martyres carnem exuentes, simplicioribus viam per exemplum suo sanguine parant.</n>


text:
Plurima autem turba straverunt vestimenta sua in via: alii autem cædebant ramos de arboribus, et sternebant in via:<n>[[Ramos de arboribus, ]]  etc. Ramos vel frondes cædunt, quia verba et sententias de libris Patrum excerperunt vel exempla.</n>


text:
turbæ autem, quæ præcedebant, et quæ sequebantur, clamabant, dicentes: Hosanna filio David: benedictus, qui venit in nomine Domini: hosanna in altissimis.<n>[[Osanna. ]]  HIER. Osi, id est, salva, salvifica. Anna interjectio deprecantis, quasi salva obsecro. Osanna totum Hebraicum est, et significat quod adventus Christi salus mundi sit: unde sequitur: [[Benedictus. Osanna, ]]  id est salva. [[In excelsis. ]]  Quia adventus Christi non tantum hominum sed totius mundi salus est, terrena conjungens cœlestibus, [[ut in nomine Jesu omne genu flectatur cœlestium, terrestrium et infernorum]]  Phil. 2.. [[In excelsis. ]]  Quia et angelorum salus quorum numerum implet.</n>


text:
Et cum intrasset Jerosolymam, commota est universa civitas, dicens: Quis est hic?<n>[[Cum intrasset. ]]  Frequenter ingressus est civitatem Jerusalem, sed non cum his laudibus: non rex vocatur, quod semper fugerat, nisi modo cum ascendit passurus. Quod ideo factum est, ut amplius illorum adversum se excitaret invidiam, quia jam tempus passionis instabat.</n>


text:
Et intravit Jesus in templum Dei, et ejiciebat omnes vendentes et ementes in templo, et mensas numulariorum, et cathedras vendentium columbas evertit:<n>[[Et ejiciebat. ]]  AUG. Ejecerat et ante alia vice, quod Joannes solus dicit: sed de hac ultima ejectione dicunt et alii. [[Mensas numulariorum. ]]  Quia de omnibus partibus ad templum veniebant, vendebant sacerdotes non habentibus omnia animalia, etiam columbas quas pauperes offerrent, ut vendita postea reciperent oblationes. Sed quia aliqui nihil habebant unde emerent, posuerunt numularios, qui mutuo darent: et quia lex vetat usuram, pro ea varias species, id est, poma, uvas et hujuscemodi accipiebant; hos ejicit. Sic et mystice quotidie de Ecclesia ejicit. Et habet unius oriminis reos vendentes et ementes ecclesiastica officia. [[Et cathedras vendentium. ]]  Quæ magistrorum sunt, id est, sacerdotium eorum destruit qui de impositione manus, per quam Spiritus sanctus datur, pretium accipiunt. Hinc est, quod hæresis Simonis damnatur. Ad litteram autem absurdum est dicere institores columbarum in cathedris sedere.</n>


text:
et dicit eis: Scriptum est: Domus mea domus orationis vocabitur: vos autem fecistis illam speluncam latronum.<n>[[Latronum. ]]  Latro est qui lucra sectatur, qui et non dantes corporaliter persequitur, et dantes necat spiritualiter, et dum læsionem proximi cogitat, quasi latro sedet in spelunca.</n>


text:
Et accesserunt ad eum cæci, et claudi in templo: et sanavit eos.<n>[[Et accesserunt. ]]  Mystice. Simplices peccatores ad se per pœnitentiam accedentes, prius cæcos in cognitione et claudos in operatione illuminando, et in vitam rectitudinis dirigendo quotidie sanat.</n>


text:
Videntes autem principes sacerdotum et scribæ mirabilia quæ fecit, et pueros clamantes in templo, et dicentes: Hosanna filio David: indignati sunt,<n>[[Mirabilia quæ, ]]  etc. Ut flagello unius et vilis tot ejici, mensas subverti, quo nihil mirabilius egit. Igneum et sidereum aliquid radiat ex ejus oculis, lucet in facie majestas deitatis.</n>


text:
et dixerunt ei: Audis quid isti dicunt? Jesus autem dixit eis: Utique. Numquam legistis: Quia ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem?<n>[[Dixit eis. ]]  Non patet calumniæ, non, ait, bene faciunt vel male, vel ætati parcite, sed temperat, et se tacente verba puerorum testimonio Scripturæ confirmat. [[Infantium et lac. ]]  Testes miraculorum. Christi infantes dicuntur, non ætate, sed simplicitate. Lactentes quasi lacte, id est, miraculorum suavitate delectati, quæ dicuntur lac, panis vero doctrina perfecta.</n>


text:
Et relictis illis, abiit foras extra civitatem in Bethaniam: ibique mansit.<n>[[Abiit foras. ]]  Quia pauper, nullique adulatus, nullum in tanta urbe invenit hospitem, sed apud Lazarum receptus est.</n>


text:
Et videns fici arborem unam secus viam, venit ad eam: et nihil invenit in ea nisi folia tantum, et ait illi: Numquam ex te fructus nascatur in sempiternum. Et arefacta est continuo ficulnea.<n>[[Fici arborem. ]]  Sicut multa dixit in parabolis, ita et fecit. Cur enim in ficu fructum quæreret, cujus tempus nondum esse quilibet sciret, et ob id æternæ sterilitati damnaret, nisi quia plebem quam docebat verbo terruit hic facto; ne quis habens folia, id est verba justitiæ sine fructu operum, mereatur excidi. [[Folia. ]]  Traditiones Pharisæorum sine fructu veritatis, unde alius evangelista: nondum erat tempus salvationis Isræl, eo quod populus gentium nondum subintrasset, vel quia præteriit tempus fidei, cum spretus ad gentes transiit. [[Nunquam ex te fructus. ]]  Non facit injuriam creator possidenti, si creatura sua ad arbitrium suum utitur, et ad utilitatem aliorum.</n>


text:
Et videntes discipuli, mirati sunt, dicentes: Quomodo continuo aruit?<n>[[Et videntes. ]]  Passurus Dominus et scandalum crucis portaturus, discipulorum animos debuit signi anticipatione signare, unde et mirabantur, quod ficus aruit: potuit eadem virtute inimicos siccare nisi per patientiam eorum exspectasset salutem.</n>


text:
Respondens autem Jesus, ait eis: Amen dico vobis, si habueritis fidem, et non hæsitaveritis, non solum de ficulnea facietis, sed et si monti huic dixeritis: Tolle, et jacta te in mare, fiet.<n>[[Fidem. ]]  Perfectam fidem habet, qui per dilectionem operatur: hic potest montes transferre. Alii de peccato veniam obtinent si ipsi aliis dimittunt.</n>


text:
Et omnia quæcumque petieritis in oratione credentes, accipietis.<n>[[Accipietis. ]]  Et si differatur ad tempus opportunum, et si non his quibus petitur tamen qui digne petunt.</n>


text:
Et cum venisset in templum, accesserunt ad eum docentem principes sacerdotum, et seniores populi, dicentes: In qua potestate hæc facis? et quis tibi dedit hanc potestatem?


text:
Respondens Jesus dixit eis: Interrogabo vos et ego unum sermonem: quem si dixeritis mihi, et ego vobis dicam in qua potestate hæc facio.<n>[[Interrogabo, ]]  etc. Poterat aperte confutare eos: sed ideo interrogat, ut suo vel silentio vel sententia damnentur, et in qua potestate hoc facit cognoscant per se, secundum illud: [[Deus conteret dentes eorum in ore ipsorum. ]]</n>


text:
Si dixerimus, e cælo, dicet nobis: Quare ergo non credidistis illi? Si autem dixerimus, ex hominibus, timemus turbam: omnes enim habebant Joannem sicut prophetam.


text:
Et respondentes Jesu, dixerunt: Nescimus. Ait illis et ipse: Nec ego dico vobis in qua potestate hæc facio.<n>[[Nec ego dico vobis. ]]  Duabus de causis occultatur veritas, vel quia non sunt capaces auditores, unde: [[Habeo multa vobis dicere, sed non potestis portare modo; ]]  vel quia sunt contemptores, unde [[Nolite sanctum dare canibus. ]]</n>


text:
Quid autem vobis videtur? Homo quidam habebat duos filios, et accedens ad primum, dixit: Fili, vade hodie, operare in vinea mea.<n>[[Homo quidam habebat duos filios, et accedens, ]]  etc. Facta sacerdotibus cauta responsione, statim infert parabolam, quæ et illos impietatis arguat, et ad gentes regnum Dei transferendum doceat.</n>


text:
quis ex duobus fecit voluntatem patris? Dicunt ei: Primus. Dicit illis Jesus: Amen dico vobis, quia publicani et meretrices præcedent vos in regnum Dei.<n>[[Dicunt ei. ]]  In quibusdam codicibus habetur, [[pro]]  primus, novissimus. Intelligunt enim veritatem, sed tergiversando nolunt dicere quod sentiunt, ut de baptismo Joannis.</n>


text:
Venit enim ad vos Joannes in via justitiæ, et non credidistis ei: publicani autem et meretrices crediderunt ei: vos autem videntes nec pœnitentiam habuistis postea, ut crederetis ei.<n>[[Joannes in via justitiæ. ]]  Joannem Judæi contemnentes, nec viam justitiæ comprehenderunt, nec de operibus malis pœnitentiam egerunt. [[Vos autem. ]]  GREG. Quia aperte nolebant respondere sapientiæ, in parabolis capiuntur.</n>


text:
Aliam parabolam audite: Homo erat paterfamilias, qui plantavit vineam, et sepem circumdedit ei, et fodit in ea torcular, et ædificavit turrim, et locavit eam agricolis, et peregre profectus est.<n>[[Vineam. ]]  De qua Isaias cap. 4.. [[Vinea Domini saba, ]]  etc. [[Fodit in ea torcular. ]]  In fossione timor notatur, quia præcepta illa legalia non amore sed timore servabant.</n>


text:
Cum autem tempus fructuum appropinquasset, misit servos suos ad agricolas, ut acciperent fructus ejus.<n>[[Tempus fructuum appropinquasset, ]]  etc. Bene tempus fructuum, non fructus: quia nullus fuit in illo contumaci populo.</n>


text:
Novissime autem misit ad eos filium suum, dicens: Verebuntur filium meum.<n>[[Novissime, ]]  etc. Vide patrisfamilias patientiam qui exspectat ad pœnitentiam. [[Verebuntur. ]]  Quasi faciam quod meum est, ipsi videant quod suum est.</n>


text:
Agricolæ autem videntes filium dixerunt intra se: Hic est hæres, venite, occidamus eum, et habebimus hæreditatem ejus.<n>[[Hic est hæres. ]]  Patet principes sacerdotum non per ignorantiam, sed per invidiam occidisse Jesum, cum scirent eum esse, cui dicitur: [[Postula a me, et dabo tibi gentes hæreditatem tuam]]  Psal. 2.; unde et consulentes sibi aiebant: [[Si dimittimus eum sic]]  Joan. 2., etc. [[Habebimus hæreditatem. ]]  Hæreditas Christi quam resurgens possedit, Ecclesia est, quam moliebantur præripere Judæi: dum fide ejus exstincta justitiam quæ ex lege est, gentibus persuadere conabantur.</n>


text:
Et apprehensum eum ejecerunt extra vineam, et occiderunt.<n>[[Ejecerunt extra vineam. ]]  Marcus mutat hunc ordinem, dicens: [[Occiderunt et ejecerunt extra vineam]]  Luc. 20., quasi vile cadaver. In quo notat pertinaciam, quia occiso Domino et resuscitato, a suis finibus eum excluserunt, et gentibus miserunt.</n>


text:
Aiunt illi: Malos male perdet: et vineam suam locabit aliis agricolis, qui reddant ei fructum temporibus suis.


text:
Dicit illis Jesus: Numquam legistis in Scripturis: [Lapidem quem reprobaverunt ædificantes, hic factus est in caput anguli: a Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris?]<n>[[Ædificantes. ]]  Qui de subdita plebe quasi Deo domum struere videbantur. [[Et qui ceciderit, ]]  etc. Qui credit, et tamen peccat: cadit super illum lapis et non conteritur: sed constringitur, quia per patientiam ad salutem reservatur, sed cui lapis irruit, id est, qui negat, penitus conteritur, ut nec testa remaneat; vel cadit super eum qui modo contemnit et injuriis afficit, necdum penitus interiit, sed quassatur ut non ambulet rectus. Cadit super illum lapis, quando veniens in judicio opprimit, cum dicit: [[Ite in ignem æternum. ]]</n>


text:
Et cum audissent principes sacerdotum et pharisæi parabolas ejus, cognoverunt quod de ipsis diceret.


text:
Simile factum est regnum cælorum homini regi, qui fecit nuptias filio suo.<n>[[Simile factum. ]]  Iterum arguit per parabolas: non tacet quia exasperati sunt, sed pejorem iram Dei per aliam parabolam dicit eis esse venturam. [[Nuptias. ]]  Nuptiarum thalamus est virginis uterus. De invitatis ad nuptias solus Matthæus narrat. Aliud simile ex parte Lucas dicit de cœna, id est, æterno convivio, de quo nemo ingressus repellitur, sicut de præsenti Ecclesia.</n>


text:
Iterum misit alios servos, dicens: Dicite invitatis: Ecce prandium meum paravi, tauri mei et altilia occisa sunt, et omnia parata: venite ad nuptias.<n>[[Tauri. ]]  Quia prius prophetæ, et post apostoli ab infidelibus passi sunt: qui vobis modo sunt in exemplum quid sit vobis credendum. Venite, fide, cæteris concordando. Tauri sunt patres Veteris Testamenti, quibus indulta est licentia inimicos quasi cornu feriendi. Altilia ab alendo, id est pinguia interna charitate præcones Novi Testamenti, contemplationis penna superna petentes. Occisa, vel ab eo quod fuerant, vel per mortem carnis jam in requie positi.</n>


text:
Illi autem neglexerunt: et abierunt, alius in villam suam, alius vero ad negotiationem suam:<n>[[Alius in villam. ]]  In villam ire est terreno labori immoderate incumbere. Negotiari vero, terrenis lucris inhiare.</n>


text:
Rex autem cum audisset, iratus est: et missis exercitibus suis, perdidit homicidas illos, et civitatem illorum succendit.<n>[[Rex autem. ]]  Supra homo dum invitabat et opera clementiæ agebat, nunc in ultione rex tan tum. [[Et missis, ]]  etc. Missis exercitibus, id est, angelis per quos judicium exercebit, persequentes perdit: et civitatem, id est, carnem in qua habitaverunt cum anima in gehenna cremabit.</n>


text:
Tunc ait servis suis: Nuptiæ quidem paratæ sunt, sed qui invitati erant, non fuerunt digni:<n>[[Nuptiæ quidem paratæ. ]]  Omne sacramentum incarnationis peractum est, nativitas et passio. [[Ad exitus, ]]  etc. Actiones sunt viæ: exitus, defectus actionum: quia plerumque facile convertuntur quos in terrenis actibus prospera nulla comitantur.</n>


text:
Et egressi servi ejus in vias, congregaverunt omnes quos invenerunt, malos et bonos: et impletæ sunt nuptiæ discumbentium.


text:
Intravit autem rex ut videret discumbentes, et vidit ibi hominem non vestitum veste nuptiali.<n>[[Ut videret discumbentes. ]]  Id est, videri faciat judicandorum merita, et discernat. [[Non restitum veste nuptiali. ]]  Confutatis autem Pharisæis supponit non omnes qui sunt in Ecclesia, esse dignos regno, ne torpeant sui.</n>


text:
Et ait illi: Amice, quomodo huc intrasti non habens vestem nuptialem? At ille obmutuit.<n>[[Amice quomodo huc intrasti non habens vestem nuptialem? ]]  Amicus, quia ad nuptias invitatus. [[Quomodo, ]]  impudentiæ arguit.</n>


text:
Tunc dicit rex ministris: Ligatis manibus et pedibus ejus, mittite eum in tenebras exteriores: ibi erit fletus et stridor dentium.<n>[[Ligatis manibus et pedibus. ]]  Ligantur pœna qui hic a malo noluerunt ligari, id est, cohiberi. Manus quæ non extensæ ad eleemosynam. Pedes tardi ad bonum. Ibi singula membra pœnis subjicientur, quæ hic singulis vitiis servierunt. [[Exteriores, ]]  etc. Quia hic interiores habent tenebras cordis.</n>


text:
Multi enim sunt vocati, pauci vero electi.<n>[[Multi autem sunt vocati, pauci vero electi. ]]  Repulso uno, in quo omne corpus malorum exprimitur, generalis sententia infertur. [[Multi autem ]][[sunt vocati. ]]  Quasi dicat: Et si de uno dixi, de multis est intelligendum.</n>


text:
Et mittunt ei discipulos suos cum Herodianis, dicentes: Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo: non enim respicis personam hominum:<n>[[Cum Herodianis dicentes. ]]  Tanquam ignotis, ut facilius deciperent, quia timebant turbas. Quod per se non audent, præsidis manibus attentant. [[Cum Herodianis. ]]  Id est, militibus Herodis. Sub Cæsare Augusto quando descriptio facta est, Judæa facta est tributaria. His tributis præpositus est Herodes Antipatris filius alienigena et proselytus, rex Judæis ab Augusto constitutus. Erat ergo seditio in populo, aliis dicentibus debere dari tributa, pro securitate et quiete, cum Romani pro omnibus militent. Pharisæis contra nitentibus, non debere populum Dei qui decimas solvit, et cætera quæ lex dicit, humanis legibus subjacere. Mittunt igitur Pharisæi si possent decipere. [[Non est tibi cura, ]]  etc. Illuc provocant, ut Deum magis timeat quam Cæsarem: et ideo non debere solvi tributa dicat, ut Herodiani quasi auctorem seditionis teneant.</n>


text:
Cognita autem Jesus nequitia eorum, ait: Quid me tentatis, hypocritæ?<n>[[Hypocritæ. ]]  Quia aliud sunt, et aliud simulant.</n>


text:
Dicunt ei: Cæsaris. Tunc ait illis: Reddite ergo quæ sunt Cæsaris, Cæsari: et quæ sunt Dei, Deo.<n>[[Reddite ergo. ]]  Vel sicut Cæsar exigit impressionem suæ imaginis, sic et Deus animam lumine sui vultus signatam.</n>


text:
In illo die accesserunt ad eum sadducæi, qui dicunt non esse resurrectionem: et interrogaverunt eum,<n>[[Sadducæi, ]]  etc. Duæ erant hæreses in Judæis. Pharisæorum qui præferebant justitiam traditionum et observationum: et Sadducæorum, qui et ipsi vindicabant sibi, quod nondum erant, id est justi. Sadducæi namque [[justi]]  interpretantur, qui resurrectionem corporum non credunt, et animas interire putant cum corpore, turpitudinem fabulæ fingunt, quæ deliramenti eos arguat qui resurrectionem asserunt. Potest autem fieri ut in gente eorum hoc aliquando acciderit.</n>


text:
dicentes: Magister, Moyses dixit: Si quis mortuus fuerit non habens filium, ut ducat frater ejus uxorem illius, et suscitet semen fratri suo.


text:
Erant autem apud nos septem fratres: et primus, uxore ducta, defunctus est: et non habens semen, reliquit uxorem suam fratri suo.


text:
Respondens autem Jesus, ait illis: Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei.<n>[[Erratis. ]]  Ideo quia nescitis Scripturas, Unde sequitur, ut nesciant virtutem Dei.</n>


text:
In resurrectione enim neque nubent, neque nubentur: sed erunt sicut angeli Dei in cælo.<n>[[In resurrectione. ]]  Resurgent quidem corpora, quæ possent nubere et nubi: quod de his dicitur, qui habent membra genitalia: sed alia ratione non nubent.</n>


text:
De resurrectione autem mortuorum non legistis quod dictum est a Deo dicente vobis:<n>[[Non legistis. ]]  In Moyse quem recipitis, alioquin posset apertiora de resurrectione testimonia prophetarum dare: sed prophetas Sadducæi non recipiunt.</n>


text:
Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob? Non est Deus mortuorum, sed viventium.<n>[[Deus Abraham, ]]  etc. Qui jam mortui erant, quando hæc dicebat, ergo per hoc animas probat permanere post mortem: non enim diceretur Deus non exsistentium. Et sic introducitur et corporum resurrectio, quæ cum animabus bona vel mala gesserunt: [[Deus Abraham, Deus Isaac et Deus Jacob. ]]  Per hoc probat æternitatem animarum, et statim infert: [[Non est Deus mortuorum, ]]  etc., ut cum probaverit animas permanere post mortem, consequenter introduceretur etiam corporum resurrectio, quæ cum animabus bona vel mala gesserunt.</n>


text:
Pharisæi autem audientes quod silentium imposuisset sadducæis, convenerunt in unum:<n>[[Silentium. ]]  Nota venena invidiæ superari posse, sed difficile conquiescere. [[Convenerunt. ]]  Ut multitudine vincerent quem non poterant ratione. In tentando conveniunt qui in doctrina contrarii sunt. Jam confutati erant in ostensione denarii, jam viderant etiam Sadducæos obmutescere, sed tamen malevolentia et livor nutrit impudentiam.</n>


text:
et interrogavit eum unus ex eis legis doctor, tentans eum:<n>[[Tentans eum. ]]  Marcus ait, quod ei sapienter respondenti Dominus dixerit: [[Non longe es a regno Dei. ]]  Potuit enim fieri, ut qui tentans venit, responso Dominico conversus sit. Vel tentatio non est mala quasi volentis decipere, sed causa volentis amplius experiri ignotum.</n>


text:
Ait illi Jesus: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et in tota anima tua, et in tota mente tua.<n>[[Diliges Dominum Deum tuum. ]]  Fictam conscientiam interrogantis Dominus primo responso percutit. [[Deus tuus unus est. Non assumes nomen Dei tui in vanum. Observa diem sabbati. ]]  Hæc tria ad dilectionem Dei pertinent: Cujus cogites unitatem, veritatem, voluntatem. [[Ex toto corde. ]]  Integritas fidei exprimitur. In tota anima, perfecta obedientia, exigitur. In tota mente, perseverantia ostenditur.</n>


text:
dicens: Quid vobis videtur de Christo? cujus filius est? Dicunt ei: David.<n>[[De Christo. ]]  Sive venit, sive futurum creditis, quem purum hominem asseritis.</n>


text:
Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum?<n>[[Dixit. ]]  Istud dicere est æqualem sibi filium generare. [[Domino. ]]  Non secundum quod de eo natus, sed quod de patre semper fuit.</n>


text:
Si ergo David vocat eum Dominum, quomodo filius ejus est?<n>[[Quomodo. ]]  Repugnantia sunt hæc secundum vestrum intellectum.</n>


text:
Et nemo poterat ei respondere verbum: neque ausus fuit quisquam ex illa die eum amplius interrogare.<n>[[Et nemo poterat, ]]  etc. Nota venena invidiæ superari posse, sed difficile conquiescere.</n><pb/>


text:
Tunc Jesus locutus est ad turbas, et ad discipulos suos,<n>[[Tunc locutus est. ]]  Illis confutatis qui dolosi sunt, instruit eos qui idonei sunt, nihilominus hortans eos subjici illis propter sacerdotium et nominis dignitatem: non opera, sed doctrinam considerantes.</n>


text:
Omnia ergo quæcumque dixerint vobis, servate, et facite: secundum opera vero eorum nolite facere: dicunt enim, et non faciunt.


text:
Alligant enim onera gravia, et importabilia, et imponunt in humeros hominum: digito autem suo nolunt ea movere.<n>[[Onera gravia. ]]  Legis mandata permistis suis traditionibus, secundum ea suadentes vivere: et non venire ad facilem et delectabilem gratiam Christi; unde supra: [[Venite ad me qui laboratis et onerati estis. ]]</n>


text:
Omnia vero opera sua faciunt ut videantur ab hominibus: dilatant enim phylacteria sua, et magnificant fimbrias.<n>[[Omnia vero. ]]  Dixit tales doctores audiendos esse, non imitandos: nunc ostendit causam propter quam non possunt credere Christo, id est quia omnia faciunt ut videantur ab hominibus. Non potest enim Christo cœlestia prædicanti credere, qui gloriam terrenam cupit.</n>


text:
Vos autem nolite vocari Rabbi: unus est enim magister vester, omnes autem vos fratres estis.<n>[[Vos autem. ]]  Duplici ratione ab his attendere jubet, ne eorum simulatione seducamur, vel ne æmulatione inflammemur.</n>


text:
Et patrem nolite vocare vobis super terram: unus est enim pater vester qui in cælis est.<n>[[Unus est. ]]  Qui illuminat hominem, quod non alius homo, sed tantum exercet, docendo non intellectum præstat. [[Pater vester. ]]  Deus dicitur Pater et Magister natura, homo indulgentia. Pater, ut honor ætati deferatur, non ut auctor vitæ habeatur. Magister, ex consortio veri magistri tanquam ejus nuntius: et pro reverentia ejus a quo mittitur, honoratur.</n>


text:
Væ autem vobis scribæ et pharisæi hypocritæ, quia clauditis regnum cælorum ante homines ! vos enim non intratis, nec introëuntes sinitis intrare.<n>[[Clauditis. ]]  Vel malo exemplo, vel mysteria Scripturarum tollendo. Exemplo enim et doctrina eorum qui magistri sunt, alii quidem Christum non recipiunt.</n>


text:
Væ vobis scribæ et pharisæi hypocritæ, quia comeditis domos viduarum, orationes longas orantes ! propter hoc amplius accipietis judicium.


text:
Væ vobis scribæ et pharisæi hypocritæ, quia circuitis mare, et aridam, ut faciatis unum proselytum, et cum fuerit factus, facitis eum filium gehennæ duplo quam vos.<n>[[Circumitis. ]]  In toto orbe Evangelio detrahitis: et si quis vobis adhæret, duplæ pœnæ filius est: quia neque remissionem peccatorum accipit, et in eorum societatem incidit qui Christum sunt persecuti. Quisquis ejus Filius dicitur cujus opera agit. [[proselytum. ]]  Proselyti sunt de gentibus in Synagogam recepti, quorum raritas per unum significatur, quia vix aliquis post Christum.</n>


text:
Væ vobis duces cæci, qui dicitis: Quicumque juraverit per templum, nihil est: qui autem juraverit in auro templi, debet.<n>[[Quicunque. ]]  Pharisæi qui omnia fecerunt propter lucrum dicebant esse etiam sanctiora oblata quam templum vel altare: ut homines promptiores essent ad offerenda dona, quam ad preces fundendas in templo vel justitias faciendas. In quo non Dei timorem, sed suam cupiditatem attendebant. Ideo arguit eos Dominus stultitiæ et fraudulentiæ.</n>


text:
Et quicumque juraverit in altari, nihil est: quicumque autem juraverit in dono, quod est super illud, debet.


text:
et qui jurat in cælo, jurat in throno Dei, et in eo qui sedet super eum.<n>[[In cœlo. ]]  Per creaturam: ubi non putatis perjurium esse, jurat in cœlo, id est, per subjectam creaturam jurat, et per divinitatem præsidentem creaturæ.</n>


text:
Væ vobis scribæ et pharisæi hypocritæ, qui decimatis mentham, et anethum, et cyminum, et reliquistis quæ graviora sunt legis, judicium, et misericordiam, et fidem ! hæc oportuit facere, et illa non omittere.<n>[[Væ vobis. ]]  Et hic arguit eos avaritiæ: quia nihil prætermittunt de his quæ ad commodum suum sunt. [[Qui decimatis. ]]  Quia Deus præceperat omnium rerum decimas offerri propter alimoniam sacerdotum. Nota quod per eleemosynam aliqua impunitas non emitur in iniquitate manentibus. [[Hæc oportuit. ]]  Ne eleemosynas fructum terræ videretur respuere, hæc addidit.</n>


text:
Duces cæci, excolantes culicem, camelum autem glutientes.<n>[[Duces cæci. ]]  Opinione religionis in minimis quæ lucrum habent diligentiam ostenditis: sed magna præcepta de judicio, fide et misericordia devoratis et negligitis. [[Excolantes. ]]  Mystice. Culicis nomine seditiosus homicida Barabbas signatur: quia hoc animal strependo inquietat et sanguine delectatur. Cameli nomine propter humilitatem ad subeunda onera, Dominus intelligitur. Colunt ergo Judæi culicem, in est, minima observant, quia Barabbam qui non solverat sabbatum, dimiserunt, et camelum glutiunt, id est, majora contemnunt: quia Christum spiritualiter sabbatum insinuantem per judicium et misericordiam et fidem (quæ illi contemnunt) occiderunt.</n>


text:
Væ vobis scribæ et pharisæi hypocritæ, quia mundatis quod deforis est calicis et paropsidis; intus autem pleni estis rapina et immunditia !<n>[[Væ vobis. ]]  Diversis similitudinibus simulationis et mendacii arguit pharisæos qui aliud hominibus ostendunt, aliud domi agunt. [[Qui mundatis. ]]  Frustra sanctitatem exterius prætenditis, sicut si quis calicem mundet exterius, intus autem relinquat sordes: cum ejus usus sit interior. Lucas ita. [[Stulte, qui fecit quod deforis est etiam id quod intus est, fecit]]  Luc. 11., id est, qui utramque naturam hominis fecit, utramque mundari voluit. Nemo igitur putet fornicationem et hujusmodi corporalia vitia solummodo gravia esse, et avaritiam, et superbiam, et iram, et cætera spiritualia levia esse.</n>


text:
Pharisæe cæce, munda prius quod intus est calicis, et paropsidis, ut fiat id, quod deforis est, mundum.<n>[[Calicis. ]]  Per similitudinem, non quod in calice et paropside sit eorum superstitio.</n>


text:
Væ vobis scribæ et pharisæi hypocritæ, quia similes estis sepulchris dealbatis, quæ a foris parent hominibus speciosa, intus vero pleni sunt ossibus mortuorum, et omni spurcitia !


text:
Væ vobis scribæ et pharisæi hypocritæ, qui ædificatis sepulchra prophetarum, et ornatis monumenta justorum,<n>[[Qui ædificatis. ]]  Extruitis memoriam occisorum propter favorem vulgi, ut justi videamini, arguitis etiam facinora patrum vestrorum.</n>


text:
et dicitis: Si fuissemus in diebus patrum nostrorum, non essemus socii eorum in sanguine prophetarum !


text:
itaque testimonio estis vobismetipsis, quia filii estis eorum, qui prophetas occiderunt.<n>[[Itaque. ]]  Quia scelera patrum detestamini pro specie quidem sanctitatis; dum Christum persequendo et apostolos eadem facitis, facto probatis vos esse filios non solum carne, sed imitatione iniqua: et patet eos scientes peccare. Id est contra vos loquimini dum patres damnatis: similiter enim facitis.</n>


text:
Et vos implete mensuram patrum vestrorum.<n>[[Et vos. ]]  Probato quod filii sunt homicidarum, ponit id ad quod tendebat: [[Et vos implete, ]]  quod illis defuit implete, illi prophetas, vos Dominum prophetarum occidite. Non jubet, sed quod facturi sunt ostendit.</n>


text:
Serpentes, genimina viperarum, quomodo fugietis a judicio gehennæ?<n>[[Quomodo fugietis. ]]  HIER. Sepulcra sanctorum ædificando, an potius corda a malitia mundando. Liberabunt vos sancti, quorum sepulcra ornatis? Non certe. Sancti non sunt amici inimicis Dei: frustra sanctos honorant, qui sanctitatem spernunt.</n>


text:
Ideo ecce ego mitto ad vos prophetas, et sapientes, et scribas, et ex illis occidetis, et crucifigetis, et ex eis flagellabitis in synagogis vestris, et persequemini de civitate in civitatem:<n>[[Sapientes. ]]  Qui sciunt quem proferant sermonem. [[Scribas. ]]  In lege peritos.</n>


text:
ut veniat super vos omnis sanguis justus, qui effusus est super terram, a sanguine Abel justi usque ad sanguinem Zachariæ, filii Barachiæ, quem occidistis inter templum et altare.<n>[[Ut veniat super vos. ]]  Non hos tantum præsentes dicit, sed omnem generationem malorum præcedentem et futuram: quia omnes una civitas sunt, unum corpus diaboli. [[Abel justi. ]]  Justitia Abel approbata est per munerum acceptionem. [[Usque ad sanguinem. ]]  Cur usque adhuc, cum multi post hunc occisi ante natalem Christi, et Christo nato mox pueri ab hac generatione sunt perempti? Sed quia Abel pastor ovium fuit necatusque in agro: Zacharias sacerdos necatus est in atrio templi: utriusque gradus martyres et laicos et officio altaris mancipatos, sub eorum voluit intimare vocabulis. Zacharias qui occisus est a rege Joas inter templum et altare, ut historia Regum narrat, filius fuit Joiadæ, et in Evangelio quo utuntur Nazaræi, pro filio Barachiæ legitur filius Joiadæ. Sed ut justitia Joiadæ sacerdotis prædicetur, ipse Barachias vocatur, id est, benedictus Domini. Iste Zacharias de duodecim prophetis unus erat, sicut pater Joannis de prophetis unus erat.</n>


text:
Amen dico vobis, venient hæc omnia super generationem istam.<n>[[Super generationem. ]]  Quæ a primo parricida usque ad ultimum perditionis filium computatur: quasi, similes erunt in pœna sicut sunt et in culpa.</n>


text:
Jerusalem, Jerusalem, quæ occidis prophetas, et lapidas eos, qui ad te missi sunt, quoties volui congregare filios tuos, quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti?<n>[[Jerusalem. ]]  Quasi dicat: Rei estis sanguinis, et merito, quia multoties misi ad vos congregandos, et noluistis. [[Quoties. ]]  Ac si dicat: Ego volui, et tu noluisti, et quotquot congregavi mea voluntate semper efficaci te nolente feci, quia semper ingrata fuisti. [[Gallina. ]]  Hoc animal magnum affectum habet in filios, ita ut eorum infirmitate affecta infirmetur, et eos alis protegens contra milvum pugnet. Sic Dei sapientia per carnem infirmata, protegit nos et defendit a diabolo.</n>


text:
Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta.<n>[[Relinquetur. ]]  Civitas auxilio Dei nudata suæ ditioni relinquetur, quæ bene derelicta est, cum a Deo derelinquitur.</n>


text:
Dico enim vobis, non me videbitis amodo, donec dicatis: Benedictus, qui venit in nomine Domini.<n>[[Benedictus qui venit. ]]  Hoc turbæ dixerunt Domino venienti Jerusalem. Quod autem his transactis hic Dominus dicit, cogit mystice intelligi de adventu charitatis suæ, ubi confitebuntur Filium quem crucifixerunt.</n><pb/>


text:
Et egressus Jesus de templo, ibat. Et accesserunt discipuli ejus, ut ostenderent ei ædificationes templi.


text:
Ipse autem respondens dixit illis: Videtis hæc omnia? amen dico vobis, non relinquetur hic lapis super lapidem, qui non destruatur.<n>[[Non relinquetur hic lapis super lapidem. ]]  Mystice. Recedente Domino de templo omnia legis ædificia et compositio mandatorum ista destructa est, ut nihil possit a Judæis impleri. Divinitus autem provisum est, ut crescente Evangelii gratia templum illud cum suis cæremoniis tolleretur, ne quis infirmus in fide illis stantibus Judaismi occasionem haberet. Idem qui comminatus est verbo, ostendit signo, dum egreditur ab illis facta comminatione.</n>


text:
Sedente autem eo super montem Oliveti, accesserunt ad eum discipuli secreto, dicentes: Dic nobis, quando hæc erunt? et quod signum adventus tui, et consummationis sæculi?<n>[[Sedente autem. ]]  Ubi Marcus ait, [[contra templum. ]]  Sedet contra templum cum de ruina ejus et excidio gentis disputat ut et corporis situs verbis suis congruat. Mystice. Sedet in monte Oliveti, id est in Ecclesia quietus manens superborum detestatur arrogantiam. [[Dic nobis. ]]  Quia dixit omnia destruenda, tempus et signa destructionis quærunt. Tria quærunt: quo tempore destruenda Jerusalem sit? quo venturus Christus? quo consummatio sæculi ventura sit?</n>


text:
Et respondens Jesus, dixit eis: Videte ne quis vos seducat:<n>[[Videte. ]]  Cum hæc fient, ne putemus instare diem Domini, cujus signum perspicue ponitur in sequentibus. Præmunit ne turbentur vel deficiant per deceptionem, ut per Simonem Magum, vel per tribulationem et persecutionem, ut per Neronem. Nota hæc venientia ante excidium Jerusalem similia sunt et eadem fere cum his quæ fient in consummatione sæculi, et loquitur ita de uno quasi de alio.</n>


text:
multi enim venient in nomine meo, dicentes: Ego sum Christus: et multos seducent.<n>[[multi. ]]  Imminente Jerusalem excidio multi fuerunt principes qui se dicerent esse Christos, et tempus libertatis prope esse. Multi in Ecclesia temporibus apostolorum, qui præter alia falsa dicerent instare diem Domini.</n>


text:
Audituri enim estis prælia, et opiniones præliorum. Videte ne turbemini: oportet enim hæc fieri, sed nondum est finis:<n>[[Audituri. ]]  Hæc in Judæa a passione Domini abundaverunt: quibus ne territi apostoli Jerusalem et Judæam deserant admonentur, quia non statim finis, sed post quadraginta duos annos.</n>


text:
consurget enim gens in gentem, et regnum in regnum, et erunt pestilentiæ, et fames, et terræmotus per loca:


text:
hæc autem omnia initia sunt dolorum.<n>[[Hæc autem. ]]  Hæc autem omnia sunt initia, non consummatio quasi præconia Antichristi, vel excidii urbis. Hæc partim ad eversionem Judæorum, partim ad diem judicii pertinent, quia ita apostoli interrogaverunt de utroque.</n>


text:
Tunc tradent vos in tribulationem, et occident vos: et eritis odio omnibus gentibus propter nomen meum.<n>[[Tunc tradent. ]]  Quo merito hæc Judæis eveniant subdit, qui post occisionem Christi, nominis et fidei ejus præcones persecuti sunt.</n>


text:
Et multi pseudoprophetæ surgent, et seducent multos.<n>[[Et multi pseudoprophetæ. ]]  Quidam hoc ad eversionem Judæorum referunt. Sed tunc inter eos, quia nullus erat fidelis, ad quem fieret exhortatio; melius hoc accipitur de hæreticis, quorum primus Simon Magus fuit. Extremus major omnibus, Antichristus est. Diligenter intuendum est, quod signorum ad excidium urbis, quod ad diem Domini referatur. Respondit enim Dominus, quæ ex illo tempore erant secutura sive de excidio Jerusalem sive de adventu suo.</n>


text:
Et prædicabitur hoc Evangelium regni in universo orbe, in testimonium omnibus gentibus: et tunc veniet consummatio.<n>[[Et prædicabitur. ]]  Quia noverat Dominus corda discipulorum de excidio et perditione suæ gentis contristanda, hæc solatio relevat ut scirent multo plures socios gaudii æterni de toto orbe colligendos. Adhuc tenete hoc signum, quod non instet dies Domini vel desolatio Jerusalem antequam apostoli toto orbe dispersi sint, præter duos Jacobos, qui primitus in Judæa interfecti sunt. Dispersi, inquam, ut si dolerent de perditione suæ gentis, solatium habeant plures socios de omni gente collectos.</n>


text:
Cum ergo videritis abominationem desolationis, quæ dicta est a Daniele propheta, stantem in loco sancto, qui legit, intelligat:<n>[[Abominationem, ]]  etc. Vel si de excidio urbis, abominatio, id est idolum. Pilatus enim posuit imaginem Cæsaris in templo desolato. Vel hoc dicitur de statua Adriani equestri, quæ in ipso sanctorum loco longo tempore stetit.</n>


text:
tunc qui in Judæa sunt, fugiant ad montes:<n>[[Tunc qui in Judæa. ]]  Hæc ad litteram facta sunt, cum, appropinquante exterminio Judæorum, oraculo moniti omnes Christiani fugerunt in regnum Agrippæ qui parebat Romanis.</n>


text:
Et nisi breviati fuissent dies illi, non fieret salva omnis caro: sed propter electos breviabuntur dies illi.<n>[[Et nisi. ]]  Quæ ergo spes electis, nisi gratia Dei, quæ dat patientiam piis, ut citius demat potentiam impiis? Quanto enim erit hæc tribulatio gravior, tanto erit brevitate moderatior. Vel dierum nomine, ipsa mala significantur. [[Breviati fuissent. ]]  Non mensura, sed numero, ne mora temporum fides concutiatur credentium. Erunt enim hæc mala tribus annis, et dimidio tantum. [[Ecce hic Christus. ]]  Habet unaquæque hæresis, vel certas mundi partes, unde dicitur: [[Ecce hic et ecce illic. ]]  Vel in occultis aut in obscuris conventiculis curiositatem hominum decipit, unde dicitur: [[Ecce in cubilibus, ecce in deserto. ]]  Multi erunt qui non credent Christum esse communem salutem omnium, sed quorumdam, unde dicitur: [[hic aut illic. ]]</n>


text:
Surgent enim pseudochristi, et pseudoprophetæ: et dabunt signa magna, et prodigia, ita ut in errorem inducantur (si fieri potest) etiam electi.<n>[[Si fieri posset. ]]  Id est, si aliquo modo fieri posset, ut Dei præfinitio mutaretur, et ideo non de veris intelligi potest electis. [[Electi. ]]  Non quod divina electio frustretur, sed qui judicio humano videntur electi.</n>


text:
Si ergo dixerint vobis: Ecce in deserto est, nolite exire; Ecce in penetralibus, nolite credere.<n>[[Ecce in deserto. ]]  Multi etiam credunt non venire in publicum, sed in deserto. Multi credunt Christum dedisse secretiora præcepta fidei aliis, non omnibus, unde dicitur, [[in penetralibus. Nolite credere, ]]  quod Christus in deserto vel in penetralibus, sed quod fides ejus ab Oriente in Occidentem in catholicis fulget clara et manifesta. Ne ergo credatur schismaticis. Nomine Orientis et Occidentis totum orbem designat.</n>


text:
Sicut enim fulgur exit ab oriente, et paret usque in occidentem: ita erit et adventus Filii hominis.


text:
Statim autem post tribulationem dierum illorum sol obscurabitur, et luna non dabit lumen suum, et stellæ cadent de cælo, et virtutes cælorum commovebuntur:


text:
et tunc parebit signum Filii hominis in cælo: et tunc plangent omnes tribus terræ: et videbunt Filium hominis venientem in nubibus cæli cum virtute multa et majestate.


text:
Et mittet angelos suos cum tuba, et voce magna: et congregabunt electos ejus a quatuor ventis, a summis cælorum usque ad terminos eorum.<n>[[A summis cœlorum. ]]  Ne quis putaret a quatuor plagis terræ, et non a cunctis finibus ejus, simul et mediterraneis regionibus electos esse congregandos, subditur: [[A summo terræ usque ad ]][[summum cœli, ]]  id est, ab extremis terræ finibus per directum usque ad ultimos terminos ejus: ubi longe aspicientibus circulus cœli terræ videtur insidere.</n>


text:
Ab arbore autem fici discite parabolam: cum jam ramus ejus tener fuerit, et folia nata, scitis quia prope est æstas:<n>[[Ab arbore. ]]  Mystice. A populo Isræl, in quo cæcitas ex parte contigit: et fuit ficus damnata. Sed cum de arido ligno ramus fidei et charitatis in eo viruerit, et folia, id est, verba prædicationis exorta fuerint, prope est æstas, quæ exspectatur, id est, æterna serenitas et renascentium desiderata novitas. Cum enim tandem ablata perfidia Isræl omnis salvus fiet, prope esse diem judicii non dubitandum est.</n>


text:
Cælum et terra transibunt, verba autem mea non præteribunt.<n>[[Cœlum et terra. ]]  Innovabuntur, deposita priori forma, permanente autem substantia, unde dicitur: [[Terra in æternum stabit. ]]</n>


text:
De die autem illa et hora nemo scit, neque angeli cælorum, nisi solus Pater.<n>[[De die. ]]  Ne forte auditis signis, quærerent etiam illius diei certum terminum, ait: De die novissima, post quot annos vel dies ventura sit, nolite esse solliciti, nulli diffinitum est, quod vel in die vel in nocte judicium futurum sit, sed pro manifestatione dicitur dies, vel pro occultatione nox. [[Nemo scit, ]]  etc. In quibusdam codicibus additur, [[neque Filius. ]]  Qui quidem omnia scit cum Patre, sed non facit homines scire, sicut Apostolus ait: [[In eo esse absconditos thesauros sapientiæ et scientiæ]]  II Col. 2.. Non facit scire, quia inutiliter sciretur. Sed semper simus incerti de adventu judicis, ut sic quotidie vivamus quasi in alia die judicandi simus. Neque electi angeli quemquam scire fecerunt. Vel nulli sanctorum angelorum concessit Deus notitiam diei hujus, neque filio adoptivo, id est, neque ulli sanctorum hominum.</n>


text:
Sicut autem in diebus Noë, ita erit et adventus Filii hominis:<n>[[Sicut autem. ]]  Subitum adventus sui diem plurimis affirmat exemplis: nam et fulguri cito omnia transvolanti comparavit et diebus Nœ, vel Loth secundum alium evangelistam æquiparat.</n>


text:
sicut enim erant in diebus ante diluvium comedentes et bibentes, nubentes et nuptum tradentes, usque ad eum diem, quo intravit Noë in arcam,<n>[[Comedentes et bibentes, nubentes, ]]  etc. Non alimenta et nuptiæ, sed immoderatus licitorum usus arguitur. Post bella, fames, terræmotus, etc., tunc brevis sequetur pax, ut fidelis probetur, an transactis malis speret judicem venturum, unde dicitur: [[Cum enim dixerint pax et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus]]  I Thess. 5..</n>


text:
Tunc duo erunt in agro: unus assumetur, et unus relinquetur.<n>[[Tunc, ]]  etc. Lucas, [[in illa nocte, ]]  id est, in illa tribulatione qua probantur, in qua alii permanent, alii cadunt. [[Duo erunt. ]]  Duæ differentiæ prædictorum sunt in Ecclesia, quasi in agro laborantium, eorum qui sincere Christum annuntiant, et eorum qui verbum Dei adulterant.</n>


text:
Duæ molentes in mola: una assumetur, et una relinquetur.<n>[[Duæ molentes. ]]  Duæ differentiæ sequentium orbem rerum mobilium, qui feminino genere designantur, quia majorum consilio reguntur feminæ a viris. [[Duo in lecto. ]]  Qui otium eligunt et quietem, quæ significantur nomine lecti, nec sæcularibus, nec ecclesiasticis negotiis occupati. [[Unus assumetur. ]]  Qui propter Deum continere studet, ut sine sollicitudine vivens cogitet quæ Dei sunt. Qui autem humana laude vel aliqua vitiorum corruptione monasticam vitam elegerit, relinquetur a Deo. Non sunt alia genera hominum, quam hæc tria in Ecclesia. Unde Ezechiel tres viros liberatos vidit, Nœ, Daniel et Job, id est rectores ut Nœ, continentes ut Daniel, conjugatos ut Job. Et secundum hæc tria genera hominum, tres supponit parabolas. In prima agit de laborantibus in agro, quod est ubi dicit: [[Vigilate ergo. ]]  In secunda agit de exsistentibus in lecto, quod est ubi dicit: [[Simile est regnum cœlorum decem virginibus. ]]  In tertia agit de molentibus in mola, quod est ubi dicit: [[Sicut enim homo peregre proficiscens, ]]  etc.</n>


text:
Vigilate ergo, quia nescitis qua hora Dominus vester venturus sit.<n>[[Vigilate ergo. ]]  HIER. Non dixit quia nescimus, sed quia nescitis, ut ostendat se diem judicii non ignorare.</n>


text:
Illud autem scitote, quoniam si sciret paterfamilias qua hora fur venturus esset, vigilaret utique, et non sineret perfodi domum suam.<n>[[Si sciret, ]]  etc. Nesciente patrefamilias fur domum perfodit, quia dum a sui custodia spiritus dormit, improvisa mors carnis habitaculum irrumpit, et ad supplicium trahit. Furi autem resisteret si vigilaret, quia adventum judicis occulte venientem præcavens occurreret pœnitendo.</n>


text:
Quis, putas, est fidelis servus, et prudens, quem constituit dominus suus super familiam suam ut det illis cibum in tempore?<n>[[Quis putas est fidelis servus. ]]  Tribus similitudinibus, fulguris, furis, et submersionis Pentapolis, terrorem judicii introduxit communiter ad omnes, ut vigilarent et parati essent. Nunc specialiter ad prælatos loquitur qui humiles, prudentes, non appetentes bonum propter lucrum temporale, sed verbo et exemplo et opere debent pascere oves. [[Quis putas, ]]  quasi dicat: Admonendi estis. Nam quam rarus est Domino propter Dominum serviens, oves Christi non ad lucrum, sed amore Christi pascens. [[Prudens. ]]  In futuro sibi providens. [[Quem constituit. ]]  Quam rarus qui sit vocatus a Deo tanquam Aaron et non magis se ingesserit, et qui non magis se pascat quam oves.</n>


text:
Beatus ille servus, quem cum venerit dominus ejus, invenerit sic facientem.<n>[[Beatus ille. ]]  Æterna autem beatitudine glorificandus est qui Domino veniente ad judicium repertus fuerit fideliter annonam verbi ministrans et in cura gregis vigilans. Rarus invenitur fidelis vel prudens, sed qui talis invenitur beatus est.</n>


text:
Amen dico vobis, quoniam super omnia bona sua constituet eum.<n>[[Super. ]]  Id est, super omnia cœlestis regni gaudia, cæteros, id est, bonos auditores faciet discumbere, et transiens ministrabit eis.</n>


text:
et cœperit percutere conservos suos, manducet autem et bibat cum ebriosis:<n>[[Percutere conservos. ]]  Injuriis afficere vel infirmorum conscientias pravo verbo vel exemplo vitiare. Unde Lucas ait [[servos vel ancillas]]  Luc. 12., quorum quanta infirmior est ætas vel sexus, tanto facilior est ruina.</n>


text:
et dividet eum, partemque ejus ponet cum hypocritis: illic erit fletus et stridor dentium.<n>[[Cum hypocritis, ]]  etc. Cum illis scilicet qui erant in agro et qui molebant, et nihilominus derelicti sunt. Qui dicuntur hypocritæ, et in agro, et in mola, id est, qui bona videbantur facere, sed exitus diversæ voluntatis apparuit. [[Fletus]]  Per similitudinem membrorum magnitudo ostenditur tormentorum.</n><pb/>


text:
Tunc simile erit regnum cælorum decem virginibus: quæ accipientes lampades suas exierunt obviam sponso et sponsæ.<n>[[Decem virginibus. ]]  Virgines sunt omnes qui se a luxu sæculi continent. [[Et sponsæ. ]]  Omnes simul sunt sponsa quæ modo desponsata est virgo a corruptione sæculi. Nubet, cum mortalis immortali conjungetur.</n>


text:
Quinque autem ex eis erant fatuæ, et quinque prudentes:<n>[[Quinque. ]]  Quia quinquepertita est continentia in carnalibus illecebris, videlicet ut in quinque sensibus contineant se a voluptatibus.</n>


text:
Moram autem faciente sponso, dormitaverunt omnes et dormierunt.<n>[[Moram autem faciente sponso. ]]  Quia non est parum temporis inter priorem et secundum adventum Christi. [[Dormitaverunt omnes et dormierunt. ]]  Quia postea suscitandi.</n>


text:
Media autem nocte clamor factus est: Ecce sponsus venit, exite obviam ei.<n>[[Media autem nocte clamor factus est. ]]  Id est, nullo sciente vel sperante. Unde [[Dies Domini sicut fur in nocte veniet]]  I Thess. 3..</n>


text:
Fatuæ autem sapientibus dixerunt: Date nobis de oleo vestro, quia lampades nostræ extinguuntur.<n>[[Date nobis de oleo, ]]  etc. Quorum facta aliena fulciuntur, laude eadem subtracta deficiunt, et de consuetudine id semper inquirunt, unde gaudere animus solet. Itaque hominum qui corda non vident, testimonium volunt habere apud Deum, qui cordis inspector est. [[Exstinguuntur. ]]  Id est, adventu judicis intus obscurantur, et a Deo non habent mercedem, quia receperunt laudem.</n>


text:
Responderunt prudentes, dicentes: Ne forte non sufficiat nobis, et vobis, ite potius ad vendentes, et emite vobis.<n>[[Ne forte. ]]  Quia quisque pro se rationem reddet, nec alieno testimonio juvatur quis apud Deum, cui secreta patent, et vix sibi quisque sufficit ut ei perhibeat testimonium conscientia sua. [[Ne forte]]  unusquisque pro suis operibus mercedem suscipiet, nec possunt in die judicii aliorum virtutes, aliorum vitia sublevare. [[Ad vendentes. ]]  Vendentes sunt adulatores, quia dant laudem et accipiunt aliquam mercedem.</n>


text:
Dum autem irent emere, venit sponsus: et quæ paratæ erant, intraverunt cum eo ad nuptias, et clausa est janua.<n>[[Dum autem. ]]  Inclinantibus se illis in ea quæ foris sunt, et solita gaudia requirentibus, cum interna non noverunt, venit ille qui judicat. [[Clausa est. ]]  Post judicium magna est ejus severitas, cujus est ante ineffabilis misericordia.</n>


text:
Novissime vero veniunt et reliquæ virgines, dicentes: Domine, domine, aperi nobis.<n>[[Novissime vero. ]]  Per veram pœnitentiam, per infructuosas lacrymas pulsant foris relictæ. Non dicitur quod emerunt oleum: quia nullo jam remanente gaudio de alienis laudibus, in angustiis redeunt ad implorationem Dei.</n>


text:
Vigilate itaque, quia nescitis diem, neque horam.<n>[[Vigilate. ]]  Videlicet ut testimonium bonæ conscientiæ nobis præparemus, ne cum fatuis virginibus foris remaneamus. [[Nescitis diem neque horam. ]]  Non solum diem judicii, sed diem mortis cujusque, vel horam in qua qui paratus invenitur, et tunc paratus invenietur. Et quia paratos nos invenire desiderat, subjicit aliam de eadem re parabolam.</n>


text:
Sicut enim homo peregre proficiscens, vocavit servos suos, et tradidit illis bona sua.<n>[[Peregre proficiscens vocavit servos suos, ]]  etc. Locus carnis terra est, ergo Christi carnem nostram ad peregrina duxit, quando cœlum ascendit.</n>


text:
Et uni dedit quinque talenta, alii autem duo, alii vero unum, unicuique secundum propriam virtutem: et profectus est statim.<n>[[Et profectus est statim. ]]  Non locum mutans, sed liberam eis potestatem operandi permittens.</n>


text:
Abiit autem qui quinque talenta acceperat, et operatus est in eis, et lucratus est alia quinque.<n>[[Operatus est in eis. ]]  A visibilibus se custodiendo, alios pro posse exhortando, ut de visibilibus ad invisibilia transeant. Vel utrique sexui prædicando, et de bonis moribus informando geminavit accepta talenta.</n>


text:
Post multum vero temporis venit dominus servorum illorum, et posuit rationem cum eis.<n>[[Posuit autem. ]]  Cœpit singulorum actus discutere accusante conscientia unumquemque vel excusante.</n>


text:
Et accedens qui quinque talenta acceperat, obtulit alia quinque talenta, dicens: Domine, quinque talenta tradidisti mihi, ecce alia quinque superlucratus sum.<n>[[Ecce alia quinque. ]]  Quotquot ab errore convertit, tot Domino obtulit, testimonium sibi dante conscientia, quod per gratiam sibi datam non tantum sibi profuit, sed etiam quos potuit lucrifecit.</n>


text:
Ait illi dominus ejus: Euge serve bone, et fidelis: quia super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam; intra in gaudium domini tui.<n>[[Super pauca. ]]  Pauca sunt bona præsentis vitæ quamvis multa videantur, quia non sine alicujus molestiæ admistione sunt. Multa autem bona æterna, quæ sunt sine omni corruptionis molestia. [[Intra in gaudium Domini tui. ]]  Admistus choris angelorum: sic intus lætare de munere, ut jam non sit quod exterius doleas de corruptione.</n>


text:
Accessit autem et qui duo talenta acceperat, et ait: Domine, duo talenta tradidisti mihi, ecce alia duo lucratus sum.<n>[[Qui duo talenta acceperat. ]]  Iste viribus suis quidquid in lege Dei didicerat, in Evangelio duplicavit. Sive conscientiam et opera præsentis vitæ futuræ beatitudinis typos intellexit.</n>


text:
Ait illi dominus ejus: Euge serve bone, et fidelis: quia super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam; intra in gaudium domini tui.


text:
Accedens autem et qui unum talentum acceperat, ait: Domine, scio quia homo durus es; metis ubi non seminasti, et congregas ubi non sparsisti:<n>[[Durus es. ]]  Quia ardua est via quæ ducit ad vitam, et quia quanto gradus altior, tanto casus gravior.</n>


text:
et timens abii, et abscondi talentum tuum in terra: ecce habes quod tuum est.<n>[[Et timens abii, ]]  etc. Et timens aggredi altioris vitæ gradum, ne alterius salutem quærens ipse periclitarer. [[Abscondi talentum tuum. ]]  Non prædicavi quod te donante intellexi.</n>


text:
Respondens autem dominus ejus, dixit ei: Serve male, et piger, sciebas quia meto ubi non semino, et congrego ubi non sparsi:<n>[[Sciebas quia, ]]  etc. Quare ista cogitatio non incussit tibi timorem ut scires me mea diligentius quæsiturum? Quod dixit pro excusatione vertitur in culpam.</n>


text:
oportuit ergo te committere pecuniam meam numulariis, et veniens ego recepissem utique quod meum est cum usura.<n>[[Nummulariis. ]]  Vel cæteris doctoribus, ut apostolis et episcopis. Vel, cunctis credentibus qui possunt pecuniam duplicare.</n>


text:
Tollite itaque ab eo talentum, et date ei qui habet decem talenta:<n>[[Et date ei, ]]  etc. Hoc in Ecclesia fieri plerumque videmus, quia plerique dum bene ministrant exteriora quæ accipiunt per adjunctam gratiam ad intellectum quoque mysticum perducuntur.</n>


text:
omni enim habenti dabitur, et abundabit: ei autem qui non habet, et quod videtur habere, auferetur ab eo.<n>[[Omni enim, ]]  etc. Multi enim natura licet sapientes et acuti, si sint desides, perdunt bonum naturæ, et præmium quod erat eis promissum, videtur transire ad alios qui quod habent minus, per naturam acquirunt per industriam. Vel qui habet fidem et bonam voluntatem, etiam si minus habet in opere dabitur ei a bono judice. Sed qui in fide non habet etiam virtutes quas naturaliter habet, perdit sine qua non sunt virtutes. Vel qui habet amorem verbi, datur ei sensus intelligendi. Qui vero non habet, etiam si naturali studio callet, deficit. Vel qui non habet charitatem, amittit omne bonum quod habet. Nota quod hoc quod cuique datur in rebus mundanis vel spiritualibus, pro talento imputatur de quo est rationem redditurus.</n>


text:
Cum autem venerit Filius hominis in majestate sua, et omnes angeli cum eo, tunc sedebit super sedem majestatis suæ:<n>[[Cum autem. ]]  Tradendus in proximo cruci præmisit gloriam triumphantis, ut secutura scandala hac promissione compensaret. Post parabolas de fine mundi nunc exsequitur Dominus modum futuri judicii.</n>


text:
et congregabuntur ante eum omnes gentes, et separabit eos ab invicem, sicut pastor segregat oves ab hædis:<n>[[Oves ab, ]]  etc. Duo ordines erunt in judicio electorum scilicet et reproborum: sed electorum alii judicabunt, quibus dicitur: [[Sedebitis et vos super sedes duodecim judicantes tribus Isræl. ]]  Alii judicabuntur quibus dicitur: [[Esurivi et dedistis mihi manducare. ]]  Item reproborum alii qui extra Ecclesiam sunt, non judicabuntur: alii qui judicabuntur, quibus dicitur: [[Esurivi, et non dedistis mihi manducare, ]]  etc.</n>


text:
et statuet oves quidem a dextris suis, hædos autem a sinistris.<n>[[Hædos. ]]  Hædus est animal petulcum et olidum, qui pro peccatis offerebatur in lege, et significat peccatores: nec dicit capras quæ possunt habere fetus.</n>


text:
Tunc dicet rex his qui a dextris ejus erunt: Venite benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi:<n>[[Benedicti Patris. ]]  Beneficio Patris mei promoti ad obtinendam gloriam, in qua sine corruptione regnetis, ad quam prædestinati estis a constitutione mundi.</n>


text:
esurivi enim, et dedistis mihi manducare: sitivi, et dedistis mihi bibere: hospes eram, et collegistis me:


text:
Tunc respondebunt ei justi, dicentes: Domine, quando te vidimus esurientem, et pavimus te: sitientem, et dedimus tibi potum?<n>[[Tunc respondebunt. ]]  Non diffidentes de verbis Domini, sed vel stupentes pro magnitudine majestatis regis; vel quia parum videtur illis omne bonum quod fecerunt, unde dicitur: [[Non sunt condignæ passiones hujus temporis ad futuram gloriam]]  Rom. 8., etc.</n>


text:
Et respondens rex, dicet illis: Amen dico vobis, quamdiu fecistis uni ex his fratribus meis minimis, mihi fecistis.<n>[[De his fratribus. ]]  Fratres mei et mater sunt qui faciunt voluntatem Patris mei.</n>


text:
Tunc dicet et his qui a sinistris erunt: Discedite a me maledicti in ignem æternum, qui paratus est diabolo, et angelis ejus:


text:
esurivi enim, et non dedistis mihi manducare: sitivi, et non desistis mihi potum:<n>[[Non dedistis, ]]  etc. Quid meretur qui aliena rapuit, si æternaliter damnatur quid de suo non dedit?</n>


text:
hospes eram, et non collegistis me: nudus, et non cooperuistis me: infirmus, et in carcere, et non visitastis me.


text:
Tunc respondebunt ei et ipsi, dicentes: Domine, quando te vidimus esurientem, aut sitientem, aut hospitem, aut nudum, aut infirmum, aut in carcere, et non ministravimus tibi?<n>[[Domine, quando, ]]  etc. Excusare se satagunt quasi Deum fallere possint qui homines fallebant. Sed non habent excusationem qui converti a malis et agere eleemosynas noluerunt; unde subdit: [[Quandiu non fecistis uni, ]]  etc.</n>


text:
Tunc respondebit illis, dicens: Amen dico vobis: Quamdiu non fecistis uni de minoribus his, nec mihi fecistis.


text:
Et ibunt hi in supplicium æternum: justi autem in vitam æternam.<n>[[In supplicium æternum. ]]  Frustra ergo Origenes spondet liberationem post multos annos malis hominibus et ipsis dæmonibus. [[In supplicium æternum. ]]  AUG. Qua in re misericordior profecto fuit Origenes qui et ipsum diabolum atque angelos ejus post graviora pro meritis et diuturniora supplicia ex illis cruciatibus eruendos atque sociandos sanctis angelis credidit. Sed illum et propter hoc et propter alia nonnulla, et maxime propter alternantes sine cessatione beatitudines et miserias et statutis sæculorum intervallis, ab illis ad istas itus ac reditus interminabiles non immerito reprobavit Ecclesia.</n><pb/>


text:
Et factum est: cum consummasset Jesus sermones hos omnes, dixit discipulis suis:<n>[[Et factum est cum consummasset. ]]  De consummatione sæculi et discretione judicii: vel ab initio Evangelii usque ad passionem omnia faciendo et prædicando compleverat. Post sermonem quo se venturum in claritate prædixit, passurum se ostendit, ut sacramentum crucis admistum esse gloriæ æternitatis admoneat.</n>


text:
Tunc congregati sunt principes sacerdotum, et seniores populi, in atrium principis sacerdotum, qui dicebatur Caiphas:


text:
Cum autem Jesus esset in Bethania in domo Simonis leprosi,<n>[[Cum autem. ]]  Habito consilio ordo narrationis illuc transit, [[tunc abiit unus de duodecim, ]]  ut factum Judæ conjungatur ad consilium sacerdotum. Redit autem ad eum diem, qui erat ante sex dies paschæ dicens: [[Cum autem, ]]  etc. [[Simonis. ]]  Permanet pristinum nomen ut virtus curantis appareat. Per eam domum accipe illam partem populi quæ credidit Domino et curata est. [[Simon, ]]  id est obediens.</n>


text:
accessit ad eum mulier habens alabastrum unguenti pretiosi, et effudit super caput ipsius recumbentis.<n>[[Accessit. ]]  HIER. Diligenter observa, quæ de duabus super caput. Siquidem peccatrix, super pedes, et ea quæ dicitur non fuisse peccatrix, super caput. [[Mulier habens. ]]  Maria Magdalena soror Lazari modo justa et familiaris, quæ quondam peccatrix venit et pedes lacrymis lavit, nunc caput et pedes unxit, pedes nunc, ut Joannes dicit. [[Unguenti pretiosi. ]]  Marcus: nardi spicati, id est, de spicis et foliis confecti, quod pretiosius est. Joannes nardi pistici, id est, fidelis, non adulterati aliis herbis: Græce, fides Latine. [[Mystice. ]]  Hæc devotio Mariæ fidem significat Ecclesiæ, quæ dum deitatem Christi prædicat, caput ungit: dum humanitatem, pedes. De hoc unguento in domo Simonis leprosi in Bethania dicunt, et Matthæus et Marcus et Joannes. Lucas vero aliud dicit simile huic factum ante in domo alterius Simonis pharisæi non leprosi, neque in Bethania, sed de eadem muliere quæ tunc accessit peccatrix.</n>


text:
Videntes autem discipuli, indignati sunt, dicentes: Ut quid perditio hæc?<n>[[Discipuli indignati. ]]  Joannes dicit hæc Judam locutum, et hoc gratia cupiditatis: alii potuerunt verbis ejus consentire, vel etiam idem dicere, sed propter curam pauperum.</n>


text:
Nam semper pauperes habetis vobiscum: me autem non semper habetis.<n>[[Me autem, ]]  etc. Corporali præsentia, alioquin dicit alibi: [[Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem sæculi. ]]</n>


text:
Mittens enim hæc unguentum hoc in corpus meum, ad sepeliendum me fecit.<n>[[Mittens enim. ]]  Officium est sepulturæ quod vos perditionem esse putatis. Nec mirum, si mihi dat fidei odorem, pro qua mox fusurus sum sanguinem.</n>


text:
Amen dico vobis, ubicumque prædicatum fuerit hoc Evangelium in toto mundo, dicetur et quod hæc fecit in memoriam ejus.


text:
et ait illis: Quid vultis mihi dare, et ego vobis eum tradam? At illi constituerunt ei triginta argenteos.<n>[[Quid vultis. ]]  Quasi vile mancipium tradens, ponit in potestate ementium quantum velint dare.</n>


text:
Prima autem die azymorum accesserunt discipuli ad Jesum, dicentes: Ubi vis paremus tibi comedere Pascha?<n>[[Ubi vis, ]]  etc. Non erat eis certa domus: in quo improbatur ædificatio superfluorum.</n>


text:
At Jesus dixit: Ite in civitatem ad quemdam, et dicite ei: Magister dicit: Tempus meum prope est, apud te facio Pascha cum discipulis meis.<n>[[Ad quemdam. ]]  Eumdem significat, quem Marcus et Lucas dicunt patremfamilias. Qui ergo ait ad quemdam, tanquam ex persona sua (et non Domini) studio brevitatis illum compendio insinuavit. [[Ad quemdam. ]]  Non ad quemlibet, sed ad aliquem certum, quem ex persona sua loquens recte posuisset. Modo autem cum verba Domini posuit, [[Ite in civitatem: ]]  interponit ipse, [[ad quemdam: ]]  non quia Dominus hoc dixerit, sed ut ipse nobis insinuaret tacito nomine proprio fuisse ibi quemdam ad quem mittebantur.</n>


text:
Et fecerunt discipuli sicut constituit illis Jesus, et paraverunt Pascha.<n>[[Et fecerunt discipuli sicuti. ]]  In alio Evangelio scribitur: [[Invenerunt cœnaculum grande stratum. ]]  Cœnaculum, lex spiritualis est, quæ de angustiis litteræ egrediens in sublimi loco recipit Salvatorem. Nam qui litteram sequitur in imo pascha facit. Sed qui aquæ bajulum, id est præconem gratiæ, in domum Ecclesiæ sequitur, hic per spiritum litteram transcendens in alto mentis Christo refectionem parat.</n>


text:
Et edentibus illis, dixit: Amen dico vobis, quia unus vestrum me traditurus est.<n>[[Quia unus. ]]  Qui prædixit de passione, prædicit de proditore, ut videns se non latere pœniteret facti. Mittit crimen in numero, ut agat conscius pœnitentiam, non tamen designat specialiter, ne impudentior fieret.</n>


text:
Et contristati valde, cœperunt singuli dicere: Numquid ego sum Domine?<n>[[Cœperunt singuli. ]]  Quia plus credunt magistro quam sibi: et timentes etiam fragilitatem suam, quærunt de peccato cujus non habent conscientiam.</n>


text:
At ipse respondens, ait: Qui intingit mecum manum in paropside, hic me tradet.<n>[[Qui intingit. ]]  Aliis contristatis et a cibo manum retrahentibus, ea impudentia qua tradidit, manum cum magistro mittit, ut audacia bonam conscientiam mentiretur. Ecce humilitas et patientia, qua proditorem ad mensam admittit. [[In paropside. ]]  Marcus: [[in catino. ]]  Paropsis est vas escarum quadrangulum a paribus absidibus, id est, ab æquis lateribus dictum: catinum vas fictile aptum ad immittendum liquorem, et potuit fieri ut mensa fictile vas et quadrangulum contineret. Pœna prædicitur, ut quem pudor non vicerat, corrigant denuntiata supplicia.</n>


text:
Filius quidem hominis vadit, sicut scriptum est de illo: væ autem homini illi, per quem Filius hominis tradetur ! bonum erat ei, si natus non fuisset homo ille.<n>[[Bonum erat ei. ]]  Multo melius esset omnino non esse quam male esse, usitate et simpliciter hoc dicit. Non potest enim ei bene esse qui non est. An diabolo dicit non nasci ad peccatum: an etiam bonum illi erat ut Christo non nasceretur per vocationem, ne esset apostata per proditionem? Vel solemus dicere simpliciter, melius esset non esse quam male esse. [[Rabbi. ]]  Alii dicunt, Domine, iste, rabbi. Quasi minus peccatum habens prodere magistrum quam Dominum, vel blandiendo.</n>


text:
Respondens autem Judas, qui tradidit eum, dixit: Numquid ego sum Rabbi? Ait illi: Tu dixisti.<n>[[Tu dixisti. ]]  Nec hic aperte dicitur an ipse esset: potest enim intelligi, quasi dicat, non ego dixi.</n>


text:
Cœnantibus autem eis, accepit Jesus panem, et benedixit, ac fregit, deditque discipulis suis, et ait: Accipite, et comedite: hoc est corpus meum.<n>[[Cœnantibus autem, ]]  etc. Finitis solemnibus gaudiis veteris paschæ quæ in memoriam liberationis populi Dei de Ægypto agebantur, transit ad novum quod in sui memoriam Ecclesiam frequentare volebat. Ut videlicet pro carne agni ac sanguine, sui corporis et sanguinis sacramentum substitueret, ipsumque esse monstraret, cui [[juravit Dominus et non pœnitebit eum: tu es sacerdos]]  Psal. 109., etc. [[Accepit. ]]  HIER. Postquam typicum pascha fuerat impletum, et agni carnes cum apostolis comederat, assumit panem. [[Et benedixit ac fregit. ]]  Quia hominem assumptum ita morti subdidit, ut ei immortalitatis potentiam inesse, et ideo cito resurrecturum esse monstraret. [[Fregit, ]]  ut ostendat corporis sui fractionem non sine sua sponte fore. Benedixit prius, quia naturam quam assumpsit cum Patre et Spiritu sancto, gratia divinæ virtutis implevit. Ideo post cœnam corpus suum dedit, quia necesse erat pascha typicum prius consummari, et sic veteri paschæ sacramenta post substitui. Nos vero pro reverentia tanti sacramenti prius reficimur Dominicæ passionis sacramentis, quam corporalibus escis.</n>


text:
Et accipiens calicem, gratias egit: et dedit illis, dicens: Bibite ex hoc omnes.<n>[[Gratias egit. ]]  Ostendit quod quisque facere debet in flagello culpæ propriæ, cum ipse æquanimiter tulit alienæ: quia panis corpus confirmat, vinum sanguinem operatur.</n>


text:
Dico autem vobis: non bibam amodo de hoc genimine vitis usque in diem illum, cum illud bibam vobiscum novum in regno Patris mei.<n>[[Non bibam. ]]  Non delectabor cæremoniis hujus populi, in quibus sacra paschalis agni præcipua sunt. Post passionem non assumam carnem, donec assumam eam novam quæ modo mortalis est. [[Novum in regno Patris. ]]  Dicens illud [[novum, ]]  hoc vetus, ostendit corpus: scilicet, de veteri Adam quod immortalitate immutabitur. [[Vobiscum, ]]  per hoc et suis immortalitas promittitur, etsi non eodem tempore. [[De hoc genimine, ]]  quia eadem corpora resurrectura. Erit autem dies meæ resurrectionis, cum in regno Dei, id est, immortalitatis gloria sublimatus, de salute ejusdem populi spirituali gratia regenerati, novo vobiscum gaudio perfundar.</n>


text:
Et hymno dicto, exierunt in montem Oliveti.<n>[[Et hymno. ]]  Hoc est quod psalmus dicit: [[Edent pauperes et saturabuntur]]  Psal. 21., etc. Vel hymnum secundum Joannem Patri gratias agens cantabat, in quo pro se et discipulis et credituris precabatur. [[Exierunt in montem, ]]  etc. Ut per sacramentorum perceptionem et suam intercessionem ad altiora charismata quibus corde perungamur nos conscendere doceat: ubi laboris refectio, doloris solatium.</n>


text:
Tunc dicit illis Jesus: Omnes vos scandalum patiemini in me in ista nocte. Scriptum est enim: Percutiam pastorem, et dispergentur oves gregis.<n>[[Omnes vos scandalum pati. ]]  Prædicit illis quid passuri sunt, ut post eum tum non desperent, sed pœnitentia liberentur.</n>


text:
Postquam autem resurrexero, præcedam vos in Galilæam.<n>[[Postquam. ]]  Sicut prædixit locum passionis, sic prædicit locum resurrectionis, ut sicut sunt tristes ex passione, sic lætentur glorificati resurrectione vel visione. [[Præcedam vos, ]]  etc. Ut infirmitatem eorum sponsione reditus sui consolaretur.</n>


text:
Respondens autem Petrus, ait illi: Et si omnes scandalizati fuerint in te, ego numquam scandalizabor.<n>[[Etsi omnes. ]]  Non est mendacium nec temeritas, sed fides et ardens dilectio, intantum ut imbecillitatem suam et fidem verborum Dei non contueretur.</n>


text:
Ait illi Petrus: Etiamsi oportuerit me mori tecum, non te negabo. Similiter et omnes discipuli dixerunt.


text:
Tunc venit Jesus cum illis in villam, quæ dicitur Gethsemani, et dixit discipulis suis: Sedete hic donec vadam illuc, et orem.<n>[[Et orem. ]]  Proxima morte apte orat in valle pinguedinis, quia per humilitatem et charitatis pinguedinem pro nobis subiit mortem.</n>


text:
Et assumpto Petro, et duobus filiis Zebedæi, cœpit contristari et mœstus esse.<n>[[Cœpit contristari. ]]  Non timore passionis, qui ad hoc venerat, sed pro scandalo apostolorum et perditione impiorum. HIER. [[Cœpit contristari, ]]  ut veritatem assumpti hominis probaret. Vere contristatus est, sed non passio ejus animo dominatur: verum propassio est, unde ait: [[Cœpit ]][[contristari. ]]  Contristatur autem non timore patiendi, qui ad hoc venerat, sed propter infelicem Judam et scandalum apostolorum et ejectionem Judæorum et eversionem Jerusalem.</n>


text:
Tunc ait illis: Tristis est anima mea usque ad mortem: sustinete hic, et vigilate mecum.<n>[[Tristis. ]]  Anima est quæ timet et tristatur. Petrus inferior non timet, dicens: [[Animam meam ponam pro te: ]]  quia ut homo vim mortis ignorat. Christus timet, quia, ut Deus in corpore constitutus, fragilitatem carnis exponit: qui corpus suscepit omnia debuit subire quæ corporis sunt. [[Usque ad mortem. ]]  HIL. Non propter mortem, sed donec apostolos sua liberet passione. Non mors, sed tempus mortis in metu est, quia post virtutem resurrectionis, fides est firmanda credentium.</n>


text:
Et progressus pusillum, procidit in faciem suam, orans, et dicens: Pater mi, si possibile est, transeat a me calix iste: verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu.<n>[[Si possibile est. ]]  Hoc non pro timore, sed pro misericordia, ne Judæi, qui excusationem ignorantiæ non habent, non occidant; unde ait: [[iste, ]]  id est populi Judæorum non simpliciter calix: [[Si possibile est, ]]  ut sine interitu Judæorum credant gentiles, passionem recuso. Sin autem illi excæcandi sunt ut gentes intrent, fiat non mea, sed tua voluntas. [[Non sicut ego volo. ]]  AUG. Transfigurat in se suos, qui nihil aliud vult quam Pater, ut ibi: [[Esurivi et dedistis mihi manducare. Et quid me persequeris? ]]  Docet autem eos privatam voluntatem corrigere et dirigere juxta divinam. AMBR. Hominem quem veritate corporis demonstrabat, æquabat affectu, ut diceret: [[Sed non sicut ego volo, sed sicut tu. ]]  Suscepit voluntatem meam, suscepit tristitiam meam. Confidenter tristitiam nomino qui crucem prædico.</n>


text:
Et venit ad discipulos suos, et invenit eos dormientes, et dicit Petro: Sic non potuistis una hora vigilare mecum?


text:
Vigilate, et orate ut non intretis in tentationem. Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma.<n>[[Caro autem. ]]  Non de se utique hoc dicit, sed de his qui dixerunt se nunquam negaturos.</n>


text:
Iterum secundo abiit, et oravit, dicens: Pater mi, si non potest hic calix transire nisi bibam illum, fiat voluntas tua.<n>[[Iterum secundo. ]]  Secundo orat, id est, si non potest Ninive salvari aliter, nisi aruerit cucurbita, id est populus Judæorum, qui prius fuit ejus tabernaculum, ut me occidat.</n>


text:
Et relictis illis, iterum abiit, et oravit tertio, eumdem sermonem dicens.<n>[[Oravit tertio. ]]  Tribus vicibus oravit, ut et nos a præteritis peccatis veniam, et a pœnitentibus malis tutelam, et a futuris periculis cautelam oremus, et ut omnem orationem ad Patrem et Filium et Spiritum sanctum dirigamus. Item sicut est trina tentatio cupiditatis, ita et timoris. Est enim concupiscentia carnis, concupiscentia oculorum et ambitio sæculi. Est et timor mortis, et timor utilitatis, et timor doloris, contra quæ omnia docet nos debere muniri oratione. Unde et propter trinam tentationem passionis potest intelligi Dominus ter orasse.</n>


text:
Tunc venit ad discipulos suos, et dicit illis: Dormite jam, et requiescite: ecce appropinquavit hora, et Filius hominis tradetur in manus peccatorum.


text:
Adhuc eo loquente, ecce Judas unus de duodecim venit, et cum eo turba multa cum gladiis et fustibus, missi a principibus sacerdotum, et senioribus populi.<n>[[Cum gladiis et fustibus. ]]  Factum congruit mutatæ menti. Jam enim venit cum fustibus qui quandiu cum pace fuit tranquillius se egit.</n>


text:
Qui autem tradidit eum, dedit illis signum, dicens: Quemcumque osculatus fuero, ipse est, tenete eum.<n>[[Dedit eis signum. ]]  Putabat signa quæ viderat non divinitus, sed magice facta: et quem in monte transformatum audierat, timebat ne tali modo nunc de manibus eorum laberetur: et ideo dabat signum. [[Quemcunque osculatus. ]]  Habebat adhuc aliquid de verecundia discipuli, cum non eum palam tradidit persecutionibus, sed per signum osculi.</n>


text:
Et confestim accedens ad Jesum, dixit: Ave Rabbi. Et osculatus est eum.<n>[[Et osculatus est. ]]  Suscepit Dominus osculum non quo simulare nos doceat, sed ne proditionem fugere videatur, unde: [[Cum his qui oderunt pacem, eram pacificus]]  Psal. 119..</n>


text:
Dixitque illi Jesus: Amice, ad quid venisti? Tunc accesserunt, et manus injecerunt in Jesum, et tenuerunt eum.


text:
Et ecce unus ex his qui erant cum Jesu, extendens manum, exemit gladium suum, et percutiens servum principis sacerdotum amputavit auriculam ejus.


text:
Tunc ait illi Jesus: Converte gladium tuum in locum suum: omnes enim, qui acceperint gladium, gladio peribunt.<n>[[Gladio peribunt. ]]  Gladio illo quo igneus vertitur ante paradisum, id est, divinæ vindictæ, et gladio spiritus, id est, verbi Dei.</n>


text:
An putas, quia non possum rogare patrem meum, et exhibebit mihi modo plusquam duodecim legiones angelorum?<n>[[An putas quia, ]]  etc. Quasi dicat non indigeo auxilio apostolorum duodecim qui possum habere duodecim legiones angelorum, in quibus sunt septuaginta duo millia quibus omnium gentium lingua exprimitur. Innuit autem non esse verendum, si contra Jesum omnes nationes insurgant, cum multo fortiores ipse habeat exercitus angelorum. Aliter: Hic numerus significat omne genus hominum cum Romano imperio contra Judæos certaturum. Hi sunt angeli Dei, qui post resurrectionem anno quadragesimo secundo, cum Tito et Vespasiano perdiderunt, homicidas illos, et civitatem illorum succenderunt.</n>


text:
In illa hora dixit Jesus turbis: Tamquam ad latronem existis cum gladiis et fustibus comprehendere me: quotidie apud vos sedebam docens in templo, et non me tenuistis.<n>[[Existis cum gladiis. ]]  Stultum est cum gladiis et fustibus quærere eum qui ultro se tradit, et in nocte per proditorem investigare quasi latitantem, qui quotidie in templo docebat. Sed in tenebris congregamini, quia potestas vestra in tenebris.</n>


text:
Hoc autem totum factum est, ut adimplerentur Scripturæ prophetarum. Tunc discipuli omnes, relicto eo, fugerunt.


text:
At illi tenentes Jesum, duxerunt ad Caipham principem sacerdotum, ubi scribæ et seniores convenerant.<n>[[Ad Caipham. ]]  Convenit nomen actioni. Caiphas, id est, investigator vel sagax ad implendam, scilicet doli sui nequitiam. Vel vomens ore, quia impudens ad proferendum mendacium et ad petendum homicidium.</n>


text:
Petrus autem sequebatur eum a longe, usque in atrium principis sacerdotum. Et ingressus intro, sedebat cum ministris, ut videret finem.<n>[[A longe. ]]  Merito a longe, qui in proximo fuerat negaturus, significat Ecclesiam imitaturam passionem Christi longe differenter, quia Ecclesia patitur pro se, sed Christus pro Ecclesia.</n>


text:
Principes autem sacerdotum, et omne concilium, quærebant falsum testimonium contra Jesum, ut eum morti traderent:


text:
Et surgens princeps sacerdotum, ait illi: Nihil respondes ad ea, quæ isti adversum te testificantur?


text:
Jesus autem tacebat. Et princeps sacerdotum ait illi: Adjuro te per Deum vivum, ut dicas nobis si tu es Christus Filius Dei.


text:
Dicit illi Jesus: Tu dixisti. Verumtamen dico vobis, amodo videbitis Filium hominis sedentem a dextris virtutis Dei, et venientem in nubibus cæli.<n>[[Tu dixisti. ]]  Marcus: [[Ego sum: ]]  quod idem est: Et est similis contra Pilatum et Caipham responsio, ut a propria sententia condemnentur. [[Filium hominis. ]]  Me in forma quam judicatis exaltatum et habentem nomen quod est super omne nomen.</n>


text:
Tunc princeps sacerdotum scidit vestimenta sua, dicens: Blasphemavit: quid adhuc egemus testibus? ecce nunc audistis blasphemiam:<n>[[Scidit vestimenta. ]]  Furor qui fecit de solio surgere, facit et vestem scindere. Magno mysterio: cum vestis Domini nec a militibus scindi potuit. Significat enim sacerdotium eorum pro sceleribus pontificatum esse penitus solvendum: sed soliditas Ecclesiæ (quæ vestis Dei dicitur) usque in finem sæculi indirupta manebit. Mos est Judæorum cum aliquid blasphemiæ audiunt, scindunt vestimenta. Quod Paulus et Barnabas fecerunt in Licaonia, cum dicti sunt Jupiter et Apollo.</n>


text:
Tunc exspuerunt in faciem ejus, et colaphis eum ceciderunt, alii autem palmas in faciem ejus dederunt,<n>[[Tunc exspuerunt. ]]  Sicut tunc consputus est salivis infidelium, ita nunc opprobriis exhonoratur falsorum fidelium, et colaphis, id est, blasphemiis eorumdem cæditur.</n>


text:
dicentes: Prophetiza nobis Christe, quis est qui te percussit?<n>[[Prophetiza. ]]  Dicunt contumeliam ei qui se prophetam haberi voluit a populis. Velaverunt enim faciem ejus secundum Marcum, non ut eorum scelera non videat, sed ut a seipsis gratiam cognitionis ejus abscondant. Sicut velum fuit super faciem Moysi, quod usque hodie manet.</n>


text:
Petrus vero sedebat foris in atrio: et accessit ad eum una ancilla, dicens: Et tu cum Jesu Galilæo eras.<n>[[Una ancilla. ]]  Cur prima ancilla prodit cum viri magis poterant cognoscere, nisi ut iste sexus ostendatur in necem Domini peccasse: et per passionem redemptus. Et ideo, mulier prima rerurrectionis mysterium accepit: et mandata custodivit, ut veterem prævaricationis aboleret errorem. Sicut per feminam hostis antiquus primum parentem seduxit, ita per mulierem ad magistrum negandum quem Christum Filium Dei confessus fuerat, principem Ecclesiæ compellit.</n>


text:
Exeunte autem illo januam, vidit eum alia ancilla, et ait his qui erant ibi: Et hic erat cum Jesu Nazareno.


text:
Et iterum negavit cum juramento: Quia non novi hominem.<n>[[Non novi hominem. ]]  Quam noxia pravorum colloquia, quæ cogunt Petrum negare Christum, vel hominem se nosse, quem confessus est inter discipulos Dei Filium.</n>


text:
Et post pusillum accesserunt qui stabant, et dixerunt Petro: Vere et tu ex illis es: nam et loquela tua manifestum te facit.<n>[[Qui stabant. ]]  Joannes et Lucas unum dicunt cognatum Malchi. Sed vel est plurale pro singulari. Vel unus erat qui eum viderat, et præcipue dicebat, quem secuti cæteri similiter arguebant.</n>


text:
Tunc cœpit detestari et jurare quia non novisset hominem. Et continuo gallus cantavit.<n>[[Et continuo gallus cantavit. ]]  Post tertiam negationem sequitur galli cantus. Sacramenta rerum per statum temporum designantur. Media nocte negat, in galli cantu pœnitet, post resurrectionem sub luce quem ter negaverat ter se amare professus est: quia quod in tenebris oblivionis erravit, speratæ jam lucis rememoratione correxit: et ejusdem veræ lucis præsentia plene quidquid mutaverat, erexit.</n>


text:
Et recordatus est Petrus verbi Jesu, quod dixerat: Priusquam gallus cantet, ter me negabis. Et egressus foras, flevit amare.<n>[[Recordatus est. ]]  In alio Evangelio dicitur, [[Respexit Dominus Petrum]]  Luc. 22., et intuitu provocavit ad lacrymas, quasi in mentem ei reducens quoties negaverat, et quod ei prædixerat, nec potuit in tenebris permanere, quem lux mundi respexit. [[Et egressus. ]]  Ab impiorum consilio seclusus culpam lavat, quod non intus. Ob hoc hæsitare permissus est ut in Ecclesiæ principe remedium pœnitentiæ conderetur, et nemo auderet de sua virtute confidere.</n><pb/>


text:
Mane autem facto, consilium inierunt omnes principes sacerdotum et seniores populi adversus Jesum, ut eum morti traderent.<n>[[Mane autem. ]]  Matthæus et Marcus contexerunt narrationem de his quæ cum Domino acta sunt usque ad mane, sed postea redeunt usque ad negationem Petri narrandam: qua terminata redeunt iterum ad mane, ut inde cætera contexerent.</n>


text:
Tunc videns Judas, qui eum tradidit, quod damnatus esset, pœnitentia ductus, retulit triginta argenteos principibus sacerdotum, et senioribus,


text:
dicens: Peccavi, tradens sanguinem justum. At illi dixerunt: Quid ad nos? tu videris.<n>[[Peccavi tradens, ]]  etc. Quasi in potestate sua esset mutare persecutorum sententiam: licet autem mutaverit voluntatem, tamen primæ voluntatis exitum non mutavit. [[Quid ad nos. ]]  Quid ad nos pertinet de hoc? [[tu videris, ]]  tu scias quid fecisti. Vel quid videris pertinere ad nos. Quid ad nos pertinet pretium acceptum: tu istud probaveras, tu inde fac quod vis. Qui ad mortem peccant, tantam habent ignorantiam et cæcitatem, ut nec turbentur in sceleribus suis, nec pœnitentiæ dolore crucientur.</n>


text:
Et projectis argenteis in templo, recessit: et abiens laqueo se suspendit.<n>[[Et projectis. ]]  Sicut pœnitentia ejus fuit infructuosa, sic et hæc oblatio in templo est exsecrabilis. [[Et abiens. ]]  HIER. Nihil profuit Judæ egisse pœnitentiam, per quam scelus corrigere non potuit. Sed quando frater sic peccat in fratrem, ut emendare valeat quod peccavit, potest ei dimitti. Sin autem permanent opera, frustra voce assumitur pœnitentia. Hoc est quod de eo dicitur: [[Et oratio ejus fiat in peccatum]]  Psal. 108.: ut non solum emendare nequiverit proditionis nefas, sed proprii homicidii scelus addiderit, unde scelestior.</n>


text:
Principes autem sacerdotum, acceptis argenteis, dixerunt: Non licet eos mittere in corbonam: quia pretium sanguinis est.<n>[[Non licet eos. ]]  Vere colentes culicem et camelum glutientes: si enim ideo non mittunt pecuniam in corbonam, id est, in gazophylacium, id est, inter dona Dei, quia pretium sanguinis est, cur ergo ipse sanguis effunditur? Et quid præmii eis, si inde ager emitur in sepulturam pauperum?</n>


text:
Tunc impletum est quod dictum est per Jeremiam prophetam, dicentem: Et acceperunt triginta argenteos pretium appretiati, quem appretiaverunt a filiis Israël:<n>[[Per Jeremiam. ]]  HIER. Hoc non in Jeremia, sed in Zacharia legitur: tamen aliis verbis. Legi nuper Jeremiæ apocryphum, in quo hæc verba scripta reperi. Sed tamen magis mihi videtur hoc sumptum de Zacharia more apostolorum, qui verborum ordine prætermisso, sensus tantum de Veteri Testamento proferunt. [[A filiis Isræl, ]]  etc. A quibus minus oportuerat, qui magnificare debuerant.</n>


text:
Jesus autem stetit ante præsidem, et interrogavit eum præses, dicens: Tu es rex Judæorum? Dicit illi Jesus: Tu dicis.<n>[[Tu es rex Judæorum. ]]  Secundum Lucam duo objecerant, scilicet quod prohibebat dari censum Cæsari, et quod diceret se regem. De regno ergo Pilatus, quia nescit, interrogat. De tributis: quia audierat eum respondisse: [[Reddite quæ sunt Cæsaris Cæsari]]  Zac. 2.: quasi apertum mendacium invidorum negligit. Unde Marcus: [[Et non erant convenientia testimonia eorum]]  Marc. 24.. In hoc quod Pilatus nihil aliud criminis interrogat, nisi an sit rex Judæorum: arguuntur impietatis Judæi, qui nec falso invenire potuerunt quod objicerent Salvatori.</n>


text:
habebat autem tunc vinctum insignem, qui dicebatur Barrabas.<n>[[Qui dicebatur Barabbas. ]]  Barabbas in Evangelio secundum Hebræos [[filius patris]]  vel [[magister eorum]]  interpretatur. Ipse est Antichristus, quem illi Christo præferunt, quibus dicitur: [[Vos ex patre diabolo estis]]  Joan. 8.. Pilatus qui [[os malleatoris]]  interpretatur, diabolum significat, qui est malleus universæ terræ, per quem Dominus vasa sua permittit probari: et ad ultimum conterit, quando in extrema damnatione confringet.</n>


text:
Congregatis ergo illis, dixit Pilatus: Quem vultis dimittam vobis: Barabbam, an Jesum, qui dicitur Christus?<n>[[Quem vultis. ]]  Populo volens satisfacere dat optionem quamvis non dubitet Christum eligendum sciens per invidiam traditum. [[Qui dicitur Christus. ]]  Idem quod Marcus ait: regem Judæorum, quorum rex Christus vocabatur.</n>


text:
Sedente autem illo pro tribunali, misit ad eum uxor ejus, dicens: Nihil tibi, et justo illi: multa enim passa sum hodie per visum propter eum.<n>[[Pro tribunali. ]]  Tribunal sedes judicum, ut solium regum, cathedra doctorum. [[Uxor ejus. ]]  Uxor viri gentilis hoc in visione intelligit, quod Judæi vigilantes intelligere noluerunt. [[Nihil tibi. ]]  Nunc demum diabolus intelligens per Christum se spolia amissurum, sicut primum per mulierem mortem intulit; ita modo per mulierem vult Christum de manibus Judæorum liberare, ne per mortem ejus mortis amittat imperium.</n>


text:
Principes autem sacerdotum et seniores persuaserunt populis ut peterent Barabbam, Jesum vero perderent.


text:
Respondens autem præses, ait illis: Quem vultis vobis de duobus dimitti? At illi dixerunt: Barabbam.<n>[[Barabbam, ]]  etc. Filium diaboli elegerunt pro Filio Dei, ut Salvatorem cum sua salute perderent, et proditorem liberarent, quæ sua petitio hodie etiam hæret eis, amissa gente et loco et libertate: quia datorem libertatis perdere voluerunt.</n>


text:
Dicit illis Pilatus: Quid igitur faciam de Jesu, qui dicitur Christus?<n>[[Quid igitur faciam de Jesu. ]]  Multas quærebat occasiones, ut eum cum benevolentia populi liberaret. Primo, latronem justo conferens. Deinde: [[Quid ergo faciam de Jesu, qui dicitur Christus? ]]  Et cum dicerent: [[crucifigatur, ]]  non statim acquievit, sed juxta suggestionem uxoris ait: [[Quid enim mali fecit? ]]  Quo dicto Pilatus absolvit Christum.</n>


text:
Dicunt omnes: Crucifigatur. Ait illis præses: Quid enim mali fecit? At illi magis clamabant dicentes: Crucifigatur.


text:
Videns autem Pilatus quia nihil proficeret, sed magis tumultus fieret: accepta aqua, lavit manus coram populo, dicens: Innocens ego sum a sanguine justi hujus: vos videritis.<n>[[Lavit manus. ]]  Gentilem populum ab impietate Judæorum alienum designans, qui clamaverunt: [[Crucifige, crucifige eum. ]]</n>


text:
Et respondens universus populus, dixit: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros.<n>[[Sanguis ejus. ]]  Perseverat usque hodie imprecatio, et sanguis Christi non aufertur ab eis.</n>


text:
Tunc dimisit illis Barabbam: Jesum autem flagellatum tradidit eis ut crucifigeretur.<n>[[Tunc dimisit illis Barabbam. ]]  Barabbas latro seditiosus et homicidiorum auctor, dimissus est populo Judæorum. ISID. Diabolus qui jam olim ob superbiam a patria lucis expulsus, et in tenebrarum carcerem fuerat missus. Et ideo Judæi pacem habere non possunt, quia seditionum principem eligere maluerunt. Vel Barabbas typum gerebat Antichristi. [[Jesum vero flagellatum. ]]  Ideo credendus est Pilatus Jesum flagellasse et militibus ad illudendum dedisse, ut satiati pœnis ejus et opprobriis, Judæi ejus mortem ultra non sitirent. [[Jesum vero. ]]  Serviens Romanis legibus, quæ crucifigendos prius jubent flagellari.</n>


text:
et exuentes eum, chlamydem coccineam circumdederunt ei,<n>[[Chlamydem coccineam. ]]  HIER. In chlamyde coccinea opera gentium cruenta sustentat. In corona spinea, maledictum solvit antiquum. In calamo, venenata occidit animalia. Vel calamum tenet in manu, ut sacrilegium scriberet Judæorum. In suis vestibus non illuditur, sed in his quæ propter peccata nostra portavit. Cum crucifigeretur suum recepit ornamentum statim: quia elementa turbantur, et Creatori testimonium dat creatura.</n>


text:
et plectentes coronam de spinis, posuerunt super caput ejus, et arundinem in dextera ejus. Et genu flexo ante eum, illudebant ei, dicentes: Ave rex Judæorum.


text:
Et postquam illuserunt ei, exuerunt eum chlamyde, et induerunt eum vestimentis ejus, et duxerunt eum ut crucifigerent.


text:
Exeuntes autem invenerunt hominem Cyrenæum, nomine Simonem: hunc angariaverunt ut tolleret crucem ejus.<n>[[Cyrenæum. ]]  Ecce non Hebræus, sed alienigena opprobrio Christi subditur, ut plenitudo sacramentorum transire a circumcisione ad præputium ostendatur.</n>


text:
Et venerunt in locum qui dicitur Golgotha, quod est Calvariæ locus.<n>[[Golgotha. ]]  Syrum est, et interpretatur [[Calvariæ, ]]  non ob calvitium Adæ quem mentiuntur ibi sepultum, sed ob decollationem damnatorum. Adam juxta Hebron in libro Jesu legitur sepultus.</n>


text:
Et dederunt ei vinum bibere cum felle mistum. Et cum gustasset, noluit bibere.<n>[[Cum felle mistum. ]]  Alius evangelista dicit [[mirrhatum, ]]  id est, amarissimum. Et potuit utraque esse commistio fellis et myrrhæ. [[Et cum gustasset noluit. ]]  Hoc Marcus tacet: [[noluit bibere. ]]  Hoc est quod Marcus ait: [[non accepit, ]]  scilicet ut biberet.</n>


text:
Postquam autem crucifixerunt eum, diviserunt vestimenta ejus, sortem mittentes: ut impleretur quod dictum est per prophetam dicentem: Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem.<n>[[Diviserunt. ]]  Hoc Joannes distinctius: vestimenta in quatuor partes ut Ecclesia in quatuor partibus mundi signetur. Tunica sortita significat omnium partium unitatem vinculo charitatis, quæ sorte, id est, gratia Dei provenit, non humano arbitrio.</n>


text:
Et imposuerunt super caput ejus causam ipsius scriptam: Hic est Jesus rex Judæorum.<n>[[Causam. ]]  Pro quam eum Judæi Pilato tradiderunt. Rex per crucem non perdidit, sed confirmavit imperium, velint nolint Judæi.</n>


text:
Tunc crucifixi sunt cum eo duo latrones: unus a dextris, et unus a sinistris.<n>[[Unus a dextris. ]]  Unus a dextris per quem mortificatio significatur carnis pro cœlesti gloria: unus a sinistris, per quem iterum significatur mortificatio carnis pro aliqua mundi causa.</n>


text:
Prætereuntes autem blasphemabant eum moventes capita sua,<n>[[Blasphemabant. ]]  Prædictum erat in libro Sapientiæ Cap. 2.: [[Morte turpissima condemnemus eum. Erit enim respectus in sermonibus illius. Si enim vere Filius Dei est, suscipiet illum et liberabit illum de manu contrariorum. ]]  Quia ergo crucifigebatur, et non liberabatur, credebant illum non esse Dei Filium: propterea pendenti in ligno insultant, et caput agitant:</n>


text:
et dicentes: Vah ! qui destruis templum Dei, et in triduo illud reædificas: salva temetipsum: si Filius Dei es, descende de cruce.<n>[[Si Filius Dei es. ]]  Si insultantibus cedens descenderet de cruce, virtutem patientiæ non demonstraret.</n>


text:
Alios salvos fecit, seipsum non potest salvum facere: si rex Israël est, descendat nunc de cruce, et credimus ei:<n>[[Et credemus ei. ]]  Fraudulenta promissio: majus facit surgens de sepulcro, et non creditis: si ergo de cruce descenderet, non crederetis. Sed hoc dæmones immiserunt; statim enim senserunt virtutem crucis, et suas vires fractas et hoc agunt ut de cruce descendat. Sed sciens hoc Dominus, permanet ut diabolum destruat.</n>


text:
Idipsum autem et latrones, qui crucifixi erant cum eo, improperabant ei.<n>[[Idipsum autem et latrones. ]]  Prius uterque blasphemavit, deinde visis signis unus credidit. Ita uterque populus Deum prius blasphemavit: sed alter signis territus pœnituit, et nunc Judæos arguit.</n>


text:
A sexta autem hora tenebræ factæ sunt super universam terram usque ad horam nonam.<n>[[A sexta autem hora. ]]  Nota, sole a centro mundi recessuro crucifigitur Dominus, quia propter peccata moritur, et Adam post meridiem cum peccasset vocem Domini audivit. Et ordo est rationis, ut quo tempore prævaricanti Adæ clausit, eo tempore pœnitenti latroni januam reseret paradisi. Quod Marcus ait hora tertia crucifixisse Dominum, ideo est, ut Judæos qui se excusant, magis crucifixisse ostendat linguis, quam milites quorum manibus factum est: qui hora tertia ut crucifigeretur inclamaverunt. Quando enim crucifixus est, hora erat quasi sexta, id est non adhuc plene sexta.</n>


text:
Et circa horam nonam clamavit Jesus voce magna, dicens: Eli, Eli, lamma sabacthani? hoc est: Deus meus, Deus meus, ut quid dereliquisti me?<n>[[Et circa horam nonam. ]]  Cum inclinata est dies ad vesperam et tepefactus est sol a fervore, passionem consummat, ostendens se mori propter peccata nostra quibus a divina luce et dilectione in hanc noctem cecidimus. Mane surrexit Dominus, docens resuscitatos in anima se esse producturum in lucem æternæ felicitatis. [[Eli, Eli, lamma. ]]  Quorum suscipit naturam, eorumdem plorat miseriam. In quo ostendit quantum ipsi flere debent qui peccant. Ne mireris verborum humilitatem et querimonias derelicti, cum formam servi sciens scandalum crucis videas.</n>


text:
Quidam autem illic stantes, et audientes, dicebant: Eliam vocat iste.<n>[[Quidam autem. ]]  Non omnes, forsitan Romani, Hebræi sermonis ignorantes proprietatem. Vel aliqui Judæi Christum minorem Elia reputantes, ut ejus auxilium deprecetur.</n>


text:
Et continuo currens unus ex eis, acceptam spongiam implevit aceto, et imposuit arundini, et dabat ei bibere.


text:
Ceteri vero dicebant: Sine, videamus an veniat Elias liberans eum.<n>[[Sine videamus. ]]  Quia vocem Domini male intelligebant, frustra Eliæ exspectabant adventum.</n>


text:
Et ecce velum templi scissum est in duas partes a summo usque deorsum: et terra mota est, et petræ scissæ sunt,<n>[[Et ecce velum templi. ]]  Ut arca testamenti et omnia sacramenta legis quæ tegebantur appareant, et ad gentes transeant. Josephus ait virtutes angelicas præsides quondam templi tunc pariter conclamasse: transeamus de his sedibus. Velum quod dicebatur exterius: quia nunc ex parte videmus; cum autem venerit quod perfectum est, tunc velum interius dirumpetur. [[Terra mota est. ]]  Omnia elementa suum Dominum crucifixum demonstrant. Terra movetur, Dominum suum pendentem ferre non sustinens. [[Petræ. ]]  Id est corda gentilium, vel vaticinia prophetarum, qui petræ dicuntur a petra Christo, ut quidquid in eis duro legis velamine clausum erat, scissum pateret gentibus.</n>


text:
et monumenta aperta sunt: et multa corpora sanctorum, qui dormierant, surrexerunt.<n>[[Et monumenta. ]]  Et tamen cum monumenta aperta sunt, non ante surrexerunt, quam Dominus resurgeret, ut esset primogenitus ex multis fratribus. [[Corpora sanctorum. ]]  Hi credendi sunt cum Domino ascendente similiter ascendisse cum corpore.</n>


text:
Et exeuntes de monumentis post resurrectionem ejus, venerunt in sanctam civitatem, et apparuerunt multis.<n>[[In sanctam civitatem. ]]  Jerusalem quæ sancta dicitur propter templum, et Sancta sanctorum, quod nulla alia.</n>


text:
Centurio autem, et qui cum eo erant, custodientes Jesum, viso terræmotu, et his quæ fiebant, timuerunt valde, dicentes: Vere Filius Dei erat iste.<n>[[Centurio autem. ]]  Hi in scandalo crucis confitentur Deum. Arius in Ecclesia prædicat creaturam, quem cæci Judæi nec tot miraculis credunt. In centurione fides Ecclesiæ designatur, quæ velo cœlestium mysteriorum per mortem Domini reserato, Jesum Filium Dei tacente Synagoga confirmat.</n>


text:
Erant autem ibi mulieres multæ a longe, quæ secutæ erant Jesum a Galilæa, ministrantes ei:<n>[[Mulieres multæ. ]]  Matthæus et Lucas dicunt Mariam Magdalenam a longe stetisse. Joannes vero juxta crucem, quia tanto intervallo aberat, ut juxta diceretur: quia præsto erat in conspectu ejus, et longe comparatione turbæ propioris. Possumus etiam dicere quod illæ quæ erant cum matre Domini postquam eam commendavit discipulo, abire cœperint jam, ut a densitate turbæ eruerent se et cætera quæ facta sunt longius intuerentur. [[Ministrantes ei. ]]  Consuetudinis Hebraicæ erat, ut mulieres de substantia sua præceptoribus suis ministrarent: quod Dominus accepit, ut exemplum daret apostolis.</n>


text:
inter quas erat Maria Magdalene, et Maria Jacobi, et Joseph mater, et mater filiorum Zebedæi.<n>[[Jacobi. ]]  Jacobus Alphæi minor dicitur ad differentiam Jacobi, qui inter primos apostolos vocatus est et electus a Domino.</n>


text:
Cum autem sero factum esset, venit quidam homo dives ab Arimathæa, nomine Joseph, qui et ipse discipulus erat Jesu:<n>[[Homo dives. ]]  Quia ad præsidem nisi dives accedere non poterat, non quod divitias commendet evangelista. Dictus est et decurio, quia fuit de ordine curiæ et officium curæ ministrabat, per hoc potuit habere facultatem, per hoc quod discipulus, hoc ministerio dignus fuit. [[Discipulus erat Jesu. Hic accessit ad Pilatum. ]]  Etsi occultus, vitans prius inimicitias Judæorum, in hoc extremo officio nihil curat de illis.</n>


text:
Et accepto corpore, Joseph involvit illud in sindone munda,<n>[[In syndone munda. ]]  Mystice. Sindone munda Jesum involvit, qui pura mente eum suscepit. Hinc etiam mos Ecclesiæ habet, ut sacrificium altaris non serico, non panno tincto, sed puro lineo celebretur.</n>


text:
et posuit illud in monumento suo novo, quod exciderat in petra. Et advolvit saxum magnum ad ostium monumenti, et abiit.<n>[[In monumento suo novo. ]]  Quia si in monumento, ubi alius positus esset, poneretur, alius fortasse resurrexisse fingeretur. In petra, ne si ex multis lapidibus ædificatum esset, suffossis tumuli fundamentis ablatus furto diceretur.</n>


text:
Erant autem ibi Maria Magdalene, et altera Maria, sedentes contra sepulchrum.<n>[[Erant autem ibi. ]]  Aliis notis Jesu ad sua redeuntibus, solæ mulieres quæ arctius amabant, obsequium funeris inspiciebant, exspectantes quod promiserat Jesus: et ideo primæ resurrectionem vident.</n>


text:
dicentes: Domine, recordati sumus, quia seductor ille dixit adhuc vivens: Post tres dies resurgam.<n>[[Post tres. ]]  A parte totum, sexti diei quo crucifixus est cum sua nocte pro uno die. Sabbatum integre. Tertius dies a parte prima, id est, nocte totius cum suo diurno, et sic est triduum.</n>


text:
Jube ergo custodiri sepulchrum usque in diem tertium: ne forte veniant discipuli ejus, et furentur eum, et dicant plebi: Surrexit a mortuis: et erit novissimus error pejor priore.


text:
Illi autem abeuntes, munierunt sepulchrum, signantes lapidem, cum custodibus.<n>[[Munierunt sepulcrum. ]]  Diligentia eorum nostræ profuit fidei. Nam quanto amplius servabatur, tanto magis virtus resurrectionis ostenditur.</n><pb/>


text:
Vespere autem sabbati, quæ lucescit in prima sabbati, venit Maria Magdalene, et altera Maria, videre sepulchrum.<n>[[Vespere, ]]  etc. HIER. Quod diversa tempora istarum mulierum, etc., usque ad adire non potuerunt, mane adeunt. [[Maria Magdalene, et altera Maria. ]]  Duæ unius nominis et devotionis mulieres, duas significant plebes pari devotione Christi passionem et resurrectionem amplectentes.</n>


text:
Et ecce terræmotus factus est magnus. Angelus enim Domini descendit de cælo: et accedens revolvit lapidem, et sedebat super eum:<n>[[Terræ motus. ]]  Sicut in passione et in resurrectione fit motus terræ: significat autem corda terrenorum per fidem passionis et resurrectionis ad pœnitentiam movenda. [[Revolvit lapidem. ]]  Clauso potuit exire sepulcro, qui clauso natus est virginis utero. Revolutio lapidis significat reserationem sacramentorum Christi, quæ velo litteræ tegebantur: quo ablato, resurrectio, mortis abolitio, vita æterna cœpit toto orbe prædicari.</n>


text:
erat autem aspectus ejus sicut fulgur: et vestimentum ejus sicut nix.<n>[[Sicut fulgur. ]]  In candore vestis significabat blandum justis, in terrore fulguris, significat terribilem futurum reprobis.</n>


text:
Respondens autem angelus dixit mulieribus: Nolite timere vos: scio enim, quod Jesum, qui crucifixus est, quæritis.<n>[[Nolite timere. ]]  Quæ vestros concives videtis. Illi timeant qui ad eorum societatem non pertinent.</n>


text:
Et cito euntes, dicite discipulis ejus quia surrexit: et ecce præcedit vos in Galilæam: ibi eum videbitis: ecce prædixi vobis.<n>[[Et cito euntes. ]]  Nec concessum est nobis hoc gaudium occulto cordis tenere, sed similiter amantibus pandere.</n>


text:
Et exierunt cito de monumento cum timore et gaudio magno, currentes nuntiare discipulis ejus.<n>[[Cum timore et gaudio. ]]  Duplex est affectus in eis, timoris et gaudii. Alter de magnitudine miraculi, alter ex desiderio resurgentis, et uterque gradum femineum concitabat.</n>


text:
Et ecce Jesus occurrit illis, dicens: Avete. Illæ autem accesserunt, et tenuerunt pedes ejus, et adoraverunt eum.<n>[[Et ecce Jesus, ]]  etc. Sic omnibus iter virtutum inchoantibus adjuvando occurrit Christus. [[Et tenuerunt. ]]  Superius dictum est clauso exisse monumento, ut immortale corpus intelligeres: hic tenentur pedes, ut veram carnem comprobes. Et quia tantam visionem tremebant, primum pellitur timor: [[Nolite timere, ]]  ut mente placida possint audire quæ dicuntur. Istæ tenent pedes quæ adorant resuscitatum: sed illa quæ nesciebat adhuc resurrexisse Filium Dei, audit merito: [[Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem meum]]  Joan 20..</n>


text:
Tunc ait illis Jesus: Nolite timere: ite, nuntiare fratribus meis ut eant in Galilæam; ibi me videbunt.<n>[[Nuntiate. ]]  Ut mulier mortifera serpentis verba narravit, ita modo verba vivificatoris, ut a qua tunc mors, modo ab ea vita. [[Fratribus meis. ]]  Ante etiam servos vocavit, modo fratres, ut post resurrectionem eamdem humanitatem resumpsisse, et illos idem sperare doceat.</n>


text:
Quæ cum abiissent, ecce quidam de custodibus venerunt in civitatem, et nuntiaverunt principibus sacerdotum omnia quæ facta fuerant.


text:
Et congregati cum senioribus consilio accepto, pecuniam copiosam dederunt militibus,<n>[[Pecuniam copiosam. ]]  HIER. Qui rebus Ecclesiæ abutuntur in aliis rebus quibus suam expleant voluntatem, similes sunt scribarum et Pharisæorum et sacerdotum redimentium mendacium et sanguinem Salvatoris.</n>


text:
dicentes: Dicite quia discipuli ejus nocte venerunt, et furati sunt eum, nobis dormientibus.<n>[[Furati sunt eum nobis dormientibus. ]]  AUG. Si dormierunt, quomodo viderunt? Si non viderunt, quomodo testes esse potuerunt? Avaritia quæ captivavit discipulum comitem Domini, decepit et milites custodes sepulcri: et sic Judæos seduxit, unde subdit: [[Et divulgatum est. ]]</n>


text:
At illi, accepta pecunia, fecerunt sicut erant edocti. Et divulgatum est verbum istud apud Judæos, usque in hodiernum diem.


text:
Undecim autem discipuli abierunt in Galilæam in montem ubi constituerat illis Jesus.<n>[[Abierunt. ]]  A Jerusalem in Galilæam. [[In montem: ]]  quia corpus de communi terra susceptum super omnia terrena erat elevatum. Et monet nos, ut si eum videre volumus, ad superna de infimis elevemur. Præcessit Christus primitiæ dormientium, sequuntur alii in suo ordine, et videntes eum adorant, id est, sine fine laudant.</n>


text:
Et videntes eum adoraverunt: quidam autem dubitaverunt.<n>[[Quidam autem dubitaverunt, ]]  ut Lucas ait: existimantes se spiritum videre, quem moriendo tradidit.</n>


text:
Et accedens Jesus locutus est eis, dicens: Data est mihi omnis potestas in cælo et in terra:<n>[[Et accedens. ]]  Et ideo pius magister et illos ad fidem confortat, et dubios ad fidem vocat intimans ad quantam pervenerit gloriam. [[Data est. ]]  Hoc non de coæterna Patris divinitate, sed de assumpta dicit humanitate, in qua minor angelis, in qua etiam gloria et honore coronatus est et omnibus superpositus.</n>


text:
euntes ergo docete omnes gentes: baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti:<n>[[Euntes. ]]  Qui jam in lucem venit, quod hactenus quibusdam de causis dubium hominibus fuerat. [[Docete. ]]  Congruus ordo. Primo enim docendus est auditor. Deinde fidei sacramentis imbuendus, tunc ad servanda mandata instruendus. Quia nisi prius anima fidem recipiat, non est dandus baptismus, nec valet mundari, si post non insistat bonis operibus.</n>


text:
docentes eos servare omnia quæcumque mandavi vobis: et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummationem sæculi.<n>[[Et ecce ego vobiscum sum. ]]  Quæ autem merces piæ conversationis, quodve pignus futuræ beatitudinis etiam in præsenti sit fidelibus, subdit: [[Ecce ego vobiscum sum, ]]  etc. Quod apostolis per successiones universali Ecclesiæ promittit. Nota quod usque in finem sæculi non sunt desituri qui divina mansione sunt digni. AUG. Prima sabbati diluculo, etc., usque ad dicente eis angelo: [[Sic veniet quemadmodum vidistis eum euntem in cœlum]]  Act. 1..</n>


text:
Initium Evangelii Jesu Christi, Filii Dei.<n>[[Initium Evangelii. ]]  ISID. Evangelium, [[bona annuntiatio, ]]  quod proprie ad regnum Dei et remissionem peccatorum pertinet. Unde: [[Pœnitemini et credite Evangelio: et appropinquavit regnum cœlorum. ]]  HIER. Quatuor Evangelia unum sunt, et unum quatuor. Itaque et Marci liber dicitur Evangelium, et similiter aliorum: quia unum omnia, et omnia unum. [[Jesu Christi. ]]  HIER. Jesus Hebraice, Soter Græce, Salvator Latine, Christus Græce, Messias Hebraice, unctus Latine, id est, rex sacerdos: dicitur de genere David regis, et Levitico. [[Filii Dei. ]]  BEDA. Matthæus dicit: [[filii David filii Abraham]]  Matth. 1.. Marcus dicit: [[filii Dei, ]]  ut paulatim a minoribus ad majora, etc., usque ad Joannes ab æternitate Verbi Dei inchoat, in resurrectione Domini consummat.</n>


text:
Sicut scriptum est in Isaia propheta: [Ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam, qui præparabit viam tuam ante te.<n>[[Sicut scriptum est. ]]  Marcus prophetarum testimonia præmittit quibus hæc vetera et non nova, sed a prophetis præscita et prædicta asserit, in quo et Judæos qui legem et prophetas susceperant ad Evangelium invitat: et gentiles qui Evangelium tenebant ad venerationem legis et prophetarum provocat, ne quis juxta hæreticos alterum sine altero suscipiat. [[Ecce mitto. ]]  BEDA. Angelus dicitur Joannes non societate naturæ, ut mentitur Origenes, sed officii dignitate: sicut et sacerdotes, de quibus dicitur: [[Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem exquirunt ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est]]  Mal. 2.. ID. Nota quod hoc testimonium: [[Ecce ego mitto angelum, ]]  etc., Malachiæ est, utrumque tamen dicit Isaiæ esse, quia, etc., usque ad omnes prophetæ uno spiritu locuti sunt quasi uno ore.</n>


text:
Vox clamantis in deserto: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus.]<n>[[Clamantis. ]]  ISID. Ad Judæos surdos propter peccata longe positos, indignationis clamore dignos. [[In deserto. ]]  In deserto fit vox et clamor: quia deserta domus Judæa vacans scopata sine spiritu Dei, propheta, rege, sacerdote. Unde Jesus et Joannes quærunt quod in deserto amissum est. Ubi vicit diabolus, ibi vincitur: ubi cecidit homo, ibi resurgit. [[Parate. ]]  ISID. Pœnitentiam agite et prædicate. Unde Parasceve ante sabbatum, etc., usque ad ut possideamus quieti terram desiderabilem. [[Viam Domini. ]]  HIER. Via Domini qua ad homines ingreditur, pœnitentia est, per quam ad nos Deus descendit, et nos ad illum ascendimus. Unde angeli ascendentes descendentesque memorantur super Filium hominis. [[Rectas facite semitas. ]]  ISID. Præcipit, ut regia via euntes, proximos diligamus ut nos, et nos, etc., usque ad ut non separetur os ab opere, nec opus ab ore. Semitæ post viam, quia mandata moralia post pœnitentiam secundum Marcum vel Matthæum explanantur. Paratur via per fidem et baptismum et pœnitentiam. Rectæ semitæ per austera indicia vestis, zonæ, cibi, potus, vocis humillimæ.</n>


text:
Fuit Joannes in deserto baptizans, et prædicans baptismum pœnitentiæ in remissionem peccatorum.<n>[[Joannes. ]]  ISID. Gratia Dei. A gratia Dei incipit, unde sequitur: [[Baptizans, ]]  etc. Per baptismum peccata dimittuntur; unde: Quod [[gratis accepistis, gratis date]]  Matth. 10.. Et Apostolus: [[Gratia salvati estis]]  Ephes. 2.. [[Baptizans. ]]  HIER. Baptismum pœnitentiæ dedit, baptismum in remissionem peccatorum prædicavit, tamen non dedit. Sicut prædicatione, etc., usque ad nunc per amicum sponsi inducitur sponsa, ut Rebecca Isaac, per puerum pallio albo velata.</n>


text:
Et egrediebatur ad eum omnis Judææ regio, et Jerosolymitæ universi, et baptizabantur ab illo in Jordanis flumine, confitentes peccata sua.<n>[[In Jordane]]  ID. Jordanis aliena descensio, ubi peccata absolvuntur. Arca enim, etc., usque ad corpus Christi, non mundatis non proficit, sed in deterius mutat. [[Confitentes, ]]  etc. ID. [[Confessio et pulchritudo in conspectu ejus]]  Psal. 115., id est sponsi. Unde desilit sponsa de camelo, cum se humiliat Ecclesia Christo, qui figuratur per Isaac, in cujus nativitate risum fecit Deus Saræ. Sicut ad Mariam dicitur, quæ est princeps cum Deo: [[Benedicta tu in mulieribus]]  Luc. 1.. BEDA. Confitentes peccata sua baptizantur. Debent enim melioris vitæ novitatem promittere, qui baptismum, etc., usque ad et sic mundatos Christianam religionem promittentes in Ecclesiæ membra commuta.</n>


text:
Et erat Joannes vestitus pilis cameli, et zona pellicea circa lumbos ejus, et locustas et mel silvestre edebat.<n>[[Et erat Joannes, ]]  etc. HIER. Vestis prophetæ et cibus et potus, totam austeram vitam prædicantium significant, et gentes, etc., usque ad quia omnia a gratia Evangelii, in qua non est distinctio Judæi et Græci. BEDA. [[Vestitus pilis cameli. ]]  Quia peccata non fovit, sed aspere increpavit, dicens: [[Genimina viperarum, ]]  etc. Zona pellicea, etc., usque ad in melle enim dulcedo, in locusta alacer volatus, sed cito deciduus.</n>


text:
Et prædicabat dicens: Venit fortior post me, cujus non sum dignus procumbens solvere corrigiam calceamentorum ejus.<n>[[Fortior me. ]]  HIER. Quis fortior est gratia qua abluuntur peccata? Ille qui, etc., usque ad et usque ad centum quadraginta quatuor millia pervenit. [[Solvere corrigiam. ]]  BEDA. Modus fuit apud veteres, ut si quis eam quæ sibi competeret, accipere uxorem nollet, ille, etc., usque ad Redemptoris vestigia nudare non valeo, quia sponsi nomen mihi non usurpo. HIER. Corrigia calcamentorum, id est mysterium Incarnationis Dei. Calx enim, etc., usque ad sponsa in patriarchis, amica in prophetis, proxima in Maria et Joseph, dilecta in Joanne Baptista, columba in Christo et apostolis.</n>


text:
Ego baptizavi vos aqua, ille vero baptizabit vos Spiritu Sancto.<n>[[Ego baptizavi vos aqua. ]]  BEDA. Nondum Joannes dicit Deum aut Dei Filium esse aperte, quia rudes erant auditores: sed paulatim per humanitatem glorificatam ad fidem divinitatis ducit, dicens: [[Ille vero baptizabit vos Spiritu sancto. ]]  Sed postea cum capaciores jam videret, Dei Filium jam aperte prædicat dicens: [[Testimonium perhibuit, quia hic est Dei Filius]]  Joan. 3.. ISID. [[Ego baptizo vos aqua, ille, ]]  etc. Dei fluvius semper plenus, semper æqualis, de quo: [[Fluminis impetus lætificat civitatem Dei]]  Psal. 45.. Multum distat, etc., usque ad unctio Christi de amaritudine passionis pervenit ad gloriam resurrectionis; unde Apostolus: [[Hoc sentite in vobis, quod et in Christo Jesu, ]]  etc., usque: [[Propter quod et Deus illum exaltavit]]  Phil. 2..</n>


text:
Et factum est: in diebus illis venit Jesus a Nazareth Galilææ: et baptizatus est a Joanne in Jordane.<n>[[Et baptizatus est in Jordane. ]]  Tribus causis: Ut justitiam et humilitatem impleret; ut baptismum Joannis comprobaret; ut Jordanis aquas sanctificans per descensionem columbæ Spiritum sanctum in baptismo adesse monstraret. HIER. Marcus: Sicut cervus desiderans ad fontes aquarum saltus dat, culmina pratorum carpit, palmas in vertice portat, velut apis melliflua flores agri (cui odor veri Isaac similatur) summatim gustat. Unde a Nazareth Galilææ venientem Jesum ad baptismum, etc., [[usque ad: Vincenti dabo edere de ligno vitæ, quod est in paradiso Dei mei]]  Apoc. 2..</n>


text:
Et statim ascendens de aqua, vidit cælos apertos, et Spiritum tamquam columbam descendentem, et manentem in ipso.<n>[[Vidit apertos cœlos, ]]  etc. BEDA. Mysterium Trinitatis in baptismo demonstratur: Filius baptizatur, Spiritus est in columba, Pater in voce sonat. Aperiuntur cœli, etc., usque ad apud nos manebit et in nobis erit juxta mensuram fidei Spiritus. De Christo autem dicitur: [[Plenum gratiæ et veritatis]]  Joan. 1.. [[Manentem in ipso. ]]  Manet in eo Spiritus, non ex quo baptizatus, sed ex quo conceptus. Quod autem in baptismo descendit, significat nobis gratiam spiritualem in baptismo dari, quibus in remissionem peccatorum ex aqua et Spiritu regeneratis solet amplior Spiritus gratia per impositionem manus episcopi cœlitus dari.</n>


text:
Et vox facta est de cælis: Tu es Filius meus dilectus, in te complacui.<n>[[Tu es Filius meus dilectus. ]]  BEDA. Non quod nesciebat docetur, sed nobis quod credere debeamus ostenditur, ipsum scilicet, etc., usque ad bene autem in specie columbæ descendit Spiritus, quæ simplex animal et sine felle: quia simplices quærit, nec habitat in mentibus impuris.</n>


text:
Et statim Spiritus expulit eum in desertum.<n>[[Spiritus. ]]  ID. Ne dubium quis spiritus, Lucas consulte præmittit: [[Jesus plenus Spiritu sancto regressus est a Jordane; ]]  deinde intulit: [[et agebatur a Spiritu in desertum, ne putetur immundus]]  spiritus quidquam contra eum potuisse.</n>


text:
Et erat in deserto quadraginta diebus, et quadraginta noctibus: et tentabatur a Satana: eratque cum bestiis, et angeli ministrabant illi.<n>[[Quadraginta diebus. ]]  ID. Totum tempus significat, quo membra ejus diabolus tentat. Quadripartitus enim mundus per observantiam decem præceptorum contra diabolum certando Domino famulatur. Quater vero decem quadraginta faciunt. Ubique et semper adest adversarius, qui iter nostrum impedire non cessat. [[Eratque cum bestiis. ]]  Nos quoque si in eremo sanctæ conversationis bestiales hominum mores impolluta mente toleramus, mysterium angelorum meremur, a quibus corpore absoluti in cœlum transferamur</n>


text:
Postquam autem traditus est Joannes, venit Jesus in Galilæam, prædicans Evangelium regni Dei,<n>[[Postquam autem. ]]  ISID. Accepimus gratiam pro gratia, carnalia decollantur, spiritualia vivificantur. Cessante umbra, adest veritas. Joannes in carcere, lex in Judæa, Jesus in Galilæa, salus in gentibus. [[Prædicans, ]]  etc. HIER. [[Beati pauperes spiritu, quoniam ipsi possidebunt]]  Matth. 5., etc. Regno terreno succedit paupertas, paupertati Christianorum regnum sempiternum; unde: [[Regnum meum non est de hoc mundo]]  Joan. 18.: omnis enim honor terrenus, spuma, fumus, somnus.</n>


text:
et dicens: Quoniam impletum est tempus, et appropinquavit regnum Dei: pœnitemini, et credite Evangelio.<n>[[Pœnitemini. ]]  HIER. Amaritudinem radicis dulcedo pomi compensat: pericula maris spes portus delectat, dolorem medicinæ spes salutis mitigat. Qui desiderat nucleum, nucem frangat: pœnitentiam agat, qui vult æterno adhærere bono. Præconia Christi narrare possunt, qui ad palmam indulgentiæ pervenire meruerunt. Unde post pœnitentiam prædicatores eliguntur.</n>


text:
Et præteriens secus mare Galilææ, vidit Simonem, et Andream fratrem ejus, mittentes retia in mare (erant enim piscatores),<n>[[Vidit Simonem. ]]  HIER. Simon, [[obediens; ]]  Andræas, [[virilis; ]]  Jacobus, [[supplantator; ]]  Joannes, [[gratia. ]]  His nominibus, etc., usque ad per prudentiam obedimus, per justitiam viriliter agimus, per temperantiam serpentes calcamus, per fortitudinem Dei gratiam meremur. ID. Quem non inebriat eloquentia sæcularis? Difficile homines potentes, et nobiles, et divites, et multo his difficilius eloquentes credunt Deo. Obcæcatur mens eorum divitiis et opibus atque luxuria, et circumdati vitiis non possunt videre virtutes, simplicitatemque Scripturæ sanctæ, non ex majestate sensuum, sed ex verborum judicant utilitate. ID. Vocantur quatuor piscatores, Simon, Andræas, Jacobus et Joannes: relictis omnibus sequuntur. Hac quadriga vehimur ad æthera, etc., usque ad pellibus Salomonis tegimur, quibus sponsa se gloriatur formosam. BEDA. Quæritur quomodo primum Petrum et Andream et post pusillum Jacobum et Joannem vocaverit, sicut narrat, etc., usque ad tunc enim non subductis ad terram navibus tanquam cura redeundi, sed tanquam vocantem et jubentem secuti sunt. [[Et ingrediuntur. ]]  HIER. Marcus dicta Evangelii in semetipso disponens, ordinem historiæ non secutus, mysteriorum ordinem servat, unde in sabbatis primam virtutem narrat dicens: [[Et ingrediuntur, ]]  etc. [[Capharnaum. ]]  ID. Capharnaum villa consolationis, sabbatum requies. Homo in spiritu immundo, genus humanum, in quo immunditia, etc., usque ad Pharao dimissus ab Isræl, persequimur eum, diabolus contemptus surgit in scandala. BEDA. Quod sabbato maxime curat et docet, ostendit se non sub lege esse, sed supra: et docet nos verum sabbatum, ut saluti scilicet animarum studentes, ab omni opere servili, id est, ab omnibus illicitis abstineamus.</n>


text:
Et progressus inde pusillum, vidit Jacobum Zebedæi, et Joannem fratrem ejus, et ipsos componentes retia in navi:


text:
Et stupebant super doctrina ejus: erat enim docens eos quasi potestatem habens, et non sicut scribæ.<n>[[Erat enim, ]]  etc. BEDA. Scribæ dicebant quæ scripta erant in Moyse et prophetis; Jesus, ut Deus et Dominus, ipsius Moysi libere quæ deerant legi addebat vel commutabat; unde in Matthæo: [[Audistis quia dictum est antiquis, ]]  etc. [[Ego autem dico vobis. ]]</n>


text:
dicens: Quid nobis et tibi, Jesu Nazarene? venisti perdere nos? scio qui sis, Sanctus Dei.<n>[[Quid nobis, ]]  etc. ID. Non est hic voluntatis confessio, sed necessitatis extorsio: sicut servus fugitivus visum dominum timet, et de verberibus deprecatur. Dæmones enim in terris Dominum cernentes, se continuo judicandos credebant esse.</n>


text:
Et comminatus est ei Jesus, dicens: Obmutesce, et exi de homine.<n>[[Obmutesce. ]]  ID. Congruo ordine lingua serpentina quæ prima virus sparsit, ne ultra spargat primo obcluditur, deinde, etc., usque ad ut sit idem ordo restaurationis in Domino, qui perditionis in protoplasto.</n>


text:
Et discerpens eum spiritus immundus, et exclamans voce magna, exiit ab eo.<n>[[Discerpens. ]]  ID. Vel convexans, sicut quidam codices habent. Lucas autem dicit quia nihil ei nocuit. Sed quod Marcus ait, [[discerpens, ]]  idem est quod Lucas: [[cum projecisset eum in medium. ]]  Quod vero addidit, [[nihilque nocuit: ]]  intelligendum est quia illa jactatio non eum debilitavit: sicut exeunt dæmones amputatis vel avulsis aliquibus membris. ID. Virum a dæmonio liberatum, animum ab immunda cogitatione purgatum intelligimus. Femmam vero a febribus consequenter curatam, carnem a concupiscentiæ fervore per continentiæ præcepta frenatam.</n>


text:
Et mirati sunt omnes, ita ut conquirerent inter se dicentes: Quidnam est hoc? quænam doctrina hæc nova? quia in potestate etiam spiritibus immundis imperat, et obediunt ei.<n>[[Quidnam est? ]]  Per ea quæ vident ad inquisitionem eorum quæ audierant excitantur. Ad hoc enim et ipse Dominus signa facit, et discipulis facere dedit, ut per hoc Evangelio certius credatur, dum qui cœlestia promittunt terrenis, cœlestia et divina opera operentur in terris.</n>


text:
Decumbebat autem socrus Simonis febricitans: et statim dicunt ei de illa.<n>[[Et statim dicunt ei, ]]  etc. Lucas dicit quia rogaverunt pro illa. Modo enim Salvator rogatus, modo ultro curat, ut contra vitiorum quoque passiones, et se precibus fidelium semper adesse, et quæ non intelliguntur, vel intelligenda dare, vel non intellecta, dimittere pie petentibus ostendat. Unde: [[Delicta quis intelligit? ab occultis meis munda me]]  Psal. 18..</n>


text:
Et accedens elevavit eam, apprehensa manu ejus: et continuo dimisit eam febris, et ministrabat eis.<n>[[Apprehensa. ]]  Socrus Petri febricitans apprehensa manu levatur. Febris intemperantia est, de qua nos filii Synagogæ per manum disciplinæ et levationem desiderii sanamur, et hujus qui sanat nos ad vesperam declinantis a nobis ministramus voluntati. [[Ministrabat eis. ]]  BEDA. Tropologice: Id est, membra quæ servierant immunditiæ, serviant justitiæ.</n>


text:
Vespere autem facto cum occidisset sol, afferebant ad eum omnes male habentes, et dæmonia habentes:<n>[[Vespere autem. ]]  ID. Occasus solis mors Christi. [[Afferebant ad eum omnes male habentes. ]]  Plures enim per apostolos post mortem suam sanavit, quam cum in carne vivens Judæis prædicavit.</n>


text:
et erat omnis civitas congregata ad januam.<n>[[Ad januam. ]]  HIER. Janua regni moraliter pœnitentia est cum fide, quæ operatur salutem variis languoribus. Varia enim sunt vitia, quibus languescit civitas mundi.</n>


text:
Et curavit multos, qui vexabantur variis languoribus, et dæmonia multa ejiciebat, et non sinebat ea loqui, quoniam sciebant eum.<n>[[Quoniam sciebant eum. ]]  BEDA. Lucas dicit apertius: [[Exibant dæmonia a multis, ]]  etc., [[quia sciebant eum esse Christum. ]]  Dæmonia ergo Christum esse sciunt et Filium Dei, etc., usque ad unde Paulus: [[Nemo principum hujus sæculi cognovit. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriæ crucifixissent]]  I Cor. 2..</n>


text:
Et diluculo valde surgens, egressus abiit in desertum locum, ibique orabat.<n>[[Et diluculo. ]]  ID. Sicut per occasum solis mors, sic per diluculum resurrectio Christi cujus manifesta luce abiit in desertum gentium et in fidelibus orabat, quia eorum corda ad orationem excitabat.</n>


text:
Et ait illis: Eamus in proximos vicos, et civitates, ut et ibi prædicem: ad hoc enim veni.<n>[[Ad hoc enim veni. ]]  VICT. ANT. Commode hoc subdit evangelista. Neque enim solo illius divinitatis auctoritas per hoc adumbratur, verum etiam spontaneæ evacuationis humilitas. Lucas autem, quo verbi œconomiam exprimat, [[ad hoc enim missus sum, ]]  scribit. Quare is Patris de Verbi incarnatione beneplacitum apostolatus nomine designat.</n>


text:
Et erat prædicans in synagogis eorum, et in omni Galilæa, et dæmonia ejiciens.<n>[[Et erat prædicans in synagogis. ]]  BEDA. In hac prædicatione intelligitur etiam sermo ille habitus in monte quem refert Matthæus; nam, etc., [[usque ad: Et ecce leprosus veniens adorabat eum, dicens: Domine, si vis, potes me mundare]]  Matth. 8..</n>


text:
Et venit ad eum leprosus deprecans eum: et genu flexo dixit ei: Si vis, potes me mundare.<n>[[Et genu flexo, ]]  etc. BEDA. Humilis pudibundus. Debet enim quisque de maculis vitæ suæ erubescere, sed confessionem verecundia non reprimat: ostendat vulnus, remedium poscat. HIER. Leprosus genuflexo Domini voluntatem deprecans mundatur qui non vult mortem peccatoris, sed, etc., [[usque ad: Date eleemosynam: et ecce omnia munda sunt. ]]  Luc. 11.. BEDA. Leprosus genus humanum significat, qui, secundum Lucam, lepra plenus fuisse perhibetur. [[Omnes enim, ]]  etc., usque ad et vero sacerdoti offerre [[corpora sua hostiam viventem, sanctam, Deo placentem]]  Rom. 12.. [[Si vis potes. ]]  ID. In voluntate tribuit potestatem, nec dubitat ut incredulus de voluntate Domini, sed colluvionis suæ conscius non præsumit. ID. Qui exclusus a lege Domini se potestate curari postulat, supra legem judicat gratiam esse. Ut enim in Domino potestatis auctoritas, sic in illo fidei constantia.</n>


text:
Jesus autem misertus ejus, extendit manum suam: et tangens eum, ait illi: Volo: mundare.<n>[[Extendit manum. ]]  ID. Leprosum tangi lex prohibet, sed quia Dominus legis est, non obsequitur legi, sed legem facit. Non ideo tangit, quia sine tactu curare non poterat, sed sic probat, quia legi subjectus non erat. [[Volo, mundare. ]]  ID. Illud mirabile, quo rogatur eo sanat genere. [[Volo, mundare: et cum dixisset, statim discessit ab eo lepra. ]]  Nihil medium inter opus et præceptum. [[Dixit et facta sunt]]  Psal. 32.. Vides quia voluntas potestas est. Itaque, etc., [[usque ad: Volo]]  enim dicit propter Potinum, imperat propter Arium, tangit propter Manichæum.</n>


text:
et dicit ei: Vide nemini dixeris: sed vade, ostende te principi sacerdotum, et offer pro emundatione tua, quæ præcepit Moyses in testimonium illis.<n>[[Vide, ]]  etc. ID. Non quia voluit quod non potuit, quia [[omnia quæcunque voluit fecit]]  Psal. 113.. Sed docet nostra beneficia reprimi, non tantum a mercede pecuniæ, sed etiam gratiæ. [[Ostende te, ]]  etc. ID. Ut intelligat non legis ordine, sed gratia quæ super legem est esse curatum. Offerre jubet, ut ostendat quia non legem solvit, sed implet, dum secundum legem gradiens supra legem sanat, quos remedia legis non sanabant. Nec sacrificium significans cessare debebat, cum nondum significatum confirmatum erat constitutione apostolorum et fide credentium.</n>


text:
At ille egressus cœpit prædicare, et diffamare sermonem, ita ut jam non posset manifeste introire in civitatem, sed foris in desertis locis esset, et conveniebant ad eum undique.<n>[[At ille egressus. ]]  ID. Unius salvatio multos ad Dominum cogit. Non potest tacere beneficium, etiam jussus ab eo qui dedit. Præcepit Dominus abscondi. Vult enim, ut in bonis quæ agimus latere velimus, quod est humilitatis; et inviti prodamur ut aliis prosimus, quod magnæ est sublimitatis, cum etiamsi ipsi velimus, opera non possunt taceri. [[Ita ut jam, ]]  etc. HIER. Non omnibus manifestatus est Jesus, qui latis atque plataneis serviunt laudibus et propriis voluptatibus, sed his, etc., usque ad quos nihil potest separare a charitate Dei.</n><pb/>


text:
et auditum est quod in domo esset, et convenerunt multi, ita ut non caperet neque ad januam, et loquebatur eis verbum.<n>[[Ita ut non caperet, ]]  etc. BEDA. Prædicante Domino, in domo non capiuntur, neque ad januam: quia prædicante in Judæa Christo gentiles ad audiendum nondum intrare voluerunt, ad quos tamen (etsi foris positos) doctrinæ suæ verba direxit per prædicatores suos.</n>


text:
Et venerunt ad eum ferentes paralyticum, qui a quatuor portabatur.<n>[[Paralyticum. ]]  HIER. Paralysis typus est torporis, quo piger jacet in mollitie carnis, habens desiderium salutis: sed turbis, etc., usque ad ut per aliam viam cum Magis in suam regionem redeat. [[A quatuor portabatur. ]]  BEDA. Quia quatuor virtutibus ad Dominum fiducia mentis erigitur. De quibus dicitur in libro Sapientiæ: [[Sobrietatem et sapientiam docet, et scientiam et virtutem]]  Sap. 8., quas alii prudentiam, fortitudinem, temperantiam et justitiam nuncupant.</n>


text:
Et cum non possent offerre eum illi præ turba, nudaverunt tectum ubi erat: et patefacientes submiserunt grabatum in quo paralyticus jacebat.<n>[[Nudaverunt tectum ubi erat. ]]  Tectum domus in qua Christus docet, sublimitas est Scripturæ, [[in qua corrigit adolescentior viam suam, in custodiendo sermones tuos]]  Psal. 118.. BEDA. Domus Jesu secundum alium evangelistam tegulis tecta dicitur, quia vilitate litteræ sensus spiritualis tegitur. Cum grabato ante Jesum deponitur, quia cognoscere Jesum debet etiam in carne hac constitutus.</n>


text:
Cum autem vidisset Jesus fidem illorum, ait paralytico: Fili, dimittuntur tibi peccata tua.<n>[[Cum autem vidisset. ]]  ID. Multum valet apud Deum fides propria, ubi tantum valuit aliena: ut homo interius et exterius sanatus repente exsurgeret, aliorumque meritis sua ei relaxarentur errata. [[Fili. ]]  Mira humilitas, despectum ab omnibus, dissolutum totis artubus, filium vocat. Aut certe ideo, quia dimittuntur ei peccata.</n>


text:
Erant autem illic quidam de scribis sedentes, et cogitantes in cordibus suis:<n>[[Dimittuntur tibi peccata. ]]  Ostendit propter peccata fuisse morbo percussum, et ideo non posse sanari nisi prius his dimissis. Sicut paralytico ad piscinam: [[Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ]][[ne deterius tibi contingat]]  Joan. 5.. BEDA. Quinque de causis afficiuntur homines molestiis carnis. Aut propter merita augenda, ut Job et martyres. Aut propter humilitatem, etc., usque ad Lazarus, cujus infirmitas non fuit ad mortem, sed pro gloria Dei, aut ad initium æternæ damnationis, ut Herodes.</n>


text:
Quid hic sic loquitur? blasphemat. Quis potest dimittere peccata, nisi solus Deus?<n>[[Quis potest dimittere. ]]  ID. Verum dicunt: Solus Deus hoc potest, solus etiam per eos dimittit quibus potestatem dimittendi peccata tribuit, ideo vere Deus. Verum testantur, sed personam Christi negando falluntur. Errant igitur, quia ut Deum esse, et peccata dimittere credunt, Christum tamen esse eum non credunt. Sed dementius Ariani, qui et Christum esse et peccata dimittere negare non audent: Deum esse negare non timent.</n>


text:
Quo statim cognito Jesus spiritu suo, quia sic cogitarent intra se, dicit illis: Quid ista cogitatis in cordibus vestris?


text:
Quid est facilius dicere paralytico: Dimittuntur tibi peccata: an dicere: Surge, tolle grabatum tuum, et ambula?<n>[[Quid est. ]]  ID. Quasi dicat: Qua potentia cordis occulta intueor, eadem peccata dimitto. Quasi dicat: Ex vobis intelligite quid consequatur paralyticus.</n>


text:
Ut autem sciatis quia Filius hominis habet potestatem in terra dimittendi peccata (ait paralytico),<n>[[Filius hominis. ]]  ID. Solus Deus dimittit peccata, et Filius hominis habet potestatem dimittendi peccata: ergo idem Deus et Filius hominis est. Ita homo Christus per divinitatem dimittit peccata, per humanitatem pro peccatoribus potest mori.</n>


text:
tibi dico: Surge, tolle grabatum tuum, et vade in domum tuam.<n>[[Vade in domum tuam. ]]  ID. Qui languerat, grabatum domum reportat, cum anima peccatorum remissione curata, se ad diuturnam sui custodiam cum ipso corpore refert: ne quid iterum unde feriatur admittat.</n>


text:
Et statim surrexit ille: et, sublato grabato, abiit coram omnibus, ita ut mirarentur omnes, et honorificent Deum, dicentes: Quia numquam sic vidimus.


text:
Et egressus est rursus ad mare, omnisque turba veniebat ad eum, et docebat eos.<n>[[Et egressus, ]]  etc. ID. Post curationem paralytici in Capharnaum ad mare egreditur, quia non solum cives, sed et maris habitatores instruit, et fluctivagos mundi motus fidei firmitate, etc., usque ad et ab undis cupiditatum separatos ad solitudinem, quiete conversationis quæ est in spe cœlestium, pertrahit.</n>


text:
Et cum præteriret, vidit Levi Alphæi sedentem ad telonium, et ait illi: Sequere me. Et surgens secutus est eum.<n>[[Levi. ]]  HIER. Levi additus, quia a telonio negotiorum sæcularium sequitur solum verbum quod dicit: quia [[qui non renuntiat omnibus quæ possidet, non potest meus esse discipulus]]  Luc. 14.. BEDA. Marcus et Lucas verecundiæ causa et honore evangelistæ nomen vulgatum non ponunt. Ipse (secundum hoc quod scriptum est: [[Justus in primis ]][[accusator est sui]]  Prov. 18.; Matthæum se et publicanum nominat: ut ostendat nullum conversum debere de salute diffidere cum apostolus et evangelista de publicano sit factus repente. [[Secutus est eum. ]]  ID. Lucas plenius: [[Et relictis omnibus secutus est eum]]  Luc. 5.. Sequitur, qui ut pauperem Christum non tam corporis gressu quam mentis affectu possit sequi, omnia relinquit, etc., usque ad merito ergo qui obediendo humana contempsit negotia, divinorum dispensator factus est talentorum.</n>


text:
Et factum est, cum accumberet in domo illius, multi publicani et peccatores simul discumbebant cum Jesu et discipulis ejus: erant enim multi, qui et sequebantur eum.<n>[[Et factum est. ]]  ID. Lucas: [[Fecit eis convivium magnum Levi in domo sua]]  Luc. 5.. Qui enim Christum intus recipit, voluptatum delectatur ubertate, et Dominus libenter ingreditur, et in ejus recumbit affectu. Hoc est spirituale convivium bonorum pauperum, quo dives eget, pauper epulatur. [[Publicani. ]]  Qui publica vectigalia exigunt, vel sæculi lucra sectantes, qui exemplo publicani conversi jam de salute præsumunt, nec ut Pharisæi calumniantur in vitiis permanentes, sed pœnitentes. BEDA. Ad convivium peccatorum vadit: ut docendi occasionem habeat, et spirituales cibos impertiat. Eundo ad peccatores, Domini humilitas ostenditur: in conversione pœnitentium patet doctrinæ ejus potentia. ID. Per vocationem Matthæi fides gentium: quæ, relictis lucris sæculi, epulis charitatis et operum bonorum cum Domino convivantur. Per pharisæorum supercilium, de salute gentium Judæorum invidia designatur, quibus dicitur: [[Publicani et meretrices præcedent vos in regno Dei]]  Matth. 21..</n>


text:
Et scribæ et pharisæi videntes quia manducaret cum publicanis et peccatoribus, dicebant discipulis ejus: Quare cum publicanis et peccatoribus manducat et bibit Magister vester?


text:
Hoc audito Jesus ait illis: Non necesse habent sani medico, sed qui male habent: non enim veni vocare justos, sed peccatores.<n>[[Non necesse. ]]  ID. Si medicum dicit, qui miro medicandi genere vulneratus est propter [[iniquitates nostras, et livore ejus sanati sumus]]  Isa. 53..</n>


text:
Et erant discipuli Joannis et pharisæi jejunantes: et veniunt, et dicunt illi: Quare discipuli Joannis et pharisæorum jejunant, tui autem discipuli non jejunant?<n>[[Et erant discipuli. ]]  ID. Alii evangelistæ dicunt pharisæos et discipulos Joannis hoc quæsivisse. Hic videtur dicere, quod alii quæsierunt quos ejusdem rei cura movisset. Unde colligitur hoc a pluribus fuisse objectum, a pharisæis, a discipulis Joannis, a convivis, vel quibuslibet aliis. ID. Discipuli Joannis et Pharisæorum jejunant, quia qui operibus legis gloriantur, vel (quod pejus est) traditiones sequuntur, etc., usque ad manducavit cum peccatoribus, ut gratiam cernens potestatem agnosceres.</n>


text:
Et ait illis Jesus: Numquid possunt filii nuptiarum, quamdiu sponsus cum illis est, jejunare? Quanto tempore habent secum sponsum, non possunt jejunare.<n>[[Nunquia possunt. ]]  Matthæus ita: [[Nunquid possunt filii sponsi lugere quandiu cum illis est sponsus, ]]  etc. Matth. 9. Sponsus Christus, sponsa Ecclesia, de quo spirituali connubio apostoli creati sunt, qui lugere et jejunare non possunt, quandiu sponsum cum sponsa vident. Quando transierint nuptiæ, ac passionis et resurrectionis tempus advenerit, tunc jejunabunt. BEDA. Quandiu sponsus nobiscum est, in lætitia sumus, nec jejunare possumus, nec lugere; cum vero pro peccato recedit et avolat, tunc jejunium indicendum, tunc luctus multiplicandus.</n>


text:
Nemo assumentum panni rudis assuit vestimento veteri: alioquin aufert supplementum novum a veteri, et major scissura fit.<n>[[Nemo assumentum. ]]  ID. Discipulos, vestimenta vetera dicit, id est, adhuc carnales, necdum innovatos fidei firmitate, etc., usque ad vinum, fervor fidei, spei et charitatis, quo in conspectu Dei intus sensus novitate reformamur.</n>


text:
Et nemo mittit vinum novum in utres veteres: alioquin dirumpet vinum utres, et vinum effundetur, et utres peribunt: sed vinum novum in utres novos mitti debet.<n>[[Sed vinum novum. ]]  Erant autem novi, cum post ascensionem desiderio consolationis ejus sperando et orando innovabantur: tunc Spiritum sanctum acceperunt, quo quasi novo musto novi utres repleti sunt.</n>


text:
Et factum est iterum Dominus sabbatis ambularet per sata, et discipuli ejus cœperunt progredi, et vellere spicas.<n>[[Cum sabbatis. ]]  BEDA. Nota primo apostolos litteram sabbati æstruere contra Ebionitas, qui, cum alios discipulos recipiant, Paulum quasi transgressorem legis repudiant. [[Et vellere spicas. ]]  Esuriunt ut homines, præ turba manducandi spatium non habentes. Sed exemplum austerioris vitæ præbent, non præparatas epulas, sed simplices quærunt. BEDA. Discipuli per sata transeunt, cum prælati subditos pia sollicitudine circumspiciunt, et qualiter quemque ad fidem trahant, sedule, etc., usque ad hoc Dominus sabbati probat, stulti defensores sabbati improbant, qui solam litteræ superficiem diligunt, mentis refectionem nesciunt, requiem animarum non norunt.</n>


text:
Et ait illis: Numquam legistis quid fecerit David, quando necessitatem habuit, et esuriit ipse, et qui cum eo erant?<n>[[Nunquam legistis, ]]  etc. Præ cæteris in medium affert Davidem, qui legis sanctimoniæ adversatus videri potuit. Facit autem hoc eo consilio quo per honorem et reverentiam quam Davidi deferebant, compescat impudentem sycophantiam, quam apostolis maligne intentarunt. Quasi diceret: An non Davidem legis servitute obstrictum meministis? Ego autem, etsi Filius hominis dicar, sabbati Dominus sum.</n>


text:
quomodo introivit in domum Dei sub Abiathar principe sacerdotum, et panes propositionis manducavit, quos non licebat manducare, nisi sacerdotibus, et dedit eis qui cum eo erant?<n>[[Sub Abiathar, ]]  etc. Non te turbet quod alii dicunt Achimelech, ambo enim tunc illic aderant. Achimelech pater, et Abrathar filius: qui occiso patre a Saule, comes exsilii David factus est, et eo regnante summus pontifex majoris nominis quam pater: et ideo dignus cujus Dominus mentionem faceret, quasi summi sacerdotis, etiam patre vivente. [[Panes propositionis. ]]  BEDA. Quasi dicat: Si David et Achimelech a nobis non reprehenduntur, sed pro fame excusantur, cur in his causam improbatis quam in cæteris probatis? quamvis sit, etc., usque ad et omnes filii Ecclesiæ sacerdotes sunt, juncti in sacerdotium sanctum, offerentes seipsos spirituales hostias Deo. [[Et dedit eis. ]]  Hoc secutus. [[Misericordiam volo, et non sacrificium]]  Ose. 6.: melius judicavit a famis periculo homines liberare quam sacrificium offerre. Hostia Deo placabilis, hominum salus.</n>


text:
Et dicebat eis: Sabbatum propter hominem factum est, et non homo propter sabbatum.<n>[[Homo propter sabbatum. ]]  BEDA. Ita sabbatum custodiri præceptum est, ut si necessitas fuerit, non sit reus, etc., usque ad si quis jejunium fregerit ægrotus, reus non tenetur.</n>


text:
Itaque Dominus est Filius hominis, etiam sabbati.<n>[[Itaque Dominus. ]]  Quasi dicat: Si David rex et sacerdotes (secundum alium evangelistam) propter templi ministerium sabbatum violantes, crimine carent, quanto magis Filius hominis verus Rex et Sacerdos! et ideo Dominus sabbati in sabbato vulsarum spicarum crimine non tenetur reus.</n><pb/>


text:
Et introivit iterum in synagogam: et erat ibi homo habens manum aridam.<n>[[Manum aridam. ]]  BEDA. Quæ ad fructum vetitum extensa est, a bono opere aruit, per manus Christi in cruce extensas, bonorum operum succis restituta. HIER. Homo iste significat avaros, qui, nolentes dare, volunt accipere, prædari et non largiri: quibus dicitur ut extendant manus suas, id est, qui [[furabatur jam non furetur, magis autem laboret operans ]][[manibus suis quod bonum est, ut habeat unde tribuat necessitatem patienti]]  Ephes. 4..</n>


text:
Et observabant eum, si sabbatis curaret, ut accusarent illum.<n>[[Et observabant. ]]  BEDA. Quia discipulos probabiliter excusaverat: ipsum observant, ut si in sabbato curet, transgressionis: si non curet, crudelitatis aut imbecillitatis arguant. [[Licet sabbatis benefacere. ]]  ID. Arguit, quod legis præcepta prava interpretatione violant, æstimantes in sabbato a bono feriandum, cum lex dicat, etc., usque ad similitudinem præposuit de ove, et conclusit quod [[licet sabbato benefacere. ]][[Animam. ]]  ID. Hominem totum per partem significat. Vel quia propter animam hoc faciebat, vel quod hæc manus sanatio animæ salutem significat. [[Perdere. ]]  ID. Non quod summe pius quemquam possit perdere, sed ejus non salvare est perdere. Sicut dicitur indurasse cor Pharaonis, non quod obduravit, sed obduratum non emollivit.</n>


text:
Et dicit eis: Licet sabbatis benefacere, an male? animam salvam facere, an perdere? At illi tacebant.


text:
Et circumspiciens eos cum ira, contristatus super cæcitate cordis eorum, dicit homini: Extende manum tuam. Et extendit, et restituta est manus illi.<n>[[Extende manum. ]]  BEDA. Infructuosa debilitas animæ non melius curatur quam eleemosynæ largitione; unde: [[Qui habet duas tunicas, det non habenti: et qui habet escas, similiter faciat]]  Luc. 3.. Et in Ecclesiastico: [[Fili, non sit manus tua porrecta ad capiendum et ad dandum collecta]]  Eccl. 4.. Frustra enim in oratione manus ad Dominum expandit, qui eas ad rogantem viduam non extendit. [[Et restituta est manus illi. ]]  Magnum studium nequitiæ in crimen reputant., quod ad verbum illius sanata est manus. Neque et sabbato potest convinci laborasse, qui dixit et facta sunt: cum ipsi in sabbatis cibos portent, calices porrigant, et cætera victui necessaria.</n>


text:
Exeuntes autem pharisæi, statim cum Herodianis consilium faciebant adversus eum quomodo eum perderent.<n>[[Exeuntes autem. ]]  Qui per se non possunt, socios iniquitatis quærunt. [[Cum Herodianis. ]]  Ministri Herodis propter inimicitias quas ipse adversus hominem exercebat, Jesum insidiis et odiis persequebantur quem Joannes prædicabat.</n>


text:
Jesus autem cum discipulis suis secessit ad mare: et multa turba a Galilæa et Judæa secuta est eum,<n>[[Secessit. ]]  Fugit ut homo, quia nondum venerat hora ejus, et passionis ejus extra Jerusalem non erat locus. BEDA. De synagoga secedit ad mare, etc. Judæam relinquit, ad gentes venit cum discipulis, scilicet prædicantibus apostolis corda gentium adiit: et sic multos ad se venientes suscepit, et desideratam salutem dedit. [[Et multa turba. ]]  ID. Magistri plebis et ministri regis odio persequuntur: vulgus indoctum dilectione sequitur, et plurimi sanari merentur.</n>


text:
et ab Jerosolymis, et ab Idumæa, et trans Jordanem: et qui circa Tyrum et Sidonem multitudo magna, audientes quæ faciebat, venerunt ad eum.


text:
Et dicit discipulis suis ut navicula sibi deserviret propter turbam, ne comprimerent eum:<n>[[Navicula. ]]  Ecclesia de gentibus congregata fluctus sæculi mente transgressa: quæ quanto sinum cordis gratiæ recipiendæ dilatat, tanto fluctus sæculi securius calcat. [[Ne comprimerent. ]]  Comprimunt, qui Ecclesiæ pacem turbant. Tangunt, qui fidem vero corde et dilectione suscipiunt, qui tetigere sanati esse perhibentur: fugiens comprimentes naviculam ascendit.</n>


text:
Et spiritus immundi, cum illum videbant, procidebant ei: et clamabant, dicentes:<n>[[Et spiritus immundi, ]]  etc. BEDA. Uterque et plagas habentes, et immundi spiritus. Sed infirmi pia intentione salutis: dæmoniaci, vel potius in eis dæmones: non solum timore coacti ad procidendum, verum etiam ad confitendum majestatem ejus. Præsentia enim ejus perterriti, quem Filium Dei esse jamjamque noverant, celare non poterant. Saniores Arianis, qui etiam hodie negant Filium Dei esse.</n>


text:
Tu es Filius Dei. Et vehementer comminabatur eis ne manifestarent illum.<n>[[Ne manifestarent. ]]  ID. Non solum dæmones, qui inviti, vel ab eo sanati, qui sponte confitentur: sed et apostoli toto orbe post passionem prædicaturi, ante passionem tacere jubentur, ne divina majestate prædicata passio differretur, et sic salus mundi.</n>


text:
Et ascendens in montem vocavit ad se quos voluit ipse: et venerunt ad eum.<n>[[Et ascendens. ]]  ID. Postquam immundos spiritus se prædicare prohibuit, sanctos elegit, qui eum prædicarent et nefandos spiritus ejicerent. Mons iste significat altitudinem justitiæ, qua instruendi, et quam prædicaturi erant, per locum admonet ad cœlestia erigi, sic et legem in monte dedit. HIER. Consuetudo divinæ Scripturæ est allegorice loqui: sed nos sic excelsa sensibus nostris applicemus, ut historiæ veritatem, etc., usque ad in montem vocantur excelsi et merito et verbo, ut locus congruat meritis altis.</n>


text:
Et fecit ut essent duodecim cum illo: et ut mitteret eos prædicare.<n>[[Ut essent duodecim. ]]  Speciem Jacob dilexit Deus cum videret excelsus gentes, et separaret filios Adam. Statuit terminos populorum juxta numerum filiorum Isræl, ut sint super thronos duodecim, judicantes duodecim tribus Isræl. Quibus data est potestas, quam Filius accepit a Patre secundum carnem, ut opera quæ ipse fecit et ipsi faciant, et majora horum faciant. BEDA. Dedit etiam potestatem mortuos suscitandi, sicut Matthæus dicit, ut virtus ostensa fidem, etc., usque ad quia [[linguæ in signum sunt non fidelibus, sed infidelibus]]  I Cor. 14..</n>


text:
Et imposuit Simoni nomen Petrus:<n>[[Et imposuit. ]]  ID. Non modo primum, sed cum adducto ab Andræa dixit: [[Tu vocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus]]  Joan. 1.. Sed hic evangelista te attentum reddit dicens, quod, etc., usque ad vel audiens tristitiam mortis, scilicet cum ei dicitur: [[Alius te cinget et ducet quo tu non vis]]  I Cor. 4..</n>


text:
et Jacobum Zebedæi, et Joannem fratrem Jacobi, et imposuit eis nomina Boanerges, quod est, Filii tonitrui:<n>[[Et Jacobum. ]]  Qui supplantata habet desideria carnis. Et Joannem, qui gratia accepit quod alii per laborem. [[Et imposuit eis nomen Boanerges, quod est filii tonitrui. ]]  Quorum sublime meritum in monte meretur audire tonitruum Patris per nubem de Filio tonantis: [[Hic est Filius meus dilectus]]  Matth. 17., ut per nubem carnis et ipsi Christi ignem ac fulgura in pluviam spargerent in terris. quoniam Dominus in pluviam fulgura fecit, ut exstinguat misericordia quod judicium exurit; unde: [[Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine]]  Psal. 100.. [[Jacobum. ]]  Qui curam carnis Domino vocante supplantavit, et ipsam carnem Herode trucidante contempsit. [[Joannem. ]]  BEDA. In quo est gratia, vel [[Domini gratia, ]]  qui ob amoris præcipui gratiam quam virginali gloria promeruit, supra Redemptoris sui pectus in pœna recubuit. [[Filii. ]]  ID. Quorum unus intonans, vocem theologam (quam nemo prius edere noverat) emisit: [[In principio erat Verbum, ]]  etc. Joan. 1. Quam tanto pondere gravidam reliquit, ut si aliquanto plus intonare voluisset, nec ipse mundus capere potuisset.</n>


text:
et Andræam, et Philippum, et Bartholomæum, et Matthæum, et Thomam, et Jacobum Alphæi, et Thaddæum, et Simonem Cananæum,<n>[[Et Andream. ]]  HIER. Qui viriliter vim facit perditionis suæ ut responsum mortis semper in se habeat et animam semper in manibus suis. [[Et Philippum. ]]  ID. Qui [[os lampadis]]  est, qui illuminat ore quod accepit, cui datum est opus oris illuminati. Hoc locutionis genus sæpe Scriptura commemorat, quando nomina propter mysteria sunt posita: quod nunc evangelista, ex Dei persona vehementer affectans interserit. [[Et Bartholomæum. ]]  ID. Qui est filius suspendentis aquas, illius scilicet qui dixit: [[Mandabo nubibus meis ne pluant]]  Isa. 5.. Nomen vero filii Dei per pacem et dilectionem acquiritur: [[Beati]]  enim [[pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur]]  Matth. 5.. Et: [[Diligite inimicos vestros]]  ut sitis [[filii Dei]]  Luc. 6.. [[Et Matthæum. ]]  Qui est [[donatus: ]]  cui non solum remissio peccatorum, sed etiam in apostolorum numero esse datur, [[ut leo et bos simul comedant, et lupus cum agno]]  Isa. 11.. Nota, quod alii evangelistæ Matthæum præponunt, et publicanum non dicunt. Ipse post Thomam se ponit, et publicanum se dicit. [[Et Thomam. ]]  ID. Qui est [[abyssus. ]]  Multi enim profunda sciunt, sed non proferunt. [[Unde scio hominem in Christo, ]]  etc., usque: [[quæ non licet homini loqui]]  II Cor. 12.. BEDA. Thomas abyssus: quia altitudinem virtutis in resurrectione penetravit. Vel geminus, græce quod dicitur [[didymus, ]]  id est, dubius propter dubium cor, quia resurrectionem vix credidit. [[Et Jacobum Alphæi. ]]  Id est, docti vel millesimi, cujus [[a latere cadent mille, et decem millia a dextris tuis]]  Psal. 90.. BEDA. Jacobum Alphæi, qui et frater Domini dicitur: quia Maria Alphæi fuit soror, etc., usque ad post resurrectionem statim Jerosolymorum ordinatur episcopus, tanquam doctus vel docti filius. [[Thaddæum. ]]  Custos cordis. Hunc Lucas in Evangelio, et in Actibus apostolorum Judam Jacobi nominat, quia frater Jacobi fratris Domini. Unde dicitur filius Mariæ matris Jacobi et Joseph et Judæ et Simonis. HIER. [[Et Thaddæum, ]]  qui est [[corculus, ]]  id est, cordis cultor qui servat cor suum omni custodia. Munditia namque cordis videtur Deus ut per vitrum mundum. [[Et Simonem. ]]  BEDA. Simon Cananæus a Cana vico Galilææ, qui et Simon [[Zelotes, ]]  id est, æmulator. Cana, Zelus; Cananæus, Zelotes. [[Et Simonem Cananæum. ]]  Qui et Zelotes Simon ponens vel habens tristitiam. [[Beati]]  namque [[qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur]]  Matth. 5.. Trinum luctum implet qui consolationem quærit futuram. Deflet propria peccata cum David et Maria. Cum Paulo flet cum flentibus. Et flet multum cum Joanne qui dicebat: [[Et ego flebam multum: quia nemo dignus inventus est aperire librum et solvere signacula ejus]]  Apoc. 5.. Zelotes autem dicitur quem comedit zelus domus Dei, ut Phinees: [[Et cessavit quassatio]]  Num. 25..</n>


text:
et Judam Iscariotem, qui et tradidit illum.<n>[[Et Judam Scariotem. ]]  Qui non delet peccatum suum per pœnitentiam, nec illud deletur per memoriam. Unde: [[Et peccatum matris ejus non deleatur. Fiat contra Dominum semper]]  Psal. 108.. Judas [[confitens]]  vel [[gloriosus; ]]  Scarioth [[memoria mortis. ]]  Confessores multi sunt in Ecclesia superbi et gloriosi quorum primus Simon Magus, et alii hæretici, quorum memoria mortalis in Ecclesia celebratur: ut deleatur. HIER. Judas Scarioth a vico in quo ortus, aut a tribu Issachar. Issachar [[merces, ]]  pretium scilicet perditionis: Scarioth, etc., usque ad quos unius exemplum ad timorem humiliat, ut angelos luciferi casus, ut [[Non glorietur sapiens in sapientia sua]]  Jer. 9., sed [[qui gloriatur, in Domino glorietur]]  I Cor. 1.. [[Et veniunt, ]]  etc. BEDA. Qui aliorum curam susceperunt, sollicite custodire debent conscientiæ donum, ut se prius, inde alios regant.</n>


text:
Et veniunt ad domum: et convenit iterum turba, ita ut non possent neque panem manducare.<n> HIER. Domus in qua conveniunt, primitiva Ecclesia est. Turbæ quæ impediunt panem manducare, peccata et vitia sunt, quia [[qui manducat corpus Domini indigne, judicium sibi manducat et bibit, non dijudicans corpus Domini]]  I Cor. 11.. Unde Dominus in furorem vertitur cum dicit: [[Nisi manducaveritis carnem Filii hominis et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam]]  Joan. 6..</n>


text:
Et cum audissent sui, exierunt tenere eum: dicebant enim: Quoniam in furorem versus est.<n>[[Et cum audissent, ]]  etc. Turba frequentat eum, sui tanquam furiosum despiciunt, in quo salus gentium notatur, et invidia Judæorum reprobatur, de quibus: [[In propria venit, et sui eum non receperunt]]  Joan. 6..</n>


text:
Et scribæ, qui ab Jerosolymis descenderant, dicebant: Quoniam Beelzebub habet, et quia in principe dæmoniorum ejicit dæmonia.<n>[[Et Scribæ. ]]  BEDA. Si qui tarditate mentis non intelligunt verbum Dei, remanet tamen spes salutis; si forte intelligant, nulla. Qui autem intelligere nolunt et invertunt quod intelligunt, nulla spes est. Unde, [[Scribæ, ]]  id est sapientes, etc. [[Ab Hierosolymis. ]]  Quod significat eum a civibus suis esse persequendum usque ad mortem. Legimus supra quia secuta est eum turba a Galilæa et Jerosolymis, et trans Jordanem et circa Tyrum et Sidonem, quæ sunt civitates gentilium: et Scribæ ab Jerosolymis blasphemabant: quia turba populi Judæorum illum cum palmis et laudibus perduxit; gentiles desiderabant; Scribæ et seniores populi de nece ejus tractabant. [[Beelzebub habet. ]]  Vir muscarum sive habens muscas: quo nomine principem dæmoniorum cognominabant propter sordes immolatitii cruoris.</n>


text:
Et convocatis eis in parabolis dicebat illis: Quomodo potest Satanas Satanam ejicere?<n>[[Quomodo potest Satanas, ]]  etc. BEDA. Eligant quod volunt. Si Satanas Satanam non potest ejicere, nihil contra Dominum dicunt. Si autem potest, recedant a regno ejus, quod divisum stare non potest.</n>


text:
Nemo potest vasa fortis ingressus in domum diripere, nisi prius fortem alliget, et tunc domum ejus diripiet.<n>[[Et tunc domum ejus diripiet. ]]  ID. Domum diripuit, quia omnes mundi partes a diabolo possessas, apostolis et eorum successoribus quasi divisas provincias, ut populos ad fidem converterent, distribuit.</n>


text:
Amen dico vobis, quoniam omnia dimittentur filiis hominum peccata, et blasphemiæ quibus blasphemaverint:


text:
qui autem blasphemaverit in Spiritum Sanctum, non habebit remissionem in æternum, sed reus erit æterni delicti.<n>[[Qui autem blasphemaverit. ]]  HIER. Quia non meretur pœnitentiam agere ut recipiatur, qui Christum intelligens principem dæmoniorum esse dicebat, etc., [[usque ad: Qui enim fecerit et docuerit, hic magnus vocabitur in regno cœlorum]]  Matth. 5.. BEDA. Matthæus dicit Matth. 12.: [[Qui blasphemaverit in Spiritum sanctum vel verbum, ]]  etc. Ubi ostendit quædam revelari in futuro. Quod de minimis intelligendum est, ut de sermone otioso, de risu nimio; quorum etiam hæc vita veniam promeruit. [[In æternum. ]]  Hoc contra Origenem, qui omnibus peccatoribus veniam promittit post judicium transactis innumeris sæculis. [[Reus erit æterni delicti. ]]  BEDA. Non quia spiritum non esse: vel quia esse, sed non Deum esse: vel Deum esse, sed minorem Patre et Filio: quia hoc non invidia diabolica, sed humana ignorantia, etc.</n>


text:
Et veniunt mater ejus et fratres: et foris stantes miserunt ad eum vocantes eum,<n>[[Fratres. ]]  HIER. Non filii Mariæ semper Virginis, ut mentitur Helvidius: vel Joseph ex alia uxore, sicut alii garriunt, sed cognati. BEDA. Mater et fratres, populus Judæorum ex quibus Christus secundum carnem, foris stant in litterali sensu. Turba in domo, gentes in spirituali mysterio. Foris volunt Judæi videre Christum, quia, spiritualem intelligentiam non quærentes, potius ad carnalia docenda eum exire cogunt vel quærunt.</n>


text:
Et respondens eis, ait: Quæ est mater mea et fratres mei?<n>[[Quæ est mater. ]]  ID. Non refutat obsequi matri qui dicit: [[Honora patrem et matrem]]  Exod. 20.: sed ostendit se plus debere paternis mysteriis, quam maternis affectibus, idem exemplo monstravit, quod verbo ait: [[Qui amat patrem aut ]][[matrem plus quam me, non est me dignus]]  Matth. 10.. Nec fratres injuriose contemnit, sed opus spirituale præficit cognationi, docens meliorem esse copulam cordium quam corporum.</n>


text:
Et circumspiciens eos, qui in circuitu ejus sedebant, ait: Ecce mater mea et fratres mei.<n>[[Ecce mater mea, ]]  etc. HIER. Ut sciamus nos esse et fratres ejus et matrem si voluntatem Patris ejus fecerimus, ut cohæredes simus, quia non in sexibus, sed in factis discernit. Soror et frater credendo, mater prædicando, dum per prædicationem amor Christi quasi ipse Christus in corde auditoris generatur.</n>


text:
Et iterum cœpit docere ad mare: et congregata est ad eum turba multa, ita ut navim ascendens sederet in mari, et omnis turba circa mare super terram erat:<n>[[Et iterum cœpit docere. ]]  BEDA. Exiens de domo ubi dæmonium habere dicitur, docet ad mare, ut ostenderet se ob perfidiæ culpam Judæam relicturum et ad gentes transiturum. Unde apte præmittitur, quia prædicante eo in domo, mater et fratres foris steterunt. HIER. Cœpit docere ad mare, ut locus indicet auditores amaros et instabiles. Et ideo, etc., usque ad qui amara dulcificat, tristia convertit in gaudium, ægritudinem in salutem. [[Navim ascendens, ]]  etc. BEDA. Ecclesiam, quæ est in mari inter infideles, quam Deus gratia suæ visitationis illustrat et dilectam sibi mansionem consecrat. [[Et omnis turba circa mare. ]]  HIER. Hi sunt qui nuper ad audiendum verbum venerunt, et inde pietate animi, ab amaritudine reproborum tamquam a mari secuti sunt: sed nondum cum Domino in navi sunt, quia nondum cœlestibus mysteriis vel sacramentis quæ desiderant imbuti sunt.</n>


text:
et docebat eos in parabolis multa, et dicebat illis in doctrina sua:<n>[[In parabolis multa. ]]  Parabola est rerum natura discrepantium sibi sub aliqua similitudine facta comparatio. More suæ prudentiæ loquitur, ut qui cœlestia sapere non poterant, per similitudinem terrenam auditam percipere potuissent. Græce similitudo dicitur quando quod intelligi volumus, per aliquas comparationes indicamus, ut ferrum, aliquem durum, velocem, ventis comparamus et avibus. Idem fit in tricesimo sexagesimo et centesimo fructu, id est lege, prophetia et Evangelio, quod in ore trium testium mysterium regni in monte ostensum, id est, Moysi, Eliæ et Jesu, consistit.</n>


text:
Et dum seminat, aliud cecidit circa viam, et venerunt volucres cæli, et comederunt illud.<n>[[Aliud cecidit secus viam, ]]  etc. Lucas: [[Et conculcatum est, et volucres cœli comederunt]]  Luc. 8.. Via mens, metu carnalium cogitationum trita: unde semen perit nec fructum affert, et a volucribus rapitur, id est a dæmonibus, qui volucres cœli dicuntur sive quia cœlestis et spiritualis naturæ, vel, quia in ære habitant.</n>


text:
Aliud vero cecidit super petrosa, ubi non habuit terram multam: et statim exortum est, quoniam non habebat altitudinem terræ:


text:
Et aliud cecidit in terram bonam: et dabat fructum ascendentem et crescentem, et afferebat unum triginta, unum sexaginta, et unum centum.


text:
Et dicebat eis: Vobis datum est nosse mysterium regni Dei: illis autem, qui foris sunt, in parabolis omnia fiunt:


text:
ut videntes videant, et non videant: et audientes audiant, et non intelligant: nequando convertantur, et dimittantur eis peccata.


text:
Hi autem sunt, qui circa viam, ubi seminatur verbum, et cum audierint, confestim venit Satanas, et aufert verbum, quod seminatum est in cordibus eorum.<n>[[Hi autem, ]]  etc. Differentias ponit eorum qui audiunt verbum. Sunt autem quidam, ut gentiles, qui nec audiunt.</n>


text:
Et hi sunt similiter, qui super petrosa seminantur: qui cum audierint verbum, statim cum gaudio accipiunt illud:


text:
et non habent radicem in se, sed temporales sunt: deinde orta tribulatione et persecutione propter verbum, confestim scandalizantur.


text:
et ærumnæ sæculi, et deceptio divitiarum, et circa reliqua concupiscentiæ introëuntes suffocant verbum, et sine fructu efficitur.<n>[[Reliqua concupiscentiæ, ]]  etc. Quod præceptum est. Præcipitur enim: [[Concupisces sapientiam: serva mandata]]  Prov. 7., etc. Et alibi: [[Beatus vir qui timet Dominum, in mandatis ejus volet ]][[nimis]]  Psal. 3.. Hæ concupiscentiæ bonæ: qui reliqua concupiscit, aberrat.</n>


text:
Et hi sunt qui super terram bonam seminati sunt, qui audiunt verbum, et suscipiunt, et fructificant, unum triginta, unum sexaginta, et unum centum.


text:
Et dicebat illis: Numquid venit lucerna ut sub modo ponatur, aut sub lecto? nonne ut super candelabrum ponatur?<n>[[Lucerna, ]]  etc. HIER. Lucerna verbum Dei. Modius aut lectus, auditus inobedientium. Candelabrum, apostoli, quos illuminavit verbum Dei. Absconditum et occultum, quod palam fit cum a Domino tractatur. BEDA. Modius, vita nostra divina præscientia mensurata. Lectus, caro, in qua, etc., usque ad quia ei carnis concupiscentias præponit. [[Nonne ut super candelabrum ponatur? ]]  ID. Ut dominetur prædicatio veritatis, subsit servitus corporis, per quam tamen excelsior appareat doctrina tanquam per candelabrum lucerna.</n>


text:
Non est enim aliquid absconditum, quod non manifestetur: nec factum est occultum, sed ut in palam veniat.<n>[[Non est enim aliquid, ]]  etc. Quasi dicat: Nolite erubescere Evangelium, quia nihil occultum modo, quod non fiat palam in judicio, [[quando illuminabit Deus abscondita tenebrarum, et manifestabit consilia cordium]]  Matth. 10.; ubi vobis a Deo laus, illis autem pœna æterna.</n>


text:
Et dicebat illis: Videte quid audiatis. In qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis, et adjicietur vobis.<n>[[In qua mensura, ]]  etc. HIER. Etenim secundum mensuram fidei unicuique dividitur intelligentia mysteriorum, et adjicietur nobis donum scientiæ, etiam adjicientur virtutes.</n>


text:
Qui enim habet, dabitur illi: et qui non habet, etiam quod habet auferetur ab eo.<n>[[Qui enim habet, ]]  etc. Scilicet qui fidem habet, habebit virtutem, et qui habet opus verbi, habebit intelligentiam mysterii. Et econtra, qui non habet fidem, deficit virtute; et qui non habet opus verbi ejus intelligentia caret; et qui non intelligit, auditum perdit, ac si non audisset.</n>


text:
Et dicebat: Sic est regnum Dei, quemadmodum si homo jaciat sementem in terram,<n>[[Sic est regnum Dei. ]]  HIER. Scriptura divina per terrenas similitudines monstrat cœlestia sacramenta, sicut per totum Evangeliorum corpus constat. [[Regnum Dei]]  est Ecclesia quæ, etc., [[usque ad: Quoniam adest messis, ]]  id est consummatio sæculi, in qua justi gaudebunt qui in lacrymis seminaverunt.</n>


text:
Et cum produxerit fructus, statim mittit falcem, quoniam adest messis.<n>[[Mittit falcem. ]]  VICT. ANT. Messis quidem tempus consummationis, falx Dei verbum omni gladio ancipiti penetrabilius. Cæterum falx hoc loco non denotat, etc., usque ad omnes enim ferunt frumentum, etsi non æque multum omnes.</n>


text:
Sicut granum sinapis, quod cum seminatum fuerit in terra, minus est omnibus seminibus, quæ sunt in terra:<n>[[Sicut granum. ]]  HIER. Hoc semen iterum comparat grano sinapis, quod minimum in timore est, magnum in charitate, quæ major est omnibus oleribus, quia Deus charitas est, et omnis caro fenum, et qui infirmus est, olera manducet. Et facit ramos misericordiæ et compassionis. Cujus sub umbra pauperes Christi qui sunt cœli animalia delectantur habitare. [[Seminatum fuerit. ]]  A Christo sive ab homine in terra, vel in agro, id est in corde suo. Hic homo est sensus noster et animus, qui fovens granum prædicationis humore fidei facit pullulare in agro pectoris sui. [[Minus est, ]]  etc. Quasi contemptibilia prædicans, et primo non creditur, quia prædicat Deum hominem mortuum, crucifixum, hoc eloquentiæ et sapientiæ philosophorum comparatum minus invenitur.</n>


text:
et cum seminatum fuerit, ascendit, et fit majus omnibus oleribus, et facit ramos magnos, ita ut possint sub umbra ejus aves cæli habitare.<n>[[Ascendit, ]]  etc. Quæ altitudine, amplitudine, annositate transcendit herbarum naturam: Alta est, quia ad cœlestia sustollit; ampla, quia totum mundum occupavit; annosa, quia non poterit finiri. [[Oleribus. ]]  BEDA. Philosophicis disciplinis, quæ tanto apertius excrescunt, viliores fiunt: quia sicut olera herbarum cito decident.</n>


text:
sine parabola autem non loquebatur eis: seorsum autem discipulis suis disserebat omnia.<n>[[Sine parabola. ]]  ID. Non quod nullum sermonem turbis apertum faceret, sed quia nullus sermo ejus invenitur in quo aliquid parabolæ non inveniatur. [[Seorsum autem discipuli. ]]  HIER. Illi enim digni erant audire mysteria in intimo penetrali sapientiæ, qui, remotis cogitationum tumultibus, in solitudine virtutum permanebant. Sapientia enim est in tempore otii discenda.</n>


text:
Et dimittentes turbam, assumunt eum ita ut erat in navi: et aliæ naves erant cum illo.<n>[[In navi. ]]  BEDA. Allegorice: Mare sæculi æstus. Navicula, crux qua mundi fluctus ascendimus et ad littus patriæ cœlestis pervenimus. Aliæ naves, etc., usque ad erant enim forsitan illæ naves nuper factæ et in portum tantum deductæ, vel post maris pericula ad portum reductæ.</n>


text:
Et erat ipse in puppi super cervical dormiens: et excitant eum, et dicunt illi: Magister, non ad te pertinet, quia perimus?<n>[[In puppi. ]]  HIER. Puppis mortuis pellibus vivos continet et fluctus arcet, et ligno solidatur, etc., [[usque ad: Tranquillitas magna; ]]  pax Ecclesiæ post pressuras, sive theorica post activam vitam. [[Dormiens. ]]  BEDA. Discipulis navigantibus Christus obdormit, quia fidelibus regni futuri quietem meditantibus et Spiritus sancti secundo flatu vel remigio proprii conatus mundi fluctus post terga jactantibus, subito Christi passio advenit, quo ascendente, etc., usque ad sed ad gubernatorem recurramus, illum sedulo excitemus, qui non servit, sed imperat ventis, qui omnia sedabit, qui portum salutis indulgebit.</n>


text:
Et exsurgens comminatus est vento, et dixit mari: Tace, obmutesce. Et cessavit ventus: et facta est tranquillitas magna.<n>[[Tace, obmutesce. ]]  Nota quod omnis creatura sentit imperium Creatoris. Non quod omnia animata, ut mentiuntur hæretici, sed majestate conditoris quæ nobis insensibilia, illi sunt sensibilia.</n>


text:
Et venerunt trans fretum maris in regionem Gerasenorum.<n>[[Et venerunt, ]]  etc. BEDA. Gerasa urbs insignis Arabiæ, trans Jordanem, juncta monti Galaad in tribu Manasse, non longe a stagno Tiberiadis, in quo porci præcipitati sunt, significat, etc., usque ad et qui erat longe, factus est prope in sanguine Christi.</n>


text:
Et exeunti ei de navi, statim occurrit de monumentis homo in spiritu immundo,<n>[[Homo in spiritu. ]]  ISID. Homo iste desperatissimus est populus gentium quem enumerat Apostolus. Elatus, superbus, immundus, sanguinarius, idololatra, ignominiosus, etc., usque ad flagellato enim stulto sapiens sapientior fit vel prudentior.</n>


text:
qui domicilium habebat in monumentis, et neque catenis jam quisquam poterat eum ligare:<n>[[Et neque catenis, ]]  etc. BEDA. Catenis et compedibus graves, et duæ leges gentium signantur, quibus peccata in re eorum publica cohibebantur. Ruptis catenis (ut Lucas scribit) subito agebatur a Domino in deserto, quia etiam transgressis illis legibus ad ea scelera cupiditate raptabantur, quæ jam vulgarem excederent consuetudinem.</n>


text:
quoniam sæpe compedibus et catenis vinctus, dirupisset catenas, et compedes comminuisset, et nemo poterat eum domare:


text:
et clamans voce magna dixit: Quid mihi et tibi, Jesu Fili Dei altissimi? adjuro te per Deum, ne me torqueas.<n>[[Torqueas. ]]  ID. Magnum tormentum ei a læsione hominis cessare, et tanto dimittit gravius quanto possidet diutius.</n>


text:
Et interrogabat eum: Quod tibi nomen est? Et dicit ei: Legio mihi nomen est, quia multi sumus.<n>[[Quod tibi nomen est? ]]  BEDA. Non quasi nescius interrogat, sed ut confessa publica peste quam toleraverat, virtus curantis gratior appareat. Sed etiam sacerdotes nostri temporis qui per exorcismum dæmones ejiciunt solent dicere: non aliter patientes posse curari, nisi quantum sapere possunt, omne quod a dæmonibus visu, auditu, vel quolibet sensu corporis aut animi vigilantes dormientesve pertulerunt, patenter confiteantur. [[Legio mihi nomen est. ]]  ID. Significat populum gentilem innumeris idololatriæ cultibus mancipatum: cui contra, est, etc., usque ad reprobos autem plures sectæ quam linguæ dissociando confundunt.</n>


text:
Et deprecabantur eum spiritus, dicentes: Mitte nos in porcos ut in eos introëamus.<n>[[Mitte nos. ]]  ID. Lucas: [[Et rogabant eum ne imperaret illis, ut in abyssum irent]]  Luc. 8.. Sciebant ergo aliquando futurum ut per adventum ejus mitterentur in abyssum, non futura, etc., usque ad nam nisi quis porci more vixerit, in eum diabolus potestatem non accipit, nisi forte ad probandum, non autem ad perdendum.</n>


text:
Et concessit eis statim Jesus. Et exeuntes spiritus immundi introierunt in porcos: et magno impetu grex præcipitatus est in mare ad duo millia, et suffocati sunt in mari.<n>[[Grex præcipitatus est. ]]  BEDA. Quia jam clarificata Ecclesia, et liberato populo gentium a dæmonum dominatione, in abditis agunt sacrilegos ritus, etc., usque ad quoniam ob unius hominis salutem duo millia porcorum suffocantur.</n>


text:
Qui autem pascebant eos, fugerunt, et nuntiaverunt in civitatem et in agros. Et egressi sunt videre quid esset factum:<n>[[Qui autem. ]]  Quia quidam primates impiorum, quamvis Christianam legem fugiant, potentiam tamen ejus stupendo et mirando per gentes prædicant.</n>


text:
et veniunt ad Jesum: et vident illum qui a dæmonio vexabatur, sedentem, vestitum, et sanæ mentis, et timuerunt.<n>[[Et vident illum. ]]  BEDA. Lucas: [[Sedentem ad pedes ejus. ]]  quod signat eos qui a peccatis correcti sunt, fixa mentis intentione vestigia Salvatoris quæ sequantur, intueri. [[Vestitum. ]]  Virtutum studio, quod vesana mente perdiderat. Unde filius prodigus ad patrem rediens, mox stola prima cum annulo induitur: quia quisquis vero corde pœnituerit potest donante Christi gratia pristina justitiæ opera, de quibus ceciderat, cum annulo inviolatæ fidei recuperare. [[Et timuerunt. ]]  Multi enim antiqua suavitate delectati honorare se, sed pati nolle Christianam legem dicunt, quia eam implere non possunt, admirantes tamen fidelem populum a pristina conversatione sanatum.</n>


text:
Et rogare cœperunt eum ut discederet de finibus eorum.<n>[[Et rogare cœperunt eum. ]]  RAB. Ut Petrus: [[Exi a me, Domine, quia homo peccator sum, ]]  etc. Luc. 5. Ne tangant arcam Dei, ut Oza.</n>


text:
et non admisit eum, sed ait illi: Vade in domum tuam ad tuos, et annuntia illis quanta tibi Dominus fecerit, et misertus sit tui.<n>[[Vade in domum tuam. ]]  BEDA. Sic quisque post resurrectionem peccatorum in conscientiam bonam redeat et propter aliorum salutem Evangelio serviat: ut post cum Christo quiescat, ne dum præpropere vult jam esse cum Christo, negligat prædicationis mysterium fraternæ redemptioni accommodatum. HIER. Homo sanatus mittitur in domum suam, id est, in spiritualem legis observantiam: et prædicat, etc., usque ad quia moralia ad litteram observanda sunt. BEDA. Matthæus duos, Marcus et Lucas unum a dæmone curatum dicunt, quia unus eorum clarioris nominis, est famosioris: et ideo curatio ejus est famosior. Allegorice: Duo, gentes significant de duobus filiis Nœ. Cum enim Nœ tres filios genuerit, unus assumptus est in possessionem Dei, duo idolis dediti.</n>


text:
Et cum transcendisset Jesus in navi rursum trans fretum, convenit turba multa ad eum, et erat circa mare.


text:
Et venit quidam de archisynagogis nomine Jairus, et videns eum procidit ad pedes ejus,<n>[[Et venit quidam, ]]  etc. HIER. Post hæc Jairus archisynagogus venit, quia cum intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Isræl, etc., usque ad Abraham et Moyses et Samuel rogant pro plebe mortua, et sequitur Jesus preces eorum. BEDA. Jairus [[illuminans]]  vel [[illuminatus: ]]  quia verbis vitæ populum illuminavit: et ut hoc posset, a Spiritu sancto illuminatus est.</n>


text:
et deprecabatur eum multum, dicens: Quoniam filia mea in extremis est, veni, impone manum super eam, ut salva sit, et vivat.<n>[[Quoniam filia mea. ]]  BEDA. Lucas: [[Quia filia unica erat illi fere annorum duodecim, et hæc moriebatur]]  Luc. 8.. Filia Archisynagogi est Synagoga sola legali institutione, etc., usque ad subito errorum languore consternata, spirituales vias desperabiliter omisit.</n>


text:
Et abiit cum illo, et sequebatur eum turba multa, et comprimebant eum.<n>[[Et comprimebant. ]]  Dum ad puellam sanandam vadit, a turba comprimitur: quia Judæis salutis monita præbens, quibus ægram eorum conscientiam erigeret, noxia carnalium populorum consuetudine gravatus est.</n>


text:
Et mulier, quæ erat in profluvio sanguinis annis duodecim,<n>[[Et mulier, ]]  etc. Pergente Domino ad filiam archisynagogi, morbosa mulier annis duodecim præripit sanitatem, et post filia sanata est et suscitata est: quia sic dispensata est salus humani generis, ut primo aliqui ex Isræl, deinde plenitudo gentium, et sic omnis Isræl salvus fiet. BEDA. Notandum quod puella duodenis et mulier duodecim annis sanguine fluxit, etc., usque ad hæc dum Christus Judæam sanare discerneret, jam paratam aliisque promissam salutem spe certa prævenit.</n>


text:
et fuerat multa perpessa a compluribus medicis: et erogaverat omnia sua, nec quidquam profecerat, sed magis deterius habebat:<n>[[Multa perpessa, ]]  etc. ID. Falsis theologis, philosophis, legum sæcularium doctoribus, qui se utilia vivendi præcepta dare promittebant. Dæmones quoque, etc., usque ad cœperunt languoris sui et sperare et inquirere remedium.</n>


text:
cum audisset de Jesu, venit in turba retro, et tetigit vestimentum ejus:<n>[[Venit in turba. ]]  ID. [[Si quis mihi ministrat, me sequatur]]  Joan. 12.. Et alibi: [[Post Dominum Deum ambulabis]]  Ose. 11.. Vel quia Deum præsentem in carne non videt, sed post ad fidei agnitionis gratiam, etc., usque ad sacramentis Evangelicis, quasi suis vestimentis, fontes obsceni sanguinis emundat.</n>


text:
Et statim Jesus in semetipso cognoscens virtutem quæ exierat de illo, conversus ad turbam, aiebat: Quis tetigit vestimenta mea?


text:
Et dicebant ei discipuli sui: Vides turbam comprimentem te, et dicis: Quis me tetigit?<n>[[Tetigit. ]]  BEDA. Sola fidelis mulier Dominum tangit, quem passim comitans turba comprimit. Quia qui diversis inordinate glomerantium hæresibus, vel perversis moribus gravatur, solo fideli Ecclesiæ corde tangitur; unde: [[Noli me tangere: nondum enim ascendi ad Patrem meum]]  Joan. 20.. Quia veraciter tangere est eum æqualem Patri credere. HIER. Septima virtute suscitatur mortua, sed inter viam tangit fimbriam retro mulier sanguinaria, quæ cum salute substantiam, etc., usque ad cymbalum confessionem; malum punicum, martyrii voluntatem significat et virtutum candorem.</n>


text:
Mulier vero timens et tremens, sciens quod factum esset in se, venit et procidit ante eum, et dixit ei omnem veritatem.<n>[[Mulier autem. ]]  BEDA. Ecce quo tendebat interrogatio, ut mulier scilicet confiteatur veritatem diuturnæ infirmitatis, et subitæ credulitatis et sanationis: et ita ipsa confirmaretur in fide et aliis præberet exemplum.</n>


text:
Adhuc eo loquente, veniunt ab archisynagogo, dicentes: Quia filia tua mortua est: quid ultra vexas magistrum?<n>[[Adhuc, ]]  etc. BEDA. Muliere sanata statim nuntiatur puella mortua: quia Ecclesia gentium a labe vitiorum curata, et ob fidei meritum, etc., usque ad sed quod hominibus est impossibile, Deo est possibile.</n>


text:
Jesus autem audito verbo quod dicebatur, ait archisynagogo: Noli timere: tantummodo crede.<n>[[Archisynagogo. ]]  Archisynagogus cœtus est doctorum legis de quibus: [[Super cathedram Moysis sederunt scribæ et Pharisæi]]  Matth. 28.. Qui si credere voluerint, etiam subjecta eis Synagoga salva erit.</n>


text:
Et non admisit quemquam se sequi nisi Petrum, et Jacobum, et Joannem fratrem Jacobi.<n>[[Et non admisit, ]]  etc. BEDA. Blasphemis et irrisoribus non sunt revelanda mysteria, sed fidelibus qui honorent. Unde alibi: [[Justificata est sapientia ab omnibus filiis suis]]  Matth. 11..</n>


text:
Et veniunt in domum archisynagogi, et videt tumultum, et flentes, et ejulantes multum.<n>[[Flentes et ejulantes. ]]  ID. [[Lætentur omnes qui sperant in Domino, et in æternum exsultabunt, et habitabis in eis]]  Psal. 5.. Hanc lætitiam merito infidelitatis Synagoga amisit: et ideo inter flentes et ululantes mortua jacet. Sed Jesus eam funditus interire non patitur.</n>


text:
Et ingressus, ait illis: Quid turbamini, et ploratis? puella non est mortua, sed dormit.<n>[[Non est mortua. ]]  Mihi, in cujus dispositione et anima recepta vivit, et caro suscitanda quiescit. Hinc mos est Christianis, ut mortui qui resurrecturi non dubitantur, dormientes vocentur; unde: [[Nolumus vos ignorare, fratres, de dormientibus]]  I Thess. 4.. BEDA. Cum anima quæ peccaverit moriatur, ea tamen quam Dominus ad vitam æternam prævidet, nobis quidem mortua fuisse, sed ei obdormisse non incongrue dici potest.</n>


text:
Et irridebant eum. Ipse vero ejectis omnibus assumit patrem, et matrem puellæ, et qui secum erant, et ingreditur ubi puella erat jacens.<n>[[Ejectis omnibus. ]]  ID. Turba ejicitur ut puella suscitetur: quia nisi sæcularium curarum multitudo a corde ejiciatur, anima quæ intus jacet mortua non suscitatur. Dum enim se per universas cogitationes spargit, ad considerationem sui sese nullatenus colligit.</n>


text:
Et tenens manum puellæ, ait illi: Talitha cumi, quod est interpretatum: Puella (tibi dico), surge.<n>[[Talitha cumi. ]]  In Syro sermone quem evangelista ponit, non plus est quam: Puella, surge. Sed forte ad vim Dominicæ jussionis exprimendam hoc addidit: [[Tibi dico, surge, ]]  et magis sensum loquentis quam verba intimare curavit. Sic sæpe apostoli et evangelistæ cum aliquod testimonium assumunt, magis sensum quam verba ponunt. HIER. Ad puellam dicitur [[Talitha cumi, ]]  id est, Puella, surge. Archisynagogo, etc., usque ad unde dicitur: [[Credidit Abraham Deo, et reputatum est ei ad justitiam]]  Jac. 2.. BEDA. Quod Christus tres mortuos suscitavit, tria genera animarum significat. Puellam suscitat, etc., usque ad quartum mortuum annuntiante discipulo audivit: sed quia vivi qui pro eo precarentur defuerunt: [[Dimitte, ]]  inquit, [[mortuos sepelire mortuos suos]]  Matth. 8..</n>


text:
Et confestim surrexit puella, et ambulabat: erat autem annorum duodecim: et obstupuerunt stupore magno.


text:
et facto sabbato cœpit in synagoga docere: et multi audientes admirabantur in doctrina ejus, dicentes: Unde huic hæc omnia? et quæ est sapientia, quæ data est illi, et virtutes tales, quæ per manus ejus efficiuntur?<n>[[Unde huic, ]]  etc. Mira cæcitas. In factis et dictis Christum cognoscere possunt, ob solam generis notitiam contemnunt.</n>


text:
Nonne hic est faber, filius Mariæ, frater Jacobi, et Joseph, et Judæ, et Simonis? nonne et sorores ejus hic nobiscum sunt? Et scandalizabantur in illo.<n>[[Faber. ]]  BEDA. Qui operatur igni et spiritu; unde: [[Ipse baptizabit vos in igne et spiritu]]  Joan. 1.. Faber est qui fabricatus est auroram et solem.</n>


text:
Et dicebat illis Jesus: Quia non est propheta sine honore nisi in patria sua, et in domo sua, et in cognatione sua.<n>[[Non est propheta. ]]  Prope naturale est cives civibus invidere quia non opera, sed infantiam quam viderunt recordantur. ISID. Comitatur sæpe vilitas originem. Ut, [[Quis est filius Isai]]  III Reg. 12.. Sed: [[Humilia Dominus respicit, et alta a longe cognoscit]]  Psal. 137..</n>


text:
Et non poterat ibi virtutem ullam facere, nisi paucos infirmos impositis manibus curavit:<n>[[Et non poterat, ]]  etc. Ne cives incredulos pejus condemnaret faciens multas virtutes. Vel quia in patria sua despicitur, paucas ibi virtutes fecit et signa, ne penitus excusabiles sint. Majora quotidie in gentibus signa facit, non tam in corporum sanatione quam animarum.</n>


text:
et mirabatur propter incredulitatem eorum, et circuibat castella in circuitu docens.<n>[[Et mirabatur. ]]  BEDA. Non quasi de improviso, sed quasi mirandum ostendit, quia nec prophetis credunt, nec ipsi quem præsentem cernunt.</n>


text:
Et vocavit duodecim: et cœpit eos mittere binos, et dabat illis potestatem spirituum immundorum.<n>[[Et vocavit. ]]  HIER. Mittuntur duodecim apostoli, et datur eis potestas præcepta docendi ut comitetur verbum simul et factum: et cum promissis invisibilibus virtutes misceantur, et sic cum ungunt ægros oleo, infirmitatem fidei virtute corroborant. [[Et dabat illis, ]]  etc. Benignus Dominus et magister non invidet discipulis et servis potestatem suam. Sed ipse potestate sua agit, illi sua infirmitate, si quid agunt, et Domini virtutem confitentur dicentes: [[In Jesu nomine surge et ambula]]  Act. 3..</n>


text:
Et præcepit eis ne quid tollerent in via, nisi virgam tantum: non peram, non panem, neque in zona æs,<n>[[Ne quid tollerent, ]]  etc. Tanta sit in Domino fiducia, ut nihil deesse certissime sciant, ne dum sibi provident temporalia, minus aliis provideant æterna. BEDA. Mattheus et Lucas memorant Dominum discipulis dixisse, ut nec virgam ferrent: Marcus ne quid tollerent nisi virgam. Sed illi realiter virgam accipiunt. Marcus per virgam potestatem accipiendi necessaria a subditis intelligit.</n>


text:
sed calceatos sandaliis, et ne induerentur duabus tunicis.<n>[[Calceatos sandaliis. ]]  ID. Ut pes neque tectus sit neque nudus ad terram, id est, nec Evangelium occultetur, nec terrenis commodis innitatur. [[Ne induerentur duabus tunicis. ]]  ID. Quod est ut simpliciter ambulent, non dupliciter.</n>


text:
et quicumque non receperint vos, nec audierint vos, exeuntes inde, excutite pulverem de pedibus vestris in testimonium illis.<n>[[Excutite pulverem de pedibus. ]]  ID. Pulvis excutitur de pedibus in testimonium laboris sui, quod ingressi sunt civitatem, quod prædicatio usque ad illos pervenerit. Vel quod nihil ab eis acceperint ad victum necessarium qui Evangelium spreverunt.</n>


text:
et dæmonia multa ejiciebant, et ungebant oleo multos ægros, et sanabant.<n>[[Et ungebant oleo. ]]  ID. Jacobus dicit: [[Infirmatur quis in vobis? inducat presbyteros Ecclesiæ, et orent super eum ungentes eum oleo]]  Jac. 5., etc. Unde patet ab apostolis hunc morem esse traditum ut energumeni et alii ægroti ungantur oleo a pontifice consecrato.</n>


text:
Et audivit rex Herodes (manifestum enim factum est nomen ejus), et dicebat: Quia Joannes Baptista resurrexit a mortuis: et propterea virtutes operantur in illo.<n>[[Et audivit rex. ]]  ID. Lucas Luc. 9.: [[Audivit Herodes tetrarcha omnia quæ fiebant, ]]  etc. Unde intelligendum, aut confirmatum eum ex aliorum verbis credendo dixisse, aut adhuc hæsitando, etc., usque ad non resurrexisse, sed sublevatum esse furtim credere maluerunt.</n>


text:
Alii autem dicebant: Quia Elias est; alii vero dicebant: Quia propheta est, quasi unus ex prophetis.


text:
Ipse enim Herodes misit, ac tenuit Joannem, et vinxit eum in carcere propter Herodiadem uxorem Philippi fratris sui, quia duxerat eam.<n>[[Philippi fratris sui. ]]  BEDA. Vetus historia narrat Philippum majoris Herodis fuisse filium, et fratrem Herodis sub quo passus est Dominus, et duxisse Herodiadem, filiam Arethæ, et postea Aretham ortis simultatibus filiam suam tulisse, et Herodi inimico Philippi in dolorem ipsius nuptiis copulasse. Egesippus vel Josephus tamen longe aliter.</n>


text:
Dicebat enim Joannes Herodi: Non licet tibi habere uxorem fratris tui.<n>[[Non licet tibi habere, ]]  etc. ID. Qui venerat in spiritu et virtute Eliæ, Herodem arguit et Herodiadem, sicut, etc., usque ad homo enim ad laborem nascitur, et sancti per mortem transeunt ad requiem.</n>


text:
Herodes enim metuebat Joannem, sciens eum virum justum et sanctum: et custodiebat eum, et audito eo multa faciebat, et libenter eum audiebat.


text:
Et cum dies opportunus accidisset, Herodes natalis sui cœnam fecit principibus, et tribunis, et primis Galilææ:


text:
cumque introisset filia ipsius Herodiadis, et saltasset, et placuisset Herodi, simulque recumbentibus, rex ait puellæ: Pete a me quod vis, et dabo tibi:


text:
et juravit illi: Quia quidquid petieris dabo tibi, licet dimidium regni mei.<n>[[Et juravit. ]]  BEDA. Non excusatur a perjurio per juramentum. Ideo enim forte juravit, ut occasionem inveniret occidendi. Et si illa patris aut matris interitum postulasset, non utique concessisset Herodes.</n>


text:
Cumque introisset statim cum festinatione ad regem, petivit dicens: Volo ut protinus des mihi in disco caput Joannis Baptistæ.


text:
Et contristatus est rex: propter jusjurandum, et propter simul discumbentes, noluit eam contristare:<n>[[Et contristatus, ]]  etc. ID. Consueto more Scripturæ contristatus, non re, sed multorum opinione. Sicut et ipse Joseph, etc., usque ad ut sub occasione pietatis impius fieret.</n>


text:
sed misso spiculatore præcepit afferri caput ejus in disco. Et decollavit eum in carcere,<n>[[Caput ejus in disco. ]]  ID. Caput legis quod est Christus, a corpore abscinditur, etc., usque ad Christus autem, qui est lux mundi, cum incipiunt crescere dies.</n>


text:
Quo audito, discipuli ejus venerunt, et tulerunt corpus ejus: et posuerunt illud in monumento.<n>[[Et tulerunt. ]]  ID. Josephus narrat Joannem vinctum, in castellum Macheronta adductum ibique truncatum. Ecclesiastica narrat historia, in Sebaste urbe Palæstinæ, quæ dicta est quondam Samaria. Tempore vero Juliani, etc., usque ad expurgato a sordibus templo Serapis ossa eadem ibi posuit, et basilicam in honore sancti Joannis consecravit.</n>


text:
Et convenientes Apostoli ad Jesum, renuntiaverunt ei omnia quæ egerant, et docuerant.<n>[[Et convenientes. ]]  HIER. Ad locum unde exeunt flumina redeunt. Deo gratias semper referunt super his quæ acceperunt. [[Omnia. ]]  Non solum quæ ipsi egerant et docuerant apostoli Domino renuntiant, sed etiam quæ Joannes eis docentibus passus sit. Vel sui vel ejusdem Joannis discipuli, sicut Matthæus scribit.</n>


text:
Et ait illis: Venite seorsum in desertum locum, et requiescite pusillum. Erant enim qui veniebant et redibant multi: et nec spatium manducandi habebant.<n>[[Venite seorsum. ]]  BEDA. Non solum requisitionis causa, sed mystice significat quod, relicta Judæa, quæ, etc., usque ad venit seorsum, ducit quos eligit, ut inter male viventes mala non attendant, ut Loth in Sodomis, et Job in terra Hus, et Abdias in domo Achab. [[Requiescite. ]]  Ut aves in ramis sinapis. Pusilla hic requies sanctis, longus labor: sed post dicitur illis ut requiescant a laboribus suis. [[Erant enim, ]]  etc. HIER. In arca Nœ animalia quæ intus erant, foras mittebantur, et quæ foris erant, intus erumpebant. Sic in Ecclesia Judas, etc., usque ad tunc cessabit ventus et procella, Jesu sedente et regnante in navi, quæ est universalis Ecclesia.</n>


text:
Et ascendentes in navim, abierunt in desertum locum seorsum.<n>[[Abierunt in deserto. ]]  BEDA. Petendo solitudinem fidem turbarum an se sequatur explorat, et exploratam digna mercede remunerat. Turbæ autem non jumentis, non vehiculis, sed proprio labore pedum, iter deserti arripiunt, et salutis desiderium ostendunt. Rursus ipse excipiendo fatigatos, docendo inscios, sanando ægrotos, recreando jejunos, quantum devotione credentium delectetur insinuat.</n>


text:
Et viderunt eos abeuntes, et cognoverunt multi: et pedestres de omnibus civitatibus concurrerunt illuc, et prævenerunt eos.<n>[[Et pedestres. ]]  Nota quia non in aliam maris ripam sine Jordanis navigio pervenerunt. Sed transito aliquo freto vel stagno, proximos ejusdem regionis locos adierunt, quo etiam pedestres indigenæ pervenire potuerunt.</n>


text:
Et exiens vidit turbam multam Jesus: et misertus est super eos, quia erant sicut oves non habentes pastorem, et cœpit docere multa.<n>[[Et misertus est. ]]  BEDA. Quomodo misertus sit, Matthæus plenius exponit hoc modo: [[Et misertus est eis, et curavit languores eorum. ]]  Hoc est enim pauperum et non habentium pastorem veraciter misereri, et viam veritatis aperire, et languidos curare et jejunos reficiendo ad laudem supernæ largitatis animare; quæ sequentia eum fecisse declarant.</n>


text:
Et cum jam hora multa fieret, accesserunt discipuli ejus, dicentes: Desertus est locus hic, et jam hora præteriit:<n>[[Et cum jam hora. ]]  Die declinata Salvator turbas reficit, quia vel fine sæculi propinquante, vel cum sol justitiæ pro nobis occubuit, a diutina spiritalis inediæ sumus liberati fame. BEDA. Christum deserta gentium petentem multæ. fidelium catervæ relictis mœnibus priscæ conversationis, neglectoque variorum dogmatum præsidio, sequuntur, et cum primum notus in Judæa Deus, tunc exaltatus est super cœlos et super omnem terram gloria ejus.</n>


text:
Et respondens ait illis: Date illis vos manducare. Et dixerunt ei: Euntes emamus ducentis denariis panes, et dabimus illis manducare.<n>[[Date illis. ]]  Provocat apostolos ad fractionem panis, ut illis se non habere testantibus, magnitudino signi notesceret. Et insinuans, quia quotidie per eos jejuna corda sunt pascenda, cum eorum exemplis vel verbis ad amanda cœlestia suscitamur. Notandum, quod hoc panum miraculum Joannes scripturus præmisit, quod proximum esset Pascha. Matthæus et Marcus hoc, interfecto Joanne, continuo esse factum dicunt: unde colligitur Joannem imminente Pascha fuisse decollatum, et alio sequente Pascha crucifixum Dominum.</n>


text:
Et dicit eis: Quot panes habetis? ite, et videte. Et cum cognovissent, dicunt: Quinque, et duos pisces.<n>[[Quinque. ]]  BEDA. Quinque panes, quinque Mosaicæ legis libri, quibus divinæ æternitatis cognitio, mundi creatio, cursus habentis sæculi, et vera Deo serviendi religio, etc., usque ad ad ultimum vero magno munere dat electis ut edant et bibant super mensam suam in regno suo.</n>


text:
Et præcepit illis ut accumbere facerent omnes secundum contubernia super viride fœnum.<n>[[Secundum contubernia. ]]  ID. Diversi discubitus, distincti ordines ecclesiarum qui unam catholicam faciunt.</n>


text:
Et discubuerunt in partes per centenos et quinquagenos.<n>[[Per centenos et quinquagenos. ]]  Per quinquaginta jubilæi requies. Quinquagenarius autem bis ductus centum facit; et ideo utriusque quietis perfectionem significat, scilicet, corporis et mentis. Qui enim quiescit ab actibus pravis, requiem habet corporis. Qui autem a cogitationibus etiam perversis, requiem habet mentis. Bene autem super viride fenum discumbentes, Dei pascuntur alimentis, qui per studium abstinentiæ, calcatis illecebris carnis, audiendis implendisque verbis Dei operam impendunt. Ideo alii quinquageni, alii centeni, quia requiescitur prius a malo opere, ut post sit etiam requies in mente.</n>


text:
Et acceptis quinque panibus et duobus pisces, intuens in cælum, benedixit, et fregit panes, et dedit discipulis suis, ut ponerent ante eos: et duos pisces divisit omnibus.<n>[[Et acceptis. ]]  Non nova cibaria creat quia incarnatus, non alia quam quæ scripta erant prædicat: sed legem et prophetas mysteriis gravida esse demonstrat. [[Fregit. ]]  Et ante turbas ponenda distribuit discipulis suis, quia sacramenta sanctis doctoribus, qui hæc toto orbe prædicent, patefecit.</n>


text:
Et sustulerunt reliquias, fragmentorum duodecim cophinos plenos, et de piscibus.<n>[[Et sustulerunt, ]]  etc. BEDA. Secretiora mysteria quæ rudes capere nequeunt, perfectiores diligenter inquirunt. Nam per cophinos, duodecim apostoli: et per apostolos sequentes doctores figurantur, foris despecti, intus salutaris cibi reliquiis ad alenda humilium corda cumulati. In cophinis enim servilia geruntur opera: sed ille eos panis fragmentorum implevit, qui infirma mundi, ut frangat vel confundat, elegit.</n>


text:
Erant autem qui manducaverunt quinque millia virorum.<n>[[Quinque millia. ]]  ID. Propter quinque sensus corporis. Hi Dominum secuti, significant eos qui in sæculari adhuc habitu positi, exterioribus quæ possident bene uti norunt. Qui recte quinque panibus aluntur: quia necesse est ut tales legalibus adhuc præceptis instruantur. Qui autem mundo omnino renuntiant, et quatuor sunt millia et septem panibus refecti, hoc est evangelica perfectione sublimes, et spirituali gratia intus eruditi.</n>


text:
Et statim coëgit discipulos suos ascendere navim, ut præcederent eum trans fretum ad Bethsaidam, dum ipse dimitteret populum.<n>[[Et statim cœgit. ]]  Exemplum dat nobis ut in omnibus bonis quæ agimus humani favoris retributionem vitemus: ne nos operatio virtutum ad concupiscentiam flectat temporalium. Quod ipse Dominus nobis insinuans, cum hi qui virtutes ejus admirabantur, regem eum facere vellent, fugit in montem orare. Crucifixoribus promptus occurrit, ut scilicet parati simus ad adversa toleranda, cauti ad blandimenta si arriserint, et ne nos, si affluant, emolliendo decipiant, crebris a Domino precibus imploremus. [[Ad Bethsaidam. ]]  BEDA. Bethsaida civitas est in Galilæa Andreæ et Petri et Philippi prope stagnum Genesareth. Sed Marcus dicit, etc., usque ad quæ ambæ sunt civitates in Galilæa juxta stagnum Genesareth: quod etiam Tiberiadis a Tiberiade civitate sic vocatur.</n>


text:
Et cum dimisisset eos, abiit in montem orare.<n>[[Abiit in montem. ]]  ID. Bene orat qui Deum orando quærit, a terrenis ad superiora progrediens, verticem curiæ sublimioris ascendit. Qui de divitiis, etc., usque ad omnia quæ vult potest, quia advocatus et judex noster est; alterum pietatis officium, alterum potestatis insigne.</n>


text:
Et cum sero esset, erat navis in medio mari et ipse solus in terra.<n>[[Et ipse solus, ]]  etc. Qui aliquando omnino in periculis Ecclesiam deseruisse videtur; unde: [[Ut quid, Domine, recessisti longe]]  Psal. 10. etc. Sed quia differt auxilium, non aufert subsidium.</n>


text:
Et videns eos laborantes in remigando (erat enim ventus contrarius eis) et circa quartam vigiliam noctis venit ad eos ambulans supra mare: et volebat præterire eos.<n>[[Et circa quartam. ]]  BEDA. Stationes et vigiliæ militares, horarum spatio dividuntur: patet ergo eos, etc., usque ad Lucifer namque tres horas noctis, id est, totam vigiliam matutinam illuminare dicitur. [[Et volebat præterire eos. ]]  ID. Ut ad horam, scilicet, conturbati: sed continuo liberati, plus liberationis suæ miraculum stuperent, et ereptori suo, etc., usque ad Cum ambulaveris in igne, non combureris, et flamma non ardebit in te;</n>


text:
At illi ut viderunt eum ambulantem supra mare, putaverunt phantasma esse, et exclamaverunt.<n>[[Putaverunt. ]]  BEDA. Adhuc hæretici putant phantasma esse, nec veram carnem de virgine assumpsisse. Theodorus enim, etc., usque ad et qualiter non infusis pedibus corporale pondus habentibus et materiale onus, deambulabat in humidam et instabilem substantiam.</n>


text:
Omnes enim viderunt eum, et conturbati sunt. Et statim locutus est cum eis, et dixit eis: Confidite, ego sum: nolite timere.<n>[[Nolite timere. ]]  Prima subventio est pellere timorem; secunda, tempestatem præsentiæ suæ virtute compescere. Nec mirum si Domino ascendente in navim cessat ventus: quia in quocunque corde per gratiam sui amoris adest, mox universa vitiorum et adversantis mundi et malignorum spirituum bella quiescunt.</n>


text:
non enim intellexerunt de panibus: erat enim cor eorum obcæcatum.<n>[[Non enim intellexerunt. ]]  BEDA. Miraculo panum, quod esset rerum conditor ostendit. Ambulando super undas, quod totum corpus habebat liberum ab omni gravedine peccati. Placando ventos et undas, quod elementis dominaretur ostendit. Sed carnales adhuc discipuli magnitudine quidem virtutum stupebant, sed divinæ majestatis veritatem non cognoscebant.</n>


text:
Cumque egressi essent de navi, continuo cognoverunt eum:<n>[[Cognoverunt. ]]  Rumore, non facie vel magnitudine signorum: etiam vultu plurimis notus erat.</n>


text:
et percurrentes universam regionem illam, cœperunt in grabatis eos, qui se male habebant, circumferre, ubi audiebant eum esse.


text:
Et quocumque introibat, in vicos, vel in villas aut civitates, in plateis ponebant infirmos, et deprecabantur eum, ut vel fimbriam vestimenti ejus tangerent, et quotquot tangebant eum, salvi fiebant.<n>[[Fimbriam vestimenti. ]]  BEDA. Minimum mandatum quod qui transgressus fuerit, minimus vocabitur in regno cœlorum: vel assumptionem carnis per quam venimus ad Verbum Dei.</n><pb/>


text:
Et conveniunt ad eum pharisæi, et quidam de scribis, venientes ab Jerosolymis.<n>[[Et conveniunt. ]]  ID. Patet quam vera sit confessio Domini ad Patrem qua dicitur: [[Quia abscondisti hæc a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis]]  Matth. 11.. Indocti veniunt, infirmos adducunt, ut vel fimbriam ejus contingant, et ideo cupita salute patiuntur. Pharisæi vero et Scribæ, qui doctores populi esse debebant, non ad verbum audiendum, non quasi ad medicum, sed ad quæstionum pugnas concurrunt.</n>


text:
Et cum vidissent quosdam ex discipulis ejus communibus manibus, id est non lotis, manducare panes, vituperaverunt.<n>[[Communibus manibus. ]]  HIERON. Immundis, vel communibus manibus communionem gentium significat. Munditia Pharisæorum sterilis est, communio apostolorum non tota extendit palmites suos usque ad mare. [[Non lotis. ]]  De non lotis corporis manibus vituperant, cum in eorum operibus nihil immunditiæ inveniatur. Ipsi aqua exterius loti, conscientiæ livore intus sunt polluti.</n>


text:
Pharisæi enim, et omnes Judæi, nisi crebro laverint manus, non manducant, tenentes traditionem seniorum:<n>[[Pharisæi. ]]  BEDA. Superstitiosa hominum traditio crebrius lavari, ob manducandum et hujusmodi. Sed necessaria doctrina veritatis eos jubet, qui panem vitæ qui de cœlo descendit manducare desiderant, crebro eleemosynarum, aliorumque justitiæ fructuum lamento sua opera purgare.</n>


text:
et a foro nisi baptizentur, non comedunt: et alia multa sunt, quæ tradita sunt illis servare, baptismata calicum, et urceorum, et æramentorum, et lectorum:<n>[[Baptismata. ]]  Frustra vasorum baptismata servant, qui cordium suorum et corporum sordes negligunt. Non enim hoc de materialibus manibus dictum est, sed pro mentium emundatione, et operum castigatione, et animarum sanctimonia et salute.</n>


text:
et interrogabant eum pharisæi et scribæ: Quare discipuli tui non ambulant juxta traditionem seniorum, sed communibus manibus manducant panem?<n>[[Quare discipuli tui, ]]  etc. Mira stultitia! Filium Dei arguunt, quia non servat præcepta hominum. Manus autem, id est, opera non corporis sed animæ lavandæ sunt, ut fiat in illis Verbum Dei.</n>


text:
At ille respondens, dixit eis: Bene prophetavit Isaias de vobis hypocritis, sicut scriptum est: [Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me:<n>[[Bene prophetavit. ]]  HIERON. Latratum Pharisæorum reprimit furca rationis, id est, Moysi et Isaiæ increpatione, ut et nos hæreticos verbis Scripturæ vincere possimus.</n>


text:
Relinquentes enim mandatum Dei, tenetis traditionem hominum, baptismata urceorum et calicum: et alia similia his facitis multa.


text:
Et dicebat illis: Bene irritum facitis præceptum Dei, ut traditionem vestram servetis.<n>[[Bene irritum. ]]  Falsam calumniam vera ratione confutat, quasi, Vos propter traditionem hominum præcepta Dei contemnitis et negligitis, quare ergo meos discipulos arguitis, qui jussa seniorum parvipendunt, ut custodiant mandata Dei?</n>


text:
Moyses enim dixit: Honora patrem tuum, et matrem tuam. Et: Qui maledixerit patri, vel matri, morte moriatur.


text:
Vos autem dicitis: Si dixerit homo patri, aut matri, Corban (quod est donum) quodcumque ex me, tibi profuerit:<n>[[Vos autem dicitis. ]]  BEDA. Consulens Dominus imbecillitati, vel ætatum vel penuriæ parentum, præcepit, etc., usque ad qui verus Pater est, oblatio Domini præponatur. [[Tibi profuerit. ]]  ISID. In tuos usus consumitur, quod sacrilegium est. Vel interrogative. Quasi dicat: Proderit tibi? Non debet: Hoc metuentes patres afficiebantur inedia.</n>


text:
rescindentes verbum Dei per traditionem vestram, quam tradidistis: et similia hujusmodi multa facitis.


text:
Nihil est extra hominem introiens in eum, quod possit eum coinquinare, sed quæ de homine procedunt illa sunt quæ communicant hominem.<n>[[Nihil est extra, ]]  etc. BEDA. Nec idolothytum in quantum cibus est, in quantum Dei creatura est, sed dæmoniorum invocatio hoc facit immundum. Unde: [[Non potestis bibere calicem Domini et calicem dæmoniorum]]  I Cor. 10.. Judæi se partem Dei jactant, communes cibos vocant, quibus omnes homines utuntur, ut ostrea, lepores, et hujusmodi animalia, quæ ungulam non findunt, nec ruminant, nec squamosa in piscibus sunt.</n>


text:
Et ait illis: Sic et vos imprudentes estis? Non intelligitis quia omne extrinsecus introiens in hominem, non potest eum communicare:<n>[[Et vos imprudentes. ]]  Corripiuntur, quia quæ per se patent, mystica putant. Ex quo advertimus vitiosum esse auditorem, qui obscura manifeste, aut manifeste dicta obscure vult intelligere.</n>


text:
quia non intrat in cor ejus, sed in ventrum vadit, et in secessum exit, purgans omnes escas?<n>[[Et in secessum. ]]  BEDA. Hinc calumniantur quidam hæretici, quod Dominus physicæ ignarus putet omnes cibos, etc., usque ad per occultos meatus (quos Græci poros vocant) ad inferiora dilabitur et in secessum vadit. AUG. Quædam sic accedunt ut etiam mutent et mutentur, sicut et ipse cibus amittens speciem suam, in corpus nostrum vertitur, et nos refecti in robur mutamur.</n>


text:
Ab intus enim de corde hominum malæ cogitationes procedunt, adulteria, fornicationes, homicidia,<n>[[De corde hominum. ]]  BEDA. Animæ locus principalis non juxta Platonem in cerebro, sed juxta Christum in corde est. Arguuntur etiam, etc., usque ad ut si pulchram mulierem nos crebro viderit inspicere, intelligit nos amare.</n>


text:
Et inde surgens abiit in fines Tyri et Sidonis: et ingressus domum, neminem voluit scire, et non potuit latere.<n>[[Et inde surgens. ]]  Relictis Scribis et Pharisæis calumniatoribus, in partes Tyri et Sidonis secessit, ut Tyrios Sidoniosque curaret. [[Neminem. ]]  BEDA. Quamvis latere non potuerit, non tamen factum est quod voluit. Sed exemplum, etc., usque ad ut filiam Syrophœnissæ a dæmonio liberaret et per fidem gentilis feminæ Scribarum et Pharisæorum perfidiam argueret.</n>


text:
Mulier enim statim ut audivit de eo, cujus filia habebat spiritum immundum, intravit, et procidit ad pedes ejus.<n>[[Mulier enim. ]]  Marcus dicit Dominum fuisse in domo, cum venit ad eum mulier. Matthæus dicit quod [[clamat post nos]]  Matth. 15.. Per quod innuit quod post ambulantem preces emiserit. Venit ergo ad eum mulier in domum, sed quia Matthæus ait: [[Non respondit ei verbum, ]]  dedit intelligere quod ambo tacuerunt, et cum silentio ingressi sunt. Et ita cætera contexuntur, quæ in nullo dissentiunt. HIER. Mulier est mater nostra Romana Ecclesiæ. Nata, dæmoniaca occidentalis barbaries, cujus fides fecit de cane ovem. Micas intellectus quærit, non panem infractum litteræ cupit. BEDA. Mulier gentilis, sed cum fide ad Dominum veniens Ecclesiam significat de gentibus collectam, quæ pro filia, etc., usque ad qui priscas suæ perfidiæ mansiones relinquunt, atque in domum Dei, id est Ecclesiam, pia se devotione transferunt.</n>


text:
Qui dixit illi: Sine prius saturari filios: non est enim bonum sumere panem filiorum, et mittere canibus.<n>[[Sine prius saturari filios. ]]  Quasi dicat: Futurum est ut et vos gentes salutem consequamini: sed prius oportet Judæos, qui antiqua electione filii Dei nominantur, pane cœlesti refici, et sic tandem gentibus vitæ pabula ministrari. [[Filiorum. ]]  BEDA. Mira conversio: nam Isræl quondam filius, nos canes. Pro diversitate fidei ordo nominum mutatur. De illis dicitur: [[Circumdederunt me canes multi]]  Psal. 21.. De nobis: [[Alias oves habeo, quæ non sunt ex hoc ovili]]  Joan. 10..</n>


text:
At illa respondit, et dixit illi: Utique Domine, nam et catelli comedunt sub mensa de micis puerorum.<n>[[De micis. ]]  Non integros cibos digna sum recipere, reliquiis catellorum contenta sum, ut sic veniam ad panem integrum. BEDA. [[De micis, ]]  etc. Mensa, scriptura, unde: [[Parasti in conspectu meo mensam, ]]  etc. Psal. 22.. Micæ puerorum, etc., usque ad ut ad speranda superna quæ a Domino promissa sunt præmia in cœlo, merito se humilitatis erigant.</n>


text:
Et ait illi: Propter hunc sermonem vade: exiit dæmonium a filia tua.<n>[[Propter hunc sermonem. ]]  BEDA. Hic datur exemplum catechizandi et baptizandi infantes, quia per fidem et confessionem parentum in baptismo liberantur a dæmonio parvuli, qui necdum per se sapere vel aliquid agere boni possunt aut mali.</n>


text:
Et iterum exiens de finibus Tyri, venit per Sidonem ad mare Galilææ inter medios fines Decapoleos.<n>[[Tyri. ]]  HIERON. Tyrus angustia significans Judæam, cui Dominus: [[Coangustatum est stratum et pallium breve, utrumque operire non potest, ut transferat se ad alias gentes]]  Isai. 18.. [[Sidonem. ]]  HIERON. Sidon, venatio, fera indomita, nostra regio vel natio est. [[Decapoleos. ]]  BEDA. Regio decem urbium trans Jordanem ad Orientem. Quod autem dicitur: [[Venit ad mare Galilææ inter medios fines Decapoleos, ]]  non ipsos eum intrasse significat, neque enim mare transnavigasse dicitur, sed usque ad mare venisse, atque ad locum qui medios fines Decapoleos longe trans mare positos respiciebat. HIERON. Salvator ad salvandas gentes ab apostolis deducitur, et docet quod adolescenti interroganti respondit: [[Nosti mandata, hæc fac et vives]]  Luc. 18..</n>


text:
Et adducunt ei surdum, et mutum, et deprecabantur eum, ut imponat illi manum.<n>[[Surdum et mutum. ]]  BEDA. Qui scilicet, nec aures verbis Dei audiendis, nec os pro loquendis aperit. Quales necesse est ut hi qui audire et loqui verbum Dei longo usu didicerunt, Domino sanandos offerant, ut eos quos humana fragilitas nequit, gratiæ dextera salvet. HIERON. Genus humanum tanquam unus homo varia peste absumptus in protoplasto, cæcatur dum videt, surdus fit dum audit, dum odorat emungitur, obmutescit dum loquitur, mancus fit dum manus erigit, incurvatur dum erigitur, hydropicus fit dum concupiscit, claudus dum progreditur, lepra suffunditur dum mundatur, dæmone impletur dum divinitatem appetit, moritur morte dum audacter excusat. [[Et deprecabantur. ]]  Incarnationem Domini prophetæ et patriarchæ cupiebant.</n>


text:
Et apprehendens eum de turba seorsum, misit digitos suos in auriculas ejus: et exspuens, tetigit linguam ejus:<n>[[Et apprehendens eum, ]]  etc. Seorsum a turbulentis cogitationibus et actibus inordinatis serminobusque incompositis educitur qui sanari meretur. Digiti qui in aures mittuntur, verba Spiritus sancti, de quo dicitur: [[Digitus Dei est hic]]  Exod. 8.. Et: [[Opera digitorum tuorum sunt cœli]]  Psal. 8.. [[Tetigit linguam, ]]  etc. Spuma de carne Domini, divina sapientia, quæ solvit ignorantiam humani generis, ut dicat: Credo in Deum Patrem omnipotentem, etc. [[Seorsum. ]]  BEDA. Prima salutis via est de turba educi. De turba educit Dominus infirmum, cum mentem peccatis, etc., usque ad exspuens ergo linguam muti ut loqui valeat, tangit, cum ora diu bruta ad verba sapientiæ proferenda contactu suæ pietatis informat.</n>


text:
et suscipiens in cælum, ingemuit, et ait illi: Ephphetha, quod est, Adaperire.<n>[[Et suscipiens, ]]  etc. HIERON. [[Ingemuit. ]]  Gemere nos docuit, et in cœlum thesaurum nostri cordis erigere, quod per compunctionem cordis a frivola carnis lætitia purgatur, ut dicitur: [[Rugiebam a gemitu cordis mei; Domine, ante te omne desiderium meum, ]]  etc. [[Et ait illi: Ephpheta, quod est Adaperire. Corde creditur ad justitiam]]  Rom. 10., etc. [[Et statim apertæ, ]]  etc. Aures apertæ sunt ad hymnos et cantica et psalmos. Solvitur lingua, ut eructet verbum bonum, quod non possunt nec minæ nec verba cohibere vel prohibere. Unde Paulus: [[Ego vinctus sum, sed verbum Dei non est alligatum in me]]  I Tim. 2..</n>


text:
Et statim apertæ sunt aures ejus, et solutum est vinculum linguæ ejus, et loquebatur recte.<n>[[Et loquebatur recte. ]]  BEDA. Ille solus recte loquitur vel Dominum confitendo, vel aliis prædicando, cujus auditum ut cœlestibus possit auscultare et obsecundare mandatis divina gratia referat. Cujus linguam Dominus tactu sapientiæ, quæ ipse est, ad loquendum instruit. Hic talis dicere potest: [[Domine, labia mea aperies]]  Psal. 5., etc.</n>


text:
Et præcepit illis ne cui dicerent. Quanto autem eis præcipiebat, tanto magis plus prædicabant:<n>[[Et præcepit illis ne cui dicerent. ]]  Non in virtutibus gloriandum esse docuit, sed in cruce et in humiliatione. [[Quanto autem eis, ]]  etc. Civitas in monte posita undique circumspecta abscondi non potest Matth. 15.: humilitas semper præcedit gloriam. [[Adaperire. ]]  Ad aures proprie. Aures enim ad audiendum aperiendæ, lingua ut loqui possit erat solvenda. Unde sequitur: [[Statim apertæ, ]]  etc. [[Quanto autem eis præcipiebat, ]]  etc. Sciebat ille qui omnia novit antequam fiant, quod magis prædicarent, et hoc præcipiendo pigris voluit ostendere, quanto studiosius quantoque frequentius [ferventius] prædicare debeant, quibus jubet ut prædicarent: quando illi qui prohibentur tacere non poterant.</n>


text:
et eo amplius admirabantur, dicentes: Bene omnia fecit: et surdos fecit audire, et mutos loqui.<pb/>


text:
In diebus illis iterum cum turba multa esset, nec haberent quod manducarent, convocatis discipulis, ait illis:


text:
Misereor super turbam: quia ecce jam triduo sustinent me, nec habent quod manducent:<n>[[Misereor super turbam. ]]  Quia verus homo miseretur et compatitur affectu humanæ fragilitatis. Quod de septem panibus et paucis pisciculis quatuor millia hominum satiavit, divinæ potentiæ opus est contra Eutichetis errorem. [[Triduo sustinent. ]]  Quare triduo sustinerent Matthæus dicit sic Matth. 15.: [[Et ascendens in montem sedebat ibi, et accesserunt ad eum, ]]  etc. Turba triduo Dominum sustinet propter sanationem infirmorum suorum, cum electi quique fide sanctæ Trinitatis lucidi Domino, pro suis suorumque peccatis, animæ peccantis, scilicet, languoribus instanter supplicant. Turba multa triduo Dominum sustinet, cum multitudo fidelium peccata sua per pœnitentiam declinans ad Dominum se in opere, in locutione et cogitatione convertit. BEDA. Hoc miraculo designatur, quod viam præsentis sæculi, aliter incolumes transire nequimus, alimento verbi sui Christus nos reficiat. Hoc vero typice, etc., usque ad ipse ab infimis delectationibus abstractam pane cœli reficit, atque ad appetitum supernæ suavitatis cibi spiritualis dato pignore accendit.</n>


text:
et si dimisero eos jejunos in domum suam, deficient in via: quidam enim ex eis de longe venerunt.<n>[[Si dimisero eos. ]]  Quia conversi peccatores in præsentis vitæ via deficiunt, si in sua conscientia sine doctrinæ pabulis dimittantur. [[De longe. ]]  Moraliter. Qui nihil carnalis corruptionis expertus, ad servitutem Dei festinat, de longinquo non venit; qui etiam nulla impudicitia, nullis flagitiis inquinatus, solum autem conjugium expertus, nec iste de longinquo. Alii post multa flagitia veniunt: et ideo de longinquo.</n>


text:
Et interrogavit eos: Quot panes habetis? Qui dixerunt: Septem.<n>[[Septem. ]]  BEDA. Mysterium est Novi Testamenti, in quo septiformis Spiritus gratia plenius creditur et datur. Nec sunt panes hordeacei, sicut illi quinque de quibus quinque millia hominum satiata sunt, ne, sicut in lege, vitalis animæ alimentum corporalibus sacramentis tegeretur. Hordei enim medulla tenacissima tegitur palea. HIER. Septem panes, septem dona Spiritus sancti. Quatuor millia, annus Novi Testamenti cum quatuor temporibus. Septem sportæ, septem primæ Ecclesiæ. Fragmenta panum mystici intellectus primæ septimanæ sunt. Pisciculi benedicti: libri Novi Testamenti, quomodo piscis assi partem resurgens postulat, et piscem superpositum prunis discipulis in captura piscium porrigit.</n>


text:
Et præcepit turbæ discumbere super terram. Et accipiens septem panes, gratias agens fregit, et dabat discipulis suis ut apponerent, et apposuerunt turbæ.<n>[[Super terram. ]]  BEDA. In refectione quinque panum turba supra fenum discubuit; quæ autem septem panibus reficienda est, super terram discumbere præcipitur: quia per legem carnis, etc., usque ad hic autem remota omni cupiditate carnali convivas Novi Testamenti spei permanentis firmamentum tanquam ipsius montis soliditas nullo feno interposito continet.</n>


text:
Et habebant pisciculos paucos: et ipsos benedixit, et jussit apponi.<n>[[Pisciculos. ]]  ID. Sanctos illius temporis, per quos eadem condita est Scriptura: vel quorum ipsa Scriptura, fidem, vitam et passiones continet; qui de fluctibus sæculi erepti, et divina benedictione consecrati refectionem nobis, ne in hujus mundi excursu deficiamus, vitæ suæ et mortis suæ exemplo præbuere.</n>


text:
Et manducaverunt, et saturati sunt, et sustulerunt quod superaverat de fragmentis, septem sportas.<n>[[Manducaverunt. ]]  ID. Sunt multi qui quamvis omnia sua relinquere, et altiora hujus mundi nequeant implere, tamen esurientes et sitientes justitiam saturantur, cum audientes mandata Dei ad vitam perveniunt æternam. [[Quod superaverat. ]]  ID. Altiora præcepta vel exhortamenta, et consilia, quæ generalis fidelium multitudo nequit attingere, sicut hic: [[Si vis perfectus esse, vade et vende omnia quæ habes]]  Matth. 19., etc. [[Septem sportas. ]]  Septem sportæ, Spiritus sancti gratia septiformi repleti. Fiunt enim sportæ de junco, et palmarum foliis. Juncus nascitur super aquas, palma victorem coronat. Sancti quoque ne ab humore æternitatis arescant, in ipso vitæ fonte se collocant, et æternæ retributionis palmam exspectant.</n>


text:
Et statim ascendens navim cum discipulis suis, venit in partes Dalmanutha.<n>[[Et statim. ]]  Pro hoc in Matthæo habemus: [[Ascendit in naviculam, et venit in fines Magedan. ]]  Sed non est dubitandum eumdem locum esse sub utroque nomine. Nam plerique codices habent Magedan etiam secundum Marcum.</n>


text:
Et exierunt pharisæi, et cœperunt conquirere cum eo, quærentes ab illo signum de cælo, tentantes eum.<n>[[Quærentes, ]]  etc. Quasi ea quæ viderant, non fuissent signa. Sed quid quærant per hoc determinatur, de cœlo, vel in morem Eliæ ignem de sublimi, vel ad similitudinem Samuelis æstivo tempore mugire tonitrua, vel fulgura vel imbres, quasi non possent et hæc calumniari qui ea calumniabantur quæ oculis viderant, manu tangebant, utilitate sentiebant. Vel signa de cœlo, manna, ut qui paucis panibus multa hominum millia satiavit, nunc sicut Moyses manna cœlitus misso populum omnem passim reficiat. Unde Joannes post edulium panum turbas quæsisse dicit: [[Quid operaris? Patres nostri manducaverunt ]][[manna in deserto]]  Joan. 6., etc.</n>


text:
Et ingemiscens spiritu, ait: Quid generatio ista signum quærit? Amen dico vobis, si dabitur generationi isti signum.<n>[[Si dabitur. ]]  AUG. De concordia evangelistarum. In Marco ita scriptum esse dicit: et signum non dabitur ei. BEDA. Generationi isti, id est tentantium Deum et contradicentium verbis ejus, non dabitur signum de cœlo, quod tentantes, etc., usque ad ad impositionem manuum apostolorum gratiam sancti Spiritus de cœlo plurimis credentibus infudit.</n>


text:
Et dimittens eos, ascendit iterum navim et abiit trans fretum.<n>[[Ascendit navim. ]]  ID. Septem sportis modo impletis, statim ascenderunt in naviculam, et venerunt in fines Magedan, et ibi navigantibus dictum est quod caverent a fermento Pharisæorum et sadducæorum. Sed Scriptura dicit quod obliti sunt panes tollere, in quo ostenditur quod modicam curam carnis haberent intenti Domini præsentiæ.</n>


text:
Quo cognito, ait illis Jesus: Quid cogitatis, quia panes non habetis? nondum cognoscetis nec intelligitis? adhuc cæcatum habetis cor vestrum?<n>[[Quid cogitatis. ]]  BEDA. Accepta occasione, docet quid significent quinque panes et septem, et pauci pisciculi, quinque millia hominum aut quatuor. Si enim fermentum Pharisæorum et Herodis traditiones perversas et hæretica significat dogmata, quare cibi quibus nutritus est populus Dei non veram doctrinam integramque significat?</n>


text:
quando quinque panes fregi in quinque millia: quot cophinos fragmentorum plenos sustulistis? Dicunt ei: Duodecim.


text:
Et apprehensa manu cæci, eduxit eum extra vicum: et exspuens in oculos ejus impositis manibus suis, interrogavit eum si quid videret.<n>[[Ex exspuens. ]]  ID. Sputum ab intus a capite Domini procedit. Manus vero membra corporis exterius posita. Exspuens ergo in oculos cæci, manus suas imponit, ut videat: quia cæcitatem humani generis et per invisibilia divinæ pietatis dona et per ostensa a foris sacramenta assumpta humanitatis abstersit. Quem uno verbo totum simul curare poterat, paulatim curat, ut magnitudinem humanæ cæcitatis ostendat: et quæ vix et quasi per gradus ad lucem redeat, et gratiam suam nobis indicat, per quam singula perfectionis incrementa adjuvant.</n>


text:
Et aspiciens, ait: Video homines velut arbores ambulantes.<n>[[Video homines, ]]  etc. HIER. Omnes æstimat sibi superiores, se indignum judicans: ut David se vocari hominem, sed canem mortuum et pulicem unum. Primo autem, etc., usque ad huic Dominus secunda impositione manuum, lucem omnia clara videndi restituit: scilicet quid credendum, quomodo vivendum, quæ præmia sunt speranda.</n>


text:
Deinde iterum imposuit manus super oculos ejus: et cœpit videre: et restitutus est ita ut clare videret omnia.<n>[[Deinde iterum, ]]  etc. HIER. Ut clare videret omnia, id est per opera visibilia invisibilia intelligeret, et quæ oculus non vidit, et clarum, animæ suæ statum post rubiginem peccati mundi cordis oculo contemplaretur. [[Beati enim mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt]]  Matth. 5..</n>


text:
Et misit illum in domum suam, dicens: Vade in domum tuam: et si in vicum introieris, nemini dixeris.<n>[[Et misit. ]]  HIER. Ut videret in se quod ante non vidit. Non enim putat desperans homo de salute omnino posse se quod facere illuminatus per spem potest perficere. Mystice. Admonet Dominus omnes qui agnitione veritatis illustrantur, ut ad cor redeant, et quantum sibi donatum fuerat sollicita mente perpendant, et beneficiis Dei digna operatione respondeant. [[Nemini dixeris. ]]  BEDA. Quod sanationem silere jubet, exemplum est suis, ne si miranda faciant, favorem quærant, sed divinis aspectibus sint placere contenti.</n>


text:
Et egressus est Jesus, et discipuli ejus in castella Cæsareæ Philippi: et in via interrogabat discipulos suos, dicens eis: Quem me dicunt esse homines?<n>[[Quem me dicunt? ]]  Pulchre primo sententiam hominum interrogat, ne confessio eorum vulgi opinione, sed veritatis agnitione videatur infirmata: ne sicut Herodes de auditis hæsitare putentur. Unde Petro secundum Matthæum dicit: [[Caro et sanguis non revelavit tibi]]  Matth. 16., id est doctrina hominum. [[Homines. ]]  Pulchre qui hominum more diversam de Domino sententiam ferunt, homines dicuntur. Nam qui veritatem potentiæ ejus pia mente cognoscunt, non homines, sed dii appellari merentur. Unde dicit illis: [[Vos vero, ]]  etc. Quasi dicat: Illi, homines, humana opinantes; sed vos, dii, quem me esse dicitis?</n>


text:
Tunc dicit illis: Vos vero quem me esse dicitis? Respondens Petrus, ait ei: Tu es Christus.<n>[[Tu es Christus. ]]  BEDA. Omnia complectitur qui et naturam et nomen exprimit, in quo summa virtutum. Paulus dicit, etc., usque ad non licet tamen nescire generationis fidem.</n>


text:
Et comminatus est eis, ne cui dicerent de illo.<n>[[Et comminatus est. ]]  BEDA. Noluit se ante passionem et resurrectionem prædicari: quia completo sanguinis sacramento apostolis opportunius dicit: [[Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti]]  Matth. 18.. Quia non prodesset eum publice prædicari, quem flagellatum sunt visuri, et crucifixum multa pati.</n>


text:
Et cœpit docere eos quoniam oportet Filium hominis pati multa, et reprobari a senioribus, et a summis sacerdotibus et scribis, et occidi: et post tres dies resurgere.<n>[[Quoniam oportet, ]]  etc. HIER. Sicut gubernator peritus tempestatem in tranquillitate præcavens, nautas paratos vult esse suos. Sicut alibi: [[Si quis vult venire post me, abneget se]]  Matth. 16., etc.</n>


text:
Et palam verbum loquebatur. Et apprehendens eum Petrus, cœpit increpare eum.<n>[[Et apprehendens. ]]  BEDA. Amantis affectu dicens: [[Absit a te, Domine. ]]  Vel ut melius in Græco habetur: [[Propitius esto, ]]  etc., usque ad apprehenditque eum in affectum suum, vel separatim ducit, ne præsentibus cæteris magistrum videatur arguere.</n>


text:
Qui conversus, et videns discipulos suos, comminatus est Petro, dicens: Vade retro me Satana, quoniam non sapis quæ Dei sunt, sed quæ sunt hominum.<n>[[Vade retro. ]]  ID. Multi putant quod non Petrus, sed adversarius Spiritus sit correctus, quo suggerente hoc Apostolus dicebat: Sed mihi error Apostoli de pietatis affectu veniens, nunquam incentivum videbitur diaboli. Diabolo dicitur: [[Vade retro, Satanas. ]]  Petro: [[Vade retro me, ]]  etc., id est sequere sententiam meam. [[Quæ Dei sunt, ]]  etc. Mea est voluntas et Patris, ut pro salute hominum moriar: tu non vis granum frumenti in terram cadere, ut multum fructum afferat.</n>


text:
Et convocata turba cum discipulis suis, dixit eis: Si quis vult me sequi, deneget semetipsum: et tollat crucem suam, et sequatur me.<n>[[Si quis vult, ]]  etc. BEDA. Postquam mysterium suæ passionis et resurrectionis ostendit, hortatur omnes ad imitandum passionis exemplum, et omnibus salutem promittit animarum. Sed perfectioribus, quanta passurus quod a mortuis resurrecturus esset aperuit, formam tribuens prædicandi, ut scilicet, pro suo quisque modo instruatur, neque infirmis altiora committantur. [[Deneget. ]]  Non valet apprehendere quod ultra ipsum est si nescierit mactare quod est. Nisi quis a semetipso deficiat, ad Deum, qui supra ipsum est, non appropinquat. [[Tollat crucem. ]]  Vel per abstinentiam macerando corpus, vel per compassionem animum. De corpore dicit Paulus: [[Castigo corpus meum, et in ]][[servitutem redigo]]  II Cor. 9., etc. Idem de compassione animi: [[Quis infirmatur, et ego non infirmor? ]]  II Cor. 11.</n>


text:
Qui enim voluerit animam suam salvam facere, perdet eam: qui autem perdiderit animam suam propter me, et Evangelium, salvam faciet eam.


text:
Qui enim me confusus fuerit, et verba mea in generatione ista adultera et peccatrice, et Filius hominis confundetur eum, cum venerit in gloria Patris sui cum angelis sanctis.<n>[[Qui enim. ]]  BEDA. Duo tempora Ecclesia significat, aliud persecutionis, quando ponenda est anima; aliud pacis, quando frangenda sunt desideria terrena. [[Qui enim me, ]]  etc. Quia multi avaritiam vineunt, labentia despiciunt, sed fidei rectitudinem quam habent verecundia impediti, non exprimunt voce. Addit: [[Qui enim me, ]]  etc.</n><pb/>


text:
Et post dies sex assumit Jesus Petrum, et Jacobum, et Joannem, et ducit illos in montem excelsum seorsum solos, et transfiguratus est coram ipsis.<n>[[Et post dies, ]]  etc. HIER. Post comminationem crucis resurrectionis gloria ostenditur, unde sequitur: [[Et post dies, ]]  etc. Ut non timerent opprobria crucis, qui oculis suis viderant gloriam futuræ resurrectionis. BEDA. [[Et post dies sex. ]]  Lucas: Factum est autem post hæc verba fere dies octo, etc., usque ad ne in octavo retributionis tempore ab irato judice corripiamur. [[In montem excelsum. ]]  In montem ut oraret, etc., usque ad tunc æterna ejus visione merebuntur lætari. [[Transfiguratus. ]]  Non veram substantiam carnis amisit, sed gloriam futuræ suæ, vel nostræ resurrectionis ostendit. Talis post judicium cunctis apparebit electis: in judicio, in forma servi et bonis et malis, ut impii quem sprevere, quem Judæi negavere, milites quem crucifixere, Pilatus Herodesque quem judicavere nequeant judicem agnoscere.</n>


text:
Et vestimenta ejus facta sunt splendentia, et candida nimis velut nix, qualia fullo non potest super terram candida facere.<n>[[Et vestimenta. ]]  Vestimenta Domini, sancti. Unde: [[Qui in Christo baptizati estis Christum induistis]]  Gal. 3.. Hæc Domino in mundo manente videbantur despecta, sed ipso montem petente novo candore refulgent. [[Quia nunc quidem filii sumus Dei, sed nondum apparuit quid erimus. Cum ergo apparuerit, similes ei erimus, quia videbimus eum sicuti est]]  I Joan. 3.. Unde subditur.</n>


text:
Et apparuit illis Elias cum Moyse: et erant loquentes cum Jesu.<n>[[Et apparuit, ]]  etc. Moyses sanctus mortuus, Elias vivus in cœlum raptus, visi in majestate cum Domino (ut Lucas dicit) futuram in illo omnium sanctorum gloriam significant: qui tempore judicii vel vivi in carne reperientur vel mortui. [[Elias cum. ]]  BEDA. Legislator et eximius prophetarum apparent: loquuntur cum Domino in carne vivente, ostendentes ipsum esse quem lex et prophetæ promiserunt; non in infimis, sed in monte cum illo, quia qui terrena desideria mente transeunt solvi majestatem Scripturæ sanctæ, quæ in Domino impleta est, perspiciunt.</n>


text:
Et respondens Petrus, ait Jesu: Rabbi, bonum est nos hic esse: et faciamus tria tabernacula, tibi unum, et Moysi unum, et Eliæ unum.<n>[[Rabbi. ]]  Quamvis stupefactus, etc., usque ad unum habentia tabernaculum, id est Ecclesiam Dei. [[Bonum est. ]]  Multo ergo melius choris sanctorum interesse, Deitatis perfrui visione: si sic delectat humanitas Christi transfigurata, et duorum societas ad punctum ostensa.</n>


text:
Et facta est nubes obumbrans eos: et venit vox de nube, dicens: Hic est Filius meus carissimus: audite illum.<n>[[Nubes obumbrans. ]]  Unde quia quæsivit materiale tabernaculum, nubis accepit umbraculum, ut discat in resurrectione non tegmine domorum, sed Spiritus sancti sanctos esse protegendos. [[Hic est. ]]  Quasi dicat: Hic vere est ille quem Moyses iste vobis promisit, etc., usque ad ipsaque illustrabitur gratia et in perpetuum protegetur.</n>


text:
Et statim circumspicientes, neminem amplius viderunt, nisi Jesum tantum secum.<n>[[Et statim. ]]  BEDA. Cum fieret vox super Filium hominis, inventus est ipse solus. Quia cum manifestaverit seipsum electis, erit Deus omnia in omnibus: imo ipse cum suis unus per omnia Christus, id est, caput cum corpore splendebit, unde: [[Nemo ascendit in cœlum, nisi qui descendit de cœlo, Filius hominis, qui est in cœlo]]  Joan. 3..</n>


text:
Et descendentibus illis de monte, præcepit illis ne cuiquam quæ vidissent, narrarent: nisi cum Filius hominis a mortuis resurrexerit.<n>[[Præcepit illis. ]]  Non vult gloriam regni futuri et triumphi quam in monte ostenderat publice prædicari: ne et incredibile esset pro magnitudine, et post tantam gloriam apud rudes animos sequens crux scandalum faceret.</n>


text:
Et verbum continuerunt apud se: conquirentes quid esset, cum a mortuis resurrexerit.<n>[[Verbum continuerunt. ]]  HIER. Id est, cum absorpta mors fuerit in victoria, non erunt in memoria priora, cum abstulerit Dominus sordem filiæ Sion, auferens omnem lacrymam ab oculis sanctorum.</n>


text:
Et interrogabant eum, dicentes: Quid ergo dicunt pharisæi et scribæ, quia Eliam oportet venire primum?<n>[[Quid ergo. ]]  Tradunt scribæ, secundum Malachiam, quod Elias veniet ante adventum Salvatoris, et reducet corda patrum ad patres eorum, et restituet omnia in antiquum statum. Existimant ergo discipuli hanc adventus gloriam esse, quam viderant in monte, et dicunt: Si jam venisti in gloria, quare præcursor tuus non apparet? maxime quia vident recessisse Eliam.</n>


text:
Qui respondens, ait illis: Elias cum venerit primo, restituet omnia: et quomodo scriptum est in Filium hominis, ut multa patiatur et contemnatur.<n>[[Restituet, ]]  etc. Scilicet [[convertet cor ]][[patrum ad filios, et cor filiorum ad patres. ]]  Restituet enim morti quod debet et diu vivendo sustulit, unde addit: [[Quomodo scriptum. ]]  Quasi dicat: Sicut de Christi passione prophetæ multifarie scripserunt: sic et Elias multa passurus est. Restituet ergo omnia. Primo, corda hominum illius temporis ad credendum in Christo, resistendum Antichristo. Deinde, ponet animam pro Christo.</n>


text:
Et veniens ad discipulos suos, vidit turbam magnam circa eos, et scribas conquirentes cum illis.<n>[[Turbam magnam. ]]  HIER. Non est requies sub sole: semper occidit parvulos invidia, magnos percutiunt fulgura montes, alii discentes cum fide, alii invidentes cum fastu, ad Ecclesiam veniunt. [[Conquirentes. ]]  BEDA. Quid conquirant Evangelista non dicit, sed potest intelligi de hoc quæstionem motam fuisse, quare discipuli dæmoniacum qui in medio erat, non possent liberare: hoc enim ex sequentibus concipi potest.</n>


text:
Et confestim omnis populus videns Jesum, stupefactus est, et expaverunt, et accurrentes salutabant eum.


text:
Et interrogavit eos: Quid inter vos conquiritis?<n>[[Et interrogavit. ]]  ID. Nota quod loca rebus congruunt. In monte orat, transformatur, discipulis arcana suæ majestatis aperit, in imo a turba excipitur, miserorum fletu pulsatur. Sursum discipulis mysteria regni reserat, deorsum turbis peccata infidelitatis exprobrat. Sursum vocem Patris his qui audire poterant pandit, deorsum malos spiritus expellit. Nunc pro meritorum qualitate aliis ascendere, aliis non desistit descendere. [[Et interrogavit. ]]  HIER. Scit et interrogat, ut confessio pariat salutem, et murmur cordis nostri sermonibus solvatur prius ut est: Dic iniquitates tuas prius, ut justificeris.</n>


text:
qui ubicumque eum apprehenderit, allidit illum, et spumat, et stridet dentibus, et arescit: et dixi discipulis tuis ut ejicerent illum, et non potuerunt.<n>[[Et dixi discipulis. ]]  Latenter culpam obliquat in discipulos, cum sæpe curatio non curantium, sed curandorum impediatur vitio.</n>


text:
Qui respondens eis, dixit: O generatio incredula, quamdiu apud vos ero? quamdiu vos patiar? afferte illum ad me.<n>[[O generatio. ]]  Non homini irascitur, sed vitio. Non tædio affectuum hoc dicit, sed ut medicus ægro contra præcepta agenti. Et arguit per unum Judæos incredulitatis.</n>


text:
Et attulerunt eum. Et cum vidisset eum, statim spiritus conturbavit illum: et elisus in terram, volutabatur spumans.<n>[[Statim spiritus. ]]  Quia dum post peccatum ad Dominum converti volumus, magis a diabolo impugnamur, ut vel excutiat virtutem, vel vindicet suam expulsionem.</n>


text:
Et interrogavit patrem ejus: Quantum temporis est ex quo ei hoc accidit? At ille ait: Ab infantia:<n>[[Ab infantia. ]]  HIER. Significat gentilem populum cui nativitate increvit cultus idolorum, ut stulte immolaret filios suos dæmoniis, unde sequitur:</n>


text:
et frequenter eum in ignem, et in aquas misit ut eum perderet: sed si quid potes, adjuva nos, misertus nostri.<n>[[Et frequenter eum, ]]  etc. Alii enim ignem, alii aquam venerabantur. [[Adjuva. ]]  HIER. Credulitas nostra, ut rostrata lingua infirma est, nisi innixa adjutorio Dei. Fides cum lacrymis optata vota capit, ut est: [[Fiat tibi secundum fidem tuam]]  Matth. 15..</n>


text:
Et cum videret Jesus concurrentem turbam, comminatus est spiritui immundo, dicens illi: Surde et mute spiritus, ego præcipio tibi, exi ab eo: et amplius ne introëas in eum.


text:
Et exclamans, et multum discerpens eum, exiit ab eo, et factus est sicut mortuus, ita ut multi dicerent: Quia mortuus est.<n>[[Discerpens, ]]  etc. HIER. Discerpit diabolus appropinquantes ad salutem, quod est ei esca dilecta, quos in ventrem suum trahere desiderat per terrores et damna, ut Job: [[Factus, ]]  etc. ISID., RAB. etc. Sanatis enim dicitur: [[Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo]]  Col. 3.. Unde infirmitas Christianorum non est mors, sed mortis similitudo.</n>


text:
Et cum introisset in domum, discipuli ejus secreto interrogabant eum: Quare nos non potuimus ejicere eum?


text:
Et dixit illis: Hoc genus in nullo potest exire, nisi in oratione et jejunio.<n>[[Hoc genus nonullo. ]]  HIER. Stultitia ad luxuriam carnis pertinet et jejunio sanatur. Ira et ignavia oratione depellitur. Medicina cujusque vulneris adhibenda est ei. Non sanat oculum quod calcaneum, jejunio passiones corporis, oratione sanantur pestes mentis.</n>


text:
Docebat autem discipulos suos, et dicebat illis: Quoniam Filius hominis tradetur in manus hominum, et occident eum, et occisus tertia die resurget.<n>[[Occident eum, ]]  etc. Prosperis miscet tristia, ut cum venerint, non impræmeditatis ferantur animis. Si contristat eos, quia occidendus est, debet lætificare quia die tertia resurrecturus est.</n>


text:
At illi ignorabant verbum: et timebant interrogare eum.<n>[[Ignorabant. ]]  Non tam ingenii tarditate quam amore, quia Deum verum cognoverunt, moriturum credere nequibant. Et quia eis in figuris loqui consueverunt, horrentes ejus mortem, in his quoque eum loqui figurate putabant.</n>


text:
Et venerunt Capharnaum. Qui cum domi essent, interrogabat eos: Quid in via tractabatis?<n>[[Capharnaum. ]]  HIER. Villa consolationis: congruit prædictæ sententiæ: [[Occisus die tertia resurget]]  Joan. 12.. Granum frumenti moritur, ut multiplicius colligatur: si non moritur, solum manet. [[Quid in via, ]]  etc. In via tractabant de principatu: similis tractatio loco. Principatus enim vi ingreditur, sic deseritur, et dum tenetur labitur: et incertum in qua mansione, id est, in qua die finiatur; unde dicit: [[Qui vult esse primus, ]]  etc.</n>


text:
At illi tacebant: siquidem in via inter se disputaverunt: quis eorum major esset.<n>[[Inter se disputaverunt. ]]  BEDA. Hinc exorta videtur disputatio, quia viderant Petrum et Jacobum et Joannem seorsum ductos in montem, et aliquod secretum ibi esse creditum eis, sed et Petro, sicut Matthæus dicit, claves regni cœlorum promissas, et Ecclesiam super petram fidei, a qua ipse nomen acceperit, ædificandam. Putabant ergo vel illos tres cæteris, vel omnibus Petrum esse prælatum.</n>


text:
Et residens vocavit duodecim, et ait illis: Si quis vult primus esse, erit omnium novissimus, et omnium minister.<n>[[Et residens, ]]  etc. Illi euntes disputabant de principatu, et ipse sedens docet humilitatem. Principes enim laborant, humiles quiescunt. Desiderium gloriæ vult humilitate sanare, et primo simplici monet imperio, mox innocentiæ puerilis exemplo.</n>


text:
Et accipiens puerum, statuit eum in medio eorum: quem cum complexus esset, ait illis:<n>[[Complexus. ]]  Significat humiles dignos esse suo complexu, qui jure possunt gloriari et dicere: [[Læva ejus sub capite meo, et dextera illius amplexabitur me]]  Cant. 2..</n>


text:
Quisquis unum ex hujusmodi pueris receperit in nomine meo, me recipit: et quicumque me susceperit, non me suscipit, sed eum qui misit me.<n>[[Quisquis unum. ]]  Vel simpliciter pauperes Christi ab his qui velint esse majores, pro ejus honore ostendit esse recipiendos. Vel ipsos malitia parvulos esse suadet, ut tanquam parvuli simplices sint. [[Et quicunque. ]]  Quia in pueris se recipi docebat, ut caput in membris, ne putaretur hoc solum esse quod videbatur, adjunxit: [[Et quicunque me susceperit, ]]  etc.</n>


text:
Respondit illi Joannes, dicens: Magister, vidimus quemdam in nomine tuo ejicientem dæmonia, qui non sequitur nos, et prohibuimus eum.<n>[[Respondit illi. ]]  Quia dixerat: [[Quisquis unum ex hujusmodi pueris receperit, me recipit, ]]  intelligit Joannes quod in nomine ejus eos non recipiant, qui non sincere ambulant; unde ait: [[Magister, vidimus quemdam. ]]  Quasi dicat: Hic in nomine tuo non debet suscipi. [[Et prohibuimus eum. ]]  Putavit eum excludendum a beneficio qui non utitur officio, sed docetur neminem a bono quod ex parte habet arcendum, sed ad hoc potius quod non habet provocandum: unde: [[Nolite prohibere. ]]</n>


text:
Jesus autem ait: Nolite prohibere eum: nemo est enim qui faciat virtutem in nomine meo, et possit cito male loqui de me:<n>[[Nolite prohibere. ]]  BEDA. Hinc Apostolus: [[Sed sive occasione sive veritate Christus annuntietur, ]]  etc., usque ad detestari et prohibere debemus.</n>


text:
Quisquis enim potum dederit vobis calicem aquæ in nomine meo, quia Christi estis: amen dico vobis, non perdet mercedem suam.


text:
Et quisquis scandalizaverit unum ex his pusillis credentibus in me: bonum est ei magis si circumdaretur mola asinaria collo ejus, et in mare mitteretur.<n>[[Et quisquis scandalizaverit. ]]  Quanquam hoc generale sit, potest tamen secundum consequentiam sermonis contra apostolos dici, qui de primatu disputabant et eos quos ad fidem vocabant, exemplo suo perdere poterant. BEDA. Nota quod in bono opere nostro aliquando cavendum est scandalum proximi, aliquando pro nihilo habendum: in quantum sine peccato possumus, vitare proximorum scandalum debemus. Si autem pro veritate scandalum sumitur, utilius nasci permittitur quam veritas relinquatur. [[Mola asinaria. ]]  HIER. Secundum morem provinciæ, etc., usque ad tolerabilior utcunque eum inferni pœna cruciaret.</n>


text:
Et si scandalizaverit te manus tua, abscide illam: bonum est tibi debilem introire in vitam, quam duas manus habentem ire in gehennam, in ignem inextinguibilem,<n>[[Et si scandalizaverit. ]]  Quia supra docuit, ne scandalizemus eos qui credunt in eum, admonet quantum debemus eos cavere qui scandalizant. Græce offendiculum vel ruina vel impactio pedis. Vel, ut alii, scrupulus. Ille ergo scandalizat fratrem qui ei dicto vel facto occasionem ruinæ præbet. [[Manus tua. ]]  Amicus, cujus ope et consilio indigemus quotidie. Sed si hic lædere in causa animæ voluerit, excludendus est a nostra societate, ne si cum perdito in hac vita partem habere volumus, simul cum illo pereamus. [[Quam duas manus. ]]  HIER. Duæ manus principatus, humilitas et superbia. Abscinde superbiam, tene humile principatum.</n>


text:
ubi vermis eorum non moritur, et ignis non extinguitur.<n>[[Ubi vermis. ]]  BEDA. Fetor vermium de corruptione carnis et sanguinis, ideoque caro recens sale conditur, ut exsiccato humore sanguineo, vermis esse nequeat. Caro ergo et sanguis vermes creant, quia delectatio carnalis cui condimentum continentiæ non resistit, pœnam luxuriosis generat æternam. Debemus ergo corpus continentiæ sale, et mentem condimento sapientiæ ab erroris et vitiorum labe castigare.</n>


text:
Et si pes tuus te scandalizat, amputa illum: bonum est tibi claudum introire in vitam æternam, quam duos pedes habentem mitti in gehennam ignis inextinguibilis,


text:
Quod si oculus tuus scandalizat te, ejice eum: bonum est tibi luscum introire in regnum Dei, quam duos oculos habentem mitti in gehennam ignis,


text:
Omnis enim igne salietur, et omnis victima sale salietur.<n>[[Omnis enim igne. ]]  Quia tertio mentionem fecit ignis et vermis, ostendit quomodo utrumque valeamus vitare. [[Omnis enim igne, ]]  mire dictum est: Quod enim sale salitur, vermis putredinem arcet. Quod vero igne, id est, in igne, asperso sale carnem quoque consumit. Hæc secundum legem in hostiis fiebant quæ in altari cremabantur, ubi in omni victima et sacrificio sal offerri præceptum est. [[Omnis victima sale salietur. ]]  Ille enim vere Domini victima est qui corpus et animam, etc., usque ad dilectos et proximos nobis abnegare. [[Omnis victima sale salietur. ]]  HIER. Victima genus humanum, quod hic sapientiæ sale vel ratione salitur, dum corruptio sanguinis, custodia putredinis, et mater vermium hic consumitur, et post purgatorio igne examinabitur.</n>


text:
Et inde exsurgens venit in fines Judææ ultra Jordanem: et conveniunt iterum turbæ ad eum: et sicut consueverat, iterum docebat illos.<n>[[Et inde exsurgens. ]]  Hucusque ea quæ in Galilæa fecit et docuit: hinc narrat quæ in Judæa fecit, et docuit, et passus est. Et primo quæ trans Jordanem ad orientem: deinde quæ cis Jordanem, quando venit Jericho, et Bethaniam, et Jerusalem. Cum enim omnis Judæorum provincia generaliter ad distinctionem aliarum gentium Judæa dicta sit, specialius tamen meridiana plaga dicitur Judæa ad distinctionem Galilææ Decapolis, et cæterarum in eadem provincia regionum.</n>


text:
Et accedentes pharisæi interrogabant eum: Si licet viro uxorem dimittere: tentantes eum.<n>[[Pharisæi interrogabant. ]]  Magna distantia inter turbas et Pharisæos. Hæ conveniunt, ut doceantur, et infirmi curentur, sicut Matthæus aperte dicit: Illi ut tentando decipiant. Has enim devotio pietatis: illos adducit stimulus livoris. [[Si licet viro. ]]  BEDA. Cornuto syllogismo tentavit, etc., usque ad sed peccantium necessitate concessa est.</n>


text:
Quibus respondens Jesus, ait: Ad duritiam cordis vestri scripsit vobis præceptum istud:<n>[[Ad duritiam cordis. ]]  ID. Nunquid Deus contrarius sibi est, etc., usque ad per odia et homicidia perseverare nuptiarum copulam.</n>


text:
et erunt duo in carne una. Itaque jam non sunt duo, sed una caro.<n>[[Et erunt, ]]  etc. Præmium nuptiarum est e duobus unam carnem fieri. Castitas juncta spiritui unus spiritus efficitur.</n>


text:
Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet.<n>[[Homo non separet. ]]  Desiderio secundæ uxoris. Deus separat: qui conjungit, quando ex consensu utriusque propter servitutem Dei (eo quod tempus breve sit), sic habent uxores quasi non habentes.</n>


text:
Et in domo iterum discipuli ejus de eodem interrogaverunt eum.<n>[[Et in domo, ]]  etc. HIER. Non discipuli interrogaverunt prius, etc., usque ad ut panis cor hominis confirmet, ut est: [[Si quis vult post me venire]]  Luc. 9., etc.</n>


text:
Et ait illis: Quicumque dimiserit uxorem suam, et aliam duxerit, adulterium committit super eam.<n>[[Quicunque dimiserit. ]]  BEDA. Matthæus plenius: [[Quicunque dimiserit uxorem suam, nisi ob fornicationem, et aliam duxerit, mæchatur]]  Matth. 5.. Una ergo solummodo causa est carnalis, fornicatio: una spiritualis, timor Dei, ut uxor dimittatur, sicut multi religionis causa fecisse leguntur. Nulla autem causa est Dei lege præscripta, ut alia ducatur vivente ea quæ est relicta.</n>


text:
Et offerebant illi parvulos ut tangeret illos. Discipuli autem comminabantur offerentibus.<n>[[Discipuli autem comminabantur offerentibus. ]]  Non quia nollent eis et manu et voce Salvatoris benedici, sed nondum plenam fidem habentes putabant eum more hominum offerentium importunitate lassari.</n>


text:
Quos cum videret Jesus, indigne tulit, et ait illis: Sinite parvulos venire ad me, et ne prohibueritis eos: talium enim est regnum Dei.<n>[[Talium enim est regnum Dei. ]]  Talium significanter dicit, non istorum. Quasi dicat: Mores regnant, non ætas. His promittitur regnum cœlorum qui similem habent simplicitatem et innocentiam, quibus congruit illud apostolis: [[Nolite effici parvuli sensibus, sed malitia parvuli estote]]  I Cor. 14..</n>


text:
Amen dico vobis: Quisquis non receperit regnum Dei velut parvulus, non intrabit in illud.<n>[[Quisquis non receperit regnum. ]]  Qui non perseverat in ira, læsus non meminit, videns pulchram mulierem non concupiscit, non aliud habet in ore, aliud in corde. Quasi dicat: Si tales non fueritis, non intrabitis in regnum cœlorum. [[Regnum Dei. ]]  Id est, doctrinam Evangelii sicut parvuli accipere jubemur, id est, sicut parvulus doctoribus non contradicit, rationes adversus eos non componit, sed fideliter suscipit, cum metu obtemperat et quiescit: ita et nos obediendo simpliciter, et sine omni contradictione verba Domini debemus suscipere.</n>


text:
Et cum egressus esset in viam, procurrens quidam genu flexo ante eum, rogabat eum: Magister bone, quid faciam ut vitam æternam percipiam?<n>[[Procurrens quidam genu. ]]  BEDA. Audierat, credo, iste a Domino tantum eos qui volunt parvulis esse similes introitu regni cœlestis esse dignos, et ideo certior esse desiderat, non per parabolas, sed aperte: quibus operum meritis vitam æternam consequi possit.</n>


text:
Jesus autem dixit ei: Quid me dicis bonum? nemo bonus, nisi unus Deus.<n>[[Quid me dicis. ]]  ID. Quia magistrum vocaverat bonum, etc., usque ad sed absque Deo, nullum bonum esse testatur.</n>


text:
Præcepta nosti: ne adulteres, ne occidas, ne fureris, ne falsum testimonium dixeris, ne fraudum feceris, honora patrem tuum et matrem.<n>[[Ne adulteres. ]]  ID. Hæc est puerilis innocentiæ castitas, quæ nobis imitanda proponitur, si regnum Dei intrare velimus. Notandum sane, quod justitia legis suo tempore custodita, non solum bona temporalia, sed etiam vitam conferebat æternam.</n>


