# verses

text:
Sed firmum fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc: cognovit Dominus qui sunt ejus, et discedat ab iniquitate omnis qui nominat nomen Domini.<n>[[Cognovit Dominus qui sunt ejus, ]]  etc. Id est, amat et defendit præscitos suos. In hoc notatur præscientia, qua quos præscivit futuros esse conformes imaginis Filii sui, id est prædestinavit, vocavit, justificavit, glorificavit.</n>


text:
In magna autem domo non solum sunt vasa aurea, et argentea, sed et lignea, et fictilia: et quædam quidem in honorem, quædam autem in contumeliam.<n>[[Vasa aurea et argentea. ]]  Sicut enim vasa lignea et fictilia valent ut purgentur aurea et argentea, sic mali prosunt ad profectum bonorum. Magna ergo domus, Ecclesia, in qua sunt vasa aurea et argentea, id est, boni et fideles et sancti Dei servi ubique dispersi et spirituali unitate devincti, in eadem communione sacramentorum degentes. Et vasa lignea et fictilia, id est illi qui sunt in domo, ut non sint in compage domus, nec in societate pacifica, et tamen adhuc corpore simul cum bonis.</n>


text:
Si quis ergo emundaverit se ab istis, erit vas in honorem sanctificatum, et utile Domino ad omne opus bonum paratum.


text:
Juvenilia autem desideria fuge, sectare vero justitiam, fidem, spem, caritatem, et pacem cum iis qui invocant Dominum de corde puro.


text:
Stultas autem et sine disciplina quæstiones devita: sciens quia generant lites.<n>[[Stultas autem et sine disciplina quæstiones devita. ]]  Non omnes quæstiones vitandæ, sed nutiles et sine disciplina.</n>


text:
Servum autem Domini non oportet litigare: sed mansuetum esse ad omnes, docibilem, patientem,<n>[[Servum autem Domini non oportet litigare, sed mansuetum esse ad omnes. ]]  Satis obstrepunt contradicentes. Ne ergo servus Dei sibi obstrepat studio altercandi. Non deesse voluit nos fratrum correptioni, nec studere certamini. Multi enim homines cum a somno excitantur, litigare volunt, aurursus dormire, cum litigare prohibentur.</n>


text:
cum modestia corripientem eos qui resistunt veritati, nequando Deus det illis pœnitentiam ad cognoscendam veritatem,<n>[[Nequando det illis Deus pœnitentiam ad cognoscendam veritatem. ]]  Non prodest correptio, nisi supernus medicus respiciat, id est nisi faciat, ut peccati sui quemque pœniteat. Quæ pœnitentia pudore et timore displicendi aliis interdum impeditur, dum plus delectat hominem aliorum existimatio; quam justitia, qua se quisque humiliat pœnitendo. Ideoque non solum cum agitur pœnitentia, verum etiam ut agatur, Dei misericordia necessaria est. Ut enim Petrus amare fleret, respexit eum Dominus. Et ideo Apostolus hic dicit: [[Det illis Deus pœnitentiam]]  Matth. 26..</n>


text:
erunt homines seipsos amantes, cupidi, elati, superbi, blasphemi, parentibus non obedientes, ingrati, scelesti,<n>[[Seipsos amantes. ]]  Non Dominum, ut Petrus, qui ter interrogatus a Domino, ter professus est se eum diligere dicens: [[Tu scis quia amo te. ]]  Unde et Dominus ei oves pascendas credidit: quia in pascendis ovibus vera monstratur dilectio, si quis ibi non quærit sua, sed quæ Christi sunt. Ex eo autem quod seipsos, non Deum amant, quasi ex radice hæc quæ sequuntur mala oriuntur. [[Ingrati. ]]  Illi sunt ingrati qui corrigentibus mala pro bonis reddunt.</n>


text:
habentes speciem quidem pietatis, virtutem autem ejus abnegantes. Et hos devita:<n>[[Habentes speciem. ]]  Quia habent eadem sacramenta cum piis. [[Virtutem autem. ]]  Virtus est, charitas de corde puro, conscientia bona, et fide non ficta.</n>


text:
ex his enim sunt qui penetrant domos, et captivas ducunt mulierculas oneratas peccatis, quæ ducuntur variis desideriis:<n>[[Qui penetrant. ]]  Ingrediebantur enim domos mulierum, et decipiebant eas.</n>


text:
semper discentes, et numquam ad scientiam veritatis pervenientes.<n>[[Semper discentes et nunquam ad scientiam, ]]  etc. Nos autem semper ambulemus in via donec eo veniamus quo ducit via, nusquam in illa remaneamus, donec perducat ubi maneamus. Atque ita et quærendo tendimus, et inveniendo, ad aliquid pervenimus.</n>


text:
Quemadmodum autem Jannes et Mambres restiterunt Moysi: ita et hi resistunt veritati, homines corrupti mente, reprobi circa fidem;<n>[[Quemadmodum autem Jannes, ]]  etc. Quasi dicat: Tales seducunt: veritati autem semper resistunt. Et hoc est quod ait: [[Quemadmodum autem Jannes, ]]  etc. Jannes et Mambres, duo fratres, fuerunt magi Pharaonis. Horum nomina non invenit Apostolus in divinis libris, sed in apocryphis, de quibus hoc sumitur. Hi autem restiterunt Moysi usque ad tertium signum, in quo defecerunt dicentes: [[Digitus Dei est hic. ]]  Et sicut illi restiterunt Moysi, ita hi scilicet hæretici mihi resistunt.</n>


text:
Tu autem assecutus es meam doctrinam, institutionem, propositum, fidem, longanimitatem, dilectionem, patientiam,


text:
persecutiones, passiones: qualia mihi facta sunt Antiochiæ, Iconii, et Lystris: quales persecutiones sustinui, et ex omnibus eripuit me Dominus.


text:
Mali autem homines et seductores proficient in pejus, errantes, et in errorem mittentes.<n>[[Mali autem homines, ]]  etc. Tales sunt qui timent hos lædere coram quibus loquuntur qui non præparant ad tentationes, sed promittunt felicitatem hujus sæculi, quam Deus ipse sæculo nos promisit. Ille prædicit labores usque in finem venturos sæculo: tu prospera. Ille ad confortandum cor tuum, venit pati, mori, sputis illiniri, spinis coronari, opprobria ferre, fel et acetum bibere, ligno configi. Omnia hæc ille tulit pro te. Ille confortans infirmum, ut cum crediderit, non speret prospera hujus sæculi; unde: [[Fili, accedens ad servitutem Dei, sta in justitia et timore, et præpara animam tuam ad tentationes. ]]</n>


text:
et quia ab infantia sacras litteras nosti, quæ te possunt instruere ad salutem, per fidem quæ est in Christo Jesu.<n>[[Sacras litteras nosti quæ te, ]]  etc. Multum signat prodesse Veteris Testamenti habere notitiam, ubi Christi persona et incarnatio insinuatur quæ ad salutem hominum valet.</n>


text:
Omnis Scriptura divinitus inspirata utilis est ad docendum, ad arguendum, ad corripiendum, et erudiendum in justitia:


text:
Testificor coram Deo, et Jesu Christo, qui judicaturus est vivos et mortuos, per adventum ipsius, et regnum ejus:


text:
prædica verbum, insta opportune, importune: argue, obsecra, increpa in omni patientia, et doctrina.<n>[[Importune. ]]  Tu opportune agis, sed importunus esse videris ei qui non libenter audit, quod tamen ei aliquando prodest. Tu tamen sciens hoc illi esse opportunum, quod ei videtur importunum, dilectionem curamque sanitatis ejus, animo teneas mansueto et modesto. [[Increpa in omnibus. ]]  Timotheo acriorem suadet patientiam. Tito nimis patienti, imperium persuadet.</n>


text:
Erit enim tempus, cum sanam doctrinam non sustinebunt, sed ad sua desideria coacervabunt sibi magistros, prurientes auribus,<n>[[Coacervabunt sibi magistros. ]]  Id est, qui ea doceant quæ volunt. Prophetia est sancti apostoli, qui præscius futurorum, in doctrina præcipit esse instandum, ut contra hoc quod futurum erat, præparetur Ecclesia. Tales enim dicit futuros, qui pro desideriis suis doceri volunt ut a magistris scilicet constantibus et veracibus ad eos convertantur qui hæc illos doceant quæ libenter audiant, quia veritas illis aspera videbitur, ut relicta vera doctrina fabulis vacent.</n>


text:
Tu vero vigila, in omnibus labora, opus fac evangelistæ, ministerium tuum imple. Sobrius esto.<n>[[Opus fac evangelistæ. ]]  Testando opere quod ore prædicans, ut retorqueatur os turturis ad ascellas, et sint mala punica et tintinnabula in extremis oris hyacinthinæ tunicæ.</n>


text:
Ego enim jam delibor, et tempus resolutionis meæ instat.<n>[[Delibor. ]]  Libare dicimus, degustare, fundere et immolare. Inde delibare, quod tamen hic pro ipsa immolatione ponitur, passionem enim suam delibationem appellat. Deo enim immolatur qui pro justitia patitur.</n>


text:
Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi.<n>[[Fidem, ]]  quæ est caput Christianæ religionis, [[servavi, ]]  quæ non potest haberi nisi Deo miserante, quia donum Dei est; unde alibi ait: [[Misericordiam ]][[consecutus sum, ]]  non quia fidelis eram, sed [[ut fidelis essem. ]]  Apostolum enim invenimus sine ullis bonis meritis, imo cum multis vitiis Dei gratiam consecutum, reddentibus bona pro malis. Qui sua jam propinquante passione bona merita sua commemorat, post quæ consequetur coronam, qui post mala merita consecutus est gratiam: quæ nisi prius gratuita donaretur, corona non redderetur. Non ergo merita ipsius tanquam ipsius sunt, id est ex ipso ei comparata, sed dona Dei sunt.</n>


text:
In reliquo reposita est mihi corona justitiæ, quam reddet mihi Dominus in illa die, justus judex: non solum autem mihi, sed et iis, qui diligunt adventum ejus. Festina ad me venire cito.<n>[[Reddet. ]]  Si enim fides gratia est, et vita æterna quasi merces est fidei; videtur quidem Deus vitam æternam tanquam debitum reddere cui debet fideli, quia promeruit illam per fidem; sed quia fides gratia est, et vita æterna est gratia, per gratiam ergo reddet. [[Justus judex. ]]  Utique justus retribuendo bona pro bonis, quia tamen prius misericors est retribuendo bona pro malis; ipsa justitia qua retribuuntur bona pro bonis non est sine misericordia.</n>


text:
Penulam, quam reliqui Troade apud Carpum, veniens affer tecum, et libros, maxime autem membranas.<n>[[Penulam. ]]  CHRYS. Pallium hic penulam dicit, etc., usque ad ne ab aliis hanc accipere opus sit.</n>


text:
Alexander ærarius multa mala mihi ostendit: reddet illi Dominus secundum opera ejus:<n>[[Alexander. ]]  Iste est quem supra dixit reversum ad apostasiam, qui fabricabat ædes Dianæ apud Athenas, et omnes contra Apostolum commovit. [[Multa mihi mala ostendit. ]]  CHRYS. Qui a magno aliquo premitur, etc., usque ad ut infirmiores quoque etiam ex hac parte solatium capiant.</n>


text:
In prima mea defensione nemo mihi affuit, sed omnes me dereliquerunt: non illis imputetur.<n>[[Defensione. ]]  Pressuram et tribulationem sibi illatam defensionem appellat: tribulatio defensio est Christianis, quia defendit eos in die judicii. [[Non illis imputetur. ]]  Non orat pro Alexandro, qui invidentia fraternitatem oppugnando peccaverat, sed pro his qui abruperant amorem, sed timore succubuerunt; orat ut eis ignoscatur. Multum enim interest inter eos qui hoc modo et eos qui illo modo peccant.</n>


text:
Dominus autem mihi astitit, et confortavit me, ut per me prædicatio impleatur, et audiant omnes gentes: et liberatus sum de ore leonis.<n>[[De ore leonis. ]]  Neronis, de cujus manibus liberatus est a Domino, quando venit Romam adductus ab his qui præerant Judææ, ob hoc quod Cæsarem appellasset. Nam cum venisset Romam duobus annis mansit in libera custodia, post etiam transivit ad alias nationes quæ erant in circuitu Romæ.</n>


text:
Liberavit me Dominus ab omni opere malo: et salvum faciet in regnum suum cæleste, cui gloria in sæcula sæculorum. Amen.


text:
Paulus servus Dei, Apostolus autem Jesu Christi secundum fidem electorum Dei, et agnitionem veritatis, quæ secundum pietatem est<n>[[Argumentum]]  Titum commonefacit et instruit de constitutione presbyterii et de spirituali conversatione, et hæreticis vitandis, qui in traditionibus Judaicis credunt, scribens ei a Nicopoli. [[Paulus servus, ]]  etc. Conditione non tamen peccati misera servitute. sed [[Dei. ]]  Quidam nobilitate, qualiter Moyses et David servi sunt appellati, et Maria ancilla. [[Secundum fidem electi. ]]  Id est quam tenent vel qua salvantur electi Dei, et ideo per ea magis laborandum.</n>


text:
in spem vitæ æternæ, quam promisit qui non mentitur, Deus, ante tempora sæcularia:<n>[[In spem vitæ æternæ. ]]  Hæc res. hic fructus apostolici officii. Per hoc commendat officium apostolicum non tepidius agendum. [[Ante tempora, ]]  etc. Non recens promissio, sed ante tempora omnium sæculorum.</n>


text:
manifestavit autem temporibus suis verbum suum in prædicatione, quæ credita est mihi secundum præceptum Salvatoris nostri Dei:<n>[[Manifestavit. ]]  Congruis hoc factum est temporibus, scilicet Verbum, id est Filius: [[Hæc est vita æterna. ]]</n>


text:
Tito dilecto filio secundum communem fidem, gratia, et pax a Deo Patre, et Christo Jesu Salvatore nostro.<n>[[Filio secundum communem fidem. ]]  Id est catholicam non privatam alicujus. Catholicon Græce, commune vel universale dicitur Latine. [[Hujus rei gratia. ]]  Primo dicit quid agere debeat et quales ordinare presbyteros, incipiens ita, [[hujus rei gratia. ]]  Dum hæc recolit, sicut ei disposuerat monet exsequi.</n>


text:
Hujus rei gratia reliqui te Cretæ, ut ea quæ desunt, corrigas, et constituas per civitates presbyteros, sicut et ego disposui tibi,<n>[[Presbyteros. ]]  Pluraliter dicit presbyteros, non autem singulariter, ut scilicet pastoralis curæ onus facilius sustineatur, per multos divisum.</n>


text:
si quis sine crimine est, unius uxoris vir, filios habens fideles, non in accusatione luxuriæ, aut non subditos.<n>[[Sine crimine. ]]  Si dixisset, sine peccato, nullus in Ecclesia recte posset ordinari minister. Multi enim baptizati fideles sunt sine crimine, sine peccato vero in hac vita neminem dixerim; non quia peccati aliquid remaneat quod in baptismate non dimittatur, sed quia in nobis in hujus vitæ infirmitate manentibus quotidie fieri non quiescunt, quæ fideliter orantibus quotidie remittantur. Quamlibet valde justum discutias in hac vita, non est tamen sine peccato. [[Unius uxoris virum. ]]  (HIERON. [[Epist. ad Oceanum.]] ) Post baptismum, etc., usque ad quia est ab uno Deo apostatare, et in alterius superstitionem ire. [[Filios habens fideles. ]]  Id est, nec saltem de luxuria accusatos, vel sibi non subditos. Alioquin nec spes in illo est corrigendi alios, nec frontem habet ad alios talium cohabitator.</n>


text:
Oportet enim episcopum sine crimine esse, sicut Dei dispensatorem: non superbum, non iracundum, non vinolentum, non percussorem, non turpis lucri cupidum:<n>[[Oportet enim. ]]  Talis debet constitui: necesse est enim ad tractationem officii eum [[esse sine crimine, ]]  id est irreprehensibilem episcopum. Hic aperte ostendit presbyterorum nomine episcopos supra fuisse designatos.</n>


text:
amplectentem eum, qui secundum doctrinam est, fidelem sermonem: ut potens sit exhortari in doctrina sana, et eos qui contradicunt, arguere.<n>[[Eos qui contradicunt, arguere. ]]  Contradicentes non uno modo intelligendi sunt, paucissimi quippe nobis contradicunt loquendo, sed multi male vivendo. Quis enim audet apertissime loquendo contradicere veritati. Non contradicunt multi lingua, sed vita: quos redarguere bonum opus est, grandis sarcina, clivus arduus.</n>


text:
quos oportet redargui: qui universas domos subvertunt, docentes quæ non oportet, turpis lucri gratia.


text:
Dixit quidam ex illis, proprius ipsorum propheta: Cretenses semper mendaces, malæ bestiæ, ventres pigri.<n>[[Dixit quidam ex illis. ]]  AUG., lib. II contra adversarium leg. et prophet. Iste fuit Epimenides Cretensis, in cujus libris hoc invenitur, etc., usque ad ad ministerium domus Dei assumendum est.</n>


text:
non intendentes judaicis fabulis, et mandatis hominum, aversantium se a veritate.<n>[[Mandatis. ]]  Quia mandata legis post manifestam veritatem, jam hominum, non Dei mandata sunt.</n>


text:
Omnia munda mundis: coinquinatis autem et infidelibus, nihil est mundum, sed inquinatæ sunt eorum et mens et conscientia.<n>[[Omnia munda mundis. ]]  Hoc ipsi negant ideo, quia in lege quædam Moyses prohibuit, et ab immundis munda discrevit. Hoc autem non secundum naturas quas Deus creavit, intelligi voluit, sed secundum significationes: Omnia ergo munda sunt mundis secundum naturam; unde in Genesi: [[Vidit Deus cuncta quæ fecerat, et erant valde bona. ]]  Secundum significationes quædam immunda sunt Judæis: nec nobis omnia apta sunt, vel propter salutem corporum, vel propter consuetudinem humanæ societatis.</n>


text:
Confitentur se nosse Deum, factis autem negant: cum sint abominati, et incredibiles, et ad omne opus bonum reprobi.<n>[[Factis autem. ]]  Si negatio non tantum lingua fit, sed etiam factis, certe multos invenimus Antichristos, qui ore confitentur Christum, et moribus dissentiunt ab eo. Quisquis factis negat Christum Antichristus est. Tales sunt omnes mali catholici, qui non verbis, sed factis negant. Nolite ergo esse tanquam de fide securi, adjungite fidei rectæ vitam rectam, ut Christum confiteamini, et verbis vera docendo, et factis bene vivendo. Nam si confitemini verbis et non factis, fides tantum meorum proprie fides est dæmoniorum.</n><pb/>


text:
Tu autem loquere quæ decent sanam doctrinam:<n>[[Tu autem loquere quæ decent sanam doctrinam. ]]  Hæc sunt quæ ad bonos mores pertinent.</n>


text:
senes ut sobrii sint, pudici, prudentes, sani in fide, in dilectione, in patientia:<n>[[Senes ut sobrii sint. ]]  CHRYS. Habet senectus vitia quædam propria, et morbos quibus juventus caret. Et ipsa quoque senectus morbus est, inest illi tamen præterea segnities quædam ac tarditas, oblivio profunda, obtusio sensuum et iracundia. Sunt enim plurima quæ in hujusmodi ætate vix fieri patiantur.</n>


text:
anus similiter in habitu sancto, non criminatrices, non multo vino servientes, bene docentes:<n>[[In habitu sancto. ]]  Ut scilicet earum incessus, motus, vultus, sermo præferant sanctitatem. [[Non vino multo. ]]  Solent enim esse quædam, quæ corporis frigescente luxuria, vino se pro libidine dederunt.</n>


text:
ut prudentiam doceant adolescentulas, ut viros suos ament, filios suos diligant,<n>[[Ut viros suos. ]]  Quos naturali affectu naturaliter diligunt, ament etiam pudica dilectione, ut scilicet cum pudore viris debitum potius reddant, quam exigant.</n>


text:
prudentes, castas, sobrias, domus curam habentes, benignas, subditas viris suis, ut non blasphemetur verbum Dei.<n>[[Ut non blasphemetur. ]]  Hoc ad senes et ad omnia superiora potest referri, quasi dicat: Hortare senes, et anus, et adolescentulas, ut ita se habeant ut dixi, quod ideo facere debent ut non blasphemetur, etc.</n>


text:
In omnibus teipsum præbe exemplum bonorum operum, in doctrina, in integritate, in gravitate,<n>[[In omnibus, ]]  etc. Omnis enim qui male vivit in conspectu eorum quibus præpositus est, quantum in ipso est occidit eos; etiamsi illi vivunt, de misericordia Dei vivunt.</n>


text:
verbum sanum, irreprehensibile: ut is qui ex adverso est, vereatur, nihil habens malum dicere de nobis.


text:
non fraudantes, sed in omnibus fidem bonam ostendentes: ut doctrinam Salvatoris nostri Dei ornent in omnibus.<n>[[Ut doctrinam Salvatoris. ]]  Hoc refertur ad omnia prædicta, scilicet ad senes, et anus, et servos, quasi dicat: Hortare omnes prædictos, ut ita se habeant sicut præscriptum est, ut ita ornent in actibus suis doctrinam Salvatoris, etc. [[Ornent. ]]  Ornamentum doctoris est honesta vita discipuli.</n>


text:
Apparuit enim gratia Dei Salvatoris nostri omnibus hominibus,<n>[[Apparuit enim. ]]  Quasi dicat: Omnes monendi sunt, quia omnibus natus est Christus, nullum exclusit. Vel, [[Gratia, ]]  id est Christus qui est gratia Dei. Vel, [[gratia Dei et Salvatoris, ]]  etc., id est Deus et Salvator noster, scilicet Dei Filius, etsi invisibilis sit in forma Dei, tamen per gratiam apparuit in forma servi.</n>


text:
erudiens nos, ut abnegantes impietatem, et sæcularia desideria, sobrie, et juste, et pie vivamus in hoc sæculo,


text:
exspectantes beatam spem, et adventum gloriæ magni Dei, et Salvatoris nostri Jesu Christi:<n>[[Et adventum gloriæ magni Dei, ]]  etc. Qui non in infirmitate ut prius, sed in gloria et potestate veniet præmia daturus secundum merita, qui in primo adventu adeo humilis fuit, quod non solum erudivit, sed etiam dedit semetipsum. [[Sectatorem bonorum operum, ]]  etc. Quia ad hoc redemit nos Christus, ut puram vitam sectantes et repleti operibus bonis, Dei hæredes esse possimus.</n>


text:
qui dedit semetipsum pro nobis, ut nos redimeret ab omni iniquitate, et mundaret sibi populum acceptabilem, sectatorem bonorum operum.


text:
Hæc loquere, et exhortare, et argue cum omni imperio. Nemo te contemnat.<n>[[Argue cum omni, ]]  etc. Ut non aspere accipiatur, cum pro salute fieri scitur.</n><pb/>


text:
Admone illos principibus, et potestatibus subditos esse, dicto obedire, ad omne opus bonum paratos esse:<n>[[Ad omne opus, ]]  etc. Quasi dicat: Admone, ut ad malum tardi sint, sed ad bonum parati, scientes quod singulis persolvi oporteat, quia singulis paratur.</n>


text:
neminem blasphemare, non litigiosos esse, sed modestos, omnem ostendentes mansuetudinem ad omnes homines.


text:
Eramus enim aliquando et nos insipientes, increduli, errantes, servientes desideriis, et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, odibiles, odientes invicem.<n>[[Eramus enim et nos aliquando. ]]  Etsi philosophi essent quidam nostrum, vera tamen sapientia carebant.</n>


text:
Cum autem benignitas et humanitas apparuit Salvatoris nostri Dei,<n>[[Benignitas, ]]  etc. Per quam dona nobis spiritualia abunde tribuit.</n>


text:
non ex operibus justitiæ, quæ fecimus nos, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit per lavacrum regenerationis et renovationis Spiritus Sancti,


text:
Fidelis sermo est: et de his volo te confirmare: ut curent bonis operibus præesse qui credunt Deo. Hæc sunt bona, et utilia hominibus.


text:
Stultas autem quæstiones, et genealogias, et contentiones, et pugnas legis devita: sunt enim inutiles, et vanæ.


text:
Hæreticum hominem post unam et secundam correptionem devita:<n>[[Hæreticum hominem. ]]  Hæreticus est qui per verba legis legem impugnat: proprium enim sensum astruit ex verbis legis, ut pravitatem mentis suæ legis auctoritate confirmet, qui vitandi sunt: quia frequentius correcti exercitatiores essent ad malum.</n>


text:
sciens quia subversus est, qui ejusmodi est, et delinquit, cum sit proprio judicio condemnatus.<n>[[Proprio judicio. ]]  Se damnat qui errorem laudat, et veritatem vituperat.</n>


text:
Zenam legisperitum et Apollo sollicite præmitte, ut nihil illis desit.<n>[[Zenam legisperitum. ]]  Hoc dicit, non quia peritior sit Apollo, sed quia hujus professionis erat in Synagoga. [[Apollo. ]]  Episcopus fuit Corinthiorum, qui propter seditionem concitatam adversum se a pseudo-apostolis discesserat cum Zena socio suo ad Titum Cretensem episcopum. Sed Corinthiis jam sedatis per epistolas Pauli mandat Tito, ut priusquam veniat Nicopolim, præmittat eos ita solite, ut nihil in viatico illis desit. [[Ut nihil, ]]  etc. Ideo jubet sumptus illis necessarios dari, quia dignum erat, ut qui spiritualia tradebant, non illis deessent carnalia.</n>


text:
Salutant te qui mecum sunt omnes: saluta eos qui nos amant in fide. Gratia Dei cum omnibus vobis. Amen.


text:
Paulus vinctus Christi Jesu, et Timotheus frater, Philemoni dilecto, et adjutori nostro,<n>[[Argumentum]]  Philemoni familiares litteras facit pro Onesimo servo ejus, scribens ei ab urbe Roma de carcere per suprascriptum Onesimum. [[Paulus vinctus. ]]  Non dicit, [[Apostolus: ]]  quod est nomen dignitatis, sed [[vinctus, ]]  quod est nomen humilitatis: quia non imperat, sed orat. Est enim hic intercessio pro Onesimo: ideo quæ humilitatis sunt commemorat incipiens ab injuria sua, ut dignitatem Epistolæ suæ faceret. Sicut enim peccati causa vinciri opprobrium est, sic econtra pro Christo custodiæ vincula sustinere, maxima gloria est. Eo ergo tempore in custodia erat. Ideo ait se vinctum.</n>


text:
audiens caritatem tuam, et fidem, quam habes in Domino Jesu, et in omnes sanctos:<n>[[Quam habes. ]]  Quia enim in Christum credebat et eum diligebat; sanctis credebat et eos diligebat, et ita per opera fidei et charitatis Christo serviebat et sanctis.</n>


text:
ut communicatio fidei tuæ evidens fiat in agnitione omnis operis boni, quod est in vobis in Christo Jesu.<n>[[Ut communicatio. ]]  Quasi dicat: Fidem habes et charitatem in Christo et in sanctis, ita ut [[communicatio fidei tuæ evidens fiat, ]]  id est, ut fides tua communicans fidei nostræ; vel, quod aliis ex fide tua communicas evidens sit. Et hoc, [[In agnitione omnis. ]]  Id est, ita evidens sit, hoc merito cognoscatur omne bonum esse in te per Christum, id est omnium bonorum sufficientia. Ut ita: Memor sum tui, et gratias ago in orationibus habitis de hoc, ut [[communicatio fidei tuæ, ]]  id est operatio fidei qua servis Christo et sanctis, [[evidens fiat in agnitione quæ est. In Christo Jesu. ]]  Id est, cum cognitione boni æterni, ut illud exspectetur in præmium. Hoc enim orat Apostolus, ut operatio ejus cum cognitione fiat bonitatis, id est, ut tali mente operetur, ut in futurum inde exspectet præmium Jesum Christum, non autem retributionem temporalium.</n>


text:
Gaudium enim magnum habui, et consolationem in caritate tua: quia viscera sanctorum requieverunt per te, frater.<n>[[Viscera sanctorum. ]]  Id est filii sanctorum charissimi, vel, erga te propensus sanctorum affectus quievit in te, scilicet consolante, et refrigeratus est, quia bonum te per omnia invenerunt.</n>


text:
propter caritatem magis obsecro, cum sis talis, ut Paulus senex, nunc autem et vinctus Jesu Christi:


text:
obsecro te pro meo filio, quem genui in vinculis, Onesimo,<n>[[Obsecro te. ]]  Magnum est non de humili, sed de sublimi, si se inclinat et obsecrat. [[Senex. ]]  Seni magis ætatis similitudine debet obsequi.</n>


text:
qui tibi aliquando inutilis fuit, nunc autem et mihi et tibi utilis,<n>[[Qui tibi aliquando, ]]  etc. CHRYS. Vide quam prudenter ipsius, scilicet Onesimi, delictum confitetur, ut eo ipso exstinguat iracundiam Domini, non ait: Nunc tibi utilis erit, ne ille non crederet, sed personam quoque introduxit suam, ut ex hoc ille dignius sperare meliora potuisset. Si enim Paulo futurus est utilis, qui tantam virtutis et perfectionis diligentiam exigit, quanto amplius Domino.</n>


text:
quem remisi tibi. Tu autem illum, ut mea viscera, suscipe:<n>[[Ut mea viscera, ]]  etc. Onesimum profugum recurrentem ad divinum auxilium cum esset in custodia Apostolus baptizavit, videns in illo utilitatis spem: quem sic commendat, ut suum animum in illo significet recipi.</n>


text:
sine consilio autem tuo nihil volui facere, uti ne velut ex necessitate bonum tuum esset, sed voluntarium.


text:
Forsitan enim ideo discessit ad horam a te, ut æternum illum reciperes:<n>[[Forsitan enim. ]]  Ideo dicit [[forsitan, ]]  quia humana sunt dubia, et potuit alia esse causa, quare sic Deus disposuerit.</n>


text:
jam non ut servum, sed pro servo carissimum fratrem, maxime mihi: quanto autem magis tibi et in carne, et in Domino?<n>[[Maxime mihi. ]]  Mihi magistro tuo: frater Onesimus, offenso proprio domino, confugit ad Apostolum ad hoc ut, oblitteratis peccatis, utilis reverteretur, in tantum, ut non solum domino suo æqualis fieret meritis, sed ipsi magistro frater. Et ne Philemon (quia dominus) contra servum inflaretur, humiliat eum dicens: [[Fratrem et in carne, ]]  quia ex uno Adam omnes, et [[in Domino]]  per fidem.</n>


text:
si autem aliquid nocuit tibi, aut debet, hoc mihi imputa.<n>[[Hoc mihi imputa. ]]  Nunc excusationem omnem convellit, cum sibi imputandum esse dicit, si vel læsit, vel debet aliquid. [[Ita frater ego te fruar in Domino. ]]  Id est, gaudebo de te in regno Dei, si feceris quod rogo. Et quid sit illud, subdit: [[Refice viscera, ]]  etc. [[Confidens in obedientia. ]]  Provocat eum sic blandiendo, ut non amplius faciat, quam postulatur ab eo. Solet enim fieri, ut qui de se videt bene sentiri, meliorem se præbeat.</n>


text:
Simul autem et para mihi hospitium: nam spero per orationes vestras donari me vobis.<n>[[Simul autem. ]]  Ut sollicitiorem eum faciat, et ad obediendum promptiorem, venturum se ad illum significat: quia vel hoc potest eum movere ad veniam. Solent enim absentes contemni.</n>


text:
Multifariam, multisque modis olim Deus loquens patribus in prophetis:<n>[[Argumentum]]  In primis videndum est cur apostolus Paulus in hac epistola scribenda non servaverit morem suum, ut vel vocabulum nominis sui, vel ordinis describeret dignitatem. Hæc causa est: quod ad eos scribens qui ex circumcisione crediderant, quasi gentium apostolus et non Hebræorum, sciens quoque eorum superbiam, suamque humilitatem ipse demonstrans, meritum officii sui noluit anteferre. Simili etiam modo Joannes apostolus propter humilitatem, in epistola sua nomen suum eadem ratione non prætulit. Hanc autem epistolam ad Hebræos conscriptam, Hebraica lingua fertur Apostolus misisse: cujus sensum et ordinem retinens Lucas evangelista, post excessum beati apostoli Pauli Græco sermone composuit. [[Olim. ]]  Non est novum. [[Deus, ]]  qui est invariabilis tunc et nunc. [[Loquens. ]]  Dicit: [[loquens, ]]  in præsenti, quia quod tunc etiam nunc. [[Patribus. ]]  Id est iis qui carne et cultu Dei patres nobis sunt. [[In prophetis. ]]  Non enim ipsi, sed Deus in eis. [[Multifarie. ]]  Id est multotiens Abrahæ, Isaac, Jacob et cæteris, ac eisdem sæpe. [[Multisque modis. ]]  Quia modo per somnia, ut Danieli: modo aperta voce, ut Moysi: modo interiori inspiratione, ut David.</n>


text:
novissime, diebus istis locutus est nobis in Filio, quem constituit hæredem universorum, per quem fecit et sæcula:<n>[[In Filio, ]]  qui prophetis est major. Est enim Dominus prophetarum impletor et sanctificator. Sic ergo propheta est, quod et Dominus prophetarum. Sic et angelus Christus est, ut et Dominus angelorum. [[Constituit]]  immutabiliter. [[Hæredem universorum, ]]  id est possessorem omnis creaturæ. Non enim jam portio Domini est Jacob, et pars ejus Isræl: sed omnes prorsus nationes mundi.</n>


text:
qui cum sit splendor gloriæ, et figura substantiæ ejus, portansque omnia verbo virtutis suæ, purgationem peccatorum faciens, sedet ad dexteram majestatis in excelsis:<n>[[Qui cum sit splendor gloriæ, ]]  etc. Hic secundum divinam naturam commendat Christum, ostendens eum coæternum et coæqualem Patri, ejusdemque cum eo substantiæ, sed alterum in persona. [[Figura substantiæ. ]]  Ecce aliter personaliter, ut figura ab eo cujus est figura. Sed æqualis, quia non dissimilis, sicut ipse ait: [[Pater in me est; ]]  et: [[Qui videt me, videt et Patrem meum]]  Joan. 14.. Attende quod hæc nomina, scilicet lumen, gloria, quandoque ad naturam divinam referuntur, quandoque ad personam. Et quando ad personam referuntur; modo ad Patrem, modo ad Filium referuntur. Dicimus enim: Pater est lumen, et Filius est lumen. Similiter Pater est gloria, Filius gloria, et hi duo una gloria et unum lumen, non duo. Et dicitur Filius gloria de gloria, sicut lumen de lumine, et principium de principio, et Deus de Deo, non tamen duo dii, sed unus, non duo principia, sed unum. Splendor autem et figura, sicut et imago proprie ad personam Filii referuntur et relative dicuntur. [[Portansque omnia, ]]  etc. Supra dictum est, quia per ipsum fecit omnia. Hic ei nunc summam auctoritatis attribuit, ex eo quod cum auctoritate cuncta gubernat et continet. Sicut enim ab eo creata sunt omnia, ita per eum immutabilem conservantur. Creatoris enim omnipotentia causa est subsistendi omni creaturæ, quæ virtus si ab eis quæ condidit regendis aliquando cessaret, simul omnium rerum species et natura concideret. [[Purgationem. ]]  Postquam ostendit ejus excellentiam quo cuncta creavit et gubernat, hic humilitatis ejus benignitatem commendat. Commonet enim nos crucis et resurrectionis et ascensionis, ubi ait: [[Sedet, ]]  etc. [[In excelsis. ]]  Dicens hoc, non loco concludit Deum: sed ostendit hominem Christum omnibus altiorem, et omnibus eminentiorem. Sic et per dexteram, non Deum deformavit, sed similitudinem honoris demonstravit. Confessus enim nihil demonstrat aliud nisi honoris æqualitatem.</n>


text:
tanto melior angelis effectus, quanto differentius præ illis nomen hæreditavit.<n>[[Tanto melior. ]]  In psalmo tamen ait: [[Paulo minus minoratus est ab angelis]]  Psal. 8.. Hic eisdem melior dicitur. Et sicut illud secundum humanam naturam, ita et hoc secundum divinam dictum esse posset intelligi, nisi adderetur [[effectus, ]]  per quod aperitur, quod hic loquitur de eo secundum carnem. Nam secundum hoc quod Patris substantiæ consubstantialis agnoscitur, non est factus, sed natus: de eo ergo sermo versatur secundum humanam naturam, secundum quam et minor fuit angelis passione, et major et melior etiam gratiæ plenitudine, de qua et ipsi angeli ad mensuram accipiunt. [[Differentius nomen. ]]  Dum fuit mortalis, differens nomen habuit, quia angeli ministrabant ei. Postquam immortalis, magis differens. Et quia hoc habere posset, et non pro illis, addit [[præ illis, ]]  id est, valde differens a nomine angelorum, hoc est nomen quod est super omne nomen, scilicet Deus, sive Filius, quod revera dignius est illo quo illi dicuntur angeli, id est nuntii. Filii enim nomen proprietatem ostendit, non adoptionem, quia nisi esset proprius Filius, non posset ex hoc Apostolus amplitudinem honoris asserere. Proprius autem Filius est de ipso Patre genitus. Si autem adoptionis gratia esset Filius, non solum Patre, sed etiam angelis minor esset.</n>


text:
Cui enim dixit aliquando angelorum: Filius meus es tu, ego hodie genui te? Et rursum: Ego ero illi in patrem, et ipse erit mihi in filium?<n>[[Hodie. ]]  Ne præterita generatio videretur, dixit hodie. Quanquam enim possit etiam ille dies intelligi, quo Christus secundum hominem natus est, tamen quia [[hodie]]  præsentiam significat, atque in æternitate nec præteritum est quidquam quasi esse desierit, nec futurum quasi nondum sit, sed præsens tantum: quia quidquid æternum est, semper est: divinius accipitur de sempiterna generatione sapientiæ Dei, quam fides sincerissima et catholica prædicat. [[Ego ero illi. ]]  Id est, honorem illius, vel illi homini de virgine nascituro. Potest tamen et secundum carnem hoc accipi dictum, etenim caro communicat altioribus, sicut et divinitas humilibus.</n>


text:
Et cum iterum introducit primogenitum in orbem terræ, dicit: Et adorent eum omnes angeli Dei.<n>[[Iterum introducit, ]]  visibilem carne assumpta qui ante invisibilis in mundo erat, quæ assumptio dicitur exitus a Patre: introductio ad hæreditatem, ubi jubetur adorari. [[Et adorent. ]]  Et iterum dicit Pater de eodem Filio: [[Cum introducit. ]]  Id est, cum ostendit [[intro, ]]  usque ad corda hominum, [[ducendum, ]]  per fidem; quid dicit? [[Et adorent. ]]  Adorant angeli, quia jussioni ejus obtemperant et reverentur.</n>


text:
Et ad angelos quidem dicit: Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos flammam ignis.<n>[[Angelos. ]]  Spiritus, naturæ nomen est; angelus, officii. Quos enim Deus spiritus condidit, mittendo nuntios, angelos facit. Et omnibus utitur ad incommutabile arbitrium sententiæ suæ, sive bonis per gratiam ejus, sive malis per propriam voluntatem. Ac per hoc voluntas Dei est prima et summa causa omnium corporalium specierum atque motionum. Nihil enim visibiliter fit, quod non de interiori invisibili atque intelligibili aula summi imperatoris, aut jubeatur, aut permittatur, secundum ineffabilem justitiam. Vel illi spiritus dicuntur angeli quando levia nuntiare mittuntur: quando autem ad vindictam, ut in Sodoma, dicuntur ignis ardens. Sic et ministri Ecclesiæ, ignis sunt dum vitia nostra uruntur, angeli autem, dum verbum Dei nuntiant.</n>


text:
Ad Filium autem: Thronus tuus Deus in sæculum sæculi: virga æquitatis, virga regni tui.<n>[[Ad Filium. ]]  Hic per dignitatem simul et potestatem commendat Christum. [[In sæculum. ]]  Quia semper regnabit, et novissimum judicium semper stabit; unde: [[Ibunt hi in ignem æternum, et illi in vitam æternam]]  Matth. 25..</n>


text:
Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem: propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo exultationis præ participibus tuis.<n>[[Unxit te. ]]  Secundum hominem, quia Deitas nullo indiguit. Unctus significat regem vel sacerdotem. [[Deus]]  repetitur ex magna dilectione. Vel secundum Augustinum: Alter casus est vocativus, alter nominativus, ut sic: O tu Deus Fili, unxit te Deus tuus, scilicet, Pater. In Latino putatur idem casus, sed in Græco evidentissima distinctio est: qua aliter nominativus, aliter vocativus intelligitur.</n>


text:
Et: Tu in principio, Domine, terram fundasti: et opera manuum tuarum sunt cæli.<n>[[Et tu. ]]  Post humanitatis excellentiam, iterum redit ad æternitatem Filii. [[In principio. ]]  Quia Creator ante creata exsistit sine ullo initio. [[Manuum. ]]  Virtus jussionis, id est, potentia voluntatis vocatur manus, quia ut voluit facta sunt omnia.</n>


text:
Ipsi peribunt, tu autem permanebis, et omnes ut vestimentum veterascent:<n>[[Peribunt. ]]  Ab eo quod sunt, dum immutabuntur in melius creaturæ. [[Tu autem permanebis. ]]  Ut sicut æternus ante omnia, sic quia permanet, idem erit post mutata omnia. [[Veterascent. ]]  Veterascere dicitur quod more vestis consumitur, sicut caro humana, quæ tamen in melius mutabitur.</n>


text:
et velut amictum mutabis eos, et mutabuntur: tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient.<n>[[Et velut amictum. ]]  Significat mutationem cœli. Unde: [[Vidi cœlum novum et terram novam]]  Apoc. 21.. [[Mutabis eos, ]]  etc. Quia facta Dei sub æternitate stabunt, ne ad corruptionem revertantur. [[Tu autem, ]]  ex toto immutabilis.</n>


text:
Ad quem autem angelorum dixit aliquando: Sede a dextris meis, quoadusque ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum?<n>[[Ad quem angelorum. ]]  Agere instituit de gloria humanitatis. [[Sede. ]]  Victori Filio confessus offertur a Patre. [[Pedum. ]]  Per pedes stabilitas æterna signatur, id est, in æternitatem, ubi vestigiis quasi positis virtute omnipotentiæ consistit.</n>


text:
Nonne omnes sunt administratorii spiritus, in ministerium missi propter eos, qui hæreditatem capient salutis?<n>[[Nonne sunt omnes, ]]  etc. Quasi dicat: Utique. Intellige igitur quantus honor nobis exsistit, ut ad nos sicut ad amicos ministros angelos suos destinet Deus. Quamvis enim multum intersit inter angelos et homines, propinquos tamen eos nobiscum fecit, quia nostræ saluti student, propter nos discurrunt, pro nobis suo funguntur officio, hoc est opus angelicum, angelicæ functionis officium, ut omnia fiant pro salute proximorum. Magis autem hoc est opus Christi, quia angelis nobis superioribus præcepit ad nostram salutem suum exhibere ministerium.</n><pb/>


text:
Propterea abundantius oportet observare nos ea quæ audivimus, ne forte pereffluamus.<n>[[Propterea. ]]  Postquam locutus est de Filio Dei multa quæ ad ejus commendationem valent, hortatur eos quibus scribit, ut diligenter animadvertant et custodiant ea quæ per illum annuntiata sunt eis. Et ad hoc tendunt omnia præmissa quibus probavit quod esset Christus major prophetis et angelis. [[Abundantius, ]]  quam quæ de lege, vel prophetis, vel angelis dicta sunt. Nomen legis obticuit Apostolus, quia in astructione sua quam in posterioribus facit etiam hoc manifestum facit. [[Pereffluamus. ]]  Fluimus per pœnas mortalis naturæ, effluimus, peccata addendo, pereffluimus in æterna damnatione. Hinc suadet audienda esse verba Christi per pœnam quæ erit negligentibus.</n>


text:
Si enim qui per angelos dictus est sermo, factus est firmus, et omnis prævaricatio, et inobedientia accepit justam mercedis retributionem:<n>[[Et omnis prævaricatio. ]]  Dicit [[omnis, ]]  ut pro singulis peccatis sit pœna; non enim solum omnis prævaricator qui multorum reus est, pœnam luet. [[Justam mercedem. ]]  Ita loquitur ne putetur perire justitia per misericordiam. Quod vero ait, [[retributionem, ]]  hoc ad pœnæ quantitatem refertur, quæ æqualis peccato erit: quia secundum quod majus vel minus est peccatum, major vel minor erit pœna. Quod vero ait: [[mercedis, ]]  hoc ad qualitatem pœnæ refertur, ut qui libidinis igne perierit, igne æterni incendii crucietur.</n>


text:
quomodo nos effugiemus si tantam neglexerimus salutem? quæ cum initium accepisset enarrari per Dominum ab eis, qui audierunt, in nos confirmata est,


text:
contestante Deo signis et portentis, et variis virtutibus, et Spiritus Sancti distributionibus secundum suam voluntatem.<n>[[Et Spiritus distributionibus. ]]  Per hoc affluentiam designat gratiarum, quæ non erat apud antiquos, neque tanta signa, neque tam diversa prodigia per quod ostendit, quia non simpliciter est eis creditum, sed per ligna et prodigia. Ideoque cum credimus, non illis, sed Deo nos credere declaratur.</n>


text:
Testatus est autem in quodam loco quis, dicens: Quid est homo quod memor es ejus, aut filius hominis quoniam visitas eum?<n>[[Quid est homo. ]]  Potest hoc legi admirative, ut per hominem et Filium hominis intelligatur Christus homo. Cujus fuit memor Deus in conceptione, dando immunitatem a peccato. Et visitavit in resurrectione, dando gloriam immortalitatis. Potest etiam hoc legi, cum despectu, pro terreno: Adam enim homo fuit, sed non filius hominis, sicut homines dicuntur qui portant ejus imaginem. Qui autem portavit imaginem Christi dicuntur filii hominum potius. Et ille, vetus homo dicitur; iste, novus. Homo igitur hoc loco terrenus est; Filius autem hominis, cœlestis. Et ille longe sejunctus est Deo, hic autem præsens est. Et ideo illius est memor tanquam in longinquo positi. Hunc visitat quem vultu suo, id est, gratiæ suæ præsentia illustrat. [[Visitas eum: ]]  hominem per Filium hominis, quasi per medicum infirmum, visitavit Pater.</n>


text:
Minuisti eum paulo minus ab angelis: gloria et honore coronasti eum: et constituisti eum super opera manuum tuarum.<n>[[Gloria. ]]  Claritate immortalitatis [[honore, ]]  eo quod sic flectitur omne genu. [[Super opera manuum, ]]  digniora, scilicet, angelos et homines, quæ per excellentiam dicuntur opera manuum.</n>


text:
Omnia subjecisti sub pedibus ejus. In eo enim quod omnia ei subjecit, nihil dimisit non subjectum ei. Nunc autem necdum videmus omnia subjecta ei.<n>[[In eo autem. ]]  Exponit sensum David. Ait David Psal. 8.: [[Omnia subjecisti: In eo autem quod]]  Scriptura [[subjecit, ]]  id est, subjecta ostendit [[omnia, nihil dimisit, ]]  id est, nihil excepit de omnibus.</n>


text:
Eum autem, qui modico quam angeli minoratus est, videmus Jesum propter passionem mortis, gloria et honore coronatum: ut, gratia Dei, pro omnibus gustaret mortem.<n>[[Eum autem, ]]  etc. Majores angeli homine dici possunt, quia majores sunt hominis corpore. Majores sunt et animo, sed in eo tantum quod peccati originalis merito corpus aggravat ipsum animum, sed hoc non in Christo. Quod autem tibi videtur nihil magnum de Deo Patre dici, si forma servi major est, qua majores videntur et angeli; non recte cogitas, nec attendis quem habeat locum in rebus humana natura, quæ condita est ad imaginem Dei: cui tamen injuria facta non est, cum Christus dicebat: [[Pater major me est]]  Joan. 14.; qui non carni suæ solum, sed etiam menti quam gerebat humanæ Deum patrem præferebat, quæ sine dubio forma agnoscitur servi, quoniam servit tota creatura Creatori. [[Propter passionem. ]]  Hic jam incipit ostendere non pro potentia tantum, vel ultione verba Christi audienda esse, sed pro dilectione qua dilexit nos, ut pro nobis moreretur.</n>


text:
Decebat enim eum, propter quem omnia, et per quem omnia, qui multos filios in gloriam adduxerat, auctorem salutis eorum per passionem consummare.<n>[[Auctorem. ]]  Christum. [[Salutis eorum, ]]  id est filiorum. Ipse enim est filius per naturam, cujus hæredes erimus qui sumus adoptione filii. Vide quantus est in medio nostrum: Et ille filius, et nos filii sumus. Sed distat, quod ille salvat, nos salvamur. Ille sanctificat, nos sanctificamur. Modo conjungit nos Scriptura, modo disjungit. [[Multos, ]]  inquit, [[filios, ]]  hic conjunxit: [[auctorem salutis eorum, ]]  hic discrevit. [[Per passionem. ]]  Quia nisi Christus moreretur, homo non redimeretur, et non redemptus periret. Quod si esset, frustra omnia facta essent. Cætera enim homini serviunt, homo Deo. Nec in aliquibus Deus glorificaretur cum ad hoc omnia facta sint. Falsa quoque esset prædestinatio de adducendis filiis. [[Consummare. ]]  Hoc in resurrectione incœpit, quando immortalitatis gloria sublimatus est. Et auctum in ascensione, quando ascendit ad dexteram Patris. Et perficietur in judicio, [[quando ei omnia subjicientur, et erit omnia in omnibus]]  I Cor. 15.. [[Qui enim, ]]  etc. AUG. Probat, quod pro nostra liberatione Christum pati decuerit, etc., usque ad cum et utramque naturam per se constat scivisse. [[Ex uno omnes. ]]  Sed ille ut proprius Filius, nos adoptivi. Cum dicit: [[non erubescit fratres vocare, ]]  ostendit quod non ei naturæ est fraternitas nostra, sed misericordiæ. Quod probat per prophetam, ne putetur novum.</n>


text:
Qui enim sanctificat, et qui sanctificantur, ex uno omnes. Propter quam causam non confunditur fratres eos vocare, dicens:


text:
Quia ergo pueri communicaverunt carni, et sanguini, et ipse similiter participavit eisdem: ut per mortem destrueret eum qui habebat mortis imperium, id est, diabolum:<n>[[Quia ergo. ]]  Quasi: Cum essent ex uno omnes, et, quia pueri qui sanctificandi erant communicaverant carni, id est erant homines ex anima et corpore, quæ per sanguinem accipitur, corruptibiles; ideo [[et ipse, ]]  Christus. [[Participavit eisdem]]  pueris, vel [[eisdem, ]]  id est carne et sanguine, et hoc similiter, id est, passibilis et mortalis, ut posset mori, et sic destrueret diabolum, et per mortem, legem evacuaret, et Judæos liberos faceret per gratiam qui timore pœnarum servi erant legis. [[Per mortem. ]]  Mirum quid? Mors erat arma per quæ vincebat diabolus, et per eam victus est a Christo diabolus.</n>


text:
Nusquam enim angelos apprehendit, sed semen Abrahæ apprehendit.<n>[[Nusquam. ]]  Participavit eisdem ut homines sanctificaret. Et recte hæc causa apponitur, quia si non esset eos liberaturus, non eis participaret. Quod in angelis apparet, quia nusquam, id est, nulla scriptura legitur apprehendisse angelos. [[Apprehendit. ]]  Apostolus dixit: [[apprehendit, ]]  non autem [[assumpsit, ]]  quasi: Longe fugientem assecutus est. In quo humanæ naturæ dignitas intelligi potest, et misericordia et gratia qua hoc fecit, et cura quam de nobis habuit. Fugientem quippe ante humanam naturam, et longe fugientem (longe enim eramus); insecutus apprehendit, non angelicæ, sed humanæ naturæ data est hæc dignitas, ut Deus ei in unam personam jungeretur.</n>


text:
Unde debuit per omnia fratribus similari, ut misericors fieret, et fidelis pontifex ad Deum, ut repropitiaret delicta populi.<n>[[Per omnia. ]]  Quia natus, educatus, crevit; passus, mortuus. Qui supra dictus est figura paternæ substantiæ.</n>


text:
In eo enim, in quo passus est ipse et tentatus, potens est et eis, qui tentantur, auxiliari.<n>[[In eo enim. ]]  Id est, in carne quam suscepit multa sæva passus est. Novitque quid est ista tribulatio patientium per experimentum. [[Qui tentantur. ]]  Tentat Deus ut probet, diabolus ut decipiat, homo ut sciat quod nescit.</n><pb/>


text:
Unde, fratres sancti, vocationis cælestis participes, considerate Apostolum, et pontificem confessionis nostræ Jesum:<n>[[Unde fratres. ]]  Ex omnibus superioribus infert; quasi: Quia potens, quia passus pro nobis, et potest auxiliari.</n>


text:
qui fidelis est ei, qui fecit illum, sicut et Moyses in omni domo ejus.<n>[[Qui fidelis. ]]  Incipit Christum comparare Moysi, sicut supra prophetis et angelis, ita ut sit præ Moyse fidelis, quia non suam, sed Patris gloriam quæsivit, nec ejus mandata abscondit. Qui Christus fidelis est Patri (sicut Moyses) in omni domo Judæorum et gentium.</n>


text:
Amplioris enim gloriæ iste præ Moyse dignus est habitus, quanto ampliorem honorem habet domus, qui fabricavit illam.<n>[[Amplioris. ]]  Quasi: Quod fidelis fuerit, ipse effectus indicat: quia dignus est gloria, ut Moyses: et quidem ampliore præ Moyse, id est, quam Moyses, vel præ Moyse exsistens in merendo.</n>


text:
Omnis namque domus fabricatur ab aliquo: qui autem omnia creavit, Deus est.<n>[[Omnis namque domus, ]]  etc. Fabricavit dico, per se enim non potest fieri, sed ab aliquo. An ideo a Christo? Vere, quia Deus est qui facit domum, et omnia. [[Qui autem omnia creavit, ]]  et domum. [[Deus est. ]]  Utriusque enim domus tam ejus quam rexit Moyses, quam ejus quam erexit Christus, factor est Deus.</n>


text:
Et Moyses quidem fidelis erat in tota domo ejus tamquam famulus, in testimonium eorum, quæ dicenda erant:<n>[[Et Moyses. ]]  Ostendit Christum dignum ampliori gloria quam Moysen, quia Christus fabricator est domus, non autem Moyses. Hic aliam rationem etiam ostendit, quia scilicet Christus filius, Moyses famulus est, qui et carnalia carnalibus tradebat, Christus vero spiritualia.</n>


text:
Christus vero tamquam filius in domo sua: quæ domus sumus nos, si fiduciam, et gloriam spei usque ad finem, firmam retineamus.


text:
Quapropter sicut dicit Spiritus Sanctus: Hodie si vocem ejus audieritis,<n>[[Quapropter. ]]  Cum supra præ angelis et prophetis Christum commendasset in multis, subintulit nos oportere observare quæ ab illo audivimus; ita et nunc commendato ipso præ Moyse, incipit eos terrere, ne sint increduli Christo, per patrum similitudinem; et ne amittant requiem, blanditur, per opportunitatem temporis. [[Hodie. ]]  Modo, per se loquitur, qui prius per præcones: si tunc duri modo estote molles.</n>


text:
nolite obdurare corda vestra, sicut in exacerbatione secundum diem tentationis in deserto,<n>[[Nolite obdurare corda vestra; ]]  id est, nolite Deo rebelles et contumaces esse, sed obsequentes.</n>


text:
ubi tentaverunt me patres vestri: probaverunt, et viderunt opera mea<n>[[Probaverunt; ]]  id est, curiositatis causa exquisierunt.</n>


text:
quadraginta annis: propter quod infensus fui generationi huic, et dixi: Semper errant corde. Ipsi autem non cognoverunt vias meas,<n>[[Offensus. ]]  Valde et implacabiliter iratus. [[Infensus. ]]  Vel [[proximus]]  adhibendo correctionis flagella.</n>


text:
sicut juravi in ira mea: Si introibunt in requiem meam.<n>[[In ira mea. ]]  Irasci dicitur Deus per figuram anthropopathos. [[Si introibunt in requiem meam. ]]  Aposiopesis est, id est non introibunt.</n>


text:
Videte fratres, ne forte sit in aliquo vestrum cor malum incredulitatis, discedendi a Deo vivo:<n>[[Cor malum incredulitatis. ]]  Ut putetis Christum non sufficere sine lege, quod est malum, quia sic ruit homo in multa peccata. Nec hoc leve, quia hoc est cor discedendi a Deo vivo.</n>


text:
sed adhortamini vosmetipsos per singulos dies, donec hodie cognominatur, ut non obduretur quis ex vobis fallacia peccati.<n>[[Donec hodie; ]]  id est, tempus gratiæ, et de quo aiebat propheta superius in psalmis, quia non minus modo præstatur credentibus gratia ad salutem, quam ipso Christo præsente corporaliter. [[Fallacia peccati, ]]  id est diaboli, qui est causa peccati.</n>


text:
Participes enim Christi effecti sumus, si tamen initium substantiæ ejus usque ad finem firmum retineamus.<n>[[Participes enim Christi. ]]  Debetis hortari, et non esse duri, quia quod non eramus, facti sumus per gratiam, habentes partem cum Christo in hæreditate: hac tamen conditione, [[si initium substantiæ, ]]  id est fidei, quæ est initium bonorum, per quam Deus existit, in nobis, et per quam deificamur, et divinæ substantiæ participamus, [[usque ad finem, firmum retineamus. ]]</n>


text:
Dum dicitur: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra, quemadmodum in illa exacerbatione.


text:
Quidam enim audientes exacerbaverunt: sed non universi qui profecti sunt ex Ægypto per Moysen.<n>[[Quidam enim audientes. ]]  Hoc ideo dicit, ne quis putet satis esse audire de requie, quia et illi omnes audierunt, sed non omnes audierunt, sed non omnes pervenerunt.</n>


text:
Quibus autem infensus est quadraginta annis? nonne illis qui peccaverunt, quorum cadavera prostrata sunt in deserto?


text:
Timeamus ergo ne forte relicta pollicitatione introëundi in requiem ejus, existimetur aliquis ex vobis deesse.


text:
Etenim et nobis nuntiatum est, quemadmodum et illis: sed non profuit illis sermo auditus, non admistus fidei ex iis quæ audierunt.<n>[[Non profuit, ]]  etc. Egressi enim de Ægypto, cum multam viam perambulassent, et multa indicia virtutis Dei accepissent in Ægypto, in mari Rubro, in eremo, consilium fecerunt mittere speculatores qui deberent inspicere naturam terræ. [[Quæ audierunt. ]]  Exploratoribus; qui mala retulerunt, non crediderunt; vel ita distingue, [[fidei]]  sumptæ [[ex his quæ audierunt. ]]</n>


text:
Ingrediemur enim in requiem, qui credidimus: quemadmodum dixit: Sicut juravi in ira mea: Si introibunt in requiem meam: et quidem operibus ab institutione mundi perfectis.<n>[[Et quidem. ]]  De prima requie quod significet, hic agit. [[Operibus. ]]  Quia dixerat nuntiatum esse de requie, dicit quando: videlicet, ante legem, post perfectionem operum septem dierum per requiem sabbati; et sub lege, quando per terram promissionis designabatur; et tempore, gratiæ Spiritu sancto dicente in David: [[hodie, ]]  etc., quasi, nuntiatum est de requie illa et sic [[quidem]]  quando nondum completio istius veræ requiei erat significata, quia requie nullus adhuc potitus fuerat. [[Perfectis. ]]  Quod fuit facto homine, pro quo facta sunt omnia, et ipse ad Deum glorificandum factus est.</n>


text:
Dixit enim in quodam loco de die septima sic: Et requievit Deus die septima ab omnibus operibus suis.<n>[[Et requievit die septima. ]]  Sex diebus fecit omnia, ut post nihil fieret nisi de materia tunc facta, et ad similitudinem factorum. Septima die quievit, quæ ideo significat requiem. Sic et sexta ætate homo Christus natus est mundo ad laborem, sexta die et sexta diei hora passus, septima quievit. Sic et nos dum sub operibus sex dierum vivimus, operamur; inde exeuntes, quiescimus: si tamen opera nostra valde bona inveniantur.</n>


text:
Et in isto rursum: Si introibunt in requiem meam.<n>[[Et in isto. ]]  De secunda requie, quæ significatur per figuram requiei terræ promissionis.</n>


text:
Quoniam ergo superest introire quosdam in illam, et ii, quibus prioribus annuntiatum est, non introierunt propter incredulitatem:


text:
iterum terminat diem quemdam, Hodie, in David dicendo, post tantum temporis, sicut supra dictum est: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra.<n>[[Diem quemdam hodie. ]]  De tertia significata, et quando datur, quamvis obscure, quæ per Christum credentibus promissa est. [[Post tantum temporis. ]]  In hoc autem patet quod hæc est alia requies de qua David dicit [[hodie, ]]  quam illa ad quam Josue duxit. Nam si illa esset, non loqueretur de alia David; ergo certum est esse aliam ad quam Christus ducit, quæ per illam Palæstina signabatur.</n>


text:
Nam si eis Jesus requiem præstitisset, numquam de alia loqueretur, posthac, die.<n>[[Eis, ]]  filiis Isræl, quibus prius nuntiatum est de requie per signum, id est terram promissionis; [[requiem præstitisset nunquam, ]]  id est nullo tempore; [[posthac, ]]  id est in sequenti tempore; [[loqueretur de alia die, ]]  id est tempore gratiæ, quo deberet dari. Vel, nunquam post loqueretur de alia, scilicet requie, præter terram promissionis. Dicendo, hac die idem vult esse, quod dixerat supra, [[hodie, ]]  etc.</n>


text:
Itaque relinquitur sabbatismus populo Dei.<n>[[Sabbatismus; ]]  id est, vera requies significata per sabbatum (id est, plenæ quietis feriata jucunditas) quo Dominus requievit et in lege observabatur. Tunc enim perfecte vacabimus, gratia majore refecti, et Deo pleni. Et sciemus perfecte, quia ipse est Deus. Ibi vacabimus, videbimus, et amabimus. Amabimus et laudabimus: ecce quid erit in fine sine fine. Nam quis alius noster est finis, nisi pervenire ad regnum, cujus non est finis?</n>


text:
Festinemus ergo ingredi in illam requiem: ut ne in idipsum quis incidat incredulitatis exemplum.<n>[[In idipsum exemplum. ]]  Vel, in pœnam qualem illi per incredulitatem habuerunt; [[exemplum]]  dicit ut mentem nostram habeamus illic, ne similiter excidamus.</n>


text:
Vivus est enim sermo Dei, et efficax et penetrabilior omni gladio ancipiti: et pertingens usque ad divisionem animæ ac spiritus: compagum quoque ac medullarum, et discretor cogitationum et intentionum cordis.<n>[[Sermo Dei. ]]  Qui a regalibus sedibus venit. [[Vivus. ]]  Quem infideles mortuum putant. [[Pertingens. ]]  Tota consideratione perveniens ad separationem animæ, id est sensualitatis, et spiritus, id est rationis. [[Divisionem animæ. ]]  Anima vivimus cum bestiis, spiritu intelligimus cum angelis. Ideoque per animam intelliguntur carnalia peccata, id est quæ actu corporis fiunt, ut luxuria. Per spiritum vero spiritualia, id est quæ sunt mentis, ut superbia. Discernit autem sermo Dei inter carnalia peccata et spiritualia: quis, quid, quo animo agat. [[Ac spiritus. ]]  Pertingit sermo Dei cognitione inseparabili, quia cognoscit quomodo dividatur sensualitas a ratione, et ipsa a se, dum plus dedita infimis rebus, inferior est, vel ab his revocata dignior. Sic etiam videt quomodo spiritus a seipso dividatur, vel dum in Deum inhiat de divina visione cogitans, vel dum inferius cœlestia considerat, vel inferius in terra de mundanis recte agendis pertractat, vel quomodo spiritus, id est ratio, a sensualitate secernitur, dum quod in se inferius est, superat quod in illa altius est. [[Compagum quoque. ]]  Compages dicitur junctura ipsius sensualitatis et rationis, quam videt Filius Dei; scilicet quomodo et inter se cohæreant in aliquo, vel hoc et illa, id est ratio et sensualitas, quomodo in suis differentiis inter se conveniant, dum superior differentia sensualitatis consentiendo convenit cum differentiis rationis. Vel inferior differentia rationis, pressa et captiva, aliquando consentit inferiori differentiæ sensualitatis. [[Medullarum. ]]  Medulla quæ interior est, dicitur hic quidquid interius et subtilius est in anima vel spiritu, quod etiam videt Filius Dei. Discernit enim cogitationes, id est quæ diversa diversi cogitent. Discernit et intentiones earum cogitationum, quo singulæ tendant ad bonum vel malum. Et, ut plus dicam, nulla creatura terrena vel cœlestis est ei invisibilis, sed omnia sunt nuda et discooperta, quia ex omni parte plene visa. Item compages dicit conjunctiones cogitationum: medullas intentiones earum.</n>


text:
Et non est ulla creatura invisibilis in conspectu ejus: omnia autem nuda et aperta sunt oculis ejus, ad quem nobis sermo.


text:
Habentes ergo pontificem magnum qui penetravit cælos, Jesum Filium Dei, teneamus confessionem.<n>[[Habentes ergo. ]]  Hic incipit dicere de pontifice Christo, quomodo sufficiens, et quomodo dignior veteri sacerdote. Quem etiam immutat, et legem, quæ sub illo est, per meliorem legem suam, et quomodo necessarius nobis ad justitiam et salutem.</n>


text:
Non enim habemus pontificem qui non possit compati infirmitatibus nostris: tentatum autem per omnia pro similitudine absque peccato.<n>[[Non enim habemus, ]]  etc. Quasi: Teneamus et tenere debemus, quia, cum sit potens, est etiam misericors, nostram utpote expertus infirmitatem. [[Qui non possit, ]]  etc. Impossibile est scire afflictiones afflictorum, homini qui experimentum afflictionis non habuit et sensibiliter omnia non sustinuit. Christus vero scit non solum per hoc quod Deus, secundum quod omnia novit, sed per hoc quod homo et similia sustinuit.</n>


text:
Adeamus ergo cum fiducia ad thronum gratiæ: ut misericordiam consequamur, et gratiam inveniamus in auxilio opportuno.<n>[[In auxilio opportuno. ]]  Nunc tempus est auxilii, nunc est tempus donorum, cum post baptismum peccantes per gratiam invenire pœnitentiam possunt. Cum autem thalamus fuerit clausus, cum intraverit rex videre discumbentes, ut ad sinum patriarchæ venerint qui eo fuerint digni, tunc malis erit desperationis tempus. Nunc autem cum adhuc agon permanet et palma pendet, non est desperandum, sed cum fiducia, id est sine dubitatione accedendum, ut per gratiam accedatur, inveniatur auxilium opportunum. Est enim tempus quod non congruit.</n><pb/>


text:
Omnis namque pontifex ex hominibus assumptus, pro hominibus constituitur in iis quæ sunt ad Deum, ut offerat dona, et sacrificia pro peccatis:<n>[[Omnis namque pontifex. ]]  Quia spiritualia non sic introducunt infirmos: ut corporalia; de his incipit, volens ostendere Novum Testamentum esse melius Veteri. Quædam autem Christo communia cum sacerdotibus ponit, quædam altiora pertinentia ad solum Christum. Quædam porro humiliora, illis tantum sacerdotibus convenientia.</n>


text:
qui condolere possit iis qui ignorant et errant: quoniam et ipse circumdatus est infirmitate:<n>[[Quoniam et ipse. ]]  Aufer hic occasionem extollendi se supra alios.</n>


text:
Nec quisquam sumit sibi honorem, sed qui vocatur a Deo, tamquam Aaron.<n>[[Nec quisquam, ]]  etc. Percutit cupidos, qui non vocantur, sed ingerunt se.</n>


text:
Sic et Christus non semetipsum clarificavit ut pontifex fieret: sed qui locutus est ad eum: Filius meus es tu, ego hodie genui te.<n>[[Non seipsum clarificavit. ]]  Clarificatus est Filius a Patre, cum dixit: [[Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui]]  Matth. 3.. Quæ clarificatio longe ante per Prophetam prædicta est: [[Filius meus es tu, ego hodie genui te]]  Psal. 2..</n>


text:
Quemadmodum et in alio loco dicit: Tu es sacerdos in æternum, secundum ordinem Melchisedech.<n>[[Tu es sacerdos. ]]  Sacerdos autem Christus est, non secundum id quod natus est de Patre Deus apud Deum coæternus gignenti: sed propter carnem absumptam, propter victimam, quam obtulit pro nobis. [[Secundum ordinem Melchisedech, ]]  qui non temporalis fuit, Scriptura subticente initium et finem ejus vitæ, in figura Christi qui caret initio et fine. Et sicut ille obtulit in pane et vino et semel, sic et Christus sub specie panis et vini corpus et sanguinem suum discipulis dedit.</n>


text:
Qui in diebus carnis suæ preces, supplicationesque ad eum qui possit illum salvum facere a morte cum clamore valido, et lacrimis offerens, exauditus est pro sua reverentia.<n>[[Preces supplicationesque. ]]  Christi dicit actionem et vitam cujus omnis actio fidelium est institutio, et ad Deum oratio. Quidquid egit Christus, preces et supplicationes fuerant pro omnibus. Sanguinis effusio fuit clamor validus, in quo auditus, pro reverentia ejusdem passionis. Reverentia est, quod sine peccato passus pro sola charitate. [[Exauditus est. ]]  Per hoc patet, quod per eum possumus consequi misericordiam cum jam ad dexteram sit Patris.</n>


text:
Et quidem cum esset Filius Dei, didicit ex iis, quæ passus est, obedientiam:<n>[[Didicit, ]]  etc. Id est voluntarie suscepit obedientiam usque ad mortem.</n>


text:
et consummatus, factus est omnibus obtemperantibus sibi, causa salutis æternæ,<n>[[Omnibus obtemperantibus. ]]  Tantum valet passio, ut omnibus sufficiat ad salutem, quæ salus bene potest esse per eum, quia ipse [[est appellatus, ]]  etc. [[Factus est causa salutis, ]]  non cujuslibet, sed æternæ; nec paucis, sed omnibus; hac tamen conditione, ut obtemperent ei. Non enim aliter salutem consequi poterunt. Et bene potest ipse causa salutis esse cæteris, quoniam [[appellatus est a Deo pontifex, ]]  sicut et ipse suis operibus realiter ostendit se talem esse. Nam quia pontificis officium implevit, atque Patri fuit in omnibus obediens, et in seipso pervenit ad tantum bonorum omnium consummationem, ut sufficeret etiam ad aliorum salutem, idcirco [[appellatus a Deo est pontifex, ]]  et hoc, [[juxta ordinem Melchisedech, ]]  scilicet, ut omnis ordo divinitatis in eo consideretur, qui considerari potuit in Melchisedech.</n>


text:
De quo nobis grandis sermo, et ininterpretabilis ad dicendum: quoniam imbecilles facti estis ad audiendum.<n>[[Ininterpretabilis. ]]  Sermo de incarnato Filio difficilis est ad interpretandum, quia debiles sensu estis ad intelligendum profunda mysteria.</n>


text:
Etenim cum deberetis magistri esse propter tempus, rursum indigetis ut vos doceamini quæ sint elementa exordii sermonum Dei: et facti estis quibus lacte opus sit, non solido cibo.<n>[[Etenim cum deberetis. ]]  Interserit increpationem de infirmitate, ut alta de Christo laborent intelligere. [[Quæ sunt elementa exordii. ]]  Exordium sermonum est simplex doctrina. Elementa ejus, materia de qua agit, ut nativitas, passio.</n>


text:
Omnis enim, qui lactis est particeps, expers est sermonis justitiæ: parvulus enim est.<n>[[Omnis enim, ]]  etc. Qui non capit hoc: [[Verbum caro factum est, ]]  quomodo capiet: [[In principio erat Verbum? ]]  Omnis de hac re sermo, quo agitur, ut non solum credatur, verum etiam intelligatur, sciaturque quod dicitur, onerosus est: facilius illos premit quam pascit. Ex quo fit, ut spirituales, ista carnalibus non omnino taceant, propter catholicam fidem, quæ omnibus prædicanda est. Nec tamen sic deserant, ut volentes ea perducere ad intelligentiam non capacem, facilius fastidiri faciant in veritate sermonem quam in sermone percipi veritatem.</n>


text:
Perfectorum autem est solidus cibus: eorum, qui pro consuetudine exercitatos habent sensus ad discretionem boni ac mali.<pb/>


text:
Quapropter intermittentes inchoationis Christi sermonem, ad perfectiora feramur, non rursum jacientes fundamentum pœnitentiæ ab operibus mortuis, et fidei ad Deum,<n>[[Quapropter. ]]  Duriter eis increpatis et culpatis, eo quod velint semper eadem ipsa discere, iterum blanditur illis se eis connumerando, hortans eos ad perfectionem. [[Inchoationis Christi sermonem, ]]  quo rudes sunt catechizandi, ut est Symbolum fidei et Dominica oratio. [[Non rursus, ]]  id est non olim, ut sicut prius ceciderunt, iterum cadant. Vel, [[non rursus jacientes, ]]  ita modo jaciamus, ut amplius jacere non sit opus. [[Fundamentum. ]]  Quod prius dixit sermonem inchoationis, hic appellat fundamentum, eo quod ad Christianam religionem venientibus prius proponitur, ut super hoc, quod perfectionis est ædificetur. Hoc fundamentum dividitur in sex, quæ sunt: inchoatio seu pœnitentia, fides, baptismatum doctrina, impositio manuum, resurrectio, atque judicium. Quicunque aliquos ad fidem convertit, prius facit pœnitere, in Deum credere, baptizari in remissionem, confirmari per impositionem, resurrectionem et diem judicii præstolari.</n>


text:
Impossibile est enim eos qui semel sunt illuminati, gustaverunt etiam donum cæleste, et participes facti sunt Spiritus Sancti,<n>[[Impossibile. ]]  Ne quis vero existimet secundum vel tertium baptisma post peccata posse fieri, subdit: [[Impossibile, ]]  non tantum difficile, ne quis in hoc confideret. [[Eos qui, ]]  id est, etiam eos qui hæc bona habuerunt. Nedum penitus malos.</n>


text:
et prolapsi sunt; rursus renovari ad pœnitentiam, rursum crucifigentes sibimetipsis Filium Dei, et ostentui habentes.<n>[[Renovari, ]]  per baptismum, cujus virtus in cruce Christi constat, unde subditur: [[Rursum crucifigentes. ]]  Quia in baptismo sumus conformes morti ejus et sepulturæ. Qui putat secundo baptizari, secundo Christum (quantum ad se est) crucifigit, quod est eum habere ostentui et derisioni ut semel mortuus est; ita nos in baptismo semel morimur peccatis, non secundo vel tertio.</n>


text:
Terra enim sæpe venientem super se bibens imbrem, et generans herbam opportunam illis, a quibus colitur, accipit benedictionem a Deo:<n>[[Sæpe venientem. ]]  Dicit [[sæpe venientem, ]]  quia si rara, non sufficit: si assidua, vilescit. [[Imbrem. ]]  Doctrinam sanctam, rorem cœlorum, quem sitienti terræ pluunt cœli, id est prædicatores verbi veritatis. [[Generans herbam. ]]  Significat eos sæpe bibisse per legem et prophetas verbum cœlestis doctrinæ, qui nec sic prompti fuerunt germina fidei proferre. [[A quibus colitur. ]]  Cultores terræ sunt qui vomere spirituali arbusta conscindunt, et falce verbi Dei noxia præcidunt. Vel illi a quibus colitur. sunt illi iidem qui se colunt in bonis operibus, imitati scilicet majores, secundum illud: [[Et fecerunt fructum nativitatis, ]]  quia patres suos, qui eos in fide genu erunt, imitantur.</n>


text:
proferens autem spinas ac tribulos, reproba est, et maledicto proxima: cujus consummatio in combustionem.


text:
Confidimus autem de vobis dilectissimi meliora, et viciniora saluti: tametsi ita loquimur.<n>[[Confidimus. ]]  Quia de præsenti non habet Apostolus unde eos laudet; de spe futurorum attollit, ad quæ per præterita allicit, et recreat animos eorum et confortat, antiqua eis in mentem revocans, et facit eos existimare Deum non oblitum bonorum quæ fecerunt. Sicut enim priora bona per sequentia mala mortua fuerant et irrita facta, ita ipsa eadem per pœnitentiam et alia bona sequentia reviviscent.</n>


text:
Non enim injustus Deus, ut obliviscatur operis vestri, et dilectionis, quam ostendistis in nomine ipsius, qui ministrastis sanctis, et ministratis.<n>[[Operis. ]]  Magna illis testificatus est. Tria autem bona commendat in eis, scilicet quod omnia sua fecerunt communia sanctis. Ecce opus, et hoc ex dilectione, quæ informat actiones; ecce alacritas, et hoc ad gloriam Dei; ecce pura et recta intentio.</n>


text:
Cupimus autem unumquemque vestrum eamdem ostentare sollicitudinem ad expletionem spei usque in finem:<n>[[Cupimus. ]]  Multam dilectionem erga illos ostendit, et eamdem circa singulos curam demonstrat, et tum majorum, tum minorum similiter curam gerit, et omnes diligit.</n>


text:
ut non segnes efficiamini, verum imitatores eorum, qui fide, et patientia hæreditabunt promissiones.


text:
Abrahæ namque promittens Deus, quoniam neminem habuit, per quem juraret, majorem, juravit per semetipsum,<n>[[Abrahæ namque, ]]  etc. Tria dicit: quod promissio facta; et per juramentum firmata; et in Abraham jam impleta.</n>


text:
dicens: Nisi benedicens benedicam te, et multiplicans multiplicabo te.<n>[[Nisi benedicens, ]]  etc. Aposiopesis est hic, id est defectio. Quasi: Si hoc non fecero, non mihi credatur de aliquo.</n>


text:
Homines enim per majorem sui jurant: et omnis controversiæ eorum finis, ad confirmationem, est juramentum.


text:
In quo abundantius volens Deus ostendere pollicitationis hæredibus, immobilitatem consilii sui, interposuit jusjurandum:<n>[[In quo abundantius volens. ]]  Quasi diceret: Si autem homini, qui mendax est, per juramentum creditur, quanto magis Deo credendum est, qui mentiri non potest?</n>


text:
ut per duas res immobiles, quibus impossibile est mentiri Deum, fortissimum solatium habeamus, qui confugimus ad tenendam propositam spem,<n>[[Confugimus. ]]  Fugit ad spem qui spe beatitudinis tribulationes spernit.</n>


text:
quam sicut anchoram habemus animæ tutam ac firmam, et incedentem usque ad interiora velaminis,<n>[[Quam sicut. ]]  Sicut anchora navem, sic spes animam tenet, ne mergatur in salo hujus mundi, consentiendo iniquitati; [[ac firmam, ]]  ne saltem titubet. AUG. [[Jacta in Deum curam tuam, ]]  etc., usque ad si ad tempus fluctuat, anchora spes ejus est.</n>


text:
ubi præcursor pro nobis introivit Jesus, secundum ordinem Melchisedech pontifex factus in æternum.<n>[[Præcursor. ]]  Ad hoc Christus præcucurrit, ut nos sequamur. Qui bene dicitur cursor, quia nulla culpa eum impedivit, secundum illud: [[Exsultavit ut gigas ad currendam viam]]  Psal. 18.. Et alibi: [[In via peccatorum non stetit]]  Ibid. 1.. Et præcursor, quia ante nos, et pro nobis cucurrit.</n><pb/>


text:
Hic enim Melchisedech, rex Salem, sacerdos Dei summi, qui obviavit Abrahæ regresso a cæde regum, et benedixit ei:<n>[[Sacerdos Dei summi. ]]  CHRYS., hom. 35, in Gen. Sacerdos autem erat forte a semetipso ordinatus, sic enim tunc erant sacerdotes. Vel quia ætate provectior erat, a suis colebatur. Vel quod et ipse sacrificare studuit, sicut et Nœ, Abel Abraham, quando sacrificia obtulerunt.</n>


text:
cui et decimas omnium divisit Abraham: primum quidem qui interpretatur rex justitiæ: deinde autem et rex Salem, quod est, rex pacis,


text:
sine patre, sine matre, sine genealogia, neque initium dierum, neque finem vitæ habens, assimilatus autem Filio Dei, manet sacerdos in perpetuum.<n>[[Neque initium, ]]  etc., [[neque finem vitæ habens. ]]  Christus omnino non habuit initium neque finem. [[In perpetuum. ]]  Hoc ita dicit quia Scriptura obticet, quod aliquis ei successisset. Vel mystice loquitur de sacerdotio Christi.</n>


text:
Intuemini autem quantus sit hic, cui et decimas dedit de præcipuis Abraham patriarcha.<n>[[Intuemini autem, ]]  etc. Immoratur in commendanda dignitate. Melchisedech et excellentia sacerdotii ejus; præferens eum ipsi Abrahæ patri omnium et omnibus Levitis.</n>


text:
Et quidem de filiis Levi sacerdotium accipientes, mandatum habent decimas sumere a populo secundum legem, id est, a fratribus suis: quamquam et ipsi exierint de lumbis Abrahæ.<n>[[Et quidem de filiis Levi, ]]  etc. Quasi: Et ex hoc intuemini quantus sit, quia aliqui quidem de filiis Levi per hoc quod accipiunt sacrificium, (aliter enim non auderent) habent mandatum in lege, sine cujus auctoritate nunquam præsumerent sumere decimas.</n>


text:
Cujus autem generatio non annumeratur in eis, decimas sumpsit ab Abraham, et hunc, qui habebat repromissiones, benedixit.


text:
Et hic quidem, decimas morientes homines accipiunt: ibi autem contestatur, quia vivit.<n>[[Contestatur. ]]  Ut ego, vel, idem in multis locis. [[Vivit. ]]  Gerebat enim typum pontificis nostri, cujus excellentia potestatis per illius similitudinem ostenditur. Per Melchisedech enim, in quo figura præcessit, discernitur sacerdotium Christi a sacerdotio Levi; in Christi autem figura dicitur quod Melchisedech vivit. Unde dicitur sacerdos in æternum, qui seipsum obtulit, non ex aliqua necessitate, sed ex voluntate propriæ potestatis.</n>


text:
Si ergo consummatio per sacerdotium Leviticum erat (populus enim sub ipso legem accepit) quid adhuc necessarium fuit secundum ordinem Melchisedech, alium surgere sacerdotem, et non secundum ordinem Aaron dici?<n>[[Sub ipso. ]]  Quia in manu sacerdotis lex, et per eum impletur lex quæ dicitur consummare. Hæc translatio præfigurata fuit in Samuele, qui de tribu Ephraim electus est sacerdos a Domino, reprobatis filiis Eli, Domino dicente: Qui honoraverit me, honorabo eum; et qui inhonoraverit, etc.</n>


text:
Translato enim sacerdotio, necesse est ut et legis translatio fiat.<n>[[Translato enim, ]]  etc. Quod alius surgat, subsequenter probat et per tribum et per ritum. Per tribum ibi: [[In quo enim hæc, ]]  etc. Per ritum ibi: [[Et amplius, ]]  etc. [[Translato enim sacerdotio. ]]  Quia ergo similiter et ab eodem et sub eadem sponsione data sunt lex et sacerdotium, quod de uno dicitur, necesse est ut et de altero intelligatur.</n>


text:
Manifestum est enim quod ex Juda ortus sit Dominus noster: in qua tribu nihil de sacerdotibus Moyses locutus est.<n>[[Manifestum est enim, ]]  etc. De tribu ad tribum translatum est sacerdotium, de sacerdotali ad regalem, ut eadem sit sacerdotalis et regalis. Et intuere mysterium: primum fuit regalis, postea facta est sacerdotalis. Sic Christus rex erat semper; sacerdos autem factus est quando carnem suscepit, quando sacrificium obtulit.</n>


text:
qui non secundum legem mandati carnalis factus est, sed secundum virtutem vitæ insolubilis.<n>[[Non secundum legem. ]]  Id est secundum carnalem intellectum legis, ut faceret secundum carnales observantias; sed secundum virtutem ipsius legis, id est spiritualem intellectum, quem exsequentes, vitam habent æternam. Distat inter sacerdotium, et sacerdotium. Illud carnale, hoc spirituale. Illud temporale, hoc æternum.</n>


text:
hic autem cum jurejurando per eum, qui dixit ad illum: Juravit Dominus, et non pœnitebit eum: tu es sacerdos in æternum):


text:
in tantum melioris testamenti sponsor factus est Jesus.<n>[[In tantum. ]]  Ex laude sacerdotis infert commendationem legis. [[Melioris. ]]  Quia meliora, id est æterna promittit; Vetus autem Testamentum, temporalia.</n>


text:
hic autem eo quod maneat in æternum, sempiternum habet sacerdotium.<n>[[Hic autem, ]]  etc. Sicut Christus per manet, ita et lex quam attulit, in qua vera remissio peccatorum, et perpetua gratia, quod quia vetus lex non potuit, exclusa est. Quod autem permaneat in æternum ostendit ex pontifice, qui unus est, quod non esset, nisi esset immortalis, sicut in lege fuerunt multi, quia mortales.</n>


text:
Unde et salvare in perpetuum potest accedentes per semetipsum ad Deum: semper vivens ad interpellandum pro nobis.<n>[[Unde et salvare. ]]  Ostenso quod per sacerdotium Christi vetus sacerdotium et lex destruatur, commendat actum ipsius deprimendo, per contrarium, operationem veteris sacerdotii.</n>


text:
Talis enim decebat ut nobis esset pontifex, sanctus, innocens, impollutus, segregatus a peccatoribus, et excelsior cælis factus:<n>[[Sanctus, ]]  interius. [[Innocens, ]]  manibus. [[Impollutus, ]]  corpore. [[Segregatus a peccatoribus, ]]  id est ab omni peccato immunis.</n>


text:
qui non habet necessitatem quotidie, quemadmodum sacerdotes, prius pro suis delictis hostias offerre, deinde pro populi: hoc enim fecit semel, seipsum offerendo.<n>[[Qui non habet, ]]  etc. Cum sit talis, non habet necessitatem quotidie offerre. Non hoc dixit Apostolus quasi Christus eo aliquando egeat, sed ut ab eo removeat quod aliis convenit. [[Hoc enim fecit semel seipsum offerendo. ]]  Adeo magnum est sacrificium, quod licet unum et semel oblatum sit, sufficit tamen ad æternitatem.</n>


text:
Lex enim homines constituit sacerdotes infirmitatem habentes: sermo autem jurisjurandi, qui post legem est, Filium in æternum perfectum.<n>[[Lex enim homines constituit, ]]  etc. Illi habent necessitatem quotidie offerre, quia infirmi; hic semel seipsum offerens, omnibus sufficit, quia perfectus est.</n><pb/>


text:
Capitulum autem super ea quæ dicuntur: Talem habemus pontificem, qui consedit in dextera sedis magnitudinis in cælis,<n>[[Capitulum. ]]  CHRYS. Commiscet humilia cum excelsis apostolus Paulus, semper Magistrum suum sequens, etc., usque ad cui oportet fungi munere sacerdotis. [[Talem habemus. ]]  Hic incipit capitulum; et finit ibi: [[Deus et non homo. In cœlis. ]]  Vel super materiales cœlos. Vel, super thronos et dominationes.</n>


text:
sanctorum minister, et tabernaculi veri, quod fixit Dominus, et non homo.<n>[[Sanctorum minister. ]]  Quia sanctis augmentum virtutum, et vitam æternam ministrat. Vel, in cœlis ministrat gloriam per sancta sanctorum significatam. [[Minister tabernaculi veri. ]]  Id est veritatis, quam tabernaculum vetus præfigurabat; scilicet justitiam in præsenti Ecclesia, gloriam in futura. [[Quod, ]]  verum tabernaculum, [[fixit Deus, ]]  ut in æternum permaneat; umbratile vero erat non fixum, sed portatile; [[et non homo: ]]  hoc addit quia et vetus posuit Deus, sed per ministrum hominem.</n>


text:
Omnis enim pontifex ad offerendum munera, et hostias constituitur: unde necesse est et hunc habere aliquid, quod offerat.<n>[[Quod offerat. ]]  Et cum necesse sit eum habere aliquid ad offerendum; vel illud erit super terram, vel cœleste: sed non super terram, quia si hoc esset jam non esset sacerdos; ergo cœleste est quod offert.</n>


text:
Si ergo esset super terram, nec esset sacerdos: cum essent qui offerent secundum legem munera,<n>[[Cum esset, ]]  etc. [[Si ergo esset, ]]  etc. Quia omnis qui offert, si esset terrenus aliquis qui posset mundare genus humanum, non esset sacerdos secundum ordinem Melchisedech, quia satis essent qui offerrent legalia; sed quia illi erant mortales et peccatores, et ideo humanum genus mundare non valentes, venit Christus qui sufficeret. Nunc autem, id est in novissima ætate, melius ministerium sacerdotii sortitus est Christus tanto quanto melior est lex ejus. Jam a sacerdotio et sacrificio transit ad differentiam Testamentorum.</n>


text:
qui exemplari, et umbræ deserviunt cælestium. Sicut responsum est Moysi, cum consummaret tabernaculum: Vide (inquit) omnia facito secundum exemplar, quod tibi ostensum est in monte.<n>[[Responsum est, ]]  etc. Non cum inciperet, quia jam multa figuris expresserat, sed cum per se non posset consummare, consulit Dominum, qui de figuris, sicut et de veritate eum docuit.</n>


text:
Nunc autem melius sortitus est ministerium, quanto et melioris testamenti mediator est, quod in melioribus repromissionibus sancitum est.<n>[[Et melioris Testamenti, ]]  etc. Jam a sacrificio et sacerdotio transit ad differentiam Testamentorum, Veteri præferens Novum; eo quod Novum in melioribus repromissionibus sancitum.</n>


text:
Nam si illud prius culpa vacasset, non utique secundi locus inquireretur.<n>[[Nam si illud prius. ]]  Probat quod Testamentum Christi melius est Veteri: nam illud non vacat culpa, hoc vacat. Si enim vacasset culpa, non daretur secundum, sed datur. Et ita apparet illud fuisse imperfectum, hoc perfectum. [[Culpa vacasset, non utique. ]]  Ita hoc dicit, quasi ipsum culpam habeat. Quod videtur, dum præcipit sine gratia, et prævaricatores facit. [[Inquireretur, ]]  a Domino, qui prius paulatim instruxit et educavit, ut post perfectum daret.</n>


text:
Vituperans enim eos dicit: Ecce dies venient, dicit Dominus: et consummabo super domum Israël, et super domum Juda, testamentum novum,


text:
non secundum testamentum quod feci patribus eorum in die qua apprehendi manum eorum ut educerem illos de terra Ægypti: quoniam ipsi non permanserunt in testamento meo: et ego neglexi eos, dicit Dominus.<n>[[Quod feci patribus eorum. ]]  Et quia quibusdam speciale fecerat, determinat. [[Quod feci in die, ]]  id est tempore legis, quæ post exitum de Ægypto data est. Quod ergo ante legem Abrahæ dixit: [[In semine tuo benedicentur omnes gentes]]  Gen. 22., postmodum complevit in Evangelio. Illa enim promissio fuit spiritualis et specialiter pertinens ad gratiam. [[Non permanserunt in Testamento. ]]  Vitio eorum deputat quod non permanserunt in Testamento, ne lex quam tunc acceperunt culpanda videatur. Ipsa enim est quam non venit Christus solvere, sed implere. Non tamen justificat sine gratia, pro veteris hominis noxa, quæ quia per litteram jubentem et minantem non sanatur, dicitur illud, Vetus; hoc, Novum: propter novitatem spiritus qui sanat a vitio vetustatis, quod evidenter aperit dicens: [[Hoc est Testamentum, ]]  etc.</n>


text:
Quia hoc est testamentum quod disponam domui Israël post dies illos, dicit Dominus: dando leges meas in mentem eorum, et in corde eorum superscribam eas: et ero eis in Deum, et ipsi erunt mihi in populum:<n>[[Dando leges meas in mentes. ]]  Non in tabulis lapideis, non atramento, sed Spiritu, quo præsente (qui est digitus Dei) diffunditur charitas in cordibus, quæ est plenitudo legis. Siquidem justi non extra terrentur, sed intus diligunt justitiam. [[Dando leges: ]]  Ecce Testamentum. [[Superscribam. ]]  Quasi: Quæ debent superesse eisque dominari. [[Et ero illis in Deum. ]]  Id est vivent ex me et mihi, et in futuro me videbunt, quod est perfectio, ut alter alterum non doceat. Hæc est distantia Veteris et Novi, quod illud in lapide, hoc in corde; ibi merces, terra; hic visio Dei.</n>


text:
et non docebit unusquisque proximum suum, et unusquisque fratrem suum, dicens: Cognosce Dominum: quoniam omnes scient me a minore usque ad majorem eorum:<n>[[Non docebit. ]]  Quod latebat in littera, et discebat populus per traditiones magistrorum, hoc Spiritus adveniens docuit apostolos, et hoc est quod Propheta dicit: [[Non docebit unusquisque proximum, quia omnes scient]]  Jer. 31.; sicut in Evangelio dicitur: [[Tunc aperuit eis sensum]]  Luc. 24., etc. [[Majorem. ]]  Majores intellige vel tempore: ut priores qui nos posteriores exspectaverunt in denario accipiendo; vel scientia, vel virtute digniores, qui scilicet intelligere valuerunt lumen incorporeum atque incommutabile, quantum in hac vita potest: quod minores tamen credere potuerunt. Cum ergo venerit quod perfectum est, et evacuatum fuerit quod ex parte est, tunc qui assumpta carne carni apparuit, ostendet seipsum dilectoribus suis. Tunc omnes scient eum a minore usque ad majorem, quia etiam minimus tunc perfecte sciet, cum per se, non a majore instructus erit.</n>


text:
Habuit quidem et prius justificationes culturæ, et Sanctum sæculare.<n>[[Habuit. ]]  Hucusque differentiam Testamentorum ostendit, et quod Veteri Novum supereminet, et illud immutat. Nunc idem ostendit ex ipsius tabernaculi schemate. [[Sanctum, ]]  non spiritale, sed: [[Sæculare. ]]  Quia putabatur ab hominibus sanctum. Et vere habuit sanctum sæculare, quia tabernaculum primum et secundum.</n>


text:
Tabernaculum enim factum est primum, in quo erant candelabra, et mensa, et propositio panum, quæ dicitur Sancta.<n>[[Tabernaculum enim sanctum. ]]  Primum tabernaculum intus habuit altare incensi; ante fores sub dio, altare holocaustorum: vel quod foris est significat Vetus Testamentum, et est figura figuræ; intus significat Novum</n>


text:
aureum habens thuribulum, et arcam testamenti circumtectam ex omni parte auro, in qua urna aurea habens manna, et virga Aaron, quæ fronduerat, et tabulæ testamenti,


text:
superque eam erant cherubim gloriæ obumbrantia propitiatorium: de quibus non est modo dicendum per singula.<n>[[Cherubim. ]]  Per Cherubim significatur plenitudo scientiæ; per propitiatorium super arcam, Christus, quia ipsi Christo a Deo Patre specialiter datum est, ut esset propitiatio pro peccatis nostris.</n>


text:
His vero ita compositis, in priori quidem tabernaculo semper introibant sacerdotes, sacrificiorum officia consummantes:


text:
in secundo autem semel in anno solus pontifex non sine sanguine, quem offert pro sua et populi ignorantia:<n>[[In anno. ]]  Quod singulis annis intrabatur, significabatur non venisse adhuc perfectionem. [[Pro sua et populi ignorantia. ]]  Christus pro populo suo obtulit, pro se vero non, nisi in membris suis. Unde ipse ait: [[Verba delictorum meorum]]  Psal. 21.. Delicta enim nostra sua dicit, quia ea suscepit, non ad habendum, sed ad delendum.</n>


text:
hoc significante Spiritu Sancto, nondum propalatam esse sanctorum viam, adhuc priore tabernaculo habente statum:<n>[[Nondum propalatam. ]]  Cœlum adhuc inaccessibile est mortalibus secundum corporis conditionem, ante vero etiam secundum animas. Sed patienter exspectanda est resurrectio, in qua et corporibus per Christum patebit in cœlum accessus. [[Sanctorum viam. ]]  Via sanctorum est Christus, vel spiritualis intelligentia legis per quam ascenditur in interiora cœli.</n>


text:
quæ parabola est temporis instantis: juxta quam munera, et hostiæ offeruntur, quæ non possunt juxta conscientiam perfectum facere servientem, solummodo in cibis, et in potibus,<n>[[Quæ parabola. ]]  Quod autem hæc de sacrificiis consummandis vel in primo vel in secundo tabernaculo secundum significationem dicta sint, aperit, subdens: [[quæ parabola est, ]]  etc.</n>


text:
et variis baptismatibus, et justitiis carnis usque ad tempus correctionis impositis.<n>[[Usque ad tempus correctionis; ]]  id est usque ad tempus gratiæ, quo in melius corrigendi erant ii qui hucusque sub pædagogo erant, quos lex non poterat perfectos facere, non tamen eo tempore debebat cessare.</n>


text:
Christus autem assistens pontifex futurorum bonorum, per amplius et perfectius tabernaculum, non manufactum, id est, non hujus creationis:<n>[[Per amplius. ]]  Christus introivit tabernaculum, id est, cœlum. Nomine signi, id est tabernaculi, designat Apostolus signatum, id est cœlum, quod bene dicitur, [[per amplius, ]]  quia plures capit quam terrenum illud, et [[perfectius, ]]  quia ibi perfecta beatitudo.</n>


text:
neque per sanguinem hircorum aut vitulorum, sed per proprium sanguinem introivit semel in Sancta, æterna redemptione inventa.<n>[[In sancta. ]]  Exponit quod dixerat: [[Tabernaculum non manufactum, sancta sanctorum, ]]  id est cœlestia.</n>


text:
Si enim sanguis hircorum et taurorum, et cinis vitulæ aspersus inquinatos sanctificat ad emundationem carnis:<n>[[Si enim sanguis. ]]  Quod per Christum potuerit esse redemptio, a minori probat, quia per illa legalia fiebat mundatio corporalis. [[Hircorum. ]]  Hircus Christum significat, per similitudinem carnis peccati. Taurus dicitur Christus, quia duorum Testamentorum cornibus ventilat inimicos. [[Ad emundationem carnis, ]]  id est, ut caro emundata sit propter legis præceptum; sed in Christo est perfectio.</n>


text:
quanto magis sanguis Christi, qui per Spiritum Sanctum semetipsum obtulit immaculatum Deo, emundabit conscientiam nostram ab operibus mortuis, ad serviendum Deo viventi?<n>[[Obtulit semetipsum. ]]  Christus, medius inter Deum et homines, dator est Novi Testamenti: quasi pontifex nobis est dator legis novæ. [[Immaculatum. ]]  Illius sanguis est immaculatus. [[Ac operibus mortuis; ]]  id est peccatis, quæ qui tangit inquinatur, sicut qui tangebat mortuum coinquinabatur; nec intrat in cœlum, sicut nec ille in templum. [[Viventi. ]]  Christi tamen mors erat necessaria in redemptione non modo gentilium, sed et earum prævaricationum quas lex ostendebat, non solvebat. Tantum fuit peccatum nostrum, ut salvari non possemus nisi Unigenitus Dei pro nobis moreretur, debitoribus mortis; sed sic fecit nos dignos Testamenti et promissæ hæreditatis, et ita Testamentum factum est firmum.</n>


text:
Et ideo novi testamenti mediator est: ut morte intercedente, in redemptionem earum prævaricationum, quæ erant sub priori testamento, repromissionem accipiant qui vocati sunt æternæ hæreditatis.<n>[[Intercedente. ]]  Inter Vetus Testamentum et Novum (in quibus non solum sacramenta divisa sunt, sed et promissa) distinctio est passio Christi, in cujus morte constat terrena non promitti, sed æterna. In morte enim Unigeniti necesse est magna sperari.</n>


text:
Ubi enim testamentum est, mors necesse est intercedat testatoris.<n>[[Ubi enim. ]]  Christus est dator Novi Testamenti, morte intercedente, nunc vero in confirmationem Testamenti, poterat Christus mori ut probat consuetudine humanæ legis.</n>


text:
Lecto enim omni mandato legis a Moyse universo populo, accipiens sanguinem vitulorum et hircorum cum aqua, et lana coccinea, et hyssopo, ipsum quoque librum, et omnem populum aspersit,<n>[[Lana. ]]  Charitas Christi est nobis lana, de qua vestem faciamus.</n>


text:
Et omnia pene in sanguine secundum legem mundantur: et sine sanguinis effusione non fit remissio.<n>[[Et sine sanguinis effusione, ]]  etc. Hæc determinatio ideo apponitur, quia per aquam aspersionis quæ fiebat de cinere vitulæ rufæ, fiebat remissio peccatorum aliquando, quando non effundebatur sanguis, sed tamen effusus erat in immolatione vitulæ. In illis autem sacrificiis quamvis magis ea perverso populo fuerint congruenter imposita, quam Deo desideranti oblata, figura tamen veritatis fuerunt quæ Christus est, cujus sanguine redempti et mundati sumus, quia nostra emundatio et Dei propitiatio nobis sine sanguine nulla est.</n>


text:
Necesse est ergo exemplaria quidem cælestium his mundari: ipsa autem cælestia melioribus hostiis quam istis.<n>[[Ipsa autem cœlestia. ]]  Christus, qui in quibusdam significatus est, non indiguit mundari, sed omnes sui indigent; attamen signa ejus quæ in tabernaculo usum ministrationis præstabant, sanguine mundata sunt.</n>


text:
Non enim in manufacta Sancta Jesus introivit exemplaria verorum: sed in ipsum cælum, ut appareat nunc vultui Dei pro nobis:


text:
neque ut sæpe offerat semetipsum, quemadmodum pontifex intrat in Sancta per singulos annos in sanguine alieno:<n>[[Neque ut sæpe, ]]  etc. Probavit, quod Christus per hostiam suam cœlestia mundavit; modo probat quod melioribus hostiis, id est, quod ejus hostia fuit dignior et efficacior omnibus aliis: quia illæ sæpe iteratæ sine consummatione, hæc semel oblata ad patriam reducit.</n>


text:
alioquin oportebat eum frequenter pati ab origine mundi: nunc autem semel in consummatione sæculorum, ad destitutionem peccati, per hostiam suam apparuit.<n>[[Alioquin, ]]  etc. Si semel oblatus non sufficeret omnium in se credentium peccata exhaurire, oportuisset eum pati sæpius ab origine mundi; quod, ne fieret, semel passus est in consummatione sæculorum. [[In consummatione. ]]  Id est, in ultima ætate in qua sunt omnia adimpleta quæ ante imperfecta, et ideo non opus fuit, ut inciperet pati ab origine mundi.</n>


text:
Et quemadmodum statutum est hominibus semel mori, post hoc autem judicium:<n>[[Et quemadmodum. ]]  Lex naturalis id ostendit, quod per inconveniens probatum est. [[Semel mori. ]]  Non est intelligendum quod aliqua peccati sui, necessitate Christus oblatus sit, etiam semel, imo sola voluntate. Verum ut homo semel mortuus necessitate et jure naturæ amplius non moritur, sic et Christus eodem jure semel oblatus non potest amplius mori. [[Post hoc autem. ]]  Post semel mori, restat judicium, in quo omnes accipiant secundum quod meruerunt; non restat autem ut iterum surgant, et denuo moriantur.</n>


text:
sic et Christus semel oblatus est ad multorum exhaurienda peccata: secundo sine peccato apparebit exspectantibus se, in salutem.<n>[[Sine peccato apparebit. ]]  Ita quod tunc non erit hostia pro peccato, sed justitia in remunerando, vel damnando. Quod si nec in die iræ hostia erit, multo minus in aliis temporibus. Vel [[sine peccato, ]]  id est similitudine carnis peccati, sed potius in carne gloriosa.</n><pb/>


text:
Umbram enim habens lex futurorum bonorum, non ipsam imaginem rerum: per singulos annos, eisdem ipsis hostiis quas offerunt indesinenter, numquam potest accedentes perfectos facere:<n>[[Umbram enim. ]]  Probavit quod Christus fuerit semel mortuus; sed quare? vel semel? Quia lex non poterat perfectos facere, ideo agnus sine macula erat offerendus. [[Non ipsam imaginem. ]]  Id est veritatem, ut in pictura usquequo ponat quis colores, quædam est substratio. Vel substratio est umbra quædam, et non imago; cum vero flores ipsos quis colorum intinxerit, tunc imago efficitur. [[Accedentes. ]]  Licet pontifices per singulos annos in sancta sanctorum cum eisdem hostiis indesinenter offerrent, nunquam tamen suis hostiis potuerunt perfici.</n>


text:
alioquin cessassent offerri: ideo quod nullam haberent ultra conscientiam peccati, cultores semel mundati:<n>[[Cultores semel, ]]  etc. Una hostia Christi perfectos facit; et si millia peccant non indigent alia, quia sufficit ad omnia, et omnem conscientiam a peccatis lavat; quod non vetus, si enim hoc faceret, non esset opus iterari. Sicut medicamentum si fuerit forte, et salutis efficax, et valens cunctam valetudinem repellere, semel impositum, totum operatur; si vero semper imponitur, manifestum indicium est non contulisse salutem; ideoque quia illis sacrificiis nemo curabatur, frequenter offerebantur.</n>


text:
sed in ipsis commemoratio peccatorum per singulos annos fit.<n>[[Commemoratio, ]]  non absolutio; infirmitatis accusatio, non virtutis ostensio; propter infirmitatem ergo ostendendam, et ut memoria peccatorum fieret, imperavit Deus illa semper offerri.</n>


text:
Ideo ingrediens mundum dicit: Hostiam et oblationem noluisti: corpus autem aptasti mihi:<n>[[Noluisti. ]]  A tempore passionis, in quo est consummatio omnium hostiarum, cœperunt illa displicere. Nunquam ea ante destruxit, sed illis subditus fuit, dum in templo cum hostiis præsentatus fuit. [[Corpus autem aptasti mihi. ]]  Ablata sunt signa, quia exhibita est veritas, tunc tempus fuit ut illa auferrentur, et veritas veniret. Nec unquam in odoribus illis delectatus est Dominus, nisi in fide, et desiderio offerentis. Præcepit tamen hæc sibi offerri, potius quam offerrentur idolis; imposuitque in servitutem, non in justificationem, et ut figura essent futuri.</n>


text:
holocautomata pro peccato non tibi placuerunt.<n>[[Non placuerunt. ]]  In figuris illis veritas prænuntiabatur. Celebrant figuras, figuræ rem multi scientes, sed plures ignorantes quæ cessare debent re exhibita.</n>


text:
Tunc dixi: Ecce venio: in capite libri scriptum est de me: Ut faciam, Deus, voluntatem tuam.<n>[[Tunc. ]]  Quando vidi omnia illa displicere, et corpus idoneum ad hoc mihi datum. [[Dixi: Ecce venio, ]]  ad me offerendum, ut faciam et compleam voluntatem tuam, quia tu es meus Deus. Ideo venio ad implendam tuam voluntatem tuam, quia ita scriptum est, et præfiguratum de me in consilio Deitatis, quæ est caput mei, qui sum liber humani generis secundum quod homo, in quo legant homines omnia sibi necessaria, et ideo non est opus lege.</n>


text:
Superius dicens: Quia hostias, et oblationes, et holocautomata pro peccato noluisti, nec placita sunt tibi, quæ secundum legem offeruntur,<n>[[Superius dicens. ]]  Quasi diceret: Non solum notat hæc auctoritas veteres hostias non fecisse perfectos, sed solam hostiam Christi; verum etiam ablationem Veteris Testamenti, et constitutionem Novi, si diligenter notentur verba; quia superius dicens, [[illa noluisti, ]]  addit: [[Tunc dixi. ]]  Ecce enim aufert primum sacrificium et cum eo Vetus Testamentum, et statuit ut stabile novum sacrificium et cum eo Novum Testamentum.</n>


text:
In qua voluntate sanctificati sumus per oblationem corporis Jesu Christi semel.<n>[[Sanctificati, ]]  etc. Facta peccatorum purgatione, reconciliati sumus Deo.</n>


text:
Et omnis quidem sacerdos præsto est quotidie ministrans, et easdem sæpe offerens hostias, quæ numquam possunt auferre peccata:<n>[[Et omnis, ]]  etc. Ne videretur sanguis per pontifices semel in anno oblatus minus profuisse et sacrificia quotidie per sacerdotes facta perfectos facere, hoc addit, quasi dicat: Pontifex per singulos annos offerens, non pervenit ad consummationem, sic etiam omnis sacerdos semper offert, et tamen per ea nunquam consummatur.</n>


text:
hic autem unam pro peccatis offerens hostiam, in sempiternum sedet in dextera Dei,<n>[[Sedet in dextera. ]]  Bene potest consummare qui sic meruit exaltari.</n>


text:
de cetero exspectans donec ponantur inimici ejus scabellum pedum ejus.<n>[[De cætero. ]]  Id est de eo quod restat, scilicet gloria bonorum et pœna malorum. [[Scabellum. ]]  Quia etiam si modo repugnent ei, et non videantur subjici, tunc omnibus apparebunt ei subditi per cujus imperium suberunt pœnis.</n>


text:
Contestatur autem nos et Spiritus Sanctus. Postquam enim dixit:<n>[[Contestatur autem nos, ]]  etc. Spiritus sanctus testificatur quod consummavit in æternum sanctificatos, et quod in Novo Testamento non recordabitur Deus peccatorum. [[Postquam. ]]  Quasi dicat: Postquam illud dixit quod non valet ad probationem nostram, adjecit alia quæ corroborant utrumque quod dicimus: scilicet [[dando leges, ]]  quod pertinet ad consummationem; [[et peccatorum et iniquitatum eorum jam non recordabor amplius, ]]  quod pertinet ad sanctificationem.</n>


text:
Hoc autem testamentum, quod testabor ad illos post dies illos, dicit Dominus, dando leges meas in cordibus eorum, et in mentibus eorum superscribam eas:<n>[[Superscribam. ]]  Non dicit [[scribam, ]]  sed [[superscribam, ]]  quia leges illæ super vires hominum sunt, in quarum completione nullus sufficiet, nisi ope gratiæ. In his verbis dicitur quod consummat virtutibus, deinde subdit de sanctificatione.</n>


text:
Ubi autem horum remissio: jam non est oblatio pro peccato.<n>[[Ubi autem, ]]  etc. Non solum ex hac auctoritate videri potest quod Jesus sanctificat et consummat, sed quod oblatio jam post tempus gratiæ non est facienda pro peccatis, quando facta est remissio.</n>


text:
quam initiavit nobis viam novam, et viventem per velamen, id est, carnem suam,<n>[[Per velamen. ]]  Fides nostra est vetata, quia fides non habet meritum, cui humana ratio præbet experimentum.</n>


text:
accedamus cum vero corde in plenitudine fidei, aspersi corda a conscientia mala, et abluti corpus aqua munda,<n>[[In plenitudine fidei. ]]  Perfecta est nostra fides, quoniam nihil horum jam est visibile, nec sacerdos, nec hostia. [[Aspersi corde. ]]  Per hoc ostenditur, quod non fides sola, sed vita cum virtute quæritur. [[Abluti aqua, ]]  id est baptismo.</n>


text:
teneamus spei nostræ confessionem indeclinabilem (fidelis enim est qui repromisit),<n>[[Fidelis enim. ]]  Sicut Deus fidelis in promissis, ita nos sibi fideles vult esse in promissis nostris. Fidem ergo et confessionem habeamus quantum ad nos.</n>


text:
et consideremus invicem in provocationem caritatis, et bonorum operum:<n>[[Et consideremus, ]]  etc. Perfectus alios hortando, minor perfectum imitando. Inde hortatur Apostolus ad ea quæ conveniunt fidei.</n>


text:
non deserentes collectionem nostram, sicut consuetudinis est quibusdam, sed consolantes, et tanto magis quanto videritis appropinquantem diem.<n>[[Sicut consuetudinis. ]]  Culpat scindentes unitatem charitatis, quasi inter alios non possent habitare causa sanctitatis suæ; qui potius suo exemplo debuerunt consolari eos. [[Sed consolantes. ]]  Consolatur laborantem, qui pariter in labore persistit, quia sublevatio laboris est nisus seu nisio collaborantis, ut in itinere fit.</n>


text:
Voluntarie enim peccantibus nobis post acceptam notitiam veritatis, jam non relinquitur pro peccatis hostia,<n>[[Voluntarie enim peccantibus. ]]  Id est, nobis in voluntate peccandi manentibus non prodest Christus, qui est hostia pro peccatis, jam in hoc præsenti. Per quod constat quod nec in futuro. [[Post acceptam notitiam veritatis, ]]  id est, quanquam venissemus ad fidem, pro qua quidam securi sunt, quasi nunquam perituri. Non ait, volentibus, sed [[voluntarie, ]]  quia voluntarius est qui in aliquo assiduus est; volens, qui ad tempus. Vel etiam, si voluntate, nedum actu peccemus. [[Jam non relinquitur pro peccatis hostia; ]]  sicut in veteri lege datum est sæpius offerri hostias pro peccato. Non enim Christus iterum immolandus est pro peccatis, quod semel factum est, et secundo non est opus. Sed magis opus est manere in fide et veritate. Quod si non facit judicium, te exspectat, nisi per pœnitentiam renoveris.</n>


text:
Irritam quis faciens legem Moysi, sine ulla miseratione duobus vel tribus testibus moritur:<n>[[Duobus vel tribus testibus. ]]  Convictus. Quid ergo illi contra quos perhibent testimonium angeli, et sancti, et propria conscientia?</n>


text:
quanto magis putatis deteriora mereri supplicia qui Filium Dei conculcaverit, et sanguinem testamenti pollutum duxerit, in quo sanctificatus est, et spiritui gratiæ contumeliam fecerit?<n>[[Conculcaverit, ]]  etc. Conculcat Christum qui libere peccat absque timore, et pœnitentia; et qui indigne participat, sanguinem pollutum ducit, si ab eo mundatus ad vomitum redit et pœnitere negligit. Spiritui injurius est, qui ejus beneficium grate non suscipit. [[Pollutum duxerit. ]]  Talis est qui per carnales observantias credit peccata dimitti, a quibus retrahit nos sanguis Christi, et ita pollutus est et nos polluit, si ab eo, unde est remissio, nos retrahit. [[Et spiritui gratiæ. ]]  Id est Spiritui sancto gratis dato; vel, qui dat gratiam, contumeliam facit; qui remissionem, quam ipse Spiritus facit, ascribit carnalibus observantiis, vel, qui eum male vivendo a se abjicit.</n>


text:
Scimus enim qui dixit: Mihi vindicta, et ego retribuam. Et iterum: Quia judicabit Dominus populum suum.<n>[[Mihi vindicta, ]]  etc. De inimicis hoc dictum est, qui male faciunt, non autem de his qui male patiuntur. Hic autem et consolatur eos, dicens quod permanet in sempiternum Deus, et vivit. Proinde etiamsi nunc tyranni non recipiunt quod eis promissum est; tamen postea recepturi sunt, itaque illos oportet congemiscere, non vero nos. Nos enim in illorum incidimus manus, illi autem in manus Dei. Neque enim qui patitur, aliquid malum patitur, sed qui facit; neque beneficium percipit qui juvatur, sed qui beneficium præstat. Hæc igitur scientes, patientes efficiamur ad sufferenda mala, et prompti ad bene faciendum.</n>


text:
Horrendum est incidere in manus Dei viventis.<n>[[Rememoramini. ]]  Invitat eos per antefacta CHRYS. Sicut optimi medicorum cum alios securint, etc., usque ad ut autem nos incidatis in manus Dei, [[rememoramini, ]]  etc. [[Pristinos, ]]  etc. Si rudes sustinuerunt, turpe est si modo deficiunt. [[Magnum certamen, ]]  etc. Passiones erant eis, tum ex propriis doloribus, tum ex doloribus aliorum, quibus compatiebantur.</n>


text:
et in altero quidem opprobriis et tribulationibus spectaculum facti: in altero autem socii taliter conversantium effecti.<n>[[Et in altero quidem, ]]  etc. Quasi: Certamen passionum sustinetis, et in propriis passionibus, et in compassionibus aliorum, et hæ sunt duæ partes certantium contra nos passionum. [[Spectaculum. ]]  Grave est opprobrium, gravius est cum spectaculum hominibus fit et non secreto exprobratur.</n>


text:
Nam et vinctis compassi estis, et rapinam bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis, cognoscentes vos habere meliorem et manentem substantiam.


text:
Justus autem meus ex fide vivit: quod si subtraxerit se, non placebit animæ meæ.<n>[[Vivit. ]]  AUG. Justi, recti, exsultate in Domino, quia vos decet, etc., usque ad et deficientem sublevat, et vincentem coronat.</n>


text:
Nos autem non sumus subtractionis filii in perditionem, sed fidei in acquisitionem animæ.<n>[[Nos autem, ]]  etc. Id est, non sumus filii paganorum, sed prophetarum fidelium.</n><pb/>


text:
Est autem fides sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium.<n>[[Est autem fides. ]]  Hic est laus et commendatio fidei, cujus descriptionem ponit. In qua tria notat, scilicet: quid efficiat in nobis, quod fundamentum est omnium bonorum, et quod et de non apparentibus est. De qua in Epistola ad Romanos plenius dictum est: [[Fides est substantia sperandarum rerum, ]]  id est, causa quæ res sperandas faciet quandoque subsistere in nobis; quod est dicere: faciet nos consequi futura bona. Et proprie dicitur fides [[substantia, ]]  quia sperandis substat, et facit ea esse in credentibus in alia vita. Et est fundamentum omnium bonorum quod nemo mutare potest, et sine quo non est bona ædificatio; vel, speranda jam facit esse in corde credentis. [[Argumentum, ]]  id est certitudo rerum quæ non apparent, et si quis de ea dubitet, probatio, ubi adhuc probatur futura resurrectio; quia ita crediderunt patriarchæ, apostoli, alii sancti. Fides est causa sperandorum, quia causa justitiæ per quam sunt speranda. Et hoc est: [[In hac testimonium, ]]  justitiæ, quod propter fidem Deus testatus est justos eos esse. [[Senes: ]]  Hoc dicit, non quod ætate senes, sed antecessores horum, et sic constat fidem non esse novam, sed tenendam, cum antiqui eam tenuerint.</n>


text:
Fide intelligimus aptata esse sæcula verbo Dei: ut ex invisibilibus visibilia fierent.<n>[[Fide intelligimus. ]]  Exemplis utitur ad commendationem fidei, ad ostendendum quod de non apparentibus sit fides.</n>


text:
Fide plurimam hostiam Abel, quam Cain, obtulit Deo, per quam testimonium consecutus est esse justus, testimonium perhibente muneribus ejus Deo, et per illam defunctus adhuc loquitur.<n>[[Fide plurimam. ]]  Quod patres antiqui per fidem sint consecuti testimonium justitiæ ostendit, ponens aliud exemplum ad commendationem justitiæ. [[Defunctus adhuc loquitur. ]]  Id est, materia est nobis loquendi, ut de ejus fide exemplum demus. Non enim mors exstinxit famam fidei. Ex fide et patientia præcedentium consolatur istos. Abel adhuc loquitur, quia alios suo exemplo admonet ut justi sint. Interemit eum quidem mors, sed non cum eo interemit gloriam ejus et memoriam. AUG. Neque Henoch et Elias per tam longam ætatem senectute marcuerunt, nec tamen, etc., usque ad priusquam propter peccatum inde exire meruisset.</n>


text:
Fide Henoch translatus est ne videret mortem, et non inveniebatur, quia transtulit illum Deus: ante translationem enim testimonium habuit placuisse Deo.


text:
Sine fide autem impossibile est placere Deo. Credere enim oportet accedentem ad Deum quia est, et inquirentibus se remunerator sit.<n>[[Quia est. ]]  Esse proprie Deo convenit: quia immutabiliter est.</n>


text:
Fide Noë responso accepto de iis quæ adhuc non videbantur, metuens aptavit arcam in salutem domus suæ, per quam damnavit mundum: et justitiæ, quæ per fidem est, hæres est institutus.<n>[[Fide Nœ, ]]  etc. [[Et justitiæ, ]]  etc. Id est, fuit justus ex fide, sicut patres sui, nisi enim justus esset, hoc ei Deus non præcepisset.</n>


text:
Fide qui vocatur Abraham obedivit in locum exire, quem accepturus erat in hæreditatem: et exiit, nesciens quo iret.<n>[[Fide qui vivit. ]]  Hic ad patres Judæorum descendit et ostendit in eis, sicut in prioribus, omnem justitiam ex fide habuisse originem. Et ponit exemplum de Abraham. [[Obedivit, ]]  Deo dicenti sibi: «Exi de terra tua, et de cognatione tua.» Hoc jam fecerat. Hoc enim dictum est jam egresso de terra Chaldæorum, et jam constituto in Mesopotamia. Non ergo Dominus corpus, sed animum a terra sua avertit, ne velit reverti. Non enim exierat inde animo, sed redeundi tenebatur desiderio; quod desiderium Deo jubente ac juvante, et illo obediente fuerat amputandum.</n>


text:
Fide demoratus est in terra repromissionis, tamquam in aliena, in casulis habitando cum Isaac et Jacob cohæredibus repromissionis ejusdem.


text:
Fide et ipsa Sara sterilis virtutem in conceptionem seminis accepit, etiam præter tempus ætatis: quoniam fidelem credidit esse eum qui repromiserat.<n>[[Quoniam fidelem. ]]  Prius risit, etsi ex gaudio, non tamen plena fide: sed post, verbis angeli, in fide solidata est. Riserat etiam Abraham, quando ei promissus est filius, sed risus ille admirationis fuit et gaudii, non dubitationis.</n>


text:
Propter quod et ab uno orti sunt (et hoc emortuo) tamquam sidera cæli in multitudinem, et sicut arena, quæ est ad oram maris, innumerabilis.<n>[[Ab uno. ]]  Utero, vel Abraham emortuo. Emortuum dicit ad opus concipiendi Saræ uterum, quantum ad virum seniorem; vel dicit ipsum Abraham ad opus generandi emortuum, quantum scilicet ad seniorem feminam. [[Tanquam sidera. ]]  Hoc dicit quantum ad bonos, id est qui luce virtutum et multitudine comparantur sideribus. [[Et sicut arena. ]]  Hoc dicit quantum ad malos, id est qui instabilitate et numero comparantur arenæ. Mare est ipsa gentilitas: ora, ritus ejus; cui propinqui facti sunt aliqui Judæi, non tamen in gentilitate.</n>


text:
Juxta fidem defuncti sunt omnes isti, non acceptis repromissionibus, sed a longe eas aspicientes, et salutantes, et confitentes quia peregrini et hospites sunt super terram.<n>[[Et salutantes. ]]  Utitur verbo translato a navigantibus, qui longe prospiciunt desideratas civitates, quas antequam ingrediantur, salutatione præveniunt. Ex metaphora ergo navigantium dicit, [[Et salutantes; ]]  id est gaudentes et desiderantes eas, sicut faciunt nautæ longe visis civitatibus. Et ideo confitebantur quod essent ipsi peregrini, qui in aliena patria nihil habent. [[Hospites. ]]  Hi de patria non sunt, et isti confitebantur se non esse de mundo, neque aliquid se habere in mundo, ideoque hoc confitebantur. Qui autem hoc dicunt, dant intelligi quod aliam patriam quærunt, quod ipsi significare volebant. Et ne putaret quis quod illam appeterent de qua exierant, subditur: [[Et si quidem, ]]  etc.</n>


text:
nunc autem meliorem appetunt, id est, cælestem. Ideo non confunditur Deus vocari Deus eorum: paravit enim illis civitatem.


text:
Fide obtulit Abraham Isaac, cum tentaretur, et unigenitum offerebat, qui susceperat repromissiones:<n>[[Cum tentaretur. ]]  Non tentavit Deus Abraham quasi qui fidem ejus ignoraret, sed ut ipse Abraham et mundus fidei ejus veritatem et firmitatem cognosceret.</n>


text:
arbitrans quia et a mortuis suscitare potens est Deus: unde eum et in parabolam accepit.<n>[[Et in parabolam. ]]  Fide obtulit Abraham non solum in re, sed etiam in significatione. Intellexit enim Christum significari, cujus deitas non moritur; sed aries hærens cornibus inter vepres, id est caro laborans inter Judæos in cornibus crucis, potuit Deo offerri spinis Judaicis ante coronata.</n>


text:
Fide et de futuris benedixit Isaac Jacob et Esau.<n>[[Isaac. ]]  Fidem hic habuit, non solum quod benedictus esset melior, sed etiam credidit quod Christianus populus supplantaret benedictionem Judæis factam et promissam.</n>


text:
Fide Jacob, moriens, singulos filiorum Joseph benedixit: et adoravit fastigium virgæ ejus.<n>[[Adoravit fastigium, ]]  etc. Forte tulerat a filio virgam, quando ei fidem filius jurabat et dum eum teneret, post verba jurantis, mox adoravit Deum. Non enim padebat eum ferre tantisper insigne potestatis filii sui, ubi figura magnæ rei futuræ præsignabatur, et regni Christi futuri in gentibus.</n>


text:
Fide Joseph, moriens, de profectione filiorum Israël memoratus est, et de ossibus suis mandavit.<n>[[De ossibus suis mandavit. ]]  Adjurans filios Isræl, ut asportarent ea in terram promissionis, et reconderent ea in sepulcro patrum suorum, scilicet in spelunca duplici, in qua sepulti sunt Abraham, et Isaac, et Jacob, et cæteri et patres, ubi et Adam et Eva quiescebant. Quod ideo voluerunt, quia in ea terra præviderunt nasciturum Christum, ut cum eo resurgerent.</n>


text:
Fide Moyses, natus, occultatus est mensibus tribus a parentibus suis, eo quod vidissent elegantem infantem, et non timuerunt regis edictum.


text:
majores divitias æstimans thesauro Ægyptiorum, improperium Christi: aspiciebat enim in remunerationem.<n>[[Improperium Christi. ]]  Hoc dixit, vel quod Moyses pateretur pro Christo, vel quod significabat improperia Christi futura: vel, quod Moyses sustinuit a fratribus suis quos liberare volebat, sicut Christus a suis quos redimere venerat. Illi dixerunt Christo: [[Dæmonium habes]]  Joan 7.. Et isti Moysi: [[Vis nos interficere, sicut interfecisti Ægyptium]]  Exod. 2. Quod tamen patienter sustinuit, sicut et Christus.</n>


text:
Fide reliquit Ægyptum, non veritus animositatem regis: invisibilem enim tamquam videns sustinuit.<n>[[Non veritus. ]]  Quod prius fugerat in terram Madian, non fuit metus, sed fides; eo quod credebat a Deo liberari. Noluit ibi manere, ne esset causa jactantiæ, si in apertum periculum se præcipitaret, et tentaret Deum, quod diabolicum est. Sancti enim, quandiu habent quid faciant, non debent tentare Deum, ut et Dominus locum dedit Judæis, qui et suis præcepit: [[Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam]]  Matth. 10..</n>


text:
Fide celebravit Pascha, et sanguinis effusionem: ne qui vastabat primitiva, tangeret eos.<n>[[Fide celebravit Pascha. ]]  Hac utique quia sic credidit populum salvandum: illos quidem a Pharaone, nos a diabolo.</n>


text:
Fide transierunt mare Rubrum tamquam per aridam terram: quod experti Ægyptii, devorati sunt.<n>[[Transierunt mare Rubrum, ]]  etc. Sic per baptismum fideles transeunt, remissis peccatis; tanquam Ægyptiis cum diabolo principe tenebrarum submersis.</n>


text:
Fide muri Jericho corruerunt, circuitu dierum septem.<n>[[Circuitu dierum septem]]  completo a Levitis arcam Dei portantibus, et æneis tubis clangentibus.</n>


text:
Fide Rahab meretrix non periit cum incredulis, excipiens exploratores cum pace.<n>[[Excipiens exploratores cum pace, ]]  etc. Quasi: Ita et vos debetis duo Testamenta per apostolos tanquam exploratores a Christo missos credendo excipere, et ita cum infidelibus non peribitis.</n>


text:
Et quid adhuc dicam? deficiet enim me tempus enarrantem de Gedeon, Barac, Samson, Jephte, David, Samuel, et prophetis:<n>[[De Gedeon. ]]  Ipse, accepto signo velleris a Domino, ivit contra Madianitas cum trecentis viris, eosque noctu expugnavit. [[Samson. ]]  Hic, ut legitur in libro Judicum, afflixit vehementer Philisthæos. [[Jephte. ]]  Hic, cum iret ad pugnam contra hostes, vovit Domino quod, si triumphum de hostibus assequeretur, rediens, quod primo occurreret, offerret Deo: occurritque ei filia, quam immolavit.</n>


text:
qui per fidem vicerunt regna, operati sunt justitiam, adepti sunt repromissiones, obturaverunt ora leonum,<n>[[Qui per fidem. ]]  Etsi recusat dicere quæ fecerint singuli, dicit tamen quæ quidam operati sunt fide. [[Repromissiones. ]]  Dicit Apostolus [[repromissiones]]  et non promissiones, quia promissiones multæ sunt factæ David, ut Abrahæ. Sapienter historiarum commemorationem vitat, ne sermonem suum protelet, breviter quædam tangens. Nec enim omnino tacuit, nec dicens molestus effectus est, fugit densitatem et longitudinem, ne fatiget auditorem.</n>


text:
extinxerunt impetum ignis, effugerunt aciem gladii, convaluerunt de infirmitate, fortes facti sunt in bello, castra verterunt exterorum:


text:
acceperunt mulieres de resurrectione mortuos suos: alii autem distenti sunt non suscipientes redemptionem ut meliorem invenirent resurrectionem.<n>[[Alii autem distenti, ]]  etc. In illis Patribus Veteris Testamenti, quamvis rara, fuerunt tamen exempla patientiæ, a sanguine Abel usque ad sanguinem Zachariæ, quorum sanguinem dicit Dominus ab eis exigendum, qui in patrum suorum (a quibus illi occisi sunt) iniquitate persisterent. Et in Novo Testamento, non defuerunt temporali felicitate pollentes, in quo misericordiam Dei experimur.</n>


text:
lapidati sunt, secti sunt, tentati sunt, in occisione gladii mortui sunt, circuierunt in melotis, in pellibus caprinis, egentes, angustiati, afflicti:


text:
quibus dignus non erat mundus: in solitudinibus errantes, in montibus, in speluncis, et in cavernis terræ.<n>[[Quibus dignus non erat mundus. ]]  Id est, quorum conversatione [[non erat mundus dignus, ]]  ideoque ne viles habeantur pro toleratis tribulationibus: vel, adeo viles erant hominibus, ut putarentur non esse digni stare vel habitare inter eos. Et tam illi quam priores, non acceperunt statim promissam vitam usque ad Christum. Cur non subditur:</n>


text:
Deo pro nobis melius aliquid providente, ut non sine nobis consummarentur.<n>[[Deo pro nobis melius aliquid providente. ]]  Prout naturam nostram assumeret, et gloriosius nobiscum exsultaret. Si illi tenuerunt fidem, qui nos tandiu exspectaverunt requiem, multo magis teneamus, qui statim a morte accipimus.</n><pb/>


text:
Ideoque et nos tantam habentes impositam nubem testium, deponentes omne pondus, et circumstans nos peccatum, per patientiam curramus ad propositum nobis certamen:<n>[[Ideoque et nos. ]]  Post fidei commendationem, ad illud quod incœperat redit, exhortans ad patientiam pluribus modis, et præcipue ipsius Christi exemplo. [[Nubem. ]]  Id est multitudinem sanctorum, qui testes sunt fidei, qui ut nubes exemplo sui in æstu tribulationum nos refrigerant, et doctrinis compluunt.</n>


text:
aspicientes in auctorem fidei, et consummatorem Jesum, qui proposito sibi gaudio sustinuit crucem, confusione contempta, atque in dextera sedis Dei sedet.<n>[[Qui proposito sibi gaudio, ]]  etc. Sic nos proposito nobis æterno gaudio, posthabita confusione, debemus currere; vel, proposito sibi gaudio temporalis regni, quando voluerunt eum turbæ rapere ut facerent regem, et noluit, quia erat via humilitatis.</n>


text:
Recogitate enim eum qui talem sustinuit a peccatoribus adversum semetipsum contradictionem: ut ne fatigemini, animis vestris deficientes.<n>[[Deficientes. ]]  Deficere est timore tribulationis fidem negare. Itaque non debetis deficere, neque enim estis obliti vos consolationis, nec debetis oblivisci.</n>


text:
et obliti estis consolationis, quæ vobis tamquam filiis loquitur, dicens: Fili mi, noli negligere disciplinam Domini: neque fatigeris dum ab eo argueris.


text:
Quem enim diligit Dominus, castigat: flagellat autem omnem filium, quem recipit.<n>[[Omnem filium. ]]  Etiam unicum qui fuit sine peccato. Si ergo exceptus es a passione flagellorum, exceptus es a numero filiorum. Unicus ille de Patris substantia natus æqualis Patri in forma Dei, Verbum quo facta sunt omnia, non habebat ubi flagellaretur. Ad hoc autem carne indutus est, ut sine flagello non esset. Qui flagellat unicum sine peccato, relinquit adoptatum qui est cum peccato? Unicus sine peccato, non tamen sine flagello, exemplum nobis proposuit in passionibus suis. Non ergo turbari debemus, cum aliquis sanctus gravia et indigna perpetitur, si obliti non sumus quæ pertulerit Justus justorum, Sanctusque sanctorum. Et attende hic justitiam et misericordiam Dei. Justitia est in eo quod flagellat. Misericordia vero in eo quod recipit.</n>


text:
In disciplina perseverate. Tamquam filiis vobis offert se Deus: quis enim filius, quem non corripit pater?


text:
quod si extra disciplinam estis, cujus participes facti sunt omnes: ergo adulteri, et non filii estis.<n>[[Ergo adulteri. ]]  Nota non jure vocari patrem, qui ex adulterio genuerit, quia ab eo geniti, non dicuntur filii legitimi.</n>


text:
Deinde patres quidem carnis nostræ, eruditores habuimus, et reverebamur eos, non multo magis obtemperabimus Patri spirituum, et vivemus?<n>[[Reverebamur. ]]  Revereri est cum timore honorem impendere.</n>


text:
Et illi quidem in tempore paucorum dierum, secundum voluntatem suam erudiebant nos: hic autem ad id quod utile est in recipiendo sanctificationem ejus.<n>[[Et illi quidem. ]]  Hic alia ratio ostenditur, quare obtemperandum sit Deo. [[Ad id quod utile est, ]]  scilicet, [[in recipiendo sanctificationem ejus. ]]</n>


text:
Omnis autem disciplina in præsenti quidem videtur non esse gaudii, sed mœroris: postea autem fructum pacatissimum exercitatis per eam, reddet justitiæ.<n>[[Disciplina. ]]  Hæc græce dicitur, id est, eruditio per molestias, quando pro peccatis suis mala quis patitur, ut corrigatur prout hic intelligitur. Est et disciplina quæ scientia dicitur, et a discendo nomen accepit, et Græce dicitur.</n>


text:
Propter quod remissas manus, et soluta genua erigite,<n>[[Manus. ]]  Id est affectum charitatis, quo Deum complectebamini olim, iterum erigite sursum ad Deum; et [[genua, ]]  id est fortitudinem, quæ soluta est refrigerata charitate.</n>


text:
et gressus rectos facite pedibus vestris: ut non claudicans quis erret, magis autem sanetur.<n>[[Gressus. ]]  Ut vestra fides recte incedat, confitendo quod credit, etsi opus est patiendo. Fides recte dicitur pes, quia totum portat. Ita gressus rectos, ut non aliquis deviet a vera via fidei, sicut ille qui carnales observantias recipit, nam hoc est errare. Et non claudicet, sicut qui timore passionis titubat, [[sed sanctur, ]]  si erravit vel timuit; vel recti gressus, sunt recta intentio in operibus.</n>


text:
Pacem sequimini cum omnibus, et sanctimoniam, sine qua nemo videbit Deum:<n>[[Sanctimoniam. ]]  Id est castitatem mentis et corporis; unde: [[Beati mundo corde, quoniam]]  Matth. 5., etc. [[Sine qua nemo videbit Deum. ]]  Ecce quomodo exterruit amatorem boni, id est, visionis Dei. Non dixit, in ignem mittetur; vel, infatigabilibus tortoribus dabitur (quæ tamen vera sunt); sed volens te amatorem boni esse, id est, visionis Dei, non formidatorem mali, ait: [[sine qua nemo, ]]  etc. Ex eo ipso quod desideras, te terret.</n>


text:
contemplantes nequis desit gratiæ Dei: ne qua radix amaritudinis sursum germinans impediat, et per illam inquinentur multi.<n>[[Contemplantes, ]]  etc. Ne dubitetis posse esse tam patientes, quia gratia Dei præsto est; sed ne desitis ei, hoc modo potestis retinere gratiam. [[Ne qua radix, ]]  etc. Delectatio peccati vere dicitur amaritudo, et ideo vitanda. [[Radix amaritudinis, ]]  mala cogitatio, quæ non dulces fructus, id est opera, sed amaros generat, quibus impeditur iter ad cœlum.</n>


text:
Ne quis fornicator, aut profanus ut Esau: qui propter unam escam vendidit primitiva sua:<n>[[Ne quis fornicator, ]]  etc. Hic quomodo contemplari debeant, ne qua radix amaritudinis germinet, ostendit per partes in quibus aliquos de illis notat. [[Primitiva. ]]  Vel primogenita sua. Primitiva hic appellat honorem et dignitatem sacerdotii, quia ante sacerdotium Aaron, omnes primogeniti erant sacerdotes, sicut fuit Sem: et hæc erat magna dignitas, quia et de substantia et de hæreditate paterna majorem portionem sumebat. Vestiumque ornatu locupletior resplendebat, eique benedictio dabatur. Ecce quam procul a religione fuit Esau, qui pro ventre dedit benedictionem. Cujus factum ideo commemorat, ut dehortetur ab illius similitudine.</n>


text:
scitote enim quoniam et postea cupiens hæreditare benedictionem, reprobatus est: non enim invenit pœnitentiæ locum, quamquam cum lacrimis inquisisset eam.


text:
Non enim accessistis ad tractabilem montem, et accensibilem ignem, et turbinem, et caliginem, et procellam,<n>[[Non enim accessistis. ]]  Dixerat, ne quis desit gratiæ his modis quos subdidit, parata enim est gratia, et hoc est: [[Non enim accessistis]]  ad asperitatem legis, quam describit, ut econtra intelligatur suavitas gratiæ, non ad ignem, sed ad Spiritum sanctum, qui est ignis consumens peccata, ad quem non motu corporis, sed spiritu itur. [[Turbinem. ]]  Turbo est vis ventorum cum grandine et pluvia, et significat impetum vitiorum quæ per legem magis damnata sunt. Sed modo venitur ad serenitatem per gratiam Spiritus. [[Caliginem. ]]  Hoc ponit quia obscura lex fuit, modo clara intelligentia. [[Procellam, ]]  quæ est major quam turbo, et est tempestas quæ quocunque impellit. Hæc est servitus peccati secundum operationem quæ per legem trahebat homines: modo autem est requies a vitiis imperfectis.</n>


text:
et tubæ sonum, et vocem verborum, quam qui audierunt, excusaverunt se, ne eis fieret verbum.<n>[[Tubæ sonum. ]]  Tuba est signum motionis ad bellum, et est motus delectationis qui non per legem, sed per gratiam exstinguitur. [[Vocem verborum. ]]  Hujusmodi vox est legis præceptio et comminatio, quam populus gravem putavit et intolerabilem, quia sola præceptio erat, sine gratia adjuvante.</n>


text:
Non enim portabant quod dicebatur: Et si bestia tetigerit montem, lapidabitur.<n>[[Non enim portabant. ]]  Quia sine gratia insufficientes erant ad observanda præcepta. [[Et si bestia, ]]  etc. Mons est divinitas; bestia, defectus rationis, quod est quando verbum blasphemiæ profertur in Deum. Tangere est offendere. Tangit ergo montem bestia, qui offendit Deum blasphemia, quem præcipit lex sine misericordia lapidari; sed in Ecclesia, si vult reverti, misericorditer suscipitur.</n>


text:
Sed accessistis ad Sion montem, et civitatem Dei viventis, Jerusalem cælestem, et multorum millium angelorum frequentiam,<n>[[Sed accessistis. ]]  Ex superioribus ista pendent, ubi dicit ad quæ accesserint post remotionem illorum, et non ponit contraria eorum quæ ex opposito intelliguntur, sicut supra assignatum est, sed primum quod ex eis sequitur, ut per hoc magis suadeat tenendam esse gratiam. [[Ad Sion. ]]  Id est, ad eos qui in alto speculantur Deum, quod speculari est magnum præmium. [[Et civitatem Dei. ]]  Hoc dicit, quia Deus in eis habitat quando eos justificat.</n>


text:
et ecclesiam primitivorum, qui conscripti sunt in cælis, et judicem omnium Deum, et spiritus justorum perfectorum,<n>[[Qui conscripti sunt. ]]  Quasi dicat: Ne dubitetis ad angelos pervenire, quia vestri antecessores pervenerunt, et hoc est: [[Qui conscripti sunt, ]]  id est, cum eis qui in cœlis sunt, scripti sunt, id est in eorum ordine sunt.</n>


text:
Videte ne recusetis loquentem. Si enim illi non effugerunt, recusantes eum, qui super terram loquebatur: multo magis nos, qui de cælis loquentem nobis avertimus.


text:
Cujus vox movit terram tunc: nunc autem repromittit, dicens: Adhuc semel, et ego movebo non solum terram, sed et cælum.<n>[[Adhuc semel, ]]  etc. Quasi dicat: Jam fuerunt mota, sed adhuc movebo: per [[semel]]  notat quod ulterius non sunt movenda. [[Sed etiam cœlum, ]]  quod inferius est, scilicet æreum: unde dicuntur aves cœli. Totus autem pene ær iste ventosus, quem cœlum vel cœlos Scriptura vocat: istos utique imos, non illos supremos (ubi sol et luna et sidera constituta sunt) dicit hic Scriptura movendos, et alibi, perituros, propter magnam sui quamdam commutationem.</n>


text:
Quod autem, Adhuc semel, dicit: declarat mobilium translationem tamquam factorum, ut maneant ea quæ sunt immobilia.<n>[[Quæ sunt immobilia. ]]  Quasi dicat: Id profecto sunt, quia quidquid erunt vel in principalibus essentiis, vel in formis extrinsecus sumptis, secundum id immobilia erunt.</n>


text:
Itaque regnum immobile suscipientes, habemus gratiam: per quam serviamus placentes Deo, cum metu et reverentia.<n>[[Itaque regnum immobile. ]]  Quia Deus cœlum et terram immobilem promittit, patet quod habemus gratiam, sine qua non possemus ad illud promissum pervenire, sed per eam suscipimus illud regnum immobile, ut ideo nullus desit gratiæ. [[Habeamus gratiam. ]]  Id est, fidem, spem et charitatem in sancta operatione; vel: [[Habeamus gratiam, ]]  id est, gratias agamus de omnibus, non murmurantes in aliquo, quia sic bene servitur Deo.</n>


text:
Etenim Deus noster ignis consumens est.<n>[[Deus noster ignis. ]]  Id est Spiritus sanctus, qui est donum et gratia illa, quia nobis gratis datus.</n><pb/>


text:
Caritas fraternitatis maneat in vobis,<n>[[Charitas. ]]  Ab hoc loco moraliter instruit Apostolus, quasi diceret: Quia charitas est habenda, ipsa maneat in vobis, et [[hospitalitatem nolite ]][[oblivisci. Per hanc enim quidam latuerunt, ]]  ut Loth nesciens esse angelos, sciens tamen quis in eis esset.</n>


text:
Mementote vinctorum, tamquam simul vincti: et laborantium, tamquam et ipsi in corpore morantes.<n>[[Tanquam simul vincti, ]]  id est, sicut vobis vinctis velletis subveniri, vel laborantibus.</n>


text:
Honorabile connubium in omnibus, et thorus immaculatus. Fornicatores enim, et adulteros judicabit Deus.


text:
Sint mores sine avaritia, contenti præsentibus: ipse enim dixit: Non te deseram, neque derelinquam:<n>[[Sint mores. ]]  Postquam sua Hebræi perdiderant, volebant iterum congregare: quod Apostolus prohibet. Sed ne dicerent: Quid si necessaria defecerint? subdit consolationem. [[Sine avaritia. ]]  Avarus est qui tenax est in largiendo, cupidus in accipiendo. [[Non te deseram. ]]  Hoc Deus dicit omni speranti in se, sicut Josue, ita est nobiscum, [[ut confidenter dicamus, ]]  etc. [[Neque derelinquam. ]]  Derelinqueretur qui fame periret: sed quia hoc non est, ne sit homo cupidus.</n>


text:
ita ut confidenter dicamus: Dominus mihi adjutor: non timebo quid faciat mihi homo.<n>[[Non timebo, ]]  etc. Homo omnis adversarius, etiam diabolus, qui homo ab officio, eo scilicet quod hominem decipiat.</n>


text:
Mementote præpositorum vestrorum, qui vobis locuti sunt verbum Dei: quorum intuentes exitum conversationis, imitamini fidem.<n>[[Mementote, ]]  etc. Quia longum est de singulis dicere, monet sequi magistros.</n>


text:
Jesus Christus heri, et hodie: ipse et in sæcula.<n>[[Jesus Christus, ]]  etc. Hoc pertinet ad superiorem sententiam, ubi testatus est Deum dixisse: [[Non te deseram, neque derelinquam. ]]  Poterat enim illis videri, quod hæc promissio ad Josue tantum pertineret, ad quod respondet, quod et nos juvabit sicut juvit illum. Quasi: Non est dubitandum, quia qui heri, id est in præterito, adjuvit Josue, hodie, id est in præsenti, adjuvat, et adjuvabit futuros per omnia sæcula.</n>


text:
Doctrinis variis et peregrinis nolite abduci. Optimum est enim gratia stabilire cor, non escis: quæ non profuerunt ambulantibus in eis.


text:
Habemus altare, de quo edere non habent potestatem, qui tabernaculo deserviunt.<n>[[Habemus altare, ]]  etc. Non studendum escis, quia habemus altare, id est corpus Christi, in fide cujus oblatæ preces et operationes sunt acceptæ Deo, [[de quo edere non habent, ]]  etc. [[Tabernaculo, ]]  etc. Id est, observantiis legis, ut qui cibos discernunt et alia hujusmodi legalia servant, quæ nomine tabernaculi signat, quia ad tempus sunt imposita; vel, nostrum corpus recte dicitur tabernaculum, quia ad tempus in eo manendum est, et ideo non est ei serviendium in desideriis.</n>


text:
Quorum enim animalium infertur sanguis pro peccato in Sancta per pontificem, horum corpora cremantur extra castra.<n>[[Quorum enim, ]]  etc. Per duplicem allegoriam, quarum una est Veteris, et altera Novi Testamenti, probat corpus Christi non esse edendum ab his qui tabernaculo deserviunt. Ad hoc enim corpora animalium extra castra cremantur, et propterea Christus extra portam passus est, ut nos, qui corpore et sanguine ejus a peccatis mundari volumus, improperia et angustias passuri, tabernaculi delicias deseramus. [[Animalium. ]]  Christus per illa animalia significabatur.</n>


text:
Propter quod et Jesus, ut sanctificaret per suum sanguinem populum, extra portam passus est.<n>[[Portam. ]]  Porta civitatis est sensus corporis, in quorum nullo Christus peccavit: et ideo extra passus. Et nos ostio sensuum vitiis clauso, extra patiamur.</n>


text:
Per ipsum ergo offeramus hostiam laudis semper Deo, id est, fructum labiorum confitentium nomini ejus.<n>[[Per ipsum ergo. ]]  Qui est nobis via, a quo sumimus exemplum, ad martyrium curramus. [[Confidentium. ]]  AUG. Ergo qui timetis Dominum, laudate eum, etc., usque ad cujus invisibilis sacrificii illud visibile sacrum signum erat.</n>


text:
Beneficentiæ autem et communionis nolite oblivisci: talibus enim hostiis promeretur Deus.<n>[[Beneficentiæ. ]]  Evacuata sententia pravorum de gula, redit ad mores. [[Beneficentiæ, ]]  id est, largitatis in alios. Et si vestra substantia sit ablata, tamen ex his quæ habetis eleemosynas date. Hoc supra dixerat: [[Non deserentes collectionem. ]]</n>


text:
Obedite præpositis vestris, et subjacete eis. Ipsi enim pervigilant quasi rationem pro animabus vestris reddituri, ut cum gaudio hoc faciant, et non gementes: hoc enim non expedit vobis.<n>[[Ut cum gaudio. ]]  Faciamus utique ista cum gaudio, quando videmus homines proficere in verbis Dei. Tunc enim cum gaudio laborat operarius in agris, quando attendit arbores, et fructum videt; quando attendit segetem, et videt ubertatem. Tunc intelligit quod non sine causa laboravit, non sine causa dorsum curvavit, non sine causa manus attrivit, non sine causa frigus æstusque toleravit. [[Non expedit vobis. ]]  Non dico: non expedit illis, quia etiam illis prodest tristari de vobis. Nam illi præpositi, quando contristantur de malis vestris, expedit illis ipsa tristitia, sed non vobis. Similiter ergo in Dominico agro bonum operemur prælati et subditi, ut similiter de mercede gaudeamus.</n>


text:
Orate pro nobis: confidimus enim quia bonam conscientiam habemus in omnibus bene volentes conversari.<n>[[Orate pro nobis. ]]  Superbiam elationemque mentis quorumdam pontificum percutit, qui dedignantur precari subjectos, quatenus pro eis orationes fundant. [[Bonam conscientiam habemus, ]]  id est, conscientia nos non accusat, nec nobis conscii sumus quod vobis insidias fecerimus, nihil cum fictione protulimus, nihil negotiationis gratia fecimus. Ne ergo sinistre quid arbitremini. [[In omnibus. ]]  Accusabatur Apostolus quod suam gentem negligeret, sed ostendit se habere affectum ad omnes Judæos et gentiles, de quorum præteritis bonis gaudet, eisque in futuro meliora optat.</n>


text:
Deus autem pacis, qui eduxit de mortuis pastorem magnum ovium, in sanguine testamenti æterni, Dominum nostrum Jesum Christum,


text:
aptet vos in omni bono, ut faciatis ejus voluntatem: faciens in vobis quod placeat coram se per Jesum Christum: cui est gloria in sæcula sæculorum. Amen.<n>[[Faciens, in vobis, ]]  etc. Nihil enim boni habere potestis, nisi illo præveniente et subsequente.</n>


text:
Rogo autem vos fratres, ut sufferatis verbum solatii. Etenim perpaucis scripsi vobis.<n>[[Etenim perpaucis, ]]  etc. Quasi: Non potest quisquam longitudinem sermonis abnuere, hoc quippe erat quod adversarii faciebant, et ideo latenter hoc tangit. [[Salutate omnes propositos vestros. ]]  Sicut generaliter omnibus scribit, ita generaliter omnibus prælatis et subditis salutem optat. Salutare enim est salutem optare.</n>


text:
Jacobus, Dei et Domini nostri Jesu Christi servus, duodecim tribubus, quæ sunt in dispersione, salutem.<n>[[Argumentum]]  Jacobus apostolus sanctum instituit clerum de cultura cœlestium præceptorum, et regula catholicæ observantiæ, et de invictæ patientiæ majestate, et de revelatione plurimorum, et de mandatione magistrorum. [[Jacobus. ]]  Iste ecclesiæ Hierosolymitanæ, post apostolos ad prædicandum missos, curam et regimen suscepit. [[Duodecim tribubus. ]]  Præcipuam sollicitudinem de istis habere ad duodecim pertinebat apostolos, qui legatione pro Domino in circumcisione fungebantur. Unde et Paulus dicit: [[Jacobus, et Cephas, et Joannes, qui videbantur columnæ esse, dexteras dederunt, ]]  etc. Idcirco eis scribit præcipue, et quia ipse a cæteris apostolis super eos ordinatus erat episcopus.</n>


text:
Omne gaudium existimate fratres mei, cum in tentationes varias incideritis:<n>[[Omne gaudium. ]]  Ne indignemini si mali in mundo florent, si vos patimini, quia non est Christianæ veritatis in temporalibus exaltari, sed potius deprimi. Mali nihil habent in cœlo, vos nihil in mundo. Spe illius boni ad quod tenditis, quidquid in via contingat, gaudere debetis. [[Cum in tentationes. ]]  A perfectioribus incipit de extrinsecis tentationibus.</n>


text:
scientes quod probatio fidei vestræ patientiam operatur.<n>[[Probatio fidei, ]]  etc. BED. Eadem sententia, sed converso ordine in Paulo legitur, etc., usque ad per quod fides perfecta probatur.</n>


text:
Si quis autem vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat: et dabitur ei.


text:
Postulet autem in fide nihil hæsitans: qui enim hæsitat, similis est fluctui maris, qui a vento movetur et circumfertur:<n>[[Qui autem hæsitat. ]]  Qui conscientia peccati pressus dubitat de præmiis cœlestibus, superveniente vento tentationum, facile deserit fidei statum, et secundum tentantis voluntatem, ad flatum venti per diversos vitiorum raptatur errores.</n>


text:
dives autem in humilitate sua, quoniam sicut flos fœni transibit;<n>[[Dives autem. ]]  Divitem vocat eum qui totam spem in divitiis ponit; non nocet habere divitias, sed amare. [[Dives autem glorietur. ]]  Ironice. Quasi: Non debet gloriari in sua gloria qua superbit et alios opprimit, quia finienda est et humilianda in inferno. Vel, [[Glorietur in humilitate sua, ]]  id est, non in superbia, sed humiliet se subserviendo aliis de divitiis. [[Quoniam sicut flos feni. ]]  Justus ut palma floret, injustus ut fenum: quia ille manet, hic cito transit. Flos justi spes quæ fructum exspectat, radix justi charitas quæ immobilis manet; mali radix cupiditas, flos delectatio temporalium.</n>


text:
exortus est enim sol cum ardore, et arefecit fœnum, et flos ejus decidit, et decor vultus ejus deperiit: ita et dives in itineribus suis marcescet.<n>[[Dives in itineribus. ]]  Viæ divitis temporalia sunt, quibus beatificari quærit, quæ cito destruentur. Ardor solis, adventus severi Judicis: vel in morte cujusque improvisus, vel in judicio communiter. In quo justus ut arbor fructifera manebit.</n>


text:
Beatus vir qui suffert tentationem: quoniam cum probatus fuerit, accipiet coronam vitæ, quam repromisit Deus diligentibus se.<n>[[Beatus vir. ]]  Quia difficile est hortari ad contemptum mundi, subdit de magnitudine præmii: [[Beatus vir, ]]  etc. Non solum verbera et carceres debetis pati, sed et amissionem rerum temporalium, quæ sunt viles et transitoriæ, et amatores earum puniendi.</n>


text:
Nemo cum tentatur, dicat quoniam a Deo tentatur: Deus enim intentator malorum est: ipse autem neminem tentat.<n>[[Nemo, cum tentatur. ]]  BED. Hactenus de tentationibus exterioribus, nunc, etc., usque ad et hominem quasi ex necessitate peccare. [[Quoniam a Deo tentatur. ]]  Exteriorem tentationem immittit Deus ad probationem suorum, interiorem vero, qua sæpe concipitur furtum, adulterium, homicidium, non immittit Deus.</n>


text:
Unusquisque vero tentatur a concupiscentia sua abstractus, et illectus.<n>[[Unusquisque tentatur. ]]  Duo sunt genera tentationum: unum quod probat, secundum quod tentavit Deus Abraham. Aliud quod decipit, secundum quod Deus neminem tentat. Cum super fundamentum, lignum, fenum, stipulam ædificamus, diabolus superponit incendium. Ædificemus aurum, argentum, lapides pretiosos: et tentare non audebit; nec tamen omnino desistit, sed sedet in occultis ut interficiat innocentem. [[Generat mortem. ]]  Sicut qui tentatus superat, præmia vitæ; ita qui concupiscentiis illectus superatur, merito ruinam mortis incurrit.</n>


text:
Deinde concupiscentia cum conceperit, parit peccatum: peccatum vero cum consummatum fuerit, generat mortem.


text:
Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum, apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio.<n>[[Omne datum, ]]  etc. BED. Postquam docuit quod vitia non a Deo nobis, sed a nobis sunt, etc., usque ad donum perfectum potest intelligi. [[Nec vicissitudinis. ]]  Lumen ejus aliqua umbra non interdicit, ut aliqua mala immittat. Semper bona lucis sunt in Deo, sed ejus dona in nobis aliquando sunt quæ supervenientia obumbrant peccata.</n>


text:
Voluntarie enim genuit nos verbo veritatis, ut simus initium aliquod creaturæ ejus.<n>[[Voluntarie. ]]  Omne bonum est a Deo, et non meritis vestris ad hoc accessistis, sed sola gratia divinæ voluntatis. [[Ut simus initium, ]]  etc. Per hanc genituram non putemus nos esse id quod ipse est, sed quemdam principatum in creaturis, adoptione nobis concessit. Unde alius translator: [[Ut simus primitiæ creaturarum ejus. ]]</n>


text:
Scitis, fratres mei dilectissimi. Sit autem omnis homo velox ad audiendum: tardus autem ad loquendum, et tardus ad iram.<n>[[Tardus ad iram. ]]  Non temere, et sine causa aliquis irascatur, vel contra subditos peccantes, vel contra quoslibet fratres, vel contra felicitatem malorum, quia maturitas sapientiæ non nisi tranquilla mente percipitur. Et qui iratus judicat, etiamsi justitiam judicat, tamen divini examinis justitiam, in qua perturbatio non cadit, non potest imitari.</n>


text:
Propter quod abjicientes omnem immunditiam, et abundantiam malitiæ, in mansuetudine suscipite insitum verbum, quod potest salvare animas vestras.<n>[[Propter quod abjicientes, ]]  etc. Monuit ad inquirendam doctrinam, ad quam suscipiendam, et ut in ea possint proficere, hortatur nunc ad munditiam corporis et animæ. Qui enim non declinat a malo, non potest bonum facere. [[Insitum verbum. ]]  Quod vestris cordibus prædicando imponimus, vel verbum quod insitum et seminatum est in die redemptionis, quando vos genuit Deus; nunc perfectius suscipite, et operibus implete, quid in mysterio tenetis.</n>


text:
Quia si quis auditor est verbi, et non factor, hic comparabitur viro consideranti vultum nativitatis suæ in speculo:<n>[[Consideranti vultum. ]]  Qui proponit in animo suo considerare in Scripturis quasi in speculo vultum nativitatis, qualiter homo sit natus, quam fragilis, vel quid futurus, quam brevis ævi, in quantis miseriis positus, compunctionem magnam et voluntatem pœnitendi contraxit; sed statim, aliqua tentatione seductus, obliviscitur compunctionis, et ad peccata redit. Hujus inconstantiæ comparat eum qui libenter verbum audit, et implere negligit. Et est similitudo inter illum qui sponte sua, sine doctore se ad Scripturas applicuit, et illum qui ab alio Scripturas audit, cum neuter impleverit. Puer cum nascitur vagit, per quod indicatur dolor animæ, et quod in vita intrat ad miserias carnis, quem dolorem postea obliviscitur, consueta illecebris carnis anima.</n>


text:
Qui autem perspexerit in legem perfectam libertatis, et permanserit in ea, non auditor obliviosus factus, sed factor operis: hic beatus in facto suo erit.


text:
Si quis autem putat se religiosum esse, non refrenans linguam suam, sed seducens cor suum, hujus vana est religio.<n>[[Non refrenans linguam suam, ]]  etc. AUG., Serm. 3 ad fratres in eremo. Verbositas quid aliud est? etc., usque ad et tu diligenter attendas: [[Qui non refrenat linguam suam, hujus vana est religio, ]]  etc.</n>


text:
Religio munda et immaculata apud Deum et Patrem, hæc est: visitare pupillos et viduas in tribulatione eorum, et immaculatum se custodire ab hoc sæculo.<n>[[Et immaculatum se custodire ab hoc sæculo. ]]  Per sæculum intelligit mundum, seu omnia quæ sunt in mundo, ut sunt concupiscentia carnis, et oculorum, et superbia vitæ.</n><pb/>


text:
Fratres mei, nolite in personarum acceptione habere fidem Domini nostri Jesu Christi gloriæ.<n>[[Nolite. Quasi dicat: ]]  Dominus non divites invitat ad fidem et pauperes despicit, sed pauperes elegit in hoc mundo, et eos fide donavit. Mundus pauperem abjicit, divitem colit; fides Christi econtra docet quia omnis gloria divitum tanquam flos feni, misericordia in pauperes floret in æternum. [[Domini gloriæ. ]]  Dominum gloriæ nominat, ut ejus jussis obediatur, qui sempiterna gloria remunerat id quod pro ejus amore pauperibus datur.</n>


text:
Etenim si introierit in conventum vestrum vir aureum annulum habens in veste candida, introierit autem et pauper in sordido habitu,


text:
et intendatis in eum qui indutus est veste præclara, et dixeritis ei: Tu sede hic bene: pauperi autem dicatis: Tu sta illic; aut sede sub scabello pedum meorum:


text:
Audite, fratres mei dilectissimi: nonne Deus elegit pauperes in hoc mundo, divites in fide, et hæredes regni, quod repromisit Deus diligentibus se?<n>[[Audite. ]]  BED. Diligentius attendite, quia non qui ditiores in sæculo, etc., usque ad sed hos tamen exspectatione futuri regni præclaros reddidit et nobiles. [[Nonne Deus. ]]  BED. Pauperes elegit Deus qui alibi ait: [[Nolite timere, pusillus grex, quia complacuit Patri ]][[vestro dare vobis regnum. ]]  Pauperes etiam parentes quorum nutriretur officio elegit.</n>


text:
vos autem exhonorastis pauperem. Nonne divites per potentiam opprimunt vos, et ipsi trahunt vos ad judicia?<n>[[Nonne divites. ]]  Apertius ostendit quos divites superius dixerit, scilicet illos qui divitias Christo præferunt, et ipsi alieni a fide, eos qui credunt per potentiam opprimunt, et ad judicia potentiorum trahunt. Et est alia causa quare non sunt eligendi, quia mala inferunt fidelibus.</n>


text:
nonne ipsi blasphemant bonum nomen, quod invocatum est super vos?<n>[[Blasphemant. ]]  Hæc apostolorum temporibus plures gentilium et Judæorum, maxime ditiores fecisse inveniuntur.</n>


text:
Si tamen legem perficitis regalem secundum Scripturas: Diliges proximum tuum sicut teipsum: bene facitis:<n>[[Si tamen legem. ]]  Quia aspere et de contemptu divitum locutus erat, et quodammodo contrarius legi divinæ, quæ omnes diligi præcipit, ne omnino contemnendi divites putentur, subdit: quasi dicat propter prædictas causas non sunt eligendi, sed si perficitis hanc legem quæ dicit: [[Diliges proximum]]  Matth. 22., benefacitis; quia, etsi divites propter divitias non sunt eligendi, non tamen propter Deum minus sunt diligendi. [[Regalem. ]]  Id est excellentem, vel quia communis est omnibus, et omnes complectitur. Vel quæ dicit: [[Non confundas personam pauperis, nec honores vultum potentis]]  Levit. 19., et alibi: [[Nulla erit distantia personarum: ita parvum ut magnum audietis, quia judicium Dei est]]  Deut. 1..</n>


text:
Quicumque autem totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus.<n>[[Quicunque autem. ]]  Ne putarent contemptibile esse peccatum in hac una re legem transgredi, addit: [[Quicunque autem, ]]  etc. [[Offendat autem ]][[in uno factus est omnium reus. ]]  Vere qui in uno offendit est transgressor totius legis, quia qui peccat, contra auctorem legis facit, quem in sua lege negligit, et contra charitatem, quæ est causa et mater totius legis. Hanc sententiam ex simili videamus: Si quis me offenderet, omnes fratres et amicos meos in me offenderet, et quodammodo contra omnes peccaret. Sic qui unum mandatum negligit, cætera, quæ completa videbantur adjuvare, sibi inutilia reddit.</n>


text:
Qui enim dixit: Non mœchaberis, dixit et: Non occides. Quod si non mœchaberis, occides autem, factus es transgressor legis.


text:
Sic loquimini, et sic facite sicut per legem libertatis incipientes judicari.<n>[[Sic loquimini. ]]  BED. Quandoquidem malum est divitem propter divitias eligi, etc., usque ad quæ spontaneos vocat ad pœnitentiam et peccata dimittit. Quasi diceret: Bene loquimini, et bene facite: quia si negligitis, gravius damnabimini quam qui fuerunt in tempore Moysi, quia cui plus committitur, plus ab eo exigitur. Quo plus majorem quis misericordiam a Domino consequitur, eo injustius indigenti proximo misericordiam negat, et justius luit pœnas impietatis.</n>


text:
Judicium enim sine misericordia illi qui non fecit misericordiam: superexaltat autem misericordia judicium.<n>[[Superexaltat autem. ]]  BED. Sicut in judicio dolebit ille qui non fecit misericordiam, ita qui fecit, remuneratus exsultabit atque gaudebit.</n>


text:
Quid proderit, fratres mei, si fidem quis dicat se habere, opera autem non habeat? numquid poterit fides salvare eum?<n>[[Quid proderit, ]]  etc. ID. Hic latius disputat de operibus misericordiæ, ut quos præcedente sententia terruerat, consoletur, docendo quibus remediis expientur quotidiana peccata, sine quibus non agitur vita. Ne illi qui non in uno tantum, sed in multis offendunt, in judicio inveniantur rei omnium.</n>


text:
dicat autem aliquis ex vobis illis: Ite in pace, calefacimini et saturamini: non dederitis autem eis quæ necessaria sunt corpori, quid proderit?


text:
Sed dicet quis: Tu fidem habes, et ego opera habeo: ostende mihi fidem tuam sine operibus: et ego ostendam tibi ex operibus fidem meam.<n>[[Sed dicet quis. ]]  Non solum propter prædictas rationes debetis ad bene operandum incitari, sed etiam propter hoc ne improperium ab aliis patiamini, quia aliquis assumpta fiducia de suis operibus ut ostendat solam fidem non valere, improperando dicet: [[Tu fidem, ]]  etc.</n>


text:
Tu credis quoniam unus est Deus: bene facis: et dæmones credunt, et contremiscunt.<n>[[Tu credis, ]]  etc. Probavit eos qui opera non habent veram fidem non habere; nunc cujusmodi fidem habeant, patefacit, ne illam talem fidem magnifaciant. [[Et dæmones credunt, et contremiscunt. ]]  BED. Scriptum est, etc., usque ad dæmonibus tardiores et proterviores sunt existimandi.</n>


text:
Vis autem scire, o homo inanis, quoniam fides sine operibus mortua est?<n>[[Vis autem scire, o homo inanis? ]]  BED. Probato, quod fides sine operibus mortua est, etc., usque ad imitentur in tentatione et in operatione.</n>


text:
Abraham pater noster nonne ex operibus justificatus est, offerens Isaac filium suum super altare?<n>[[Abraham pater noster, ]]  etc. ID. Quod Abraham per fidem sine operibus justificatus dicitur, etc., usque ad de utroque in exemplum proponitur. [[Offerens filium suum Isaac super altare? ]]  Magna tentatio, cum filium jubebatur occidere; magna fides, cum etiam de mortuo credebat se posse semen accipere; magnum opus, cum dilectissimum non dubitaret offerre.</n>


text:
Vides quoniam fides cooperabatur operibus illius: et ex operibus fides consummata est?<n>[[Vides quoniam fides cooperabatur operibus illius, et ex operibus, ]]  etc. Quia obtulit illum, in quo acceperat promissionem, apparet magna virtus fidei: quia, etsi eum offerret, credebat promissionem implendam, quia potentem credebat Deum etiam suscitare mortuum. [[Similiter et Raab meretrix. ]]  BED. Ne causarentur opera tanti patris se imitari non posse, etc., usque ad et annumerata in generationibus Salvatoris.</n>


text:
Et suppleta est Scriptura, dicens: Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam, et amicus Dei appellatus est.


text:
Similiter et Rahab meretrix, nonne ex operibus justificata est, suscipiens nuntios, et alia via ejiciens?


text:
Nolite plures magistri fieri fratres mei, scientes quoniam majus judicium sumitis.<n>[[Nolite. ]]  Sicut monui vos ad opera facienda, sic moneo ad vitanda stulta magisteria. [[Nolite plures. ]]  Multi fuere temporibus apostolorum, qui descendentes de Judæa Antiochiam, non bene eruditi in lege fidei, docebant, credentes ex gentibus debere circumcidi, et alios errores inducebant, quæ veris prædicatoribus non parvum laborem quæstionis contulerunt. Hos ergo ab officio verbi removet, ne impediant veros prædicatores. [[Majus. ]]  BED. Qui indoctus officium docendi usurpat, et Christum non sinceriter nuntiat, majorem damnationem meretur quam si solus suo scelere periret; sicut contra, qui bene ministrat, gradum sibi bonum acquirit.</n>


text:
In multis enim offendimus omnes. Si quis in verbo non offendit, hic perfectus est vir: potest etiam freno circumducere totum corpus.<n>[[In multis. ]]  Vere periculosum est reliquis præesse velle, quia non tantum vos minus eruditi, sed nos omnes prædicatores, etiam majores in multis offendimus, alii male docendo, et aliis male vivendo, et aliis modis. Se illis beatus Apostolus connumerat, ut liberius arguat. Aliter justus, aliter malus offendit; justus carnis fragilitate, nec justus esse desinit, unde Salomon: [[Septies in die cadet justus et resurget; ]]  sicut quotidiana est offensio, ita quotidiana est medela orationum, et bonorum operum, sed impii corruunt in malum. [[Si quis. ]]  Vult ostendere inevitabilem verbi offensionem, ut imperitos deterreat, ne cupiant prælationem: quia eum qui cupit præesse, oportet aliis perfectiorem esse, ne offendat dum debet prodesse; sed imperiti non possunt in prædicando non offendere. [[In verbo non offendit. ]]  BED. Illo videlicet, cujus offensionem humana potest vitare fragilitas. Ut verbum doli, detractionis, superbiæ, jactantiæ, sed et otiosæ et superfluæ locutionis, [[hic perfectus est vir. ]]</n>


text:
Si autem equis frena in ora mittimus ad consentiendum nobis, et omne corpus illorum circumferimus.<n>[[Si autem frenos equis in ora mittimus. ]]  BED. In ora nostra multo magis debemus mittere. Quidam libri habent: [[Sicut autem frenos equis, ]]  et conjungitur sic ad sequentia: [[Sicut autem frenos equis in ora mittimus, ita et lingua modicum quidem membrum est, et magna exaltat. ]]</n>


text:
Ecce et naves, cum magnæ sint, et a ventis validis minentur, circumferuntur a modico gubernaculo ubi impetus dirigentis voluerit.


text:
Ita et lingua modicum quidem membrum est, et magna exaltat. Ecce quantus ignis quam magnam silvam incendit !<n>[[Et magna exaltat. ]]  ID. Præmia, si impetus dirigentis bene eam gubernat; si male, sibi suisque magnam perditionem exaltat, unde Salomon: [[Mors et vita in manibus linguæ]]  Prov. 18.. Vitam exaltat, si bene docet Ecclesiam; mortem si male. Agitur namque contra illos qui, et vita et scientia destituti, docere præsumebant. Magna ergo exaltat lingua quæ cæterorum verba et sensus despiciens, singulariter se sapientiem jactat et facundam. Contra quod: [[Nolite multiplicare loqui sublimia gloriantes. ]][[Ecce quantus ignis. ]]  Sic et lingua incontinens magnam materiam bonorum operum perire facit, itaque, cum fere sit impossibile vitari peccatum linguæ etiam a perfectis, non quivis debet appetere magisterium.</n>


text:
Et lingua ignis est, universitas iniquitatis. Lingua constituitur in membris nostris, quæ maculat totum corpus, et inflammat rotam nativitatis nostræ inflammata a gehenna.<n>[[Universitas iniquitatis. ]]  Universitatem dicit, quia per eam cuncta fere facinora, aut concinantur, ut latrocinia, stupra: aut patrantur, ut perjuria, falsa testimonia: aut defenduntur, ut cum quilibet impurus excusando scelus quod admisit, simulat bonum quod non fecit. [[Quæ maculat totum corpus. ]]  Et quia talis est lingua totum corpus maculat, et immundum facit reputari in conspectu Dei, et ideo grave est subire magisterium: quia [[constituitur in membris nostris, ]]  una est de membris nostris, nimis propinqua nobis. [[Inflammat rotam, ]]  etc. BED. Contaminat totum procursum vitæ temporalis, etc., usque ad per cætera membra ad effectum perducere cogit.</n>


text:
Omnis enim natura bestiarum, et volucrum, et serpentium, et ceterorum domantur, et domita sunt a natura humana:<n>[[Omnis enim natura bestiarum, ]]  etc. ID. Legimus in Plinio immanissimam aspidem in Ægypto a quodam patrefamilias domitam, quotidie de caverna sua egressam et a mensa ejus annonam percipere solitam. Legimus in Marcellino, tigridem mansuetam factam ab India Anastasio principi missam.</n>


text:
In ipsa benedicimus Deum et Patrem: et in ipsa maledicimus homines, qui ad similitudinem Dei facti sunt.


text:
Ex ipso ore procedit benedictio et maledictio. Non oportet, fratres mei, hæc ita fieri.<n>[[Ex ipso ore procedit. ]]  Alii videntes quod agimus exemplo nostro inducuntur, ut similiter benedicant et maledicant. [[Non oportet. ]]  Vere non oportet ut eodem ore benedicamus de capite, et maledicamus de membris, quia amaritudine maledictionis consumitur dulcedo benedictionis.</n>


text:
Numquid fons de eodem foramine emanat dulcem et amaram aquam?<n>[[Nunquid fons. ]]  Oportet prædicatorem aliquando amara prædicatione uti, abstrahendo, increpando. Quod satis difficile est, ut diversis verbis ad idem tendentibus utrumque facere possit.</n>


text:
Numquid potest, fratres mei, ficus uvas facere, aut vitis ficus? Sic neque salsa dulcem potest facere aquam.<n>[[Nunquid potest, fratres. ]]  Non potest fieri ut doctor sit ficus dulcedine beatitudinis ad quam monet, et dulcibus utatur verbis, et ut sit vitis, faciens oblivisci omnium temporalium, ad quod oportet asperis uti: hoc ergo difficile est. [[Sic neque salsa dulcem potest facere aquam, ]]  id est, aliquis prædicator acriter mordens mores aliorum, in eadem doctrina non potest esse dulcis eisdem.</n>


text:
Quis sapiens et disciplinatus inter vos? Ostendat ex bona conversatione operationem suam in mansuetudine sapientiæ.<n>[[Quis sapiens et disciplinatus inter vos? ]]  Confutatis illis qui nec vitæ sanctitatem, nec linguæ continentiam habent, monet illos qui sibi sapientes videbantur, vel etiam erant, ut sapientiam magis ostendant disciplinate vivendo, quam alios docendo, quia qui proclivior est ad docendum quam faciendum, aliquando jactantiam, vel contentionem incurrit, vel invidiam contra alios doctores, et alia multa mala.</n>


text:
Quod si zelum amarum habetis, et contentiones sint in cordibus vestris: nolite gloriari, et mendaces esse adversus veritatem:<n>[[Et mendaces esse adversus veritatem. ]]  Nolite mentiri Deo, cui in baptismo promisistis abrenuntiare pompis diaboli, quod non facitis cum de bonis superbire vultis.</n>


text:
Quæ autem desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, bonus consentiens, plena misericordia et fructibus bonis, non judicans, sine simulatione.<n>[[Quæ autem. ]]  Hæc est mansuetudo quam superius habendam esse præcepit, zelo amaritudinis et contentionibus adversa. [[Primum quidem pudica est. ]]  Nisi primum pudicitia sedeat in mente, nulla perfectio sequetur in opere. [[Suadibilis, bonis ]][[consentiens. ]]  Si quid minus agit, vel propter ignorantiam, vel propter negligentiam, bonorum suasioni assensum præbet.</n>


text:
Fructus autem justitiæ, in pace seminatur, facientibus pacem.<n>[[Fructus autem. ]]  Postquam sapientiam per singulas virtutes distinxit; ut facilius invitet ad hanc, fructum ejus subjungit: [[In pace seminatur. ]]  Non postulat videri doctior vel sanctior quam est: non lacerat proximum ad commendationem sui, quod contentiosa facit sapientia. Non solum propter prædicta debet hujusmodi sapientiam appetere, sed etiam ideo; quia a facientibus pacem quasi jacientibus hoc semen seminatur, et præparatur in pace æternæ beatitudinis fructus, id est merces justitiæ, quæ pro justis operibus retribuitur. Qui igitur hic studet paci, et terram cordis sui operibus pacis quasi semente aspergit, justum est ut habeat æternam pacem, quasi fructum hujus seminis.</n><pb/>


text:
Unde bella et lites in vobis? nonne hinc: ex concupiscentiis vestris, quæ militant in membris vestris?<n>[[Unde bella, ]]  etc. BED. Prohibuerat zelum et contentionem, unde etiam latius disputat, addens alia vitia quæ inde sequuntur: ex contentione concupiscentia, ex concupiscentiis bella et lites. Qui enim cupit præferri, vel temporalibus abundare, odit, invidet, occidit.</n>


text:
concupiscitis, et non habetis: occiditis, et zelatis: et non potestis adipisci: litigatis, et belligeratis, et non habetis, propter quod non postulatis.<n>[[Propter quod. ]]  Propter hæc, scilicet quod Deum digne postulatis; si enim illum pia intercessione postularetis etiam temporalia ad usum necessaria, et non solum sempiterna daret.</n>


text:
Adulteri, nescitis quia amicitia hujus mundi inimica est Dei? quicumque ergo voluerit amicus esse sæculi hujus, inimicus Dei constituitur.<n>[[Adulteri, nescitis, ]]  etc. BED. Dixerat supra de apertis inimicis Dei, etc., usque ad et per hoc inimici Dei constituimini.</n>


text:
An putatis quia inaniter Scriptura dicat: Ad invidiam concupiscit spiritus qui habitat in vobis?<n>[[An putatis? ]]  etc. Non debetis litigare: nam spiritus, qui in vobis est, non concupiscit ad invidiam, sed potius facit concordes, et hoc dicit Scriptura: [[Ad invidiam concupiscit spiritus qui habitat in vobis. ]]  Vel: [[spiritus concupiscit ad, ]]  id est [[contra invidiam, ]]  id est hoc desiderat, ut invidia tollatur; vel, cupit ut invideatis mundo, nec ametis eum; vel, spiritus cujuslibet hominis cupit temporalia ad invidiam, quia invidet aliis quod non habet.</n>


text:
majorem autem dat gratiam. Propter quod dicit: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam.<n>[[Majorem autem dat gratiam. ]]  Spiritus gratiæ non facit invidere, imo dat gratiam, id est gratuita dona, majora quam sunt divitiæ sæculi. Propter quod, id est ut sciamus, dat, et quibus non det, dicit Scriptura: [[Superbis resistit, humilibus autem dat gratiam, ]]  etc. Malos omnes punit Deus, sed superbis specialiter resistere dicitur, quia majori pœna plectuntur, qui Deo subdi pœnitendo negligunt Sed humilibus dat gratiam, qui in suorum plagis vitiorum manibus veri medici se subdunt.</n>


text:
Appropinquate Deo, et appropinquabit vobis. Emundate manus, peccatores: et purificate corda, duplices animo.


text:
Nolite detrahere alterutrum fratres. Qui detrahit fratri, aut qui judicat fratrem suum, detrahit legi, et judicat legem. Si autem judicas legem, non es factor legis, sed judex.<n>[[Detrahit legi, judicat legem. ]]  Quæ detractionem prohibuit. Quasi dicat, lex non fecit. Vel, qui detrahit fratri legem facienti, detrahit et judicat legem quare talia jussa dederit, quæ injurias fratrum jubet oblivisci.</n>


text:
Tu autem quis es, qui judicas proximum? Ecce nunc qui dicitis: Hodie, aut crastino ibimus in illam civitatem, et faciemus ibi quidem annum, et mercabimur, et lucrum faciemus:<n>[[Tu autem. ]]  Non solum ideo debes vitare detractionem, ne ut transgressor a Deo judiceris, sed ideo etiam quia fortasse in nullo præcellis illos quos vituperas. [[Ecce nunc, qui dicitis. ]]  Post increpationem detractionis, arguit illorum temeritatem qui, non habentes certitudinem vitæ, cupiditate temporalium vitam et lucrum promittunt sibi in futurum. [[Faciemus ibi quidem annum, et mercabimur, ]]  etc. Multimodam stultitiam notat eorum qui et de lucrorum augmento agunt, et se multo tempore victuros arbitrantur, et suæ potestatis æstimant, ut annum faciant, et in his omnibus superni judicis examen ad mentem revocare contemnunt.</n>


text:
Quæ est enim vita vestra? vapor est ad modicum parens, et deinceps exterminabitur; pro eo ut dicatis: Si Dominus voluerit. Et: Si vixerimus, faciemus hoc, aut illud.<n>[[Quæ est enim vita vestra? ]]  etc. Non consentit illis qui dicunt post mortem nihil esse, et mortem ipsam nihil esse. Sed ita loquitur ut doceat quod vita pravorum brevis est in præsenti: quam tamen in futuro mors æterna sequetur.</n>


text:
Agite nunc divites, plorate ululantes in miseriis vestris, quæ advenient vobis.<n>[[Agite nunc. ]]  Tempore accepto et in die salutis, futuras pœnas fletibus et eleemosynis redimite.</n>


text:
Aurum et argentum vestrum æruginavit: et ærugo eorum in testimonium vobis erit, et manducabit carnes vestras sicut ignis. Thesaurizastis vobis iram in novissimis diebus.<n>[[Et ærugo. ]]  BED. Non solum immisericordes divites visibilis genennæ ignis cruciabit, etc., usque ad et propterea gravius punietur. [[In testimonium. ]]  Id est ad augmentum pœnarum, id est ut hanc visibiliter intuendo, majores cruciatus sustineatis. [[Manducabit carnes. ]]  Id est corpora vel carnales concupiscentias, quia luxuriosas animas, et exterius sæviens flamma cruciabit, et interius pungens dolor suæ tenaciæ accusabit. [[Sicut ignis, ]]  qui consumit metalla et cæteras res, sic ærugo vestras carnes.</n>


text:
Ecce merces operariorum, qui messuerunt regiones vestras, quæ fraudata est a vobis, clamat: et clamor eorum in aures Domini sabbaoth introivit.<n>[[Ecce merces. ]]  BED. Magna est hominum iniquitas, qui pauperes nolunt suscipere; sed major est quando mercenariis, et famulis debitam laboris mercedem nolunt reddere. Unde Job: [[Si adversum me terra mea clamat et sulci ejus deflent? si fructus ejus comedi absque pecunia?]]</n>


text:
Epulati estis super terram, et in luxuriis enutristis corda vestra in die occisionis.<n>[[Epulati. ]]  ID. Nec tantum peccastis superflue congregando, etc., usque ad et cæterorum scelerum quæ fecerant Judæi.</n>


text:
Patientes igitur estote, fratres, usque ad adventum Domini. Ecce agricola exspectat pretiosum fructum terræ, patienter ferens donec accipiat temporaneum et serotinum.<n>[[Patientes]]  ID. Increpatis superbis et incredulis, etc., usque ad unde Apostolus: [[Habetis fructum vestrum in sanctificatione, finem vero vitam æternam]]  Rom. 6..</n>


text:
Exemplum accipite, fratres, exitus mali, laboris, et patientiæ, prophetas qui locuti sunt in nomine Domini.<n>[[Prophetas. ]]  ID. Prophetæ, qui tam sancti erant ut Dei Spiritus per eos sua mysteria loqueretur, etc., usque ad de Domino quantum ad exitum mortis.</n>


text:
Ecce beatificamus eos qui sustinuerunt. Sufferentiam Job audistis, et finem Domini vidistis, quoniam misericors Dominus est, et miserator.<n>[[Sufferentiam Job. ]]  Non dicit: [[finem Job, ]]  cui temporalia sunt restituta, sed [[sufferentiam Job. Et finem Domini, ]]  quia ad patiendum exemplo Job invitat, et tamen non ut temporalia recipiant, sicut Job vetus homo, sed æterna sicut Christus novus homo. [[Et finem Domini. ]]  BED. Audistis lectione, vidistis oculis in cruce longaminiter patientem, sed et gloriam resurrectionis et ascensionis Evangelica prædicatione didicistis.</n>


text:
Ante omnia autem, fratres mei, nolite jurare, neque per cælum, neque per terram, neque aliud quodcumque juramentum. Sit autem sermo vester: Est, est: Non, non: ut non sub judicio decidatis.


text:
Tristatur aliquis vestrum? oret. Æquo animo est? psallat.<n>[[Oret. ]]  Ne murmuret, nec judicia Dei vituperet, sed ad Ecclesiam currat flexis genibus, ut Deus consolationem mittat.</n>


text:
Infirmatur quis in vobis? inducat presbyteros ecclesiæ, et orent super eum, ungentes eum oleo in nomine Domini:


text:
et oratio fidei salvabit infirmum, et alleviabit eum Dominus: et si in peccatis sit, remittentur ei.<n>[[Et si in peccatis. ]]  BED. Multi propter peccata etiam corporis plectuntur morte, etc., usque ad unde recte subditur: [[Confitemini, ]]  etc.</n>


text:
Confitemini ergo alterutrum peccata vestra, et orate pro invicem ut salvemini: multum enim valet deprecatio justi assidua.


text:
Elias homo erat similis nobis passibilis: et oratione oravit ut non plueret super terram, et non pluit annos tres, et menses sex.<n>[[Oratione oravit. ]]  Astruit exemplo quantum valeat justi deprecatio assidua cum Elias tantum una oratione orando tam longo tempore continuerit cœlos, terris imbres averterit, fructus mortalibus negaverit. [[Et rursum. ]]  BED. Ubi Elias tempus perspexit, etc., usque ad quid ergo multi fideles multis orationibus?</n>


text:
Fratres mei, si quis ex vobis erraverit a veritate, et converterit quis eum:<n>[[Si quis ex vobis. ]]  Ostensa efficacia orationis, ostendit quanti sit meriti pro fratribus orare, et ad sospitatem revocare, ut qui in superiori parte a lingua nostra malignam et otiosam locutionem removit, in fine Epistolæ quid loqui debeamus, ostenderet. Oremus, et psallamus, quoties adversis pulsamur, peccata confiteamur, pro invicem oremus ut salvemur: pro salute proximorum non solum temporali, sed potius æterna. Si enim magnæ mercedis est a morte eripere corpus quandoque moriturum, quanti meriti est a morte animam liberare in cœlesti patria sine fine victuram?</n>


text:
scire debet quoniam qui converti fecerit peccatorem ab errore viæ suæ, salvabit animam ejus a morte, et operiet multitudinem peccatorum.<n>[[Salvabit. ]]  Quidam codices habent: [[Salvabit animam suam a morte. ]]  Et vere qui errantem corrigit, per hoc ampliora gaudia vitæ cœlestis sibi conquirit.</n>


text:
Petrus Apostolus Jesu Christi, electis advenis dispersionis Ponti, Galatiæ, Cappadociæ, Asiæ, et Bithyniæ,<n>[[Argumentum]]  Discipulos Salvatoris invicti, toto orbe diffusos et peregrinos in hoc sæculo monstrat, et præteritæ vitæ pœnitere suadet et in novam vitam proficere, tota cum sollicitudine exhortatur Simon Petrus, filius Jonæ, provinciæ Galilææ, vico Bethsaida, frater Andreæ apostoli. [[Advenis. ]]  Bed. Advenæ Latine, Græce proselyti, etc., usque ad habentes: [[Charissimi, obsecro vos tanquam advenas et peregrinos. ]][[Dispersionis. ]]  Anno ascensionis mortuus est Stephanus, et multi timore dispersi. [[Ponti. ]]  Omnes hæ provinciæ Græcorum sunt in Asia, sed est et alia Bithynia in Europa: de qua illi qui in Asia sunt Bithynii originem habuerunt. Illa autem quæ in Asia est Bithynia, major Phrygia vocatur, quæ Hiera flumine a Galatia disterminatur.</n>


text:
secundum præscientiam Dei Patris, in sanctificationem Spiritus, in obedientiam, et aspersionem sanguinis Jesu Christi. Gratia vobis, et pax multiplicetur.<n>[[Gratia. ]]  Sine gratia Christi, ad pacem reconciliationis ejus nunquam venitur, nihil pacificum nisi per gratiam ejus habere valemus. [[Et pax multiplicetur. ]]  Id est nulla adversitas retrahat vos a laudibus Dei, omnis tribulatio invitet vos ad laudem, quia omnia ad felicitatem multiplicantur: ut quod bene cœpistis, perfecte compleatis.</n>


text:
Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, qui secundum misericordiam suam magnam regeneravit nos in spem vivam, per resurrectionem Jesu Christi ex mortuis,<n>[[Regeneravit. ]]  Bed. Cum nostris meritis generati essemus ad mortem, etc., usque ad ut per munditiam sitis cœli et sedes Dei.</n>


text:
in hæreditatem incorruptibilem, et incontaminatam, et immarcescibilem, conservatam in cælis in vobis,<n>[[Incorruptibilem. ]]  Naturaliter non est anima incorruptibilis, sed gratia Dei per fidem et justitiam ad intellectum perficitur incorruptibilis. [[In vobis. ]]  Qui dedit vobis credentibus potestatem filios Dei fieri, posuit in vobis illam perseverantiam, per quam hæreditatem in cœlis accipiatis, quia qui non servaverit disciplinam Patris non meretur hæreditatem ejus.</n>


text:
qui in virtute Dei custodimini per fidem in salutem, paratam revelari in tempore novissimo.<n>[[In virtute. ]]  Nullus suæ libertatis potentia custodiri valet in bonis, nisi ille perficiat a quo initium bonæ actionis habetis. Laborate de fide per fidem, venturi in salutem æternam, quæ etiamsi modo non apparet, tamen parata est revelari, si nos fuerimus parati.</n>


text:
In quo exsultabis, modicum nunc si oportet contristari in variis tentationibus:<n>[[Nunc, si oportet. ]]  Si, id est quamvis oporteat. Vel, [[si oportet contristari, ]]  non deficiamus.</n>


text:
ut probatio vestræ fidei multo pretiosior auro (quod per ignem probatur) inveniatur in laudem, et gloriam, et honorem in revelatione Jesu Christi:<n>[[Ut probatio, ]]  etc., [[in laudem. ]]  Cum judex laudans vestram fidem, dicet: [[Et dedistis mihi manducare, ]]  etc Matth. 25.. [[Pretiosior auro. ]]  Bed. Patientia sanctorum auro comparatur, etc., usque ad unde et subjungit: [[Inveniatur, ]]  etc. [[In laudem. ]]  Ut laudabiles et gloriosi sitis per constantiam [[in revelatione, ]]  id est in die judicii, quando revelabitur quam magnæ potentiæ sit Deus. [[Et honorem, ]]  ut dicatur vobis: [[Venite, benedicti Patris mei]]  Matth. 25..</n>


text:
quem cum non videritis, diligitis: in quem nunc quoque non videntes creditis: credentes autem exsultabitis lætitia inenarrabili, et glorificata:


text:
reportantes finem fidei vestræ, salutem animarum.<n>[[Salutem animarum. ]]  Hæc salus multum est amanda, quia de hac salute multum exquisierunt, quando vel quo ordine salus æterna mundo adveniret; unde dicitur: [[Multi prophelæ et reges voluerunt videre quæ vos videtis, et non viderunt]]  Matth. 13..</n>


text:
De qua salute exquisierunt, atque scrutati sunt prophetæ, qui de futura in vobis gratia prophetaverunt:<n>[[Prophetaverunt. ]]  Palam hominibus loquendo et exponendo ea quæ in occulto internæ contemplationis ipsi cognoverant.</n>


text:
scrutantes in quod vel quale tempus significaret in eis Spiritus Christi: prænuntians eas quæ in Christo sunt passiones, et posteriores glorias:<n>[[In quod vel, ]]  etc. Quod tempus, id est quo anno, vel sub quo principe. Quale, bellicosum vel pacificum, vel quo ordine, per partum virginis, vel quo alio modo. [[Spiritus Christi. ]]  Archangelos et propinquos, vocat spiritus, per quos operatur Dominus, quia Christo sunt subjecti. [[Posteriores glorias. ]]  Duæ sunt glorificationes Domini secundum suscepti hominis formam. Una qua resurrexit a mortuis, et alia qua ascendit in cœlum ante oculos apostolorum. Restat tertia, et ipsa erit in conspectu hominum, cum in majestate venerit ut reddat cuique secundum opera sua.</n>


text:
quibus revelatum est quia non sibimetipsis, vobis autem ministrabant ea quæ nunc nuntiata sunt vobis per eos qui evangelizaverunt vobis, Spiritu Sancto misso de cælo, in quem desiderant angeli prospicere.<n>[[Vobis autem ministrabant. ]]  Hoc ideo dicit ut moneat illos curam gerere salutis oblatæ, quam sic amaverunt priores sancti. [[Spiritu sancto. ]]  BEDA. Spiritus in prophetis, spiritus in apostolis, ita apparet, quod prophetæ et apostoli eamdem salutem nuntient. Illi venturam, isti impletam. Una itaque Ecclesia, cujus pars præcessit adventum Christi, pars sequitur.</n>


text:
Propter quod succincti lumbos mentis vestræ, sobrii, perfecte sperate in eam, quæ offertur vobis, gratiam, in revelationem Jesu Christi:<n>[[Propter quod. ]]  Quia tanta gratia vobis est promissa, ut revelate videatis illam quam nunc vident angeli, tanto amplius digni esse curate, ut eam percipere valeatis. [[Sperate. ]]  Securi exspectate mente, et corpore casti. Nam qui Domino se placere non novit, merito spe bonorum carens, ne citius adveniat, metuit.</n>


text:
quasi filii obedientiæ, non configurati prioribus ignorantiæ vestræ desideriis:<n>[[Filii. ]]  Et secure possitis exspectare, sitis filii obedientes Patri corripienti.</n>


text:
sed secundum eum qui vocavit vos, Sanctum: et ipsi in omni conversatione sancti sitis:<n>[[Sanctum. ]]  Id est sanctificatum et sanctificantem vos ut in omni conversatione sitis sancti: unde: [[Estote et vos perfecti, ]]  etc.</n>


text:
Et si patrem invocatis eum, qui sine acceptione personarum judicat secundum uniuscujusque opus, in timore incolatus vestri tempore conversamini.<n>[[In timore, ]]  etc. HIER. Ego cunctis peccatorum sordibus inquinatus, diebus ac noctibus operior cum tremore reddere novissimum quadrantem. Et tempus quo mihi dicatur, Hieronyme, veni foras. [[Incolatus vestri. ]]  Ut possitis esse sancti, habete conversationem vestram in timore, tempore vestri incolatus quandiu in hujus mundi exsilio estis. [[Beatus enim qui semper est pavidus, ]]  hoc dico si Deum invocatis, quasi dicat: Non vere Deum invocatis, nisi solliciti et timidi sitis.</n>


text:
Scientes quod non corruptibilibus, auro vel argento, redempti estis de vana vestra conversatione paternæ traditionis:


text:
sed pretioso sanguine quasi agni immaculati Christi, et incontaminati:<n>[[Sed pretioso sanguine. ]]  Ordo litteræ est: sed pretioso sanguine Christi, quasi agni incontaminati et immaculati. Hic tangit leviticas et sacerdotales celebrationes. Significat autem animam mundam per justitiam quæ offertur Deo.</n>


text:
qui per ipsum fideles estis in Deo, qui suscitavit eum a mortuis, et dedit ei gloriam, ut fides vestra et spes esset in Deo:


text:
animas vestras castificantes in obedientia caritatis, in fraternitatis amore, simplici ex corde invicem diligite attentius:


text:
renati non ex semine corruptibili, sed incorruptibili per verbum Dei vivi, et permanentis in æternum:


text:
quia omnis caro ut fœnum: et omnis gloria ejus tamquam flos fœni: exaruit fœnum, et flos ejus decidit.


text:
Deponentes igitur omnem malitiam, et omnem dolum, et simulationes, et invidias, et omnes detractiones,<n>[[Deponentes igitur omnem malitiam. ]]  Quid est malitia? nisi nocendi amor? Quid dolus? nisi aliud agere, aliud simulare? Quid adulatio? nisi fallaci laude, seductio? Quid invidia? nisi odium felicitatis alienæ? Quid detractio? nisi mordacior quam veracior reprehensio? Malitia malo delectatur alieno. Dolus duplicat cor. Adulatio linguam. Detractio vulnerat famam.</n>


text:
sicut modo geniti infantes, rationabile, sine dolo lac concupiscite: ut in eo crescatis in salutem:<n>[[Sicut modo geniti. ]]  BEDA. Quia sic renati estis, et filii æterni facti, tales estote per studium bonæ conversationis, quales sunt infantes recenter nati per naturam ætatis. [[Rationabile. ]]  Estote infantes per malitiam remotam, rationabiles tamen per sapientiam: nec ratio aliqua ad versutias sæculi vos trahat, sed sine dolo sitis; unde: [[Estote prudentes sicut serpentes]]  Matth. 10., etc. [[Lac concupiscite. ]]  BEDA. Tangit illos qui ad audiendas sacras lectiones fastidiosi adveniunt, ignari illius sitis et esuriei, de qua Dominus ait: [[Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam]]  Matth. 5.. Ideoque tardius ad perfecta salutis incrementa perveniunt, quo possint solido cibo verbi refici, id est, arcana cognoscere divina, vel majora facere bona. [[Ut in eo crescatis. ]]  Ut etiam bene discendo, per sacra Dominicæ incarnationis perveniatis ad contemplationem divinæ majestatis.</n>


text:
si tamen gustastis quoniam dulcis est Dominus.<n>[[Si tamen gustastis. ]]  ID. Hoc pacto purgata cordis malitia, vitalem Christi alimoniam concupiscite, si, quanta sit divina dulcedo, sapitis. Nam qui nihil de ejus dulcedine gustat, non est mirum si hunc terrestribus desideriis sordidare non evitat.</n>


text:
Ad quem accedentes lapidem vivum, ab hominibus quidem reprobatum, a Deo autem electum, et honorificatum:


text:
et ipsi tamquam lapides vivi superædificamini, domus spiritualis, sacerdotium sanctum, offerre spirituales hostias, acceptabiles Deo per Jesum Christum.<n>[[Tanquam lapides viri. ]]  Per infidelitatem quidem duri et insensibiles, sed per discretionem eruditi vivificantur et apti sunt, ut in Dei ædificio charitate compingantur. [[Ædificamini. ]]  Ad offerendum bona opera, eleemosynas, preces et vos ipsos. [[Per Jesum Christum. ]]  Hoc ad omnia refertur, ædificamini, sacerdotes estis, offertis, et hoc totum, per Jesum Christum, cujus gratia omnia habetis.</n>


text:
Propter quod continet Scriptura: Ecce pono in Sion lapidem summum angularem, electum, pretiosum: et qui crediderit in eum, non confundetur.<n>[[Propter quod]]  confirmandum, quod Dominus propter firmitatem suam jure sit lapis vocatus, etc.</n>


text:
Vobis igitur honor credentibus: non credentibus autem lapis, quem reprobaverunt ædificantes: hic factus est in caput anguli,<n>[[Vobis igitur credentibus est honor non credentibus, ]]  etc., [[quem reprobaverunt ædificantes. ]]  Ita reprobatus ab istis sicut ab illis, et ille lapis hic, id est credentibus, [[est factus in caput anguli, ]]  et infidelibus factus est [[lapis offensionis et petra scandali. ]]</n>


text:
et lapis offensionis, et petra scandali, his qui offendunt verbo, nec credunt in quo et positi sunt.<n>[[Et lapis offensionis. ]]  Cum Christus sit lapis in quo sustententur et tuti quiescant boni, incredulis erit causa offensionis in præsenti non credentibus in eum et ideo cadentes sunt de vitio in vitium. Est in futuro petra scandali, quia ad illum lapidem Christum quem tanquam humilem conculcaverunt, collidentur gressus eorum, et cadent in ignem æternum qui paratus est diabolo et angelis ejus. [[Offendunt verbo. ]]  Offendit verbo qui eo quod verbum audivit; offendit animo, dum quod audivit, non credit, cujus stultitiam exaggerat. [[Nec credunt in quo positi sunt: ]]  per naturam ad hoc sunt facti homines, ut credant Deo et voluntati ejus obtemperent.</n>


text:
Vos autem genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis: ut virtutes annuntietis ejus qui de tenebris vos vocavit in admirabile lumen suum.<n>[[Vos autem genus electum. ]]  Hoc testimonium laudis quondam antiquo populo per Moysen datum Gentibus dat Apostolus, qui in Christum credunt: qui veluti lapis angularis in eam quam in se Isræl salutem habuerat, gentes adunavit. [[Regale sacerdotium. ]]  Summi sacerdotis corpori uniti, qui regnum sperare, et hostias immaculatæ conversationis Deo offerre debebant. [[Acquisitionis, ]]  in sanguine redemptionis ejus sicut erat quondam populus Isræl redemptus sanguine agni de Ægypto. Unde et in sequenti versu mystice recordatur veteris historiæ, et hanc specialiter in uno populo impletam docet. [[Annuntietis. ]]  BEDA. Sicut liberati de Ægypto, triumphale carmen Domino cantaverunt, ita nos post tenebras dissolutas, post acceptam remissionem per Christum qui nos ducit ad patriam supernæ claritatis debemus Deo rependere gratias dignas cœlestibus beneficiis.</n>


text:
Qui aliquando non populus, nunc autem populus Dei: qui non consecuti misericordiam, nunc autem misericordiam consecuti.<n>[[Qui aliquando. ]]  ID. Hinc probatur quod hanc epistolam scribit his qui de gentibus ad fidem venerant. Assumuntur hi versus de prophetia Oseæ in qua agitur de vocatione Gentium.</n>


text:
Carissimi, obsecro vos tamquam advenas et peregrinos abstinere vos a carnalibus desideriis, quæ militant adversus animam,<n>[[Charissimi. ]]  ID. Hucusque generaliter instruxit Ecclesiam, etc., usque ad libertas vitæ remissioris majora illecebrarum titillantium tolerare pericula. [[Tanquam advenas. ]]  Eo minus animum terrenis rebus supponite, quo vos patriam in cœlis habere meministis. Reprobi hic habent patriam, cujus desideriis inhiant, ideo relegabuntur in perpetuum exsilium, carentes voluptatibus.</n>


text:
conversationem vestram inter gentes habentes bonam: ut in eo quod detrectant de vobis tamquam de malefactoribus, ex bonis operibus vos considerantes, glorificent Deum in die visitationis.<n>[[Ex bonis operibus considerantes. ]]  ID. Plerumque contigit, ut pagani qui vituperabant fidem Christianorum, postea considerantes bonam eorum conversationem, Christum laudare inciperent.</n>


text:
Subjecti igitur estote omni humanæ creaturæ propter Deum: sive regi quasi præcellenti:<n>[[Subjecti igitur estote omni humanæ creaturæ propter Deum, sive regi, ]]  etc. Et ut conversatio vestra omnibus placeat, non resistatis alicui dignitati hominum, alicui personæ, alicui principatui cui Deus vos subdi voluit, quia non est potestas nisi a Deo, et qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit. Et creaturam per partes exponit [[dicens, sive Regi, ]]  etc.</n>


text:
sive ducibus tamquam ab eo missis ad vindictam malefactorum, laudem vero bonorum:<n>[[Tanquam ab eo missis. ]]  Multoties Deus aliquem malum tyrannidem exercere permittit, ut et mali confundantur, et boni magis probentur. [[Ad vindictam. ]]  BEDA. Hoc dicit, non tamen ita quod semper fiat, sed quæ esse debeat actio ducis, simpliciter narrat, qui etiamsi bonos damnat; non minus ad laudem eorum pertinet quod agit, si patienter improbitatem ejus tolerant boni, et sapienter ejus astutiæ resistunt.</n>


text:
quia sic est voluntas Dei, ut benefacientes obmutescere faciatis imprudentium hominum ignorantiam:<n>[[Laudem vero bonorum. Quia sic est. ]]  Vere pii, quidquid duces agant, laudem consequuntur: quia hoc vult Deus, qui etiam malis utitur in bonum, unde et vos utamini etiam illis in bonum, sive boni sive mali sint, [[facientes obmutescere imprudentium hominum ignorantium. ]]  Ut quoquo modo eis in bonum utamini, et per eos laudem mereamini, nec ipsi inveniant quid in vobis vituperent, dum etiam ipsos honoratis et patimini, quamvis sint immundi.</n>


text:
quasi liberi, et non quasi velamen habentes malitiæ libertatem, sed sicut servi Dei.<n>[[Non quasi velamen. ]]  BEDA. Non habentes libertatem vestram in velamen malitiæ, etc., usque ad unde addit: [[Sed sicut servi Dei. ]]</n>


text:
Omnes honorate: fraternitatem diligite: Deum timete: regem honorificate.<n>[[Fraternitatem diligite. ]]  ID. Et inter omnia, etiam illos qui conditione temporali subjecti sunt vobis, ut fratres in Christo diligite.</n>


text:
Servi, subditi estote in omni timore dominis, non tantum bonis et modestis, sed etiam dyscolis.<n>[[Servi subjecti. ]]  Hucusque exhortatus est liberos ad subjectionem, nunc servis loquitur, ut et ipsi subjecti sint dominis. [[Non tantum bonis. ]]  Alia translatio: [[Non tantum bonis et modestis: sed etiam difficilioribus. Dyscolis. ]]  Id est indisciplinatis. Schola Græce, Latine locus, in quo ad audiendos magistros liberalium artium conveniebant, unde schola vacatio interpretatur, quia ibi vacabant studiis. Scholastici igitur sunt eruditi. Dyscoli indocti et agrestes. Ecce quomodo supra monebat subdi humanæ creaturæ propter Deum.</n>


text:
Hæc est enim gratia, si propter Dei conscientiam sustinet quis tristitias, patiens injuste.<n>[[Si propter conscientiam Dei. ]]  Si propter Deum scientem bonam intentionem aliquis patiens a Domino verberatur injuste, cum ei bene serviat, et sustineat, id est leves reputet tristitias, hæc est gratia, et per hoc efficitur gratus Deo, et hoc exigit gratia fidei. [[Patiens injuste. ]]  Si injuste patimini, gratiam Dei acquiritis. Nam si vos suffertis patienter pœnas illatas a dominis, vos dico peccantes nolendo obedire eis et colaphizati ab ipsis dominis, id est sæpe correcti ab illis, ut per colaphos ad obediendum inducamim, quæ gratia erit vobis inde? Nihil, propter hoc accipietis a Deo.</n>


text:
Quæ enim est gloria, si peccantes, et colaphizati suffertis? sed si bene facientes patienter sustinetis, hæc est gratia apud Deum.


text:
In hoc enim vocati estis: quia et Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum ut sequamini vestigia ejus:<n>[[In hoc enim vocati. ]]  Multum glorificat conditionem servorum, quos benefacientes et absque culpa vapulantes a dominis crudelibus, et improbis affirmat imitatores esse Dominicæ passionis. [[Quia et Christus. ]]  BEDA. Cum supra specialiter servos, nunc totam Ecclesiam instruit ut etiam dominis in memoriam revocet, quid pro eorum salute vel liberatione suus auctor pertulerit.</n>


text:
qui cum malediceretur, non maledicebat: cum pateretur, non comminabatur: tradebat autem judicanti se injuste:<n>[[Tradebat autem judicanti se injuste. ]]  Illis judicantibus secundum injustam legem, utpote justus exsistens. Sive, tradebat Deo Patri injuste judicantes, id est eos qui eum nequissime condemnabant, et neci ejus instabant, ut supplicia sumentes erudiantur. Tangit evangelicam parabolam, ubi dicitur quod pius pastor, relictis nonaginta novem ovibus in deserto, venerit visitare unam quæ perierat.</n>


text:
qui peccata nostra ipse pertulit in corpore suo super lignum; ut peccatis mortui, justitiæ vivamus: cujus livore sanati estis.


text:
Eratis enim sicut oves errantes, sed conversi estis nunc ad pastorem, et episcopum animarum vestrarum.<n>[[Et episcopum. ]]  Vel visitatorem, quod idem est. Episcopus enim, id est superintendens, quia [[oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum. ]]  Et, [[Visitavit nos oriens ex alto. ]]</n><pb/>


text:
Similiter et mulieres subditæ sint viris suis: ut etsi qui non credunt verbo, per mulierem conversationem sine verbo lucrifiant:


text:
Quarum non sit extrinsecus capillatura, aut circumdatio auri, aut indumenti vestimentorum cultus:<n>[[Quarum non sit. ]]  Ordo verborum est iste: quarum cultus non sit capillatura, aut aurum circumdans, aut non sit cultus vestimentorum indumenti, id est, non sint festiva vestimenta quibus induantur. Sed sit vobis ornatus homo cordis interior soli Deo notus, incorruptibilitate spiritus: spiritus dico quieti ab impugnatione vitiorum et modesti, ne superbiat, qui talis spiritus, etsi hominibus non patet, tamen in conspectu Dei est dives.</n>


text:
sed qui absconditus est cordis homo, in incorruptibilitate quieti, et modesti spiritus, qui est in conspectu Dei locuples.


text:
Sicut Sara obediebat Abrahæ, dominum eum vocans: cujus estis filiæ benefacientes, et non pertimentes ullam perturbationem.


text:
Viri similiter cohabitantes secundum scientiam, quasi infirmiori vasculo muliebri impartientes honorem, tamquam et cohæredibus gratiæ vitæ: ut non impediantur orationes vestræ.<n>[[Viri. ]]  Quasi dicat: sicut præcepi uxoribus, ut per sanctam conversationem suam lucrifaciant maritos, et serviant illis, similiter præcipio vobis, o viri, ut per vestram conversationem lucrifiant mulieres, et custodite eas, vos dico cum illis, reddendo debitum, cohabitantes. Et hoc secundum conscientiam, non in passionibus desiderii, sed sicut Deum intelligimus velle, scilicet ut generetis filios in cultum unius Dei, vos dico impertientes honorem vasculo muliebri, quasi infirmiori, et in vestibus, et in aliis necessariis eis providentes: et si aliquando placet illis a coitu cessare, impendite honorem, quia infirmiores sunt. Impendite etiam tanquam cohæredibus gratiæ in præsenti datæ a Deo, et vitæ dandæ in futuro, vel vitæ pro gratia dandæ.</n>


text:
non reddentes malum pro malo, nec maledictum pro maledicto, sed e contrario benedicentes: quia in hoc vocati estis, ut benedictionem hæreditate possideatis.<n>[[Non reddentes. ]]  Non solum cessetis reddere malum pro malo, sed etiam pro maledicto date benedictionem. [[Quia in hoc. ]]  BEDA. Quia prohibuerat malum pro malo reddere, etc., usque ad nos quoque pro ipsorum salute (quam precabamur) coronam accepturos. [[Ut benedictionem. ]]  Dicente judice: [[Venite, benedicti Patris mei, possidere regnum]]  Matth. 25.. Vel intelligitur benedictio, qua sancti in futura vita benedicent Deum. Quod ergo quisque in futuro venire desiderat, hoc in præsenti meditari et agere satagat, conditorem et fratrem benedicat, et se dignum fraterna benedictione reddat.</n>


text:
Qui enim vult vitam diligere, et dies videre bonos, coërceat linguam suam a malo, et labia ejus ne loquantur dolum.


text:
quia oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum: vultus autem Domini super facientes mala.


text:
Et quis est qui vobis noceat, si boni æmulatores fueritis?<n>[[Et quis est. ]]  BEDA. Ideo debitis a malo declinare et facere bonum, quia nemo potest vos retrahere a bono, nec a corona, si persistere volueritis, imo prosunt dum nocere volunt.</n>


text:
Sed et si quid patimini propter justitiam, beati. Timorem autem eorum ne timueritis, et non conturbemini.<n>[[Timorem autem. ]]  In futuro eritis beati, in præsenti autem [[ne timueritis timorem eorum, ]]  id est illa quæ in eis possunt videri timenda, ut est regia potestas, et hujusmodi.</n>


text:
Dominum autem Christum sanctificate in cordibus vestris, parati semper ad satisfactionem omni poscenti vos rationem de ea, quæ in vobis est, spe.<n>[[Dominum autem. ]]  Sanctitatem Christi; quam sit incomprehensibilis gloriæ, intimo cordis affectu intuemini, et sic ipsum Christum sanctificate in vobis, ut non a memoria, non ab amore recedat. Qui hanc sanctitatem non considerat, deficit ad insidias hostis. [[Omni poscenti. ]]  Volenti mutuo accipere rationabiles pecunias, non negemus. Unde Paulus: [[In sapientia ambulate propter eos qui foris sunt, scientes quomodo oporteat singulis responderi. ]]  Foris enim exsistentes, id est nondum fideles volunt aliquid cognoscere de spe quæ in vobis est. Qui ergo ecclesiastico præest magisterio, doceat patientes, obstruat resultantes.</n>


text:
Sed cum modestia, et timore, conscientiam habentes bonam: ut in eo, quod detrahunt vobis, confundantur, qui calumniantur vestram bonam in Christo conversationem.<n>[[Sed cum modestiæ. ]]  In ipsa doctrinæ scientia qualitatem docendi monet observari, ut humilitas et vivendo et loquendo monstretur.</n>


text:
Melius est enim benefacientes (si voluntas Dei velit) pati, quam malefacientes.<n>[[Melius est. ]]  BEDA. Ita debetis calumniatores pati et confundere, etc., usque ad removetur et æternæ ultioni præparatur.</n>


text:
Quia et Christus semel pro peccatis nostris mortuus est, justus pro injustis, ut nos offerret Deo, mortificatus quidem carne, vivificatus autem spiritu.<n>[[Offerret Deo. ]]  ID. Quia etiam tunc si qui ad prædicationem Domini (quam per vitam fidelium prætendebant) credere voluissent, ipsos offerre Deo Patri gaudebat. Si qui autem detrahebant de bonis quasi de malefactoribus, imminente diluvio confundebantur.</n>


text:
In quo et his, qui in carcere erant, spiritibus veniens prædicavit:<n>[[In carcere. ]]  ID. Qui habent sensum obscuratum tenebris, merito etiam in hac vita dicuntur carcere inclusi, et in hoc interiori carcere mentis operibus injustis gravantur, donec carne soluti in exteriores tenebras projiciantur æternæ damnationis. Habent et justi hic carcerem, sed tribulationum, reprobi vero vitiorum.</n>


text:
qui increduli fuerant aliquando, quando exspectabant Dei patientiam in diebus Noë, cum fabricaretur arca: in qua pauci, id est octo animæ, salvæ factæ sunt per aquam.<n>[[Quando exspectabant Dei patientiam. ]]  Cum patientia Dei invitaret illos ad pœnitentiam, parcens illis per centum annos quibus Nœ ædificabat arcam, per quam ostendebatur quid futurum esset in mundo. Ipsi ergo non utebantur patientia Dei ad pœnitentiam, sed exspectabant eam quasi esset duratura semper. [[Nœ. ]]  Nœ interpretatur requies, et significat Christum qui dat suis fidelibus requiem animarum. [[Cum fabricaretur arca. ]]  BEDA. Sicut arca fabricata est de lignis levigatis, sic Ecclesia de collectione fidelium animarum: et sicut pereunte mundo pauci salvi facti sunt per aquam: sic ad comparationem pereuntium parvus est electorum numerus, quia angusta est via quæ ducit ad vitam, et pauci sunt qui inveniunt eam.</n>


text:
Quod et vos nunc similis formæ salvos fecit baptisma: non carnis depositio sordium, sed conscientiæ bonæ interrogatio in Deum per resurrectionem Jesu Christi.<n>[[Quod et vos similis formæ. ]]  Baptisma facit salvos, baptisma dico [[similis formæ, ]]  id est per omnia assimilatum illi arcæ, quia quidquid ibi carnaliter, hic spiritualiter geritur. [[Non carnis depositio, ]]  etc. Non dico illum baptisma salvare, ubi tantum est [[depositio sordium carnis, ]]  id est ubi caro tantum abluitur exterius (quod hæretici habuerunt), sed ubi est [[interrogatio puræ conscientiæ, ]]  id est, ubi interrogatur et exigitur a baptista bona conscientia baptizandi: quia tale baptisma salvat, aliud occidit; interrogatio facta est tendens in Deum, ut per bonam conscientiam unum efficiatur cum Deo.</n>


text:
Qui est in dextera Dei, deglutiens mortem ut vitæ æternæ hæredes efficeremur: profectus in cælum subjectis sibi angelis, et potestatibus, et virtutibus.<n>[[Deglutiens mortem. ]]  BEDA. Quod deglutimus, agimus ut in corporibus nostris assumptum nusquam pareat: Dominus sic mortem funditus consumpsit, ut nihil contra se valeret, et manente specie veri corporis, abesset labes priscæ fragilitatis. Quod etiam nobis promittitur, unde addit, [[ut et nos vitæ æternæ hæredes efficeremur. Subjectis sibi angelis. ]]  Semper angelos subjectos fuisse Filio Dei non dubitamus, sed hic ideo subjectionis meminit, ut assumptam humanitatem ita in resurrectione sublimatam monstraret, quod omni angelicæ dignitatis potentiæ præferatur. Unde, [[omnia subjecisti sub pedibus ejus]]  Psal. 8..</n><pb/>


text:
Christo igitur passo in carne, et vos eadem cogitatione armamini: quia qui passus est in carne, desiit a peccatis:<n>[[Quia qui passus. ]]  BEDA.. Qui timore judiciorum cœlestium carnales in mente concupiscentias exstinguit, jam similis Christo crucifixo, quasi mortuus exsistens peccatis. Dei tantum servitio vivit.</n>


text:
Sufficit enim præteritum tempus ad voluntatem gentium consummandam his qui ambulaverunt in luxuriis, desideriis, vinolentiis, comessationibus, potationibus, et illicitis idolorum cultibus.


text:
In quo admirantur non concurrentibus vobis in eamdem luxuriæ confusionem, blasphemantes.<n>[[Blasphemantes. ]]  ID. Et si blasphemant vos segregatos a perfidia sua, tamen in conversatione vestra opera justitiæ et pietatis videntes mirantur, et fidem quodammodo venerantur.</n>


text:
Propter hoc enim et mortuis evangelizatum est: ut judicentur quidem secundum homines in carne, vivant autem secundum Deum in spiritu.<n>[[Propter hoc enim et mortuis evangelixatum est. ]]  BEDA. Tanta cura est Deo nos mortificari carne, etc., usque ad ut ratio ipsorum damnet mala in impiis.</n>


text:
Omnium autem finis appropinquavit. Estote itaque prudentes, et vigilate in orationibus.<n>[[Omnium. ]]  Quia dixerat in judicio judicandos vivos et mortuos, ne quis blandiretur sibi de longinquitate futuri judicii, consulte admonet, quia etsi incertus adventus est extremi discriminis, tamen certum est omnibus quod in hac vita diu subsistere nequimus. [[Vigilate in orationibus. ]]  BEDA. Ne animus aliquid cogitet præter id solum quod precatur. Cum ad orandum stamus, omnis carnalis cogitatio absistat, intentio cordis sincera Deum non sono vocis, sed sensu animi oret.</n>


text:
Ante omnia autem, mutuam in vobismetipsis caritatem continuam habentes: quia caritas operit multitudinem peccatorum.<n>[[Charitatem continuam habentes. ]]  ID. Qui per charitatem proximum monet, increpat, etc., usque ad quamvis in publicum non semper ostendi, potest.</n>


text:
Unusquisque, sicut accepit gratiam, in alterutrum illam administrantes, sicut boni dispensatores multiformis gratiæ Dei.


text:
Si quis loquitur, quasi sermones Dei: si quis ministrat, tamquam ex virtute, quam administrat Deus: ut in omnibus honorificetur Deus per Jesum Christum: cui est gloria et imperium in sæcula sæculorum. Amen.<n>[[Si quis loquitur. ]]  Si quis habet scientiam loquendi, non sibi, sed Deo imputet: timeat ne præter voluntatem Dei, vel auctoritatem sanctarum Scripturarum, vel præter utilitatem, fratrem doceat, nec quod dicendum est, taceat. [[Si quis ministrat. ]]  BEDA. Cum omnia bene et secundum voluntatem ejus feceritis, non vestris meritis, sed gratiæ ejus attribuatis, ut alii videntes vestra bona opera, glorificent Patrem vestrum qui in cœlis est.</n>


text:
Carissimi, nolite peregrinari in fervore, qui ad tentationem vobis fit, quasi novi aliquid vobis contingat:<n>[[Charissimi, nolite. ]]  Si patimini fervorem tribulationum quæ contra rationem inferuntur ad vestram probationem et gloriam, non ideo putetis vos esse exsules a membris Christi, et nolite mirari de illatis malis, ut per illa tentet vos Deus et probet, quia antiquum et frequens est electos Dei pro æterna salute in præsenti adversa pati.</n>


text:
sed communicantes Christi passionibus gaudete, ut et in revelatione gloriæ ejus gaudeatis exsultantes.


text:
Si exprobramini in nomine Christi, beati eritis: quoniam quod est honoris, gloriæ, et virtutis Dei, et qui est ejus Spiritus, super vos requiescit.<n>[[Beati eritis, ]]  etc. Qui patitur pro nomine Christi, beatus; non enim debetis credere quod sine remuneratione patiamini, sicut illi qui pro suis sceleribus patiuntur, et inviti puniuntur. [[Spiritus ejus super vos requiescit. ]]  Quia requiescent super vos patientes, et in præsenti ex parte ad bene operandum, et in futuro perfecte ad remunerandum.</n>


text:
quoniam tempus est ut incipiat judicium a domo Dei. Si autem primum a nobis, quis finis eorum, qui non credunt Dei Evangelio?<n>[[Quoniam tempus, ]]  etc. BEDA. Ideo patiendum est pro nomine Christi, etc., usque ad reprobi vero nunc [[ducunt in bonis suis dies suos, et in puncto ad inferna descendent]]  Job. 21..</n>


text:
et si justus vix salvabitur, impius et peccator ubi parebunt?<n>[[Et si justus, ]]  etc. ID. De Proverbiis hoc sumptum est juxta veterem editionem. In nostra quæ secundum Hebraicam veritatem, ita est: [[Si justus in terra recipit, quanto magis impius et peccator? ]]  id est, si tanta est fragilitas moralis vitæ, ut nec justi quidem (qui in cœlo coronandi sunt) hanc sine tribulationibus propter innumerabilem vitiatæ naturæ labem transeant: quanto magis hi qui cœlestis gloriæ sunt exsortes, certum damnationis suæ perpetuæ exitium spectant! AUG. Quæritis causam quare justus vix in Dei judicio salvus esse possit, et quare? nisi quia Dei justitiam tantam esse certum est, ut interdum quæ videntur in hominibus nostro judicio esse justa, judicio Dei inveniuntur injusta, secundum illud: [[Homo videt in facie, Deus autem intuetur cor]]  I Reg. 16.. BEDA. Non est laboriosum Deo liberare justum; sed ut ostendatur quod merito fuerit damnata tota humana natura, non vult facile de tanto malo ipse Deus liberare: propter quod et peccata proclivia sunt et laboriosa justitia, nisi amantibus: sed charitas quæ homines amantes facit, ex Deo est.</n>


text:
Itaque et hi, qui patiuntur secundum voluntatem Dei, fideli Creatori commendent animas suas in benefactis.<n>[[Commendent animas suas, ]]  etc. Et quia incipit judicium a domo Domini, et per multas tribulationes oportet ingredi in regnum Dei, itaque hoc restat illis passuris: ut quando patiuntur secundum quod Deus vult, id est propter justitiam, commendent animas suas Deo, nil de se præsumentes, ut et hic, secundum quod vult, purget, et in futuro beatificet, quia fidelis est bona reddendo illis quos creavit. Patiuntur dico [[in benefactis, ]]  non propter peccata.</n><pb/>


text:
Seniores ergo, qui in vobis sunt, obsecro, consenior et testis Christi passionum: qui et ejus, quæ in futuro revelanda est, gloriæ communicator:<n>[[Seniores. ]]  Cum supra distincte monuisset liberos et servos, viros et ipsas mulieres, post interpositam communem exhortationem, sic alloquitur senes et juvenes.</n>


text:
pascite qui in vobis est gregem Dei, providentes non coacte, sed spontanee secundum Deum: neque turpis lucri gratia, sed voluntarie:<n>[[Non coacte. ]]  Nolite prædicare Evangelium, ut de Evangelio vivere possitis, [[sed spontanee secundum Deum, ]]  id est tantum intuitu supernæ mercedis.</n>


text:
Similiter adolescentes subditi estote senioribus. Omnes autem invicem humilitatem insinuate, quia Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam.<n>[[Similiter adolescentes. ]]  BEDA. Postquam seniores, quomodo præessent, etc., usque ad continuo generaliter admonendo subdit: [[Omnes autem invicem humilitatem insinuate, ]]  senes quidem docendo, juvenes autem subsequendo.</n>


text:
Humiliamini igitur sub potenti manu Dei, ut vos exaltet in tempore visitationis:<n>[[Humiliamini. ]]  BEDA. Quæ sit gratia quam Deus confert humilibus, etc., usque ad sequitur congrua merces exaltationis.</n>


text:
Sobrii estote, et vigilate: quia adversarius vester diabolus tamquam leo rugiens circuit, quærens quem devoret:<n>[[Tanquam leo rugiens, ]]  etc. Sicut rugitus leonis impedit aures, ne alium sonum excipiant, sic diabolus fidelium mentes terrendo, et illicita suggerendo, a via veritatis, ne vocem Christi audiant, avertit.</n>


text:
cui resistite fortes in fide: scientes eamdem passionem ei quæ in mundo est vestræ fraternitati fieri.<n>[[Scientes. ]]  BEDA. Tanto majorem habete fiduciam, etc., usque ad pudeat vos solos præ omnibus non posse pati.</n>


text:
Deus autem omnis gratiæ, qui vocavit nos in æternam suam gloriam in Christo Jesu, modicum passos ipse perficiet, confirmabit, solidabitque.


text:
Per Silvanum fidelem fratrem vobis, ut arbitror, breviter scripsi: obsecrans et contestans, hanc esse veram gratiam Dei, in qua statis.<n>[[Scripsi. ]]  Vobis, inquit, [[scripsi]]  non ut imperans, sed obsecrans et contestans auctoritate Scripturarum hanc esse veram gratiam quam scribendo prædico, quia non est in alio aliquo salus, in quo oportet vos salvos fieri. Vel, obsecrans vos, ut hanc gratiam in qua statis, et qua imbuti estis, esse faciatis veram gratiam vestram et teneatis ut proficientem vobis. Qui gratiam spernit non gratiam minuit, sed hanc non suam, id est non sibi utilem reddit.</n>


text:
Salutat vos ecclesia quæ est in Babylone coëlecta, et Marcus filius meus.<n>[[In Babylone. ]]  BED. Romam vocat Babylonem propter confusionem multiplicis idololatriæ, etc., usque ad pressura diaboli non potest esse immunis.</n>


text:
Simon Petrus, servus et apostolus Jesu Christi, iis qui coæqualem nobiscum sortiti sunt fidem in justitia Dei nostri, et Salvatoris Jesu Christi.<n>[[Argumentum]]  Simon Petrus per fidem huic mundo sapientes mortuos esse declarat, eisdemque pietatis quanta sit magnitudo luce ipsa clarius manifestat. [[Simon. ]]  BEDA. Istam eisdem quibus et primam scribit epistolam, etc., usque ad non cesserunt, hæreticis non cedant. [[Servus et Apostolus. ]]  Commendatur persona scribentis. [[Coæqualem. ]]  BEDA. Coæquales sibi cognoscit, non pro circumcisione, sed quia eadem quam ipsi acceperant Christi gratiam et fidem et hanc per opera exercebant. [[In justitia. ]]  Hanc justitiam non humana prudentia reperit, nec legis institutio docuit, sed noster Salvator in Evangelio ostendit: [[Nisi abundaverit justitia vestra plus quam scribarum et Pharisæorum, non intrabitis in regnum cœlorum]]  Matth. 5..</n>


text:
Gratia vobis, et pax adimpleatur in cognitione Dei, et Christi Jesu Domini nostri:<n>[[Gratia vobis. ]]  BEDA. In prima Epistola scripsit [[multiplicetur; ]]  in hac, [[adimpleatur: ]]  quia illam incipientibus, hanc perfectioribus scribit. Multiplicatur gratia bene proficientibus in hac vita per fidem, adimplebitur pervenientibus in alia vita per speciem. Unde addit, [[in cognitione Dei, ]]  id est ut noscatis unum verum Deum, et quem misit Jesum Christum.</n>


text:
Quomodo omnia nobis divinæ virtutis suæ, quæ ad vitam et pietatem donata sunt, per cognitionem ejus, qui vocavit nos propria gloria, et virtute,<n>[[Quomodo omnia. ]]  ID. Ita adimpleatur gratia Christi, etc., usque ad sed infirmos et inglorios sua virtute reparavit et gloria.</n>


text:
per quem maxima, et pretiosa nobis promissa donavit: ut per hæc efficiamini divinæ consortes naturæ: fugientes ejus, quæ in mundo est, concupiscentiæ corruptionem.<n>[[Maxima et pretiosa nobis promissa donavit. ]]  Id est vitam æternam quam per ejus cognitionem consequamur. Vel quæ promisit nobis, de conversione aliorum per nos, vel de adventu Spiritus sancti, vel de potentia miraculorum donavit.</n>


text:
Vos autem curam omnem subinferentes, ministrate in fide vestra virtutem, in virtute autem scientiam,<n>[[Ministrate in fide. ]]  BEDA. Non solum fugiatis concupiscentiam mundi, etc., usque ad ne sitis molles et dissoluti.</n>


text:
in scientia autem abstinentiam, in abstinentia autem patientiam, in patientia autem pietatem,<n>[[In scientia autem abstinentiam. ]]  ID. Cum bona facere didiceritis, spe vitæ æternæ mox a malis abstinete, et in cogitatione et in opere, ne in vacuum scientia cœlestium cedat, si se ab illecebris sæculi aliquis non cœrceat.</n>


text:
in pietate autem amorem fraternitatis, in amore autem fraternitatis caritatem.<n>[[In pietate autem. ]]  ID. Non alterius rei intuitu pietatis opera adversariis vestris impendatis, nisi fraternæ dilectionis, ut pro eis oretis ut convertantur, qui doctrina vestra vel increpationibus nolunt converti.</n>


text:
Hæc enim si vobiscum adsint, et superent, non vacuos nec sine fructu vos constituent in Domini nostri Jesu Christi cognitione.<n>[[Hæc enim si vobiscum, ]]  etc. Ideo hæc tenete et aliis ministrate, quia hæc omnia si adsint vobis in affectu cordis, et etiam superent, id est adversum vitiorum bella prævaluerint, non vos vacuos virtutibus constituent in hoc sæculo, vel sine fructu in futuro.</n>


text:
Cui enim non præsto sunt hæc, cæcus est, et manu tentans, oblivionem accipiens purgationis veterum suorum delictorum.<n>[[Cæcus est et manu tentans. ]]  BEDA. Oculus scientiam, manus operationem designat, etc., usque ad præscire nequibat, incidit. [[Oblivionem accipiens. ]]  Quando homo de peccato in peccatum cadit, videtur oblitus pacti quod in baptismo cum Deo iniit.</n>


text:
Quapropter fratres, magis satagite ut per bona opera certam vestram vocationem, et electionem faciatis: hæc enim facientes, non peccabitis aliquando.<n>[[Non peccabitis aliquando. ]]  Id est, ad vitam æternam attingetis, ubi amplius non peccabitis. Vel criminalia vitabitis, quæ qui egerit, non habebit hæreditatem in regno Christi, a quibus immunis juvante Domino permanet, qui supradictis virtutibus se mancipaverit. Sine venialibus vero nullus esse potest.</n>


text:
Sic enim abundanter ministrabitur vobis introitus in æternum regnum Domini nostri et Salvatoris Jesu Christi.<n>[[Sic enim. ]]  BEDA. Ezechiel loquens de ædificio in monte constituto, etc., [[usque ad, et videbitur ]][[Deus deorum in Sion]]  Psal. 83..</n>


text:
Propter quod incipiam vos semper commonere de his: et quidem scientes et confirmatos vos in præsenti veritate.<n>[[Vos incipiam semper commonere de his. ]]  Ut sit vobis introitus patens ad Sancta sanctorum, iterum et iterum monebo vos, et semper ero in incœptione, quia nunquam erit finis monitionis. Quod ergo non est mihi pigrum sæpius iterare, vobis non sit onerosum sæpius audire. [[Et quidem scientes. ]]  BEDA. Quare vult monere illos qui sciunt, et confirmati sunt? Ideo scilicet ut scientiam quam habent, operibus exerceant, et veritatem cujus præsentia confirmati sunt, fixa mente custodiant, ne quando per magistros erroris excidant a simplicitate et castitate fidei.</n>


text:
Justum autem arbitror quamdiu sum in hoc tabernaculo, suscitare vos in commonitione:<n>[[Justum autem, ]]  etc. Ideo monebu, quia justum arbitror, per hoc quod Dominus benigne vocavit me, et confirmavit, et alios confirmare monuit, dicens: [[Confirma fratres tuos, ]]  suscitare vos quasi dormientes ad hæc prædicta, semper exsistens in commonendo sollicitus.</n>


text:
certus quod velox est depositio tabernaculi mei secundum quod et Dominus noster Jesus Christus significavit mihi.<n>[[Depositio tabernaculi mei. ]]  BEDA. Pulchre non mortem, sed depositionem vocat, quia sic est famulis Dei carnis retinacula eruere, sicut viatoribus confecto itinere domum propriam pro habitatione tabernaculi adire, sicut positis in expeditione prostrato hoste ad patriam redire.</n>


text:
Dabo autem operam et frequenter habere vos post obitum meum, ut horum memoriam faciatis.<n>[[Dabo autem operam. ]]  Quia cito sum transiturus, ideo interim dum vivo, dabo operam ut vos frequenter, scilicet quoties instabunt pseudo et volent vos abstrahere, habeatis hæc in memoria post obitum meum, quando me præsentem non habebitis doctorem, non quolibet modo habere, sed ita ut horum memoriam faciatis opere adimplendo, et alios docendo. [[Post obitum, ]]  etc. Obitus dicitur sanctorum quando exeunt obviam sponso.</n>


text:
Non enim doctas fabulas secuti notam fecimus vobis Domini nostri Jesu Christi virtutem et præsentiam: sed speculatores facti illius magnitudinis.<n>[[Non enim indoctas fabulas, ]]  etc. BEDA. Hic et paganos tangit et hæreticos. Pagani, quidquid eos delectabat, deos appellare non timuerunt. Hæretici, acceptis Dei veri mysteriis, de cætero non divinis Scripturis attendere, sed potius ad sensum erroneum has male interpretando transferre studuerunt. [[Sed speculatores facti, ]]  etc. Transfiguratio Domini et claritas ejus signum erat resurrectionis suæ et nostræ. Per Eliam qui cum eo apparuit, intelligitur resurrectio eorum qui fuerunt ante legem. Per Moysen, eorum qui sub lege; per Petrum, et Jacobum, et Joannem, eorum qui sub gratia. Vel, per Moysen mortuum mortuorum, per vivos vivorum.</n>


text:
Accipiens enim a Deo Patre honorem et gloriam, voce delapsa ad eum hujuscemodi a magnifica gloria: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui, ipsum audite.


text:
Et habemus firmiorem propheticum sermonem: cui benefacitis attendentes quasi lucernæ lucenti in caliginoso loco donec dies elucescat, et lucifer oriatur in cordibus vestris:<n>[[Et habemus firmiorem. ]]  Quod dixi vobis, non est fabulosum, sed certum, et non tantum his signis declaratum, sed etiam ad confirmationem nostræ prædicationis habemus propheticum sermonem David: [[Dominus dixit ad me, Filius meus es tu]]  Psal. 2., etc., firmiorem inter alios prophetas, quia clarius aliis de Christo prophetavit. [[Cui benefacitis attendentes. ]]  BEDA. Ut lucem possitis habere scientiæ, etc., usque ad ad comparationem futuræ vitæ lucerna indigemus.</n>


text:
hoc primum intelligentes quod omnis prophetia Scripturæ propria interpretatione non fit.<n>[[Hoc primum intelligentes. ]]  Attendite prophetico sermoni, nam a Deo est. Quod potest probari per hoc, quod prophetia non est talibus verbis et tali modo locutionis scripta, quali utuntur homines in locutione sua, et quali sæculares scripturæ sunt compositæ et interpretatæ. Et vere non est locutio prophetarum secundum suam, vel audientium voluntatem, sed secundum voluntatem Spiritus sancti qui loquebatur in illis.</n>


text:
Non enim voluntate humana allata est aliquando prophetia: sed Spiritu Sancto inspirati, locuti sunt sancti Dei homines.<n>[[Non enim voluntate humana. ]]  BEDA. Sicut in potestate prophetarum non erat semper habere spiritum, semper futura prædicere: ita non erat potestatis eorum ut quæcunque vellent, docerent, sed ea sola dicebant quæ a spiritu didicerant. Hæc ideo dicuntur, ne quis ad libitum suum Scripturas exponat.</n><pb/>


text:
Fuerunt vero et pseudoprophetæ in populo, sicut et in vobis erunt magistri mendaces, qui introducent sectas perditionis: et eum qui emit eos, Dominum negant, superducentes sibi celerem perditionem.<n>[[Perditionem. ]]  Merito perditionem sibi inducunt, qui Redemptorem suum negant, vel non qualem veritas ostendit, sed qualem sibi ipsi fingunt, prædicant. Et propterea alieni a Redemptore, nil certius quam foveam exspectant.</n>


text:
Et multi sequentur eorum luxurias, per quos via veritatis blasphemabitur:<n>[[Via veritatis blasphemabitur. ]]  BEDA. Per hæreticos non solum in eis quos suæ hæresi seductos associat, sed in eis quoque quos per impurissima facta sua et sacrificia vel mysteria exsecranda quæ faciunt, in odium Christiani nominis concitant, existimantibus imperitis omnes Christianos hujusmodi flagitiis mancipatos, via veritatis blasphemari solet.</n>


text:
et in avaritia fictis verbis de vobis negotiabuntur: quibus judicium jam olim non cessat: et perditio eorum non dormitat.


text:
Si enim Deus angelis peccantibus non pepercit, sed rudentibus inferni detractos in tartarum tradidit cruciandos, in judicium reservari.<n>[[Si enim Deus angelis. ]]  ID. Si Deus apostatas angelos traditos pœnis inferni, etc., usque ad in abyssi profunda sunt rapti.</n>


text:
Et originali mundo non pepercit, sed octavum Noë justitiæ præconem custodivit, diluvium mundo impiorum inducens.<n>[[Or ginali mundo. ]]  ID. Idem mundus est post diluvium qui et ante, etc., usque ad justi gloriam viræ accipient.</n>


text:
Et civitates Sodomorum et Gomorrhæorum in cinerem redigens, eversione damnavit: exemplum eorum, qui impie acturi sunt, ponens:<n>[[Et civitates. ]]  Hæ civitates dupliciter in ignem sunt redactæ, quia et primo eas per incendium cum adjacentibus terris in cinerem redegit, et cum loca incendii postmodum Mortui maris undis contexerit, servare adhuc voluit circumpositam regionem priscæ speciem pœnæ. Nascuntur enim poma pulcherrima, quæ et edendi cupiditatem spectantibus generent. Si carpas, fatiscunt et resolvuntur in cinerem, fumumque excitant quasi adhuc ardeant. [[In cinerem. ]]  Ignis qui Sodomitas semel punivit, significat quod impii sine fine sunt passuri. Quod terra fumigabunda, quod fructus pulcherrimi cinerem intus habent et fetorem, innuit quia dilectio carnalis, etsi stultis arridet, nil tamen in invisibilibus nisi incendium sibi reservant, vel ut fumus tormentorum eis in sæcula sæculorum ascendat.</n>


text:
et justum Lot oppressum a nefandorum injuria, ac luxuriosa conversatione eripuit:<n>[[Loth oppressum. ]]  BEDA. Cruciabant justum iniqua proximorum facta et dicta, quæ cernens, corrigere non valebat, ipse autem in bonis actibus se reservabat. Nec visis, vel auditis flagitiis se fuscabat. Dicitur item visu, vel auditu justus; quia nihil in illo videbant, nihil de eo audiebant, nisi quod pertinebat ad justitiam.</n>


text:
aspectu enim, et auditu justus erat: habitans apud eos, qui de die in diem animam justam iniquis operibus cruciabant.


text:
Novit Dominus pios de tentatione eripere: iniquos vero in diem judicii reservare cruciandos.<n>[[Iniquos. ]]  Pseudo et eorum sequaces, et ideo nolite eos sequi. [[In diem judicii. ]]  BEDA. Et ante diem judicii soluti corpore pœnas luunt, et in judicio graviora exspectant, quando corpore et anima cruciabuntur.</n>


text:
Magis autem eos, qui post carnem in concupiscentia immunditiæ ambulant, dominationemque contemnunt, audaces, sibi placentes, sectas non metuunt introducere blasphemantes:


text:
ubi angeli fortitudine, et virtute cum sint majores, non portant adversum se execrabile judicium.<n>[[Ubi angeli. ]]  Ibi cruciabuntur iniqui, ubi angeli mali, qui prius contra Deum superbierant, et inde puniti sunt, jam non portant, sed potius abjiciunt judicium superbiendi contra Deum: quod est exsecrabile adversus seipsos, quia pro illo graviter puniuntur, et territi magnitudine pœnarum, jam ab illo judicio præsumptioni desistunt: sed isti iniqui nondum desistunt. Vel torquebuntur ibi, id est apud Deum: ubi angeli non boni, non sustinent, sed vindicant si quid exsecrabile contra illos dicitur.</n>


text:
Hi vero velut irrationabilia pecora, naturaliter in captionem, et in perniciem in his quæ ignorant blasphemantes in corruptione sua peribunt,


text:
percipientes mercedem injustitiæ, voluptatem existimantes diei delicias: coinquinationes, et maculæ deliciis affluentes, in conviviis suis luxuriantes vobiscum,<n>[[Mercedem injustitiæ. ]]  BEDA. Id est pœnam pro malis operibus, et maxime illi qui cum corruptioni carnis serviant, et vesanis teneantur erroribus, conversationem justorum blasphemant, et eis qui sanum sapiunt, detrahere non cessant.</n>


text:
oculos habentes plenos adulterii, et incessabilis delicti. Pellicientes animas instabiles, cor exercitatum avaritia habentes, maledictionis filii:


text:
derelinquentes rectam viam erraverunt, secuti viam Balaam ex Bosor, qui mercedem iniquitatis amavit:


text:
correptionem vero habuit suæ vesaniæ: subjugale mutum animal, hominis voce loquens, prohibuit prophetæ insipientiam.


text:
Hi sunt fontes sine aqua, et nebulæ turbinibus exagitatæ, quibus caligo tenebrarum reservatur.<n>[[Hi sunt. ]]  Non sunt imitandi pseudoapostoli, quia licet videantur utiles, nihil tamen in eis est nisi vanitas et immunditia.</n>


text:
Superba enim vanitatis loquentes, pelliciunt in desideriis carnis luxuriæ eos, qui paululum effugiunt, qui in errore conversantur:<n>[[Superba. ]]  Superbe dicentes se esse justos, quamvis sit vanum, carnaliter desiderantes et luxuriose viventes pellicunt eos qui paululum refugerint a peccatis; qui cum similes eis sunt, tamen aliquatenus declinant eorum societatem, et a peccatis aliquatenus abstinent. [[In desideriis carnis, ]]  etc. Immundus est omnis qui exaltat cor suum, ut qui paululum refugerint a peccatis, ad suum revertantur errorem et studeant in luxuria.</n>


text:
libertatem illis promittentes, cum ipsi servi sint corruptionem: a quo enim quis superatus est, hujus et servus est.


text:
Si enim refugientes coinquinationes mundi in cognitione Domini nostri, et Salvatoris Jesu Christi, his rursus implicati superantur: facta sunt eis posteriora deteriora prioribus.<n>[[Si enim, ]]  etc., [[cognitione Domini nostri et Salvatoris Jesu Christi, ]]  etc. Si fugientes coinquinationem et animæ et corporis quam mundus immittit; rursus implicati (sicut ante baptismum) superantur ab illis coinquinationibus, apparet quod facta sunt posteriora eorum deteriora prioribus: quia magis offendunt Deum quam ante baptismum, et majores pœnas patientur, quia mendaces sunt promissiones factæ in baptismo.</n>


text:
Melius enim erat illis non cognoscere viam justitiæ, quam post agnitionem, retrorsum converti ab eo, quod illis traditum est, sancto mandato.


text:
Contigit enim eis illud veri proverbii: Canis reversus ad suum vomitum: et, Sus lota in volutabro luti.<n>[[Contigit enim illis. ]]  BEDA. In Proverbiis cum expositione positum est, etc., usque ad ante Dei oculos sordidas ipsas etiam lacrymas facit.</n><pb/>


text:
Hanc ecce vobis, carissimi, secundam scribo epistolam, in quibus vestram excito in commonitione sinceram mentem:<n>[[Hanc ecce vobis. ]]  Quasi dicat: Jam aliam Epistolam scripsi ad repellendos pseudo; et ut meam magnam sollicitudinem vobis ostendam, ecce pro eadem causa hanc etiam secundam scribo Epistolam.</n>


text:
ut memores sitis eorum, quæ prædixi, verborum, a sanctis prophetis et apostolorum vestrorum, præceptorum Domini et Salvatoris.<n>[[Ut memores. ]]  Id est ut per illas Epistolas sitis memores eorum verborum quæ ego ipse præsens prædixi vobis. [[Verborum, ]]  dico acceptorum, [[a sanctis prophetis]]  quæ auctoritate sanctorum prophetarum confirmantur, et sitis memores præceptorum sanctorum [[apostolorum: ]]  ne præcepta quæ sancti apostoli dederunt vobis, dimittatis pro prædicatione illorum pseudo, et quæ [[præcepta]]  sunt etiam [[Domini et Salvatoris]]  quia ipse Dominus, qui venit salvare nos, hæc præcepta instituit et servare præcepit.</n>


text:
Hoc primum scientes, quod venient in novissimis diebus in deceptione illusores, juxta proprias concupiscentias ambulantes,


text:
dicentes: Ubi est promissio, aut adventus ejus? ex quo enim patres dormierunt, omnia sic perseverant ab initio creaturæ.


text:
Latet enim eos hoc volentes, quod cæli erant prius, et terra de aqua, et per aquam consistens Dei verbo:<n>[[Latet. ]]  BEDA. Ideo dicunt omnia eodem modo perseverare, etc., usque ad in diem judicii et perditionis impiorum hominum.</n>


text:
Cæli autem, qui nunc sunt, et terra eodem verbo repositi sunt, igni reservati in diem judicii, et perditionis impiorum hominum.


text:
Unum vero hoc non lateat vos, carissimi, quia unus dies apud Dominum sicut mille anni, et mille anni sicut dies unus.<n>[[Unum vero hoc. ]]  Probato quod judicium vere erit, ostendit quam efficax futurem sit. Si dicitur vobis a pseudo: Quod vultis potestis facere, quia tantum tempus restat usque ad diem judicii, quod ex longinquitate temporis judex scire multa non poterit; non credatis eis, quia quidquid potest fieri mille annis, ita videt, sicut illud quod fit una die. Si dicunt: Mille annis, pœnitendo non assequemini veniam delictorum; non credatis: quia unus dies veræ pœnitentiæ tantum valet ad salutem, quantum mille anni, sicut latroni. [[Sicut mille anni. ]]  BEDA. In agnitione divinæ virtutis, etc., usque ad unde et recte subjungitur:</n>


text:
Non tardat Dominus promissionem suam, sicut quidam existimant: sed patienter agit propter vos, nolens aliquos perire, sed omnes ad pœnitentiam reverti.<n>[[Non tardat Dominus. ]]  Et quia omnia videt, potestis credere quod Dominus non tardat promissis implendis, quia nondum est tempus quo implenda implebit. Sed ideo differt, ut electorum summam, quam prævidit, prius adimpleat, unde in Apocalypsi: [[Et dictum est illis, ut requiescerent adhuc modicum tempus, donec compleantur conservi eorum]]  Apoc. 6..</n>


text:
Adveniet autem dies Domini ut fur: in quo cæli magno impetu transient, elementa vero calore solventur, terra autem et quæ in ipsa sunt opera, exurentur.<n>[[Cœli magno. Cœli, ]]  id est sancti; si quid ergo in eis purgandum est, per ignem purgabitur. [[Elementa. ]]  BEDA. Quantor, quibus mundus consistit, etc., usque ad et per temporale supplicium, solventur in melius.</n>


text:
Cum igitur hæc omnia dissolvenda sunt, quales oportet vos esse in sanctis conversationibus, et pietatibus,


text:
exspectantes, et properantes in adventum diei Domini, per quem cæli ardentes solventur, et elementa ignis ardore tabescent?


text:
Novos vero cælos, et novam terram secundum promissa ipsius exspectamus, in quibus justitia habitat.<n>[[Novos vero cœlos. ]]  ID. Non ait, [[alios, ]]  sed veteres et antiquos in melius commutandos, etc., usque ad habemus et in prophetis: [[Lux lucernæ non lucebit ibi amplius]]  Isa. 65..</n>


text:
Propter quod, carissimi, hæc exspectantes, satagite immaculati, et inviolati ei inveniri in pace:<n>[[Satagite immaculati et inviolati. ]]  Hæ sunt vigiliæ de quibus dicitur: [[Beati servi illi quos cum venerit Dominus, invenerit vigilantes. ]]  Vigilat qui se a sordibus immunem custodit, qui quantum in se est, cum omnibus hominibus pacem habet, qui omnes illecebras carnis spiritus regimini subdit, in seipso pace felicissima utens.</n>


text:
et Domini nostri longanimitatem, salutem arbitremini: sicut et carissimus frater noster Paulus secundum datam sibi sapientiam scripsit vobis,<n>[[Frater noster. ]]  BEDA. Paulum illis scripsisse dicit, in quo ostendit, etc., usque ad et per has se ad profectum excitent.</n>


text:
sicut et omnibus epistolis, loquens in eis de his in quibus sunt quædam difficilia intellectu, quæ indocti et instabiles depravant, sicut et ceteras Scripturas, ad suam ipsorum perditionem.<n>[[Difficilia. ]]  In Epistolis Pauli quæ depravantur ab hæreticis, etc., usque ad quidam luxuriæ frena laxantes, et alia multa, etc. [[Depravant. ]]  BEDA. Nullus Veteris vel Novi Testamenti liber est in quo hæretici aliquid non perverterint, vel demendo, vel addendo, vel mutando. Unicum remedium indoctis, humili stabilitate verba doctorum auditum præbere, quam stabilitatem quia hæretici non habent, vento superbiæ quasi palea levis de Ecclesia tolluntur, ad suam ipsorum perditionem.</n>


text:
Vos igitur fratres, præscientes custodite, ne insipientium errore traducti excidatis a propria firmitate:


text:
crescite vero in gratia, et in cognitione Domini nostri, et Salvatoris Jesu Christi. Ipsi gloria et nunc, et in diem æternitatis. Amen.


text:
Quod fuit ab initio, quod audivimus, quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus, et manus nostræ contrectaverunt de verbo vitæ:<n>[[Argumentum]]  Rationem verbi, et quod Deus ipse sit charitas, manifestat, et susurrones fratrum nec Deum scire, nec pios fieri posse eousque dissertat, ut esse comprobet homicidas, eo quod odium sit interfectionis occasio. [[Quod fuit ab initio. ]]  In natura, seu vero esse Deitatis, [[quod audivimus, ]]  per legem et prophetas, [[quod vidimus, ]]  sensibiliter hominem venientem, [[quod perspeximus, ]]  Divinitatem advertentes in homine, [[et manus contrectaverunt, de Verbo vitæ: ]]  non fortuitu consentientes ei qui in carne visus, sed cum multa contrectatione Scripturas perhibentes testimonium de ipso Verbo. Quod vidit aliquis nuntiare potest aliis, quod perfecte conspexerit aliquando, non potest explicare verbis.</n>


text:
et vita manifestata est, et vidimus, et testamur, et annuntiamus vobis vitam æternam, quæ erat apud Patrem, et apparuit nobis:<n>[[Vidimus]]  et testes sumus. Vidimus et incredulis annuntiantes martyres effecti sumus. [[Annuntiamus vobis. ]]  Sic per eos audivimus nos, sed non vidimus, non minus tamen felices quam illi, quia scriptum est: [[Beati qui non viderunt et crediderunt]]  Luc. 24..</n>


text:
quod vidimus et audivimus, annuntiamus vobis, ut et vos societatem habeatis nobiscum, et societas nostra sit cum Patre, et cum Filio ejus Jesu Christo.


text:
Et hæc est annuntiatio, quam audivimus ab eo, et annuntiamus vobis: quoniam Deus lux est, et tenebræ in eo non sunt ullæ.<n>[[Et hæc est annuntiatio. ]]  Quare Verbum caro factum? quid novi attulit mundo? Cur venit pati? Non frustra fuit, vide quid voluit docere, [[quia Deus lux est. ]]  Hac sententia divinæ puritatis excellentiam monstrat, quam imitari jubemur. Hinc Manichæi confutantur qui Dei naturam a principe tenebrarum dicunt bello victam et vitiatam. [[Annuntiamus, ]]  etc. Applicuimus nos: ad lucem lux nobis irradiavit. Tenebræ eramus, modo per lucem lux sumus, et alios illuminamus, dum peccata dimitti et tenebras expelli nuntiamus.</n>


text:
Si dixerimus quoniam societatem habemus cum eo, et in tenebris ambulamus, mentimur, et veritatem non facimus.<n>[[Si dixerimus. ]]  Hactenus commendatio epistolæ; hic ostendit qualiter charitas sit habenda. [[Et in tenebris, ]]  etc. Persistentes in peccatis, et alios obscurantes non computantur in membris ejus; unde: [[Quæ conventio Christi ad Belial? quæ societas lucis ad tenebras? ]]  II Cor. 6.</n>


text:
Si autem in luce ambulamus sicut et ipse est in luce, societatem habemus ad invicem, et sanguis Jesu Christi, Filii ejus, emundat nos ab omni peccato.<n>[[Si autem in luce. ]]  Sumus mundi, si ambulamus in luce, sed tamen non debemus putare nos, quandiu vivimus, omnino posse a peccatis mundari. [[Sicut et ipse, ]]  etc. Deus in luce esse dicitur, quia summa bonitas ubi proficere valeat non invenit, homo in luce ambulat, quia virtutum operibus ad meliora proficit.</n>


text:
Si dixerimus quoniam peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est.<n>[[Si dixerimus, ]]  etc. Illi etiam non habent charitatem qui de meritis superbientes se dicunt esse mundos. [[Habemus. ]]  Non ait, [[habuimus: ]]  ne forte de præteritis dictum videretur.</n>


text:
Si confiteamur peccata nostra: fidelis est, et justus, ut remittat nobis peccata nostra, et emundet nos ab omni iniquitate.<n>[[Remittat nobis peccata. ]]  Ea quæ in nobis sunt graviora, vocat peccata, at minora, appellat iniquitatem.</n>


text:
Si dixerimus quoniam non peccavimus, mendacem facimus eum, et verbum ejus non est in nobis.<n>[[Mendacem. ]]  Solus Deus ex se verax: homo ex Deo verax, ex se mendax. Impossibile est quemlibet sanctum aliquando non cadere in minimis peccatis. Nec justi esse desistunt, quia ocius opitulante Deo resurgunt.</n><pb/>


text:
Filioli mei, hæc scribo vobis, ut non peccetis. Sed et si quis peccaverit, advocatum habemus apud Patrem, Jesum Christum justum:<n>[[Filioli mei, hæc scribo, ]]  etc. Ne malam securitatem assumatis, audientes vos a Deo mundari, sed utilem timorem habeatis. [[Si quis peccaverit. ]]  Si ex humana fragilitate non potestis omnia vitia cavere, date operam ut saltem majora et apertiora caveatis, ut non apprehendat vos tentatio nisi humana. Quod si quis etiam post admonitionem meam ceciderit, non desperet. [[Advocatum. ]]  Non est advocatus nisi eum vocantibus. Displiceant peccata tibi, clama: et ipse audit et liberat. [[Justum. ]]  Justus advocatus injustas causas non suscipit, qui tamen justos nos defendet in judicio, si nos nunc accusamus injustos.</n>


text:
et ipse est propitiatio pro peccatis nostris: non pro nostris autem tantum, sed etiam pro totius mundi.


text:
Et in hoc scimus quoniam cognovimus eum, si mandata ejus observemus.<n>[[Et in hoc scimus. ]]  Scire vel cognoscere, non semper propter notitiam dicitur, sed propter experimentum et unionem alterius rei. Cognoscimus Deum quando unimur ei. Qui sic noscit, mandata ejus servat. [[Si mandata ejus observamus. ]]  Debemus fragilitatem nostram attendere, debemus in peccatis advocatum quærere, quod ut impetremus, de custodiendis mandatis laboremus, per quæ ad cognitionem ipsius venitur.</n>


text:
Qui dicit se nosse eum, et mandata ejus non custodit, mendax est, et in hoc veritas non est.<n>[[Qui dicit se nosse, ]]  etc. Non est magnum unum Deum nosse, cum et dæmones credant et contremiscant.</n>


text:
Qui autem servat verbum ejus, vere in hoc caritas Dei perfecta est: et in hoc scimus quoniam in ipso sumus.


text:
Carissimi, non mandatum novum scribo vobis, sed mandatum vetus, quod habuistis ab initio. Mandatum vetus est verbum, quod audistis.<n>[[Non mandatum novum. ]]  Eadem charitas mandatum vetus est, quia ab initio commendata. Eadem est novum mandatum, quia tenebris, ejectis desiderium novæ lucis infundit.</n>


text:
Iterum mandatum novum scribo vobis, quod verum est et in ipso, et in vobis: quia tenebræ transierunt, et verum lumen jam lucet.<n>[[Quod verum est. ]]  Secundum quod promisit per observationem mandatorum Dei ad ipsius cognitionem et dilectionem perveniri. [[Et in ipso. ]]  Christo impletum, quia obedivit Patri usque ad mortem: et ideo glorificatus est. [[Et in vobis. ]]  Quorum quidam jam per hoc cum Deo gloriantur, et vere est novum [[quia tenebræ]]  jam [[transierunt. ]]  Tenebræ ad veterem hominem pertinent, lux vero ad novum hominem.</n>


text:
Qui dicit se in luce esse, et fratrem suum odit, in tenebris est usque adhuc.<n>[[Qui dicit, ]]  etc. Determinat quod mandatum accipiat, id est charitatem, et qualiter charitas ipsa habenda sit, scilicet dilectio Dei et proximi.</n>


text:
Qui diligit fratrem suum, in lumine manet, et scandalum in eo non est.<n>[[Qui diligit fratrem suum, ]]  est in lumine scientiæ et operationis; sed [[qui odit est in tenebris]]  ignorantiæ, et per ipsam ignorantiam ambulat de vitio in vitium, [[et nescit, ]]  id est non providet, [[quo eat; et]]  ad quam pœnam recipiendus sit. Vel, [[nescit quo eat, ]]  id est ignorat viam qua convertatur ad melius, et hoc non ideo, quasi via aperta non sit, sed [[quia tenebræ obcæcaverunt oculos ejus, ]]  qui a lumine Christi recedens peccatis et carnali voluptate ita præpeditur, ut etiamsi bonum videat, non tamen exsequatur.</n>


text:
Qui autem odit fratrem suum, in tenebris est, et in tenebris ambulat, et nescit quo eat: quia tenebræ obcæcaverunt oculos ejus.


text:
Scribo vobis, filioli, quoniam remittuntur vobis peccata propter nomen ejus.<n>[[Scribo vobis, ]]  etc. Præponit causam quæ posset eos abstrahere ab amore mundi, quia baptizatis in nomine Christi et invocantibus nomen Christi, dimittuntur peccata, ergo Christo magis adhærendum est quam mundo. [[Filioli. ]]  Patres, adolescentes, juvenes. Ideo filii: quia remittuntur peccata. Ideo patres, quia cognovistis antiqua. Ideo juvenes, quia fortes, quia vicistis.</n>


text:
Scribo vobis, patres, quoniam cognovistis eum, qui ab initio est. Scribo vobis, adolescentes, quoniam vicistis malignum.<n>[[Adolescentes. ]]  Adolescentiæ tempus propter incentiva carnis lubricum; sed propter robur ætatis habile certamini, et hi tentamenta voluptatum verbi Dei amore vicerunt, et persecutiones contempserunt.</n>


text:
Scribo vobis, infantes, quoniam cognovistis patrem. Scribo vobis juvenes, quoniam fortes estis, et verbum Dei manet in vobis, et vicistis malignum.<n>[[Et vicistis. ]]  Trahebantur tunc temporis juvenes consuetudine ad lupanar, sed isti viriliter resistendo vincebant.</n>


text:
Nolite diligere mundum, neque ea quæ in mundo sunt. Si quis diligit mundum, non est caritas Patris in eo:<n>[[Nolite diligere mundum. ]]  Utimini mundo ad necessitatem, sed non diligite ad superfluitatem. Et carnis curam ne feceritis in desideriis. [[Nolite diligere mundum. ]]  Unum cor duos sibi adversarios amores non capit. Radicati in charitate, super hanc radicem nihil ædificetis, nisi quod convenit charitati, quia non potestis duobus dominis servire. Sicut dilectio Dei fons omnium virtutum, ita dilectio mundi omnium vitiorum.</n>


text:
quoniam omne quod est in mundo, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et superbia vitæ: quæ non est ex Patre, sed ex mundo est.<n>[[Omne quod est in mundo. ]]  BEDA. Id est: Omnes dilectores mundi, nihil habent nisi hæc tria, quibus, etc., usque ad noluit extolli super regna mundi.</n>


text:
Et mundus transit, et concupiscentia ejus: qui autem facit voluntatem Dei manet in æternum.<n>[[Qui autem facit voluntatem, ]]  etc. Hoc etiam modo potest haberi charitas, si nimirum nullo instinctu hæ eticorum dejecti estis a fide et cæteris quæ sunt Dei. Et ut eam teneatis, permaneant in vobis quæ audistis ab initio.</n>


text:
Filioli, novissima hora est: et sicut audistis quia antichristus venit, et nunc antichristi multi facti sunt; unde scimus, quia novissima hora est.<n>[[Filioli, novissima hora est. ]]  Et propterea debetis persistere, quia multi sunt Antichristi qui vos volunt seducere. [[Sicut audistis quia Antichristus venit. ]]  Cum quanto enim impetu et terrore audistis venturum Antichristum, cum tanta violentia et isti veniunt. In undecima hora sumus, venit Salvator in carne, et secutura est pestis Antichristi, qui præconia salutis impugnet, qui vineam quam Christus excolit exstirpet, et hujus nequissimi capitis jam multa membra præmissa sunt, a quibus cavendum est, quia jam imminet finis sæculi; vel [[novissima hora, ]]  id est similis novissimæ, similis est hæc persecutio illi futuræ. [[Nunc Antichristi multi. ]]  Antichristi sunt omnes hæretici, omnes qui fidem quam confitentur verbis destruunt actibus; omnes Christo contrarii, qui venturo suo capiti testimonium reddunt, quia mysterium iniquitatis jam operatur in illis.</n>


text:
Ex nobis prodierunt, sed non erant ex nobis, nam, si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum: sed ut manifesti sint quoniam non sunt omnes ex nobis.<n>[[Ex nobis prodierunt, ]]  etc. Licet sint multi Antichristi, non tamen vos terreat si ad judaismum vel paganismum redierunt, non ideo putetis Ecclesiam ex hoc pati aliquod damnum; quia si ex nobis exierunt, tamen non erant ex nobis veraciter. Non potuissent egredi nisi essent Christo contrarii. Qui non est Christo contrarius, in corpore Christi manet. Sic sunt ficti in Ecclesia quomodo humores mali in corpore; quando evomuntur, relevatur corpus; sic quando exeunt mali, relevatur Ecclesia. [[Sed ut manifesti. ]]  Multi qui non sunt ex nobis acciplunt nobiscum sacramenta Christi, sed ten atio probat quia non sunt ex nobis. Quando illis tentatio venerit, quasi occasione venti volant foras, quia grana non erant. Omnes tunc volabunt, cum area Dominica cœperit ventilari in die judicii. Ideo, permittente Deo, quidam ante ultimam dissensionem exeunt de Ecclesia, ostendentes se non fuisse de corpore Christi, ut per hoc manifeste clarescat, quoniam non sunt omnes ex nobis qui nobiscum intra positi sacramenta Christi recipiunt, et ideo non debet vos gravare eorum separatio.</n>


text:
Sed vos unctionem habetis a Sancto, et nostis omnia.<n>[[Sed vos unctionem habetis. ]]  Cum de hæreticis loqueretur, repente ad suos conversus, dicit eos habere unctionem a Sancto, ut econtrario ostendat quod hæretici et omnes Antichristi, sint gratiæ spiritualis munere privati, nec pertineant ad eum qui Sanctus vocatur a prophetis. [[Nostis omnia. ]]  Nostis veritatem fidei et vitæ, docti per unctionem Spiritus, nec opus habetis doceri, nisi ut persistatis in eo quod cœpistis.</n>


text:
Non scripsi vobis quasi ignorantibus veritatem, sed quasi scientibus eam: et quoniam omne mendacium ex veritate non est.<n>[[Et quoniam omne mendacium. ]]  BEDA. Dixerat omne mendacium non esse ex veritate, etc., usque ad omnium qui Christi mandatis obtemperare contemnunt.</n>


text:
Quis est mendax, nisi is qui negat quoniam Jesus est Christus? Hic est antichristus, qui negat Patrem, et Filium.<n>[[Hic est Antichristus, ]]  etc. Ecce admoniti sumus quomodo cognoscamus Antichristum, scilicet, [[quicunque negat Christum, ]]  etc. [[Qui negat Patrem. ]]  Frustra confitetur Deum Patrem qui negat Filium, qui ex Deo procedit.</n>


text:
Vos quod audistis ab initio, in vobis permaneat: si in vobis permanserit quod audistis ab initio, et vos in Filio et Patre manebitis.<n>[[Quod audistis, ]]  etc. Si quis dixerit: Ecce hic Christus, ecce illic, ne credideritis, sed hoc quod ab apostolis audistis, tenete. [[Et vos in Filio et Patre. ]]  Ita eritis membra Patris et Filii, ut a memoria et protectione Patris et Filii non excidatis, et hoc debetis appetere, ut sitis in Patre et Filio, quia inde mercedem consequemini.</n>


text:
Et hæc est repromissio, quam ipse pollicitus est nobis, vitam æternam.<n>[[Hæc est repromissio. ]]  Memoria promissæ mercedis perseverantem te faciat in opere.</n>


text:
Et vos unctionem, quam accepistis ab eo, maneat in vobis. Et non necesse habetis ut aliquis doceat vos: sed sicut unctio ejus docet vos de omnibus, et verum est, et non est mendacium. Et sicut docuit vos: manete in eo.<n>[[Sed sicut unctio ejus. ]]  Id est Spiritus sanctus, cujus sacramentum est in unctione visibili; vel intelligitur unctio charitatis quæ diffunditur in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis; quæ ad observanda Dei mandata cor quod implet inflammat.</n>


text:
Et nunc, filioli, manete in eo: ut cum apparuerit, habeamus fiduciam, et non confundamur ab eo in adventu ejus.<n>[[Et nunc, filioli., manete. ]]  Creora iteratione inculcat, ut mentibus arctius infigat. [[Manete in eo. ]]  Et si quid boni habetis, illi totum et non vobis imputate; mala vobis et diabolo imputate.</n>


text:
Si scitis quoniam justus est, scitote quoniam et omnis, qui facit justitiam, ex ipso natus est.<n>[[Omnis, ]]  etc. BEDA. Justitia perfecta vix est in angelis, etc., usque ad quando non erit lucta cum carne, sed triumphus de hoste. [[Ex ipso. ]]  Jam si nati sumus ex justo, justitiam justi Patris sequi oportet.</n><pb/>


text:
Videte qualem caritatem dedit nobis Pater, ut filii Dei nominemur et simus. Propter hoc mundus non novit nos: quia non novit eum.<n>[[Videte, ]]  etc. Advertite diligenter quantis et qualibus donis ostenderit Deus erga nos paternam charitatem. Dedit enim ut in hoc sæculo nomine et actu nominaremur filii Dei, et in futuro simus, possidendo hæreditariam beatitudinem. [[Dedit. ]]  Ad hoc Deus dedit charitatem ut eum amare noverimus et possimus, non tamen ut dominum servi, sed ut patrem filii. Unde dicitur: [[Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri]]  Joan. 1..</n>


text:
Carissimi, nunc filii Dei sumus: et nondum apparuit quid erimus. Scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus: quoniam videbimus eum sicuti est.<n>[[Filii Dei sumus. ]]  Quasi dicat: Esse et dici filios Dei, quæ dignitas est? respondet: [[Charissimi, nunc filii Dei sumus. ]]  Nunc per miracula quæ facimus et per puritatem vitæ apparet quod sumus filii Dei, sed quidquid est in præsenti, parum est ad respectum futuri. [[Similes ei erimus. ]]  Cum enim immutabilis æternæque Divinitatis contemplatione perfruemur, nos quoque immortales et æterni in illo erimus: non quidem idem quod ipse, sed similes, quia creatura et ad similitudinem ejus facti sumus. [[Quoniam videbimus. ]]  Secundum quod Verbum caro factum est, viderunt mali, et in judicio sunt visuri: sed quomodo Verbum in principio erat apud Patrem, videbunt soli justi: tolletur impius ne videat gloriam Dei.</n>


text:
Et omnis qui habet hanc spem in eo, sanctificat se, sicut et ille sanctus est.<n>[[Sanctificat se. ]]  BEDA. Non aufert liberum arbitrium, dum dicit, etc., usque ad dicentes Deo: [[Adjutor meus es tu, ne derelinquas me]]  Psal. 26..</n>


text:
Omnis qui facit peccatum, et iniquitatem facit: et peccatum est iniquitas.<n>[[Et peccatum, ]]  etc. ID. Quod Latin appellant legem, Græci, etc., usque ad qui innocentiam naturalis legis corrumpunt, prævaricationis rei sunt.</n>


text:
Et scitis quia ille apparuit ut peccata nostra tolleret: et peccatum in eo non est.<n>[[Et scitis. ]]  Ne nos (qui peccatis et iniquitatibus quitatibus carere non possumus) de salute desperemus, subdit quod per Christum a peccatis solvimur. Non solum ergo per gratiam facti sumus filii Dei, et speramus quod ei similes erimus, sed etiam ab iniquitate liberamur: quia ideo [[apparuit, ut peccata tolleret, ]]  de qua iniquitate nemo se excuset.</n>


text:
Omnis qui in eo manet, non peccat: et omnis qui peccat, non vidit eum, nec cognovit eum.<n>[[Qui peccat non vidit eum. ]]  Et qui manet in eo, non peccat. Et in hoc [[nemo vos seducat, ]]  dicendo quod, vel justitia sit ex homine, vel quod cum peccato possit aliquis in Deo manere, quia et omnis justitia ex Deo, et omne peccatum ex diabolo est.</n>


text:
Filioli, nemo vos seducat. Qui facit justitiam, justus est, sicut et ille justus est.<n>[[Qui facit justitiam. ]]  Id est: qui habet actum justitiæ et intentionem, justus quidem est, sed non ex se: sed sicut ille est, ab eadem radice procedit. Justitia in illo principaliter, in isto secundarie, in illo naturaliter, in isto per adoptionem. Hoc ipsum quod qui justus est ab illo justus est.</n>


text:
Qui facit peccatum, ex diabolo est: quoniam ab initio diabolus peccat. In hoc apparuit Filius Dei, ut dissolvat opera diaboli.<n>[[Ex diabolo est. ]]  BEDA. Non carnis originem ducendo, sicut Manichæus voluit, etc., usque ad natus est Christus homo, ut solvat peccata hominum, ut reducat ad vitam.</n>


text:
Omnis qui natus est ex Deo, peccatum non facit: quoniam semen ipsius in eo manet, et non potest peccare, quoniam ex Deo natus est.<n>[[Peccatum non facit. ]]  Non de omni peccato dicit: [[Si enim dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, ]]  sed de violatione charitatis, quam qui semen Dei, id est verbum Dei quo renatus est, in se habet, committere non potest. [[Quoniam semen ipsius est. ]]  Verus Filius Patris non potest legem dimittere. Lex Patris est: Diligite invicem.</n>


text:
In hoc manifesti sunt filii Dei, et filii diaboli. Omnis qui non est justus, non est ex Deo, et qui non diligit fratrem suum:


text:
Non sicut Cain, qui ex maligno erat, et occidit fratrem suum. Et propter quid occidit eum? Quoniam opera ejus maligna erant: fratris autem ejus, justa.<n>[[Quoniam opera ejus maligna erant. ]]  Ubi est invidia, non est fraternus amor. Opera Cain mala non dicit, nis invidiam et odium fratris. Opera Abel justa non dicit, nisi charitatem. Hinc discernuntur homines. Nemo attendat linguas, sed facta. Cor si non benefaciat pro fratribus suis, ostendit quid in se habeat. Cain recte offerebat, creatura Creatori, sed non bene dividebat, quando credebat placere munera quæ offerebat cum odio fratris. Abel cum dilectione obtulit, et placuit.</n>


text:
Nos scimus quoniam translati sumus de morte ad vitam, quoniam diligimus fratres. Qui non diligit, manet in morte:<n>[[Nos scimus, ]]  etc. Nemo de virtutibus se falso extollat, nemo suarum virium paupertatem ultra modum metuat. Qui fratrem diligit, apertum dat judicium, quia ad sortem justorum pertineat. [[Manet in morte. ]]  Vita carnis anima, vita animæ Deus; corporis mors amittere spiritum; animæ mors amittere Deum. Qui ergo per odium fratris amittit Deum, amittit vitam.</n>


text:
omnis qui odit fratrem suum, homicida est. Et scitis quoniam omnis homicida non habet vitam æternam in semetipso manentem.<n>[[Qui odit fratrem. ]]  Qui ex odio insequitur fratrem provocat ad iram et discordiam, et sic quantum ad se occidit eum in anima. Si quis contemnat odium fratris, non contemnet in corde suo homicidium? Non movet manus ad occidendum, et homicida jam tenetur: vivit ille, et iste interfector judicatur. [[Non habet vitam æternam. ]]  In perpetuum, cum Cain damnabitur qui hoc genere homicidii tenetur, ut discordet a fratribus.</n>


text:
In hoc cognovimus caritatem Dei, quoniam ille animam suam pro nobis posuit: et nos debemus pro fratribus animas ponere.<n>[[In hoc cognoscimus, ]]  etc. Præpositis multis rationibus de habenda charitate, tandem supponit de charitatis perfectione, sub exemplo passionis Dominicæ. Hanc Petrus monetur habere, cum Domino interroganti profiteretur se amare, cui dicitur: [[Cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet quo tu non vis]]  Joan. 21.. In quibus verbis, ut animam pro ovibus poneret, docebatur. [[Majorem enim charitatem nemo habet quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis]]  Ibid. 15..</n>


text:
Qui habuerit substantiam hujus mundi, et viderit fratrem suum necessitatem habere, et clauserit viscera sua ab eo: quomodo caritas Dei manet in eo?<n>[[Qui habuerit, ]]  etc. Si vel ex temporis opportunitate, vel ex humana infirmitate non contigerit animas ponere, debemus saltem res nostras pro fratribus deponere, et hoc est nutrimentum charitatis. Qui didicit rem suam dare, quandoque poterit seipsum deponere.</n>


text:
Filioli mei, non diligamus verbo neque lingua, sed opere et veritate:<n>[[Filioli, non diligamus, ]]  etc. Quia non est perfecta charitas in illo; qui non ponit animam pro fratribus, vel qui saltem non dat pecuniam. Ergo ut perfectam charitatem habeatis, [[filioli]]  ejusdem patris. [[Non diligamus verbo, neque lingua. ]]  In verbo pura locutio, non opus; in lingua multiplex oratio intelligitur, sicut quidam sæpe repetitis sermonibus affectum suum volunt commendare. [[Sed opere. ]]  Quia etiamsi fallimur in dilectione ex humana infirmitate, non fallimur in mercede, quia Deus major est corde nostro, et novit quo zelo fiant omnia. [[Et veritate. ]]  Si simplici intentione beneficia præstemus, non propter jactantiam, vel propter aliquod temporale commodum, sed respectu solius Dei.</n>


text:
in hoc cognoscimus quoniam ex veritate sumus: et in conspectu ejus suadebimus corda nostra.<n>[[In hoc cognoscimus, ]]  etc. In hoc quod veritatem diligimus, scimus quod ex veritate sumus, id est scimus nos ex Deo (qui est veritas) hanc veram dilectionem habere, et ex hac dilectione scimus nos esse in conspectu, id est promereri ejus conspectum, et in hac etiam suademus corda nostra, ad meliora opera excogitanda. [[Et in conspectu, ]]  etc. Id est, tales cogitationes corda nostra habere suademus, quæ divinis sint dignæ conspectibus. Omnes enim qui aliquid facere disponunt, ad idem factum meditandum corda sua se convertere suadent. Sed qui mala cogitat, si posset, Deo occultaret: qui vero bona, hi facillime cordibus suadent, ut conspectui Dei patefieri desiderent, quod est indicium magnæ perfectionis, cum sua operatio vel cogitatus a Deo gaudet videri.</n>


text:
Quoniam si reprehenderit nos cor nostrum: major est Deus corde nostro, et novit omnia.<n>[[Quoniam si reprehenderit. ]]  Et hoc magnum est quod per dilectionem ita mundas habemus cogitationes, quod Deo eas volumus ostendere: quia etiamsi conscientia accusaret nos intus et vellet latere Deum, quia non bono animo bona nostra faceremus, tamen Deo occultare non possemus, quia major est corde nostro, et novit omnia: valet ergo dilectio quæ nos commendat illi quem latere non possumus.</n>


text:
et quidquid petierimus, accipiemus ab eo: quoniam mandata ejus custodimus, et ea, quæ sunt placita coram eo, facimus.<n>[[Et quidquid petierimus. ]]  Magna promissio et desiderabilis fidelibus. Sed [[si quis]]  est adeo perversus, ut cœlestibus promissis non delectetur, saltem timeat quod econtrario sapientia terribiliter intonat: [[Qui avertit aurem suam ut non audiat legem, oratio ejus erit exsecrabilis]]  Prov. 28..</n>


text:
Et hoc est mandatum ejus: ut credamus in nomine Filii ejus Jesu Christi: et diligamus alterutrum, sicut dedit mandatum nobis.<n>[[Et hoc est mandatum. ]]  Mandatum singulari numero præponit, et duo subjungit, quia hæc nequeunt separari.</n>


text:
Et qui servat mandata ejus, in illo manet, et ipse in eo: et in hoc scimus quoniam manet in nobis, de Spiritu quem dedit nobis.<pb/>


text:
Carissimi, nolite omni spiritui credere, sed probate spiritus si ex Deo sint: quoniam multi pseudoprophetæ exierunt in mundum.<n>[[Quoniam multi. ]]  Multi hæretici, multi schismatici confitentur Jesum in carne venisse, sed factis negant, non habendo charitatem. Charitate Verbum caro factum est; qui non habet charitatem, negat eum venisse in carne, et hic convincitur spiritum ex Deo non habere. Spiritus Dei non sono linguæ, sed amando et faciendo dicit Jesum in carne venisse. Jesus venit ut colligat, hæreticus spargit: hic non habet spiritum Dei.</n>


text:
In hoc cognoscitur Spiritus Dei: omnis spiritus qui confitetur Jesum Christum in carne venisse, ex Deo est:


text:
et omnis spiritus qui solvit Jesum, ex Deo non est, et hic est antichristus, de quo audistis quoniam venit, et nunc jam in mundo est.<n>[[Omnis spiritus, ]]  etc. Multi hæretici, qui unitatem Ecclesiæ separare pravo dogmate volebant, hunc versiculum ex epistola raserunt, ne per eum erroris convincerentur. [[Solvit. ]]  Qui Deum ab homine distinguit, qui membra a Deo dividit, qui verba Dei male interpretatur, qui a Deo male vivendo recedit, hic solvit Jesum.</n>


text:
Ipsi de mundo sunt: ideo de mundo loquuntur, et mundus eos audit.<n>[[Ipsi de mundo. ]]  Hi spiritus qui sunt de mundo non sunt diligendi, non sunt audiendi. Quia etsi Christi nomen invocant, et signo Christi se notant, tamen sunt de illorum numero qui mundana cupiunt, qui cœlestia ignorant. [[Ideo de mundo loquuntur. ]]  Ratione mundanæ sapientiæ probantes Deum non posse suscitare hominem mortuum, hominem mortalem in cœlis habere mansionem, et alia hujusmodi.</n>


text:
Nos ex Deo sumus. Qui novit Deum, audit nos; qui non est ex Deo, non audit nos: in hoc cognoscimus Spiritum veritatis, et spiritum erroris.


text:
Carissimi, diligamus nos invicem: quia caritas ex Deo est. Et omnis qui diligit, ex Deo natus est, et cognoscit Deum.<n>[[Charissimi, diligamus nos. ]]  Commendavit charitatem multis modis, jam ad ejus singularem laudem accedit in quo eum maxime debemus audire, scilicet: [[Qui diligit, ex Deo natus est et Deum novit, quia Deus charitas est. ]]  Dixerat: [[Charitas ex Deo est; ]]  hic superaddidit: [[Deus charitas est. ]]</n>


text:
Qui non diligit, non novit Deum: quoniam Deus caritas est.<n>[[Quoniam Deus charitas. ]]  Non differt charitas in Deo, cum justus et justitia dicatur, ut diligens et dilectio quia non transnominative a justitia dicitur justus vel diligens dilectione, quasi justitiam vel dilectionem a se distinctam habeat, sed quia est justitia et dilectio sua.</n>


text:
In hoc apparuit caritas Dei in nobis, quoniam Filium suum unigenitum misit Deus in mundum, ut vivamus per eum.<n>[[In hoc apparuit. ]]  Probando quod Deus charitas est et quod nos diligit, voluit inducere nos suo exemplo, ut invicem diligeremus et ad notitiam ejus veniremus. Sicut Deus non exspectavit ut eum diligeremus, sic nos non exspectemus ut alii nos diligant, sed priores diligamus. Dilectio Patris probata est, quia misit Filium: dilectio Filii in hoc apparuit, quod pro nobis quos prædilexit mortuus est.</n>


text:
In hoc est caritas: non quasi nos dilexerimus Deum, sed quoniam ipse prior dilexit nos, et misit Filium suum propitiationem pro peccatis nostris.<n>[[Non quasi nos. ]]  Non prius dileximus, ut quasi merito nostræ dilectionis ipse diligeret nos, sed ipse prior dilexit nos, ut præeunte gratia ejus nos eum diligamus.</n>


text:
Carissimi, si sic Deus dilexit nos: et nos debemus alterutrum diligere.<n>[[Et nos debemus alterutrum diligere. ]]  Dilige, et quod vis fac. Sive taceas, dilectione tace: sive clames, dilectione clama. De hac radice non potest nisi bonum exire.</n>


text:
Deum nemo vidit umquam. Si diligamus invicem, Deus in nobis manet, et caritas ejus in nobis perfecta est.<n>[[Deum nemo vidit unquam. ]]  BEDA. Sicut videntur ista visibilia corporis sensibus nota, sic non videtur Deus, etc., usque ad dum adhuc peregrinamur in corpore, diligamus invicem, etc.</n>


text:
In hoc cognoscimus quoniam in eo manemus, et ipse in nobis: quoniam de Spiritu suo dedit nobis.<n>[[In hoc cognoscimus. ]]  Unde sciemus si habeamus spiritum Dei? Interroga viscera tua: si sint plena charitate, habes spiritum Dei. [[Quoniam in eo manemus. ]]  Deus in nobis manet, et nos in eo, ideoque nemo de salute desperet, quia etsi morbi scelerum nos deprimunt, omnipotens est medicus qui salvet. Gaudeamus in spe ut veniamus ad rem.</n>


text:
Et nos cognovimus, et credidimus caritati, quam habet Deus in nobis. Deus caritas est: et qui manet in caritate, in Deo manet, et Deus in eo.<n>[[Et nos cognovimus. ]]  Nos vidimus et testamur quod Deus misit Filium suum, et cognovimus qua causa hoc fecit: non quia indigeret, non quia aliquid deberet, sed sola charitate. Cum haberet unicum noluit illum esse unum, sed ut fratres haberet, et adoptavit illi eos qui cum illo possiderent vitam æternam.</n>


text:
In hoc perfecta est caritas Dei nobiscum, ut fiduciam habeamus in die judicii: quia sicut ille est, et nos sumus in hoc mundo.


text:
Timor non est in caritate: sed perfecta caritas foras mittit timorem, quoniam timor pœnam habet: qui autem timet, non est perfectus in caritate.<n>[[Timor non est in charitate. ]]  In ea nimirum charitate quæ ad imitationem divinæ bonitatis etiam inimicis benefacit, non est timor.</n>


text:
Si quis dixerit: Quoniam diligo Deum, et fratrem suum oderit, mendax est. Qui enim non diligit fratrem suum quem vidit, Deum, quem non vidit, quomodo potest diligere?


text:
Omnis qui credit quoniam Jesus est Christus, ex Deo natus est. Et omnis qui diligit eum qui genuit, diligit et eum qui natus est ex eo.<n>[[Omnis qui credit. ]]  Credit, qui sic vivit quomodo Christus præcepit, aliter et dæmones credunt. Opera autem præter fidem, vel nulla, vel, etiamsi bona videantur, sunt inania, quia sunt præter viam, quæ Christus est. Vere qui diligit Deum, diligit fratrem. Nam qui diligit Deum Patrem, diligit Deum Filium, a Patre genitum, et qui diligit Deum Filium, diligit etiam Dei filios, membra illius capitis.</n>


text:
Hæc est enim caritas Dei, ut mandata ejus custodiamus: et mandata ejus gravia non sunt.<n>[[Gravia non sunt. ]]  BEDA. Non trahunt deorsum, ut talentum plumbi, etc., usque ad ne quis sua virtute confidat se posse vincere mundum, subdit de fide:</n>


text:
Quoniam omne quod natum est ex Deo, vincit mundum: et hæc est victoria, quæ vincit mundum, fides nostra.<n>[[Et hæc est victoria, ]]  etc. Illa nimirum fides, quæ per dilectionem operatur, quæ Dei auxilium flagitat.</n>


text:
Quis est, qui vincit mundum, nisi qui credit quoniam Jesus est Filius Dei?<n>[[Quis est autem? ]]  etc. Determinat quæ fides vincit, scilicet fides Christi. Quasi: Vere per fidem vincit mundum, quia per aliud non vincitur. [[Fides nostra. ]]  Ecce quæ fides vincit, quæ credit verum hominem et verum Deum.</n>


text:
Hic est, qui venit per aquam et sanguinem, Jesus Christus: non in aqua solum, sed in aqua et sanguine. Et Spiritus est, qui testificatur quoniam Christus est veritas.<n>[[Hic est, ]]  etc. Quia sola fides et confessio divinitatis non sufficit ad salutem et ad viucendum mundum, addit et de humanitate: propterea expressit sanguinem. [[Spiritus. ]]  Id est, humana anima quam emisit in passione; [[aqua et sanguis, ]]  quæ fluxerunt de latere. Hoc fieri non posset, si veram carnis naturam non haberet. Sed et ante passionem, sudor qui factus est sicut guttæ sanguinis ostendit veritatem carnis. Hoc autem quod de latere jam mortui contra naturam aqua sanguis vivaciter fluxit, testabatur quod corpus Domini post mortem melius esset victurum, et mors ejus vitam nobis daret. Quod vero sudor sicut sanguis in terram fluebat, signabat quod suo sanguine Ecclesiam toto orbe lavaret.</n>


text:
Quoniam tres sunt, qui testimonium dant in cælo: Pater, Verbum, et Spiritus Sanctus: et hi tres unum sunt.<n>[[Quoniam tres sunt. ]]  Per hoc apparel, quod Jesus est veritas, verus Deus, verus homo. Et de utroque habemus certum testimonium, de Deitate quidem per Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum: de humanitate per animam, aquam, et sanguinem. Pater dedit testimonium Deitatis quando dixit: [[Hic est Filius meus dilectus. ]]  Ipse Filius dedit, quando in monte transfiguratus est, et potentiam Divinitatis et spem æternæ beatitudinis ostendit. Spiritus sanctus dedit, quando super baptizatum in specie columbæ requievit, vel quando ad vocationem nominis Christi corda credentium implevit.</n>


text:
Si testimonium hominum accipimus, testimonium Dei majus est: quoniam hoc est testimonium Dei, quod majus est, quoniam testificatus est de Filio suo.


text:
Qui credit in Filium Dei, habet testimonium Dei in se. Qui non credit Filio, mendacem facit eum: quia non credit in testimonium quod testificatus est Deus de Filio suo.<n>[[Qui credit in Filium Dei. ]]  Is intelligit Patrem veracem in testimonio Filil. Qui non credit, dicit Patrem esse mentitum. Frustra igitur dicunt Judæi se credere in Patrem, quandiu contemnunt Christum. [[In Filium. ]]  Quia Pater testatur de Filio, credamus in Filium. Quia qui ita credit in Filium, ut bene optando tendat in ipsum habet testimonium Dei in se, quasi dicat: De eo etiam testatur Deus, quod ipse sic credens erit in numero filiorum Dei, ipso Filio suis ita pollicente: [[Si quis mihi ministraverit, honorificabit illum Pater meus]]  Joan. 12.. Si ergo Deum testem tuæ fidei habueris, quid te hominum infamia vel persecutio lædit? [[Si Deus pro nobis, quis contra nos? ]]  Rom. 8.</n>


text:
Et hoc est testimonium, quoniam vitam æternam dedit nobis Deus: et hæc vita in Filio ejus est.<n>[[Et hoc est testimonium. ]]  De Filio testatus est, et etiam de nobis filiis adoptivis, quod per Filium suum unicum etiam nobis jam in spe, quandoque autem in re vitam ætenam daret. [[Et hæc est vita. ]]  BEDA. In fide et confessione nominis, in perceptione sacramentorum, etc., usque ad qui dat suis vitam æternam.</n>


text:
Et hæc est fiducia, quam habemus ad eum: quia quodcumque petierimus, secundum voluntatem ejus, audit nos.<n>[[Et hæc est fiducia. ]]  Multipliciter eadem quæ supra promiserat inculcat, ut nos ad orandum vivacius excitet. [[Secundum voluntatem ejus. ]]  Qua vult ut quod velit rogemus, vel quales nos esse desiderat ad rogandum veniamus. Si volumus nostram salutem et proximorum non discordamus a voluntate Dei. Si voluntas nostra per ignorantiam a voluntate Dei recedit, bona voluntas Dei nostram stultam corrigit, ut apostolo Paulo contigit.</n>


text:
Et scimus quia audit nos quidquid petierimus: scimus quoniam habemus petitiones quas postulamus ab eo.<n>[[Scimus quoniam, ]]  etc. Quia scimus quod habemus ab eo petitiones quas petimus, nihil petamus quod ei sit adversum, nihil nisi quod nos docuit, quod nobis inspiravit, petamus: et si in aliquo erramus, statim corrigimur.</n>


text:
Qui scit fratrem suum peccare peccatum non ad mortem, petat, et dabitur ei vita peccanti non ad mortem. Est peccatum ad mortem: non pro illo dico ut roget quis.<n>[[Qui scit fratrem. ]]  BEDA. Loquitur de quotidianis et levibus peccatis, etc., usque ad et ad illorum examen castiga te. [[Est peccatum ad mortem. ]]  Hoc peccatum separat a Deo, sicut mors separat animam a corpore.</n>


text:
Omnis iniquitas, peccatum est: et est peccatum ad mortem.<n>[[Omnis iniquitas peccatum. ]]  Quasi: Vere orandum est pro peccantibus non ad mortem, quia multis peccatis occupantur omnes, et nemo potest esse sine peccato, quia omnis iniquitas est peccatum. Sed supra alia est peccatum ad mortem, quod non humana fragilitate committitur, et ideo oratione justorum non purgatur: quoniam cui talia agunt, regnum Dei non consequentur.</n>


text:
Scimus quia omnis qui natus est ex Deo, non peccat: sed generatio Dei conservat eum, et malignus non tangit eum.<n>[[Omnis qui natus est, ]]  etc. Qui natus est ex Deo non peccat ad mortem: qui non est natus, peccat; sed nos sumus de illis qui nati sunt ex Deo: ideo non peccabimus, non tangemur ab hoste, sed mundi amatores sunt subjecti maligno hosti. [[Non peccat. ]]  David graviter peccavit, sed quia ex Deo natus ad societatem filiorum Dei pertinebat, non peccavit, ad mortem, sed veniam pœnitendo meruit. [[Sed generatio Dei, ]]  etc. Qui in generatione Dei perseverant, peccare non possunt, neque a maligno contingi. Quomodo dies et nox misceri nequeunt, sic justitia et iniquitas malignus et generatio Dei. Tangit ergo aliquos malignus lædens et affligens, sed non ad malum eorum.</n>


text:
Scimus quoniam ex Deo sumus: et mundus totus in maligno positus est.<n>[[Et mundus totus. ]]  Non solum mundi amatores, sed etiam nuper nati, qui non habent discretionem boni et mali, propter primam prævaricationem pertinent ad regnum diaboli, nisi gratia Dei eruantur a tenebris.</n>


text:
Et scimus quoniam Filius Dei venit, et dedit nobis sensum ut cognoscamus verum Deum, et simus in vero Filio ejus. Hic est verus Deus, et vita æterna.<n>[[Et scimus, ]]  etc. Nemo sine divina cognitione ad vitam æternam pervenire, nemo cognoscere sine gratia Dei potest, quia nemo novit Filium nisi Pater, neque Patrem quis novit nisi Filius et cui voluerit Filius revelare et Patrem et Filium. Utrumque enim Filius revelat, qui carne visibilis apparens, Divinitatis arcana per Evangelium mundo patefecit.</n>


text:
Filioli, custodite vos a simulacris. Amen.<n>[[Filioli. ]]  Et quia verum Deum et verum hominem cognoscitis, et vitam æternam exspectatis, custodite vos a doctrinis hæreticorum, qui speciem sanctitatis sibi assumunt, qui pravis dogmatibus gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem corruptibilium rerum mutant. Avaritia enim est simulacrorum servitus; qui ergo mundum Deo præponunt, idololatræ sunt. [[Custodite. ]]  Cum testimonium perfectionis in multis perhibuerit illis, poterat tamen adhuc timeri, ne aliquis nuper conversus reliquias superstitionis mente retineret, ideoque ab idolorum cultu fugiendum esse demonstrat.</n>


text:
Senior Electæ dominæ, et natis ejus, quos ego diligo in veritate, et non ego solus, sed et omnes qui cognoverunt veritatem,<n>[[Argumentum]]  Usque adeo ad sanctam feminam scribit, ut eamdem dominam non dubitet litteris appellare, ejusdemque filiis testimonium, quod ambulent in veritate, perhibet. [[Non ego. ]]  Scripturus contra hæreticos qui a veritate exciderunt, dicit omnium qui veritatem noverunt, unam esse dilectionem in sanctos ut similitudine catholicorum ab hæreticorum deterreat societate. Omnes enim fideles in una veritate consentiunt, hæretici in erroribus se invicem impugnant.</n>


text:
Sit vobiscum gratia, misericordia, pax a Deo Patre, et a Christo Jesu Filio Patris in veritate, et caritate.


text:
Gavisus sum valde, quoniam inveni de filiis tuis ambulantes in veritate, sicut mandatum accepimus a Patre.<n>[[Gavisus sum valde. ]]  Quasi dicat: Quod tenetis, tenete. Nihil aliud ab hæreticis recipite, quia in his quæ habetis gaudeo; nihil aliud ad salutem vobis superaddi expeto. Cum ergo gaudeam de vestro bono principio, ne me faciatis dolere defectu vestro, quia ut sollicitus custos, omnia quæ circa vos fiunt cognosco. [[Ambulantes in veritate. ]]  Positus est Adam in paradiso, ut operaretur et custodiret illud. Operatio, effectus provectionem: custodia, perfectionis ipsius statum atque constantiam designat.</n>


text:
Et nunc rogo te domina, non tamquam mandatum novum scribens tibi, sed quod habuimus ab initio, ut diligamus alterutrum.


text:
Et hæc est caritas, ut ambulemus secundum mandata ejus. Hoc est enim mandatum, ut quemadmodum audistis ab initio, in eo ambuletis.


text:
Quoniam multi seductores exierunt in mundum, qui non confitentur Jesum Christum venisse in carnem: hic est seductor, et antichristus.


text:
Videte vosmetipsos, ne perdatis quæ operati estis: sed ut mercedem plenam accipiatis.<n>[[Videte vos, ]]  etc. Istis talibus ne consentiatis, sed potius attendite qualiter sitis perfecte instructi ad fidem et constantiam. [[Sed ut mercedem plenam accipiatis, ]]  id est verum Deum plena cum jucunditate capiatis, perseverando in doctrina vobis tradita, et non consentiendo eorum errori.</n>


text:
Omnis qui recedit, et non permanet in doctrina Christi, Deum non habet: qui permanet in doctrina, hic et Patrem et Filium habet.<n>[[Et non permanet. ]]  Si quis separat se a divina doctrina, ut extra rectam fidem conversationemque mandatorum Dei sit, separat se a Deo ne habeat Deum. Per actualem et contemplativam vitam fit alicujus Deus ei manifestando qui est Creator omnium. [[Qui permanet. ]]  Manet in evangelica doctrina, qui secundum eam sapit et agit; separat se ab illa is qui aliter sapit et agit.</n>


text:
Si quis venit ad vos, et hanc doctrinam non affert, nolite recipere eum in domum, nec Ave ei dixeritis.<n>[[Nec Ave ei dixeritis. ]]  Quia signum videtur consensus erroris, hoc enim dicimus amicis quorum opera nobis placent, et vos si forte decepti non essetis, alii tamen per talem vestram familiaritatem possent decipi, qui crederent illos placere vobis, et sic crederent illis.</n>


text:
Plura habens vobis scribere, nolui per cartam et atramentum: spero enim me futurum apud vos, et os ad os loqui: ut gaudium vestrum plenum sit.<n>[[Plura habens. ]]  Intelligite hanc admonitionem vobis fore perutilem, quia ad confirmationem illius, decrevi etiam venire ad vos, nec tamen ex toto interim potui silere.</n>


text:
Salutant te filii sororis tuæ Electæ.<n>[[Salutant te. ]]  Sicut adversariis veritatis prohibet dicere: Ave, ita econtra electos ex persona electorum salutat.</n>


text:
Senior Gajo carissimo, quem ego diligo in veritate.<n>[[Argumentum]]  Gaium pietatis causa extollit, atque ut in ipsa pietate maneat exhortatur: Diotrephen impietatis et superbiæ causa objurgat. Demetrio autem bonum testimonium perhibet cum fratribus universis.</n>


text:
Carissime, de omnibus orationem facio prospere te ingredi, et valere sicut prospere agit anima tua.<n>[[De omnibus orationem, ]]  etc. Sicut nunc intentio recta abundat tibi, et perseverat bona voluntas largiendi indigentibus, et facultas opum; ita semper virtutibus plenam, Domino adjuvante, vitam ducere possis.</n>


text:
Gavisus sum valde venientibus fratribus, et testimonium perhibentibus veritati tuæ, sicut tu in veritate ambulas.


text:
Majorem horum non habeo gratiam, quam ut audiam filios meos in veritate ambulare.<n>[[Majorem horum. ]]  Ideo gavisus sum, quia horum fratrum venientium non habeo majorem gratiam, id est: quando fratres veniunt ad me, in nullo facto vel verbo eorum magis gaudeo quam quando annuntiant filios meos (quos prædicando vel baptizando genui) veritatem rectæ fidei et operationis observare.</n>


text:
Carissime, fideliter facis quidquid operaris in fratres, et hoc in peregrinos,<n>[[Charissime, fideliter, ]]  etc. Ideo non debes deficere ab hospitalitate et eleemosynis. Quidquid enim operaris in fratres fideliter, id est sicut fidelis, id est sicut decet fidelem facis, non pro vana gloria, sed fidem tuam operibus ostendis.</n>


text:
qui testimonium reddiderunt caritati tuæ in conspectu ecclesiæ: quos, benefaciens, deduces digne Deo.


text:
Pro nomine enim ejus profecti sunt, nihil accipientes a gentibus.<n>[[Pro nomine enim ejus, ]]  etc. Quasi: Vere sunt honorandi, non enim pro suis sceleribus expulsi sunt a patria, sed sponte profecti sunt pro nomine Christi ampliando, et pro nomine ejus patiendo.</n>


text:
Scripsissem forsitan ecclesiæ: sed is qui amat primatum gerere in eis, Diotrephes, non recipit nos:<n>[[Scripsissem forsitan, ]]  etc. Perseverare debes in eleemosyna, quia utilitatem tantam in ea intelligo, quod non solum tibi, sed etiam toti Ecclesiæ scripsissem de commendatione eleemosynæ, sed hac necessitate dimisi, quia Diotrephes non curat nostram auctoritatem. Diotrephes hæresiarcha illius temporis nova docendo principatum sibi usurpabat. Diotrephes interpretatur [[speciose insulsus, ]]  sive [[decor insaniens, ]]  ut perfidiam cordis etiam nomine signet. [[Ecclesiæ. ]]  Illi Ecclesiæ, [[quæ forsitan, ]]  id est dubitative est Ecclesia, et ut per observationem eleemosynæ mereretur perfecta fieri Ecclesia, scripsissem.</n>


text:
propter hoc si venero, commonebo ejus opera, quæ facit, verbis malignis garriens in nos: et quasi non ei ista sufficiant, neque ipse suscipit fratres: et eos qui suscipiunt, prohibet, et de ecclesia ejicit.<n>[[Commonebo. ]]  Id est, in omnium notitiam manifestius arguendo producam; quorum exemplar nusquam habet; sed [[facit]]  ea, et nova invenit, [[garriens, ]]  falsis rationibus utens [[in nos]]  confutandos et sic ad vos a fide retrahendos. Sicut linguas detrahentium nostro vitio non debemus excitare, ne ipsi pereant, ita per suam malitiam excitatas debemus æquanimiter tolerare, ut meritum nobis crescat, aliquando compescere, ne dum de nobis disseminant, eorum qui audire bona poterant, corda corrumpant.</n>


text:
Carissime, noli imitari malum, sed quod bonum est. Qui benefacit, ex Deo est: qui malefacit, non vidit Deum.


text:
Demetrio testimonium redditur ab omnibus, et ab ipsa veritate, sed et nos testimonium perhibemus: et nosti quoniam testimonium nostrum verum est.<n>[[Demetrio testimonium. ]]  Quod illum velit imitari bonum, aperit ut imitetur Demetrium, ut simili laude omnium possit et ipse dignus existere.</n>


text:
Spero autem protinus te videre, et os ad os loquemur. Pax tibi. Salutant te amici. Saluta amicos nominatim.<n>[[Pax tibi. ]]  Amicis gratiam pacis et salutis mandat, ut veritatis inimicos a salute monstret extraneos esse.</n>


text:
Judas Jesu Christi servus, frater autem Jacobi, his qui sunt in Deo Patre dilectis, et Christo Jesu conservatis, et vocatis.<n>[[Argumentum]]  Judas apostolus fratres de corruptoribus viæ veritatis ita informat, ut illicitum esse dissertet de sub jugo semel erutos servitutis denuo operam suam officiis navare servilibus. [[Consolatis et vocatis. ]]  Vocat, conservat, diligit filios, et membra Dei facit Jesus Dominus noster.</n>


text:
Misericordia vobis, et pax, et caritas adimpleatur.<n>[[Misericordia vobis. ]]  Si Deus cœpit misereri vobis condonando delicta, impleat misericordiam, per ampla bona ducendo ad æterna. Si est reconciliatus inimicis, æternam pacem det factis amicis, in qua in nullo ab eo dissentiatis.</n>


text:
Carissimi, omnem sollicitudinem faciens scribendi vobis de communi vestra salute, necesse habui scribere vobis: deprecans supercertari semel traditæ sanctis fidei.<n>[[Charissimi. ]]  Ego qui vestræ saluti volo providere, [[habui necesse, ]]  propter pseudo qui vobis se ingerunt, [[scribendi vobis]]  admonitiones [[de vestra salute communi, ]]  id est de fide quæ est tam mea salus quam vestra et omnium fidelium, scilicet fides quæ per dilectionem operatur. Ego dico [[faciens omnem ]][[sollicitudinem scribendi vobis, ]]  id est omnia quæ pertinent ad sollicitum. Oro pro vobis, disputo contra seductores vestros, et ut vobis me sciatis providere, scribo vobis de illis: Detego nequitias eorum: ostendo vobis qualiter fidem et dilectionem debeatis tenere: et cum sim ita sollicitus pro vobis, admonitionem meam recipere debetis.</n>


text:
Subintroierunt enim quidam homines (qui olim præscripti sunt in hoc judicium) impii, Dei nostri gratiam transferentes in luxuriam, et solum Dominatorem, et Dominum nostrum Jesum Christum negantes.<n>[[Gratiam transferentes. ]]  Duritiam et districtionem legis: quæ dicit oculum pro oculo, dentem pro dente, temperat gratia Evangelii, in quo purgantur scelera commissa per pœnitentiam, et eleemosynæ fructus. Sed hanc gratiam transferunt impii in luxuriam qui nunc tanto licentius peccant, quanto minus vident se asperitate legis de facinoribus examinari.</n>


text:
Commonere autem vos volo, scientes semel omnia, quoniam Jesus populum de terra Ægypti salvans, secundo eos, qui non crediderunt, perdidit:<n>[[Omnia. ]]  Arcana fidei, et non habetis opus, recentia quasi sanctiora a novis audire magistris, id est: Perfecte scitis omnia quæ scienda sunt de fide, et ideo non est opus ut audiatis illos. [[Quoniam Jesus. ]]  Confutatis hæreticis, deinde ut revocat eos qui crediderant malignis et impiis, ostendit quanta sit magnitudo Domini quem negant, ostendens quod ipse est qui eduxit populum Isræl ex Ægypto.</n>


text:
angelos vero, qui non servaverunt suum principatum, sed dereliquerunt suum domicilium, in judicium magni diei, vinculis æternis sub caligine reservavit.<n>[[Angelos vero. ]]  Et vere non sunt imitandi qui Jesum non verum Deum, sed hominem de utroque sexu genitum mentiuntur. Si enim angelis peccantibus non pepercit, nec hominibus superbientibus parcet. [[Non servaverunt suum principatum. ]]  Sic homines, qui non servant principatum quo per gratiam adoptionis filii Dei sunt effecti. Sed relinquunt domicilium, id est unitatem Ecclesiæ, in qua renati sunt, vel sedes regni cœlestis quas accepturi erant, si fidem servarent, et ante judicium graviter et gravius in universali judicio damnabit. [[Vinculis æternis. ]]  Id est superbia et corde impœnitenti. Vel sententia divina quæ eos in perpetuum coarctabit Vel vinculum est cupiditas infimarum rerum, qua vincti ad superiora reverti non possunt.</n>


text:
Sicut Sodoma, et Gomorrha, et finitimæ civitates simili modo exfornicatæ, et abeuntes post carnem alteram, factæ sunt exemplum, ignis æterni pœnam sustinentes.<n>[[Sicut Sodoma. ]]  Dederat exemplum damnationis eorum qui solum dominatorem negant: commemorato interitu infidelis populi vel angelorum erigentium se contra Deum, dat etiam exemplum pœnæ illorum qui Domini gratiam transferunt in luxuriam, commemorans incendium Sodomorum.</n>


text:
Similiter et hi carnem quidem maculant, dominationem autem spernunt, majestatem autem blasphemant.<n>[[Dominationem autem spernunt. ]]  In minoribus peccatis, majestatem blasphemantes: in criminalibus, nolendo humiliter confiteri et pœnitere: nullum habentes timorem, nec fidem venturi judicis.</n>


text:
Cum Michaël Archangelus cum diabolo disputans altercaretur de Moysi corpore, non est ausus judicium inferre blasphemiæ: sed dixit: Imperet tibi Dominus.<n>[[Cum Michæl, ]]  etc. Id est cum Moyses, qui ut Deus erat constitutus Pharaoni, et qui erat princeps et nuntius, quantum ad alios, [[disputans]]  cum Pharaone, [[altercaretur, ]]  id est signa faceret alterna contra signa magorum, [[de corpore Moysi, ]]  id est populo Isræl, ut permitteret illos sacrificare Deo suo, [[non est ausus inferre pœnam blasphemiæ]]  hujus sæculi, [[sed dixit: Imperet tibi Dominus. ]]  Vel aliter: Cum Dominus Jesus altercaretur cum Pilato, de corpore Moysi, id est de Ecclesia, noluit aliquam blasphemiam inferre, sed tanquam ovis ad occisionem ductus.</n>


text:
Hi autem quæcumque quidem ignorant, blasphemant: quæcumque autem naturaliter, tamquam muta animalia, norunt, in his corrumpuntur.


text:
Væ illis, quia in via Cain abierunt, et errore Balaam mercede effusi sunt, et in contradictione Core perierunt !<n>[[Væ illis, ]]  etc. Quia per omnia hæretici monstrati sunt a verbo veritatis cecidisse, ostendit eos diversis malis subjectos. BEDA. In viam Cain abeunt, qui propter invidiam, etc., usque ad veritatem quam noverunt impugnant.</n>


text:
Hi sunt in epulis suis maculæ, convivantes sine timore, semetipsos pascentes, nubes sine aqua, quæ a ventis circumferentur, arbores autumnales, infructuosæ, bis mortuæ, eradicatæ,<n>[[Maculæ. ]]  Non solum in comessationibus et ebrietatibus carnalibus pereunt et maculantur, sed etiam sunt maculæ illorum, et alios secum perdunt, Domini gratiam in luxuriam transferentes. [[Nubes. ]]  Comparat se prædicatoribus pluentibus justitiam, coruscantibus per miracula, sed hæretici sunt nubes obscurantes solem, ponentes in cœlum os suum, perversa superbe docendo, sine aqua sapientiæ. [[Arbores autem. ]]  Impii et pseudoapostoli comparant se arboribus bonum fructum ferentibus, sed sunt arbores autumnales: tarde enim ferunt bonum fructum sicut arbor in autumno plantata, vel quia tunc folia cadunt et fructus, vel si supercrescit fructus, adulterinus est et inutilis. Si quid enim faciunt impii quod bonum videatur, non bona intentione id agunt, sed ut bona quæ sunt in aliis exstirpent. [[Bis mortuæ. ]]  BEDA. Semel moritur quæ non facit fructum, etc., usque ad in qua sancti dicuntur radicati.</n>


text:
fluctus feri maris, despumantes suas confusiones, sidera errantia: quibus procella tenebrarum servata est in æternum.<n>[[Sidera. ]]  In hoc apostatas significat, quia in similitudinem diaboli, de sedibus angelorum ceciderunt, quibus propter apostasiam tenebræ reservantur. [[Sidera. ]]  Lucem veritatis promittunt in hoc mari vitiorum, sed nunquam in eodem statu docendi vel vitæ perdurant, et aliis causa naufragii sunt, et ipsis pro tenebris quas in Ecclesia Dei inducebant, tenebræ inferni parantur, et qui pacem fidei mundana tempestate turbabant, procella tormentorum percellentur.</n>


text:
Prophetavit autem et de his septimus ab Adam Enoch, dicens: Ecce venit Dominus in sanctis millibus suis<n>[[Prophetavit. ]]  Non solum, inquit, mea auctoritate probo quod puniendi sunt, sed etiam auctoritate Enoch, quod jam olim præscripti sunt in tale judicium impii homines, qui nostris temporibus subintroierunt ad subvertendam fidem piorum. [[Enoch. ]]  In stirpe Cain, Enoch, qui [[dedicatio]]  interpretatur, primus nascitur; in electorum vero progenie, Enoch, septimus memoratur, qui reprobi in hac vita, quæ ante est, seipsos ædificando dedicant: electi vero ædificationis suæ dedicationem in fine temporis, id est in septimo exspectant. [[Ecce venit Dominus. ]]  BEDA. Vera sententia quod Dominus arguet impios, et de operibus, etc., usque ad licet enim etiam de apocryphis testimonium veritatis sumere.</n>


text:
facere judicium contra omnes, et arguere omnes impios de omnibus operibus impietatis eorum, quibus impie egerunt, et de omnibus duris, quæ locuti sunt contra Deum peccatores impii.


text:
Hi sunt murmuratores querulosi, secundum desideria sua ambulantes, et os eorum loquitur superba, mirantes personas quæstus causa.<n>[[Hi sunt. ]]  Si fratribus aliquid boni contigit, murmurant et conqueruntur, quasi sua felicitas in illorum prosperitate minuatur. Avari enim (quibus nihil sufficit) etiam ab aliis invident.</n>


text:
Vos autem carissimi, memores estote verborum, quæ prædicta sunt ab apostolis Domini nostri Jesu Christi,


text:
qui dicebant vobis, quoniam in novissimo tempore venient illusores, secundum desideria sua ambulantes in impietatibus.


text:
Hi sunt, qui segregant semetipsos, animales, Spiritum non habentes.<n>[[Spiritum non habentes. ]]  Quia Spiritum sanctum (quo congregatur Ecclesia spiritualis efficitur) non habent, ideo animales, inscii, non providentes, ideo defluunt, quia coagulum charitatis non habent.</n>


text:
Vos autem carissimi superædificantes vosmetipsos sanctissimæ vestræ fidei, in Spiritu Sancto orantes,<n>[[Superædificantes vosmetipsos, ]]  etc. Ædificantes vos ipsos in bonis operibus super fundamentum fidei, ut lapides vivi ponamini in domo Dei. [[In Spiritu sancto orantes. ]]  Ut de vestris viribus non præsumatis, sed divinæ tuitionis adjutorio speretis, non per vos salvari putantes, sed adventum Spiritus sancti in vos petite, quo inspirati ardentius oretis ne cum his qui Spiritum non habent, ab Ecclesia segregemini.</n>


text:
vosmetipsos in dilectione Dei servate, exspectantes misericordiam Domini nostri Jesu Christi in vitam æternam.


text:
illos vero salvate, de igne rapientes. Aliis autem miseremini in timore: odientes et eam, quæ carnalis est, maculatam tunicam.<n>[[Illos vero salvate. ]]  Eos qui non sunt damnati apud Deum, sed etiam prope cadunt in ignem, docete ut seipsos liberent. [[In timore. ]]  BEDA. Hoc ad priora illa omnia adjungendum est. Nam, etc., usque ad ne forte plus justo vel severus existat, vel pius. [[Odientes eam. ]]  Non corpus nostrum odisse debemus, sed maculatum esse, ut immaculatum reddamus, ut de carnali spirituale efficiatur. Quod non nostri arbitrii potestate, sed Dei gratia perficiendum est.</n>


text:
Ei autem qui potens est vos conservare sine peccato et constituere ante conspectum gloriæ suæ immaculatos in exsultatione in adventu Domini nostri Jesu Christi,


text:
soli Deo Salvatori nostro, per Jesum Christum Dominum nostrum, gloria et magnificentia, imperium et potestas ante omne sæculum, et nunc, et in omnia sæcula sæculorum. Amen.


text:
Apocalypsis Jesu Christi, quam dedit illi Deus palam facere servis suis, quæ oportet fieri cito: et significavit, mittens per angelum suum servo suo Joanni,<n>[[Incipit]]  Joannes apostolus et evangelista, a Christo electus atque dilectus, in tanto amore dilectionis uberior habitus est, ut in cœna super pectus ejus recumberet, et ad crucem astanti soli matrem propriam commendasset, ut quem nubere volentem ad amplexum virginitatis asciverat, ipsi etiam custodiendam virginem tradidisset. Hic itaque cum propter verbum Dei et testimonium Jesu Christi in Pathmos insulam sortiretur exsilium, illic ab eodem Apocalypsis præostensa describitur, ut sicut in principio canonis, id est libri Geneseos, incorruptibile principium prænotatur, ita etiam incorruptibilis finis per virginem in Apocalypsi redderetur, dicens: Ego sum Alpha et Omega, initium et finis. Hic est Joannes, qui sciens supervenisse sibi diem egressionis de corpore, convocatis in Epheso discipulis, descendit in defossum sepulturæ suæ locum, orationeque completa, reddidit spiritum tam a dolore mortis factus extraneus, quam a corruptione carnis noscitur alienus. Cujus tamen Scripturæ dispositio, vel libri ordinatio, ideo a nobis per singula non exponitur, ut nescientibus inquirendi desiderium collocetur et quærentibus laboris fructus, et Deo magisterii doctrina servetur. [[Argumentum]]  Incipit Apocalypsis Joannis tot habet sacramenta quot verba. Parum dixi, et pro merito voluminis laus omnis inferior est. In verbis singulis multiplices latent intelligentiæ. [[Apocalypsis Jesu Christi. ]]  Præparat auditores, redditque eos benevolos et attentos, sicut et ibi: [[Joannes septem Ecclesiis quæ sunt in Asia. Quam dedit. ]]  Secundum humanitatem Christus accipit eam a Patre et Verbo sibi conjuncto hypostatice, et a Spiritu sancto. [[Quæ oportet fieri. ]]  Quasi dicat: Inevitabile est quin fiant, et utile est ut fiant. Oportet ut servi patiantur tribulationes cito. [[Cito. ]]  Dicit [[cito, ]]  ut seipsos parent, ne sit grave pati. Cito finiendi sunt labores, et præmia danda. Brevis labor, festinata gloria.</n>


text:
qui testimonium perhibuit verbo Dei, et testimonium Jesu Christi, quæcumque vidit.<n>[[Qui testimonium perhibuit. ]]  Qui testatur esse vera verba ipsius Christi habita tam de Verbo, id est Divinitate, quam de humanitate Jesu Christi. [[Verbo Dei. ]]  Filius vocatur Verbum Dei, quia per eum manifestatus est in mundo Pater. [[In his quæ vidit. ]]  In his quæ corporaliter vidit, ut passum et mortuum, sola mente, ut fuisse cum Patre ante omnia.</n>


text:
Beatus qui legit, et audit verba prophetiæ hujus, et servat ea, quæ in ea scripta sunt: tempus enim prope est.<n>[[Beatus. ]]  Christus dedit hæc mihi, beatus autem quia me acceperit. [[Beatus, ]]  quia hæc Apocalypsis est Jesu Christi, etc. [[Qui legit. ]]  Id est, narrat aliis quæ audivit: quia plures ab uno legente possunt audire; vel, [[audient, ]]  et in hoc notat auditores, quia plures. Illi soli beati qui audiunt ut mente recondant; et mente recondunt, ut opere compleant; et opere implent, ut vitam æternam possideant. [[Servat ea. ]]  Non enim auditores legis, sed factores justi sunt. Servat ea, qui fidem Christi et Ecclesiæ non violat, et timet minata, et quærit promissa. Vere beatus est iste, quia nec longa mora laboris, et præmia vicina.</n>


text:
Joannes septem ecclesiis, quæ sunt in Asia. Gratia vobis, et pax ab eo, qui est, et qui erat, et qui venturus est: et a septem spiritibus qui in conspectu throni ejus sunt:<n>[[Septem ecclesiis. ]]  Principaliter illis scribit ecclesiis Asiæ, quibus magister erat constitutus, et per simile aliis. Deus dedit Christo, Christus Joanni, Joannes autem ecclesiis, vel per septem, universæ Ecclesiæ. Quia [[septem]]  universitatem significant, vel quia septiformi spiritu illustrantur. [[In Asia. ]]  Asia est elatio, Ecclesia ergo nunc est in elatione virtutum, vel olim vitiorum. Asia ista non est magna illa tertia pars mundi, sed quædam provincia ubi erant septem civitates, et septem ecclesiæ cum septem episcopis. [[Gratia vobis. ]]  Præparat auditores in salutatione, et reddit eos benevolos et attentos, sicut et in prologo. [[Qui est et qui erat. ]]  Æternaliter. Quamvis autem sit natus ex tempore, jam immutabilis est per humanitatem qui olim fuerat corruptibilis. Talis venturus est, etiamsi mundo non apparet talis. [[Et a septem spiritibus, qui in conspectu. Spiritus. ]]  Idem sonat quod charitas. Unde attribuitur Spiritui remissio peccatorum, et alia dona quæ sunt dona totius Trinitatis, ut intelligamus Trinitatem ex sola dilectione operari. Personam Patris tacet, quia de Deo Creatore nemo mala intellexerat, ponit personam Filii et Spiritus sancti de quibus omnes nascuntur in ecclesiis hæreses. [[Throni. ]]  Throni Dei sunt angeli ejus et sancti homines in quibus nunc sedet Deus et judicat, ne in futuro judicet.</n>


text:
et a Jesu Christo, qui est testis fidelis, primogenitus mortuorum, et princeps regum terræ, qui dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo,<n>[[Testis fidelis. ]]  Dicit hoc propter desperantes de morte Christi ut illi qui dixerunt: [[Nos putabamus quod ipse esset redempturus Isræl]]  Luc. 24.. [[Primogenitus mortuorum. ]]  Quasi dicat: Vos non terreat, quia surrexit, et est impassibilis. Vel est primus mortificantium se, quia peccatum non fecit. [[Princeps regum terræ. ]]  Princeps terrenarum potestatum, potens eas removere, et ad utilitatem suorum vel sanctorum permittens impios servire.</n>


text:
et fecit nos regnum, et sacerdotes Deo et Patri suo: ipsi gloria et imperium in sæcula sæculorum. Amen.<n>[[Et fecit nos Deo nostro regnum. ]]  Id est potentes vitiis resistere, [[et sacerdotes, ]]  id est pro nobis et pro fratribus nosmetipsos Deo offerentes.</n>


text:
Ecce venit cum nubibus, et videbit eum omnis oculus, et qui eum pupugerunt. Et plangent se super eum omnes tribus terræ. Etiam: amen.<n>[[Ecce venit, ]]  etc. Et vere debetis eum glorificare, quia ipse est qui venturus est ad remunerandum. [[Cum nubibus, ]]  id est cum sanctis: quia nubes fuerunt compluendo aliis doctrinam, et miracula faciendo; vel, sicut in nube ascendit, ita in nube veniet, per quam Dei clementiam intelligimus, qua bonis est refrigerium et illuminatio, malis vero terror et excæcatio. Quod et significatum est per nubem qua educti sunt filii Isræl de Ægypto. [[Et videbit eum. ]]  Alia translatio habet: [[Videbit omnis terra talem. ]]  Quasi dicat: Talem videbunt qualem impii venturum esse non credebant. [[Omnis oculus. ]]  Boni ut lætentur, mali ut confundantur, videbunt. [[Plangent. ]]  Seu collident super eum impotentes ejus imperio resistere, ad similitudinem lapidis et fictilium. Vel [[plangent se, ]]  id est dolebunt respicientes eos qui fundati sunt super eum, quia non tantum dolebunt de ipso tormento, quam quod repellentur a tali consortio.</n>


text:
Ego sum alpha et omega, principium et finis, dicit Dominus Deus: qui est, et qui erat, et qui venturus est, omnipotens.<n>[[Ego sum. ]]  Vere veniet, quia ipse promittit se venturum. Vel præmissa salutatione reddit attentos, quasi dicat: Ne a me hoc dictum, sed ab ipso Christo credatis. [[Alpha, principium. ]]  Ante quem nullus, vel e quo omnia cœperunt. [[Omega, finis. ]]  Post quem nullus, vel in quo omnia terminabuntur.</n>


text:
Ego Joannes frater vester, et particeps in tribulatione, et regno, et patientia in Christo Jesu: fui in insula, quæ appellatur Patmos, propter verbum Dei, et testimonium Jesu:<n>[[Ego Joannes. ]]  Finita salutatione, progreditur ad narrationem, imponendo quatuor, personam, locum, causam ipsius loci, tempus, quæ valent ad commendationem ipsius revelationis. [[Ego Joannes. ]]  Quasi dicat: Scio quia tribulamini, sed exemplo Christi patienter sufferatis, ut sitis participes regni ipsius. [[Frater vester, ]]  etc., [[in Christo. ]]  In fidei unitate, et propter illam fidem tribulatus fui, sicut et alii, per quod ad regnum pervenire patienter sustinui, habendo Christum in omnibus exemplum. [[Pathmos. ]]  Id est fretum, scilicet tribulatio, in qua magis cœlestia a fidelibus aperiuntur. Ecclesia comparatur insulæ, quia sicut insula marinis procellis illiditur, ita Ecclesia persecutionibus marinorum, id est mundanorum, affligitur. [[Propter verbum Dei. ]]  Id est, propter testimonium divinitati et humanitati exhibitum.</n>


text:
fui in spiritu in dominica die, et audivi post me vocem magnam tamquam tubæ,<n>[[In Dominica die. ]]  Solet rerum qualitas ex tempore notari, ut Abraham in fervorem fidei, angelum in meridie vidit; Loth in perditionem Sodomæ vespere; Adam post meridiem audivit vocem Domini; Salomon, non reservaturus, sapientiam nocte suscepit. [[Audivi post me vocem. ]]  Post se audivit, quia dum de præsentibus eductus in anteriora veræ contemplationis se extenderet, etiam alios respicere admonitus est; vel: post se audit, quia a lege et prophetis prædictum est hoc, id enim intelligit.</n>


text:
dicentis: Quod vides, scribe in libro: et mitte septem ecclesiis, quæ sunt in Asia, Epheso, et Smyrnæ, et Pergamo, et Thyatiræ, et Sardis, et Philadelphiæ, et Laodiciæ.<n>[[Quod vides, scribe. ]]  Communis admonitio fit Joanni, quæ monuit communiter mittere ecclesiæ Asiæ, per quas intelligendæ sunt omnes aliæ Ecclesiæ. Hæc communis admonitio fit usque ibi: [[Et Angelo Ephesi, ]]  etc. Sive simul et uno intuitu, sive per tempora diversa hanc visionem vidit Joannes, angelus utrumlibet ei conferre potuit. [[Epheso. ]]  Ephesas [[voluntas mea]]  interpretatur, vel [[lapsus profundus, ]]  vel [[consilium. ]]</n>


text:
Et conversus sum ut viderem vocem, quæ loquebatur mecum: et conversus vidi septem candelabra aurea:<n>[[Et conversus sum. ]]  Et quia audivi vocem, conversus sum, etc. [[Septem candelabra. ]]  Id est septem ecclesias ardentes et illuminatas sapientia divini Verbi. [[Aurea. ]]  Sicut aurum per ignem probatum, percussionibus extensum candelabrum efficitur, sic Ecclesia tribulationibus purgata, tentationum ictibus in longanimitatem extensa consummatur, et hæc si habeat vocem in ore, et non in opere, candelabrum quidem est, sed non aureum.</n>


text:
et in medio septem candelabrorum aureorum, similem Filio hominis vestitum podere, et præcinctum ad mamillas zona aurea:<n>[[Similem Filio hominis. ]]  Id est angelum in persona Christi, qui jam non dicitur Filius hominis, sed similis, quia jam non moritur. Vel Filio hominis similis, quia non cum peccato, sed in similitudine carnis peccati, apparuit Christus, in quo sunt omnia necessaria ad regimen Ecclesiæ. [[Podere. ]]  Id est sacerdotali veste, id est carne in qua se obtulit, et quotidie offert, repræsentans se Deo Patri. Vel, poderis est Ecclesia, qua vestitur Deus ut tunica, quæ dicitur talaris, quia usque ad finem mundi duratura est Ecclesia. [[Præcinctum ad mamillas. ]]  Daniel cinctum renes vidit in Veteri Testamento, quia ibi carnalia constringuntur; hic legimus præcinctum [[ad mamillas, ]]  quia in Novo Testamento, etiam cogitationes judicantur.</n>


text:
caput autem ejus, et capilli erant candidi tamquam lana alba, et tamquam nix, et oculi ejus tamquam flamma ignis:<n>[[Capilli erant candidi. ]]  Id est sancti extenuati, et adhærentes ipsi capiti. Vel cogitationes ejus. [[Tanquam lana. ]]  Sicut lana alba apta est ad quoscunque colores accipiendos, sic sancti ad tribulationes sufferendas. [[Nix. ]]  Nix candor est immortalitatis, quia candidior omni creatura. [[Oculi. ]]  Id est dona Spiritus sancti: hæc sunt Christi velut habentis et dantis, sicut Ecclesiæ accipientis; hæc illuminant et faciunt ardere. Vel oculi sunt ipsi spirituales in Ecclesia, vel divina præcepta.</n>


text:
et pedes ejus similes auricalco, sicut in camino ardenti, et vox illius tamquam vox aquarum multarum:<n>[[Et pedes. ]]  Id est ultimi fideles, qui multis concussionibus non retinebunt priorem naturam, sicut aurichalcum, quod sæpe incenditur, et meliorem accipit colorem. [[In camino ardenti. ]]  In alia translatione habetur: aurichalco Libani, per quod ostenditur quod in illa regione ubi Dominus crucifixus est, maxime illa tribulatio est valitura. [[Et vox illius tanquam vox aquarum multarum. ]]  Id est, prædicatio ejus obtinet vim aquæ, quia mundat. Vel, quia hanc vocem receperunt jam multi populi (qui comparantur aquæ propter fluxum) tanto magis vos constare debetis. Vel vox datrix multarum aquarum, id est gratiarum, unde mox sequitur:</n>


text:
et habebat in dextera sua stellas septem: et de ore ejus gladius utraque parte acutus exibat: et facies ejus sicut sol lucet in virtute sua.<n>[[Stellas. ]]  Stellæ sunt episcopi, qui debent aliis lucere verbo et exemplo vitæ, qui etsi peccaverint, stellæ vocantur, secundum quod instituti sunt: quos habet in dextera, id est in potioribus donis, quæ per dexteram significantur. [[Et ex ore. ]]  Id est Dei inspiratione exivit prædicatio, quæ utrumque secat, in Veteri quidem Testamento carnalia opera, in Novo autem concupiscentias; unde de hoc gladio, qui est verbum Dei, scriptum est: [[Non enim vos estis qui loquimini, sed spiritus Patris vestri, qui loquitur ]][[in vobis. Sicut sol lucet in virtute. ]]  Id est in meridie sine nubibus. Vel, sicut ipse Christus in resurrectione; vel, quando fixus erit in æternum.</n>


text:
Et cum vidissem eum, cecidi ad pedes ejus tamquam mortuus. Et posuit dexteram suam super me, dicens: Noli timere: ego sum primus, et novissimus,<n>[[Cecidi. ]]  Id est, projeci curam humanitatis ad similitudinem ultimorum fidelium. [[Tanquam mortuus. ]]  Mortuus mundo, vivus Deo, et nil terrenitatis cupiens. [[Dexteram suam. ]]  Scilicet sanctum Spiritum confortantem, id est auxilium suum. [[Noli timere. ]]  Pati pro me tribulationes et mortem, quia [[ego]]  qui non indigebam propter me, cum sim [[primus et novissimus, fui mortuus et vivus. ]]</n>


text:
et vivus, et fui mortuus, et ecce sum vivens in sæcula sæculorum: et habeo claves mortis, et inferni.<n>[[Sum vivens. ]]  Et ideo non terreamini, quia manifeste surrexi, nec amplius moriar. [[Et habeo. ]]  Et ideo non patiar vos tentari supra quam potestis ferre, quia habeo potestatem super diabolum et super membra ejus. [[Mortis et inferni. ]]  Diabolus est mors, quia causa est peccati, id est mortis; ministri ejus sunt infernus, in quibus habet locum.</n>


text:
Scribe ergo quæ vidisti, et quæ sunt, et quæ oportet fieri post hæc.<n>[[Quæ oportet fieri post hæc. ]]  In ultimis fidelibus, per quorum exemplum isti multum debent animari.</n>


text:
Sacramentum septem stellarum, quas vidisti in dextera mea, et septem candelabra aurea: septem stellæ, angeli sunt septem ecclesiarum: et candelabra septem, septem ecclesiæ sunt.<n>[[Sacramentum. ]]  Scilicet mysterium, ubi aliud videtur, et aliud intelligitur. Hæc prima visio est de correptione Ecclesiarum. Angelus allegoriam in parte aperit, ut doceat ubique debere requiri.</n><pb/>


text:
Angelo Ephesi ecclesiæ scribe: Hæc dicit, qui tenet septem stellas in dextera sua, qui ambulat in medio septem candelabrorum aureorum:<n>[[Et angelo. ]]  Id est episcopo scribit, de manu cujus peccata subditorum requirit, et sine cujus consensu subditos judicare non præsumit ipse Joannes. [[Ephesi Ecclesiæ. ]]  Ephesus secundum bene persistentium partem [[voluntas]]  interpretatur, quorum operibus Deus delectatur, de quibus proponit, ut per horum exemplum (qui lapsi fuerant) corrigantur. Item Ephesus interpretatur [[consilium, ]]  id est indigens consilio, sive lapsus profundus, vel voluntas mea. [[Septem. ]]  Incipit singulares admonitiones, quæ singulæ et universales esse possunt secundum diversa membra cujuslibet ecclesiæ. [[Non potes sustinere. ]]  Vi humanitatis. Vel, [[non potes sustinere]]  quin emendes vel expellas.</n>


text:
Scio opera tua, et laborem, et patientiam tuam, et quia non potes sustinere malos: et tentasti eos, qui se dicunt apostolos esse, et non sunt: et invenisti eos mendaces:<n>[[Tentasti eos qui se. ]]  Non tentantur nisi qui intus sunt in Ecclesia.</n>


text:
et patientiam habes, et sustinuisti propter nomen meum, et non defecisti.<n>[[Sustinuisti propter nomen meum. ]]  Hoc non fecisti pro humana laude, sed propter nomen meum glorificandum. [[Et non defecisti. ]]  Notat causam humani defectus fuisse nisi auxilium prævenisset.</n>


text:
Sed habeo adversum te, quod caritatem tuam primam reliquisti.<n>[[Sed habeo adversum te quod charitatem. ]]  Vel episcopus in persona sua, affectus tædio vitiorum reprehenditur in subditis, vel subditi amore terrenorum delinquere inveniuntur. Heli sacerdos fuit bonus, et tamen damnatus est quia filios corrigere nolebat.</n>


text:
Memor esto itaque unde excideris: et age pœnitentiam, et prima opera fac: sin autem, venio tibi, et movebo candelabrum tuum de loco suo, nisi pœnitentiam egeris.<n>[[Movebo candelabrum. ]]  Auferam virtutes et dona Spiritus sancti, per quæ sunt constituta candelabra.</n>


text:
Sed hoc habes, quia odisti facta Nicolaitarum, quæ et ego odi.<n>[[Sed hoc habes bonum. ]]  Quamvis hoc est adversum te, tamen non desperes, quia habes bonum. [[Facta Nicolaitarum. ]]  Id est, communem usum mulierum, et comestionem idolothitorum.</n>


text:
Qui habet aurem, audiat quid Spiritus dicat ecclesiis: Vincenti dabo edere de ligno vitæ, quod est in paradiso Dei mei.<n>[[Qui habet aurem. ]]  Cur audiendum? quia perseveranti Christus est lignum vitæ, quia umbraculum et robur et dans fructum, id est corpus et sanguinem et hic et maxime in futuro.</n>


text:
Et angelo Smyrnæ ecclesiæ scribe: Hæc dicit primus, et novissimus, qui fuit mortuus, et vivit:<n>[[Smyrnæ. ]]  Smyrna [[canticum]]  interpretatur, vel [[quasi myrrha: ]]  etiam canticum in quibus delectatur, myrrha sic est amara ut etiam corpora a putredine servet. [[Hæc dicit primus. ]]  Talem describit Christum quod valeat ad consolationem eorum quibus tribulationes ingeruntur. [[Hæc dicit primus. ]]  Quasi dicat: Ne deficiatis vos, quia ego tantus propter vos passus sum mortem, de qua resurrexi. Hoc idem exspectetis et vos.</n>


text:
Scio tribulationem tuam, et paupertatem tuam, sed dives es: et blasphemaris ab his, qui se dicunt Judæos esse, et non sunt, sed sunt synagoga Satanæ.


text:
Nihil horum timeas quæ passurus es. Ecce missurus est diabolus aliquos ex vobis in carcerem ut tentemini: et habebitis tribulationem diebus decem. Esto fidelis usque ad mortem, et dabo tibi coronam vitæ.<n>[[Aliquos ex vobis. ]]  Hic patet quod non de uno solo, sed de pluribus intelligatur. [[Ut ]][[tentemini. ]]  Id est, ut probemini, vel despecti habeamini a diabolo et membris ejus. [[Diebus decem. ]]  Id est tempore illius belli. Deus enim suos ad bella mittens, Decalogo armat. Vel decem diebus, id est, toto hoc tempore in quo per septem dies contra tria principalia vitia pugnatur, avaritiam, cupiditatem, vanam gloriam.</n>


text:
Qui habet aurem, audiat quid Spiritus dicat ecclesiis: Qui vicerit, non lædetur a morte secunda.<n>[[A morte secunda. ]]  Prima mors animæ est in peccatis, secunda in pœnis: prima mors corporis, quando dissolvitur; secunda, quando damnabitur in judicio.</n>


text:
Et angelo Pergami ecclesiæ scribe: Hæc dicit qui habet rhomphæam utraque parte acutam:<n>[[Rhomphæam. ]]  Exigit ut isti hunc gladium habeant in electione bonorum et reprobatione malorum.</n>


text:
Scio ubi habitas, ubi sedes est Satanæ: et tenes nomen meum, et non negasti fidem meam. Et in diebus illis Antipas testis meus fidelis, qui occisus est apud vos ubi Satanas habitat.<n>[[Non negasti fidem meam. ]]  Tribulatio justis illuminatio est, contumacibus correptio, obstinatis excæcatio.</n>


text:
Sed habeo adversus te pauca: quia habes illic tenentes doctrinam Balaam, qui docebat Balac mittere scandalum coram filiis Israël, edere, et fornicari:<n>[[Balaam. ]]  Per Balaam intelligendi sunt hæretici qui docent terrenos principes qualiter subvertant cultores veri Dei. Vel Balaam, id est dæmones, qui docent carnem decipere animas videntes Deum.</n>


text:
ita habes et tu tenentes doctrinam Nicolaitarum.<n>[[Doctrinam Nicolaitarum. ]]  Ideo repetit de Nicolaitis, ut ad pœnitentiam invitet, quod non fecit.</n>


text:
Qui habet aurem, audiat quid Spiritus dicat ecclesiis: Vincenti dabo manna absconditum, et dabo illi calculum candidum: et in calculo nomen novum scriptum, quod nemo scit, nisi qui accipit.<n>[[Manna. ]]  Per manna intellige æternam gloriam de qua omnes dicent. Quid est hoc? [[Quoniam nec oculus vidit, nec auris audivit]]  I Cor. 2., etc. [[Et dabo ei. ]]  In Daniele scriptum est: [[Abscisus est lapis sine manibus]]  Dan. 1.. In Proverbiis: [[Gemma gravissima exspectatio præstolantis]]  Prov. 17.. Idem corpus solidum per ipsum lucidum, candidum virtutibus et spe immortalitatis. [[Et in calculo. ]]  Vel super baptismum adde martyrium, cujus vim non intelligit hypocrita qui pro laude hominum patitur. [[Scriptum. ]]  Quinque litteris, scilicet quinque vulneribus cum quibus ostensum fuit corpus ejus in cruce, quod martyr fuit.</n>


text:
Et angelo Thyatiræ ecclesiæ scribe: Hæc dicit Filius Dei, qui habet oculos tamquam flammam ignis, et pedes ejus similes auricalco:


text:
Novi opera tua, et fidem, et caritatem tuam, et ministerium, et patientiam tuam, et opera tua novissima plura prioribus.<n>[[Novi opera tua, ]]  etc. Filius dona Spiritus sancti habet, id est, dat cui vult, vel aufert. Ideo videant isti qui jam receperunt illa dona, ne per consensum malorum perdant ea. Vel intellige charitatem et fidem, ut sit ordo retrogradus; non enim prius est charitas quam fides. Prius fides, ex fide charitas, ex charitate bona opera.</n>


text:
Sed habeo adversus te pauca: quia permittis mulierem Jezabel, quæ se dicit propheten, docere, et seducere servos meos, fornicari, et manducare de idolothytis.<n>[[Fornicari. ]]  Fornicatio dicitur quadriformis in animo, [[Si videris mulierem ad concupiscendam ]][[eam]]  Matth. 5., etc. In actu ipso, in amore terrenorum, in cultu idolorum.</n>


text:
Ecce mittam eam in lectum: et qui mœchantur cum ea, in tribulatione maxima erunt, nisi pœnitentiam ab operibus suis egerint.


text:
Et filios ejus interficiam in morte, et scient omnes ecclesiæ, quia ego sum scrutans renes, et corda: et dabo unicuique vestrum secundum opera sua. Vobis autem dico,


text:
et ceteris qui Thyatiræ estis: quicumque non habent doctrinam hanc, et qui non cognoverunt altitudines Satanæ, quemadmodum dicunt, non mittam super vos aliud pondus:<n>[[Non mittam. ]]  Quidam pseudo terrebant eos dicendo quod adhuc missurus erat Dominus majores tribulationes quam passi essent: contra hoc dicit, quod non mittet.</n>


text:
Et angelo ecclesiæ Sardis scribe: Hæc dicit qui habet septem spiritus Dei, et septem stellas: Scio opera tua, quia nomen habes quod vivas, et mortuus es.<n>[[Et angelo Ecclesiæ Sardis. ]]  Sardis [[principium pulchritudinis]]  interpretatur, et per hoc is significatur qui primum nihil vel parum virtutis habet, deinde fit turpis per vitia; vel intelliguntur hypocritæ qui extra pulchri, intus deformes. [[Scio opera tua. ]]  Et scio quod in omnibus operibus tuis quæris humanam laudem.</n>


text:
Esto vigilans, et confirma cetera, quæ moritura erant. Non enim invenio opera tua plena coram Deo meo.<n>[[Esto vigilans. ]]  Ideo vigila, quia licet sis mente immotus, vel in mente laudabilis, non es tamen perfectus, nisi cæteros excites, et non est satis Christum confiteri, nisi etiam opera feceris. [[Non enim invenio opera tua plena. ]]  Dum es sine charitate, vel pro laude, vel quia committis criminale.</n>


text:
In mente ergo habe qualiter acceperis, et audieris, et serva, et pœnitentiam age. Si ergo non vigilaveris, veniam ad te tamquam fur et nescies qua hora veniam ad te.<n>[[In mente ergo habe. ]]  Id est, recordare qualiter fidem Christi in baptismate perceperis: ubi promisisti renuntiaturum te diabolo et omnibus pompis ejus. Recordare etiam quod a doctoribus fidei Christianæ qualiter te vivere oportet audivisti: et serva quod audisti, et pœnitentiam age, eo quod a bonis operibus tandiu torpuisti. [[Audieris]]  a sanctis Patribus, quia, [[qui in uno offendit, omnium reus est; ]]  unde, [[charitatem autem non habeam, nihil sum]]  Jac. 2..</n>


text:
Sed habes pauca nomina in Sardis qui non inquinaverunt vestimenta sua: et ambulabunt mecum in albis, quia digni sunt.<n>[[Non inquinaverunt vestimenta sua. ]]  Vestes immortalitatis et innocentiæ, quas acceperunt in baptismo, vel, sua bona opera.</n>


text:
Qui vicerit, sic vestietur vestimentis albis, et non delebo nomen ejus de libro vitæ, et confitebor nomen ejus coram Patre meo, et coram angelis ejus.<n>[[Non delebo. ]]  Delet reprobos, secundum illud: [[Induravit Dominus cor Pharaonis]]  Exod. 10.. [[De libro vitæ. ]]  Liber vitæ præscientia Dei est, in qua omnia continentur. [[Confitebor nomen ejus, ]]  dicens: [[Venite, benedicti Patris mei]]  Matth. 25.. Vel hic, [[Dedistis mihi manducare et bibere. ]]</n>


text:
Et angelo Philadelphiæ ecclesiæ scribe: Hæc dicit Sanctus et Verus, qui habet clavem David: qui aperit, et nemo claudit: claudit, et nemo aperit:<n>[[Hæc dicit. ]]  Quasi dicat: Labora de conversione fratrum sicut cœpisti: quia in eo quod promisi, [[quodcunque petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis]]  Joan. 14., sum verax in promissis, unde scire potestis quod multos congregabo vobis sicut desideratis. [[Claudit. ]]  Ut quæramus, [[aperit, ]]  ut inveniamus, ut inquisitor fructum accipiat sudoris sui, et largitor gratias suæ bonitatis habeat.</n>


text:
Scio opera tua. Ecce dedi coram te ostium apertum, quod nemo potest claudere: quia modicam habes virtutem, et servasti verbum meum, et non negasti nomen meum.<n>[[Ecce dedi coram te. ]]  Merito dedi, quia aperte non poteras habere per te, quia modicam habes virtutem. [[Ostium. ]]  Per ostium, quod dicitur ab obstando, intelliguntur corda hominum prius dura. Vel intelligere potes Scripturas obscuras. Vel Christum, qui est verum ostium ad vitam, unde discipuli prohibiti loqui et cæsi dixerunt: [[Non possumus quæ vidimus non loqui]]  Act. 4..</n>


text:
Ecce dabo de synagoga Satanæ, qui dicunt se Judæos esse, et non sunt, sed mentiuntur: ecce faciam illos ut veniant, et adorent ante pedes tuos: et scient quia ego dilexi te,<n>[[Judæos. ]]  Hoc nomen perdiderunt dum de Christo dixerunt: [[Hunc nescimus]]  Joan. 9.. [[Mentiuntur. ]]  Nituntur comprobare verbis et quibusdam simulationibus. [[Ecce faciam illos ut veniant. ]]  Parati imitari opera tua per similitudinem humilitatis tuæ. [[Scient. ]]  Extra positi non crediderunt Deum diligere Ecclesiam quam permittebat affligi, sed nunc faciet fidem dilectionis, id est certitudinem, ne succumbatis, quia venio ad remunerandum.</n>


text:
quoniam servasti verbum patientiæ meæ, et ego servabo te ab hora tentationis, quæ ventura est in orbem universum tentare habitantes in terra.<n>[[Servasti verbum patientiæ meæ. ]]  Præceptum de patientia quod in me ostendi, orans pro persecutoribus. [[Ab hora tentationis, ]]  vel generalis persecutionis in Christianos statim post Neronem futuræ, vel ultimo tempore Antichristi. [[Tentare habitantes in terra. ]]  Sicut in sequentibus sexto sæpius ordine, sic et hic in sexto angelo novissima designatur persecutio, in qua quidam Judæorum sunt decipiendi: quidam Eliæ monitis legem spiritualiter impleturi, hostem credunt victuri.</n>


text:
Ecce venio cito: tene quod habes, ut nemo accipiat coronam tuam.<n>[[Ecce venio cito. ]]  Quasi dicat: Tentatio vero veniet, sed ne succumbatis, quia venio ad remunerandum.</n>


text:
Qui vicerit, faciam illum columnam in templo Dei mei, et foras non egredietur amplius: et scribam super eum nomen Dei mei, et nomen civitatis Dei mei novæ Jerusalem, quæ descendit de cælo a Deo meo, et nomen meum novum.<n>[[Columnam in templo. ]]  Firmum in se et sustentantem alios verbo et exemplo. [[Non egredietur. ]]  Cum sit Deo certus numerus suorum, si quis labitur, alius misericordia ejus subinducitur, sicut per superbiam Judæorum gentilitas subintravit. Filius junior, id est gentilium populus, exierat, sed morte vituli saginati, id est cruore Christi, reconciliatus non exibit amplius. [[Novæ. ]]  Ubi nihil vetustatis, sed plena visio pacis. [[De cœlo. ]]  De conformitate cœlestium creaturarum.</n>


text:
Et angelo Laodiciæ ecclesiæ scribe: Hæc dicit: Amen, testis fidelis et verus, qui est principium creaturæ Dei.<n>[[Testis, ]]  eorum quæ audivit a Patre intrepidus. Vel, cui fides est adhibenda in omnibus. Vel, testis operum nostrorum apud Patrem. [[Et verus. ]]  Veritas est, quia per eum promissa Patris complentur.</n>


text:
Scio opera tua: quia neque frigidus es, neque calidus: utinam frigidus esses, aut calidus:<n>[[Neque frigidus es, neque calidus, ]]  quia neque omnino fidem ignoras, neque aperte negas acceptam. [[Utinam frigidus. ]]  Non optat eum frigidum simpliciter, sed talem de quo major spes habeatur.</n>


text:
sed quia tepidus es, et nec frigidus, nec calidus, incipiam te evomere ex ore meo:<n>[[Incipiam te evomere. ]]  Rem mirabilem dicturus, quod tepidi excommunicandi essent, quia ab hominibus boni credebantur, dicit se veracem in omnibus, ut in hoc sibi credatur, et si illi resipiscere voluerint, promittit conservationem, quia dedit primam fidem. [[Ex ore meo. ]]  De ore evomitur qui in deteriora præcipitatur vel qui impœnitens moritur.</n>


text:
quia dicis: Quod dives sum, et locupletatus, et nullius egeo: et nescis quia tu es miser, et miserabilis, et pauper, et cæcus, et nudus.<n>[[Dives sum, ]]  scientiæ divinæ, vel sæcularis.</n>


text:
Suadeo tibi emere a me aurum ignitum probatum, ut locuples fias, et vestimentis albis induaris, et non appareat confusio nuditatis tuæ, et collyrio inunge oculos tuos ut videas.<n>[[Suadeo tibi emere a me aurum ignitum probatum. ]]  Quia talia opera non perducent ad salutem. [[Non appareat confusio. ]]  Melius est hic erubescere coram paucis, quam in futuro coram omnibus. [[Collyrio. ]]  Oculi, ut videamus, inunguntur, cum ad cognoscendum veri luminis claritatem, intellectus nostri aciem medicamine bonæ operationis adjuvamus. [[Præceptum Domini illuminans oculos]]  Psal. 18.. Vel inunge dono Spiritus sancti mentem quam terrena concluserant.</n>


text:
Ecce sto ad ostium, et pulso: si quis audierit vocem meam, et aperuerit mihi januam, intrabo ad illum, et cœnabo cum illo, et ipse mecum.<n>[[Ecce ego sto ad ostium et pulso. Si ]][[quis audierit, ]]  etc. Exspecto, vel inspiro, vel per prædicatores voco.</n>


text:
Qui vicerit, dabo ei sedere mecum in throno meo: sicut et ego vici, et sedi cum Patre meo in throno ejus.<n>[[Sedere mecum in throno meo. ]]  Judicare in illis in quibus sedeo et judico. Hæc de prælatis, et, per prælatos, de subditis. [[Sicut et ego vici et sedi cum Patre meo in throno ejus. ]]  Hoc ita dicit, quia victoria et sessio Christi est causa victoriæ et sessionis Christianorum.</n>


text:
Post hæc vidi: et ecce ostium apertum in cælo, et vox prima, quam audivi tamquam tubæ loquentis mecum, dicens: Ascende huc, et ostendam tibi quæ oportet fieri post hæc.<n>[[Post hæc vidi. ]]  In hac secunda visione agit de sedente in throno, et de ornatu ejus, et de agno aperiente librum, id est divinam dispositionem de reparatione humani generis, et de solvente septem sigilla, id est obscuritates, ut cum viderimus Deum tantam intelligentiam Scripturarum impendisse hominibus, grati ei simus, nec pro eo pati formidemus. [[In cœlo. ]]  Id est in Scriptura, quæ est via ad vitam, vel Christus est ostium, cujus mysteria, ante clausa, modo sunt aperta his qui fide et opere sunt cœlum. [[Tanquam tubæ loquentis mecum. ]]  Non dissentientis a rationalitate mea, dando rationes has. [[Ostendam tibi. ]]  Dictis iis quæ jam præterierunt, dicit etiam ea quæ adhuc oportet fieri, utpote in eodem statu quo cœperint, permansura. Vel, post correctionem oportet videre secreta per quæ animentur in prælia. Vel, [[quæ oportet fieri cito post hæc, ]]  id est in ultimis fidelibus. Vel, [[post hæc fui in spiritu. ]]</n>


text:
Et statim fui in spiritu: et ecce sedes posita erat in cælo, et supra sedem sedens.<n>[[Statim fui. ]]  Non repugnavi, sed abjeci curam totius terrenitatis. [[Et ecce sedes. ]]  In quibus sedet Deus et judicat, et etiam subditos quorum quidam ita sunt apti, ut competenter Deus sedeat et requiescat in eis. [[Sedens. ]]  Christus supra dicebatur inter candelabra ambulans, nunc sedens, id est judicans merita singulorum, de quo digne facit hic memoriam, quos hortatus est ad pugnam.</n>


text:
Et qui sedebat similis erat aspectui lapidis jaspidis, et sardinis: et iris erat in circuitu sedis similis visioni smaragdinæ.<n>[[Qui sedebat. ]]  Ubi tantum boni sunt, non est opus judicare, id est discernere; ubi boni et mali, ibi discretione opus est. [[Similis erat aspectui. ]]  Prius incognitus per carnem mundo apparuit, confringens inimicos, robur suis tribuens. [[Jaspidis et sardinis. ]]  Per colorem duorum lapidum, notat Deum et hominem. [[Smaragdinæ. ]]  Per colorem viridem smaragdi, qui color est aquaticus, baptismus intelligitur. Per ruborem ejusdem, dona Spiritus sancti in baptismo accepta, per quæ comburuntur peccata.</n>


text:
Et in circuitu sedis sedilia viginti quatuor: et super thronos viginti quatuor seniores sedentes, circumamicti vestimentis albis, et in capitibus eorum coronæ aureæ.<n>[[Viginti quatuor seniores. ]]  Duodecim prophetæ, duodecim apostoli, quamvis plures utriusque ordinis. [[Circumamicti stolis albis. ]]  Peccata justorum teguntur, et ipsi albent virtutibus. [[Coronæ. ]]  Id est victoria per sapientiam et charitatem etiam ad inimicos.</n>


text:
Et de throno procedebant fulgura, et voces, et tonitrua: et septem lampades ardentes ante thronum, qui sunt septem spiritus Dei.<n>[[De throno. ]]  Id est Ecclesia, id est aqua pluit fulgura, id est miracula quæ terrent, et illuminant. [[Septem spiritus. ]]  Lampades sunt dona Spiritus sancti, quæ accendunt et illuminant, parata omnibus illis qui sunt sedes Dei.</n>


text:
Et in conspectu sedis tamquam mare vitreum simile crystallo: et in medio sedis, et in circuitu sedis quatuor animalia plena oculis ante et retro.<n>[[In conspectu. ]]  Quia intelligunt sacramentum et rem sacramenti, nec recipiunt nisi quos idoneos viderint et cognoverint. [[Mare vitreum. ]]  Baptismus sinceritate fidei lucidus post quem tribulationis igne electa ducuntur ad firmitatem bonorum operum, sicut ex aqua durescit chrystallus. [[In medio. ]]  Planitiem quamdam apparuisse describit ad similitudinem magni judicis, qui habet plateam latam et spatiosam, ubi sedet et judicat judicia. [[Sedis. ]]  Nomine sedis intelligitur Jerusalem, vel sustentatores, ut homo, ut vitulus, ut leo, ut aquila. [[Quatuor. ]]  Propter officium quadrifariæ prædicationis. [[Animalia. ]]  Hæc bene repræsentant Christum, qui natus est, passus, resurgens, ascendens. Fideles quoque rationales et mansueti sunt, ut homo. Sine terrore terentes adversa; ut leo; sese mortificantes, ut vitulus; cœlestia petentes, ut aquila. [[Plena oculis. ]]  Memores præteritorum peccatorum, et caventes sibi in futurum, vel habentes cognitionem de his quæ Deus fecit vel facturus est in fine mundi, vel placent Deo et hominibus.</n>


text:
Et animal primum simile leoni, et secundum animal simile vitulo, et tertium animal habens faciem quasi hominis, et quartum animal simile aquilæ volanti.<n>[[Leoni. ]]  Leo mortuus nascitur, die tertia voce Patris vivificatur. Sic et Christus die tertia resurrexit, et resurgere oportuit, quia mortuus fuit, et mori oportuit, quia homo, et mortuus resurgere voluit ac potuit, quia aquila, id est Deus.</n>


text:
Et quatuor animalia, singula eorum habebant alas senas: et in circuitu, et intus plena sunt oculis: et requiem non habebant die ac nocte, dicentia: Sanctus, Sanctus, Sanctus Dominus Deus omnipotens, qui erat, et qui est, et qui venturus est.<n>[[Et quatuor animalia singula eorum habebant alas senas, ]]  ad hoc ut ista de Christo prædicarent in quibus bene instructi erant. [[Alas senas. ]]  Prima ala, lex naturalis; secunda, lex Moysi; tertia, prophetæ; quarta, Evangelium; quinta, institutiones apostolorum; sexta, quorumcunque decreta, ut Augusti, Gregorii, Ambrosii, per quos Ecclesia alta petit: et a quibus prædicatores accipiunt totius prædicationis fundamentum. Vel sex alæ cognitio operum Dei factorum sex diebus, quorum notitiam in altum sublevant qui in eis bene operantur. [[In circuitu et intus. ]]  Per litteram, simplices; per allegoriam, perfectiores ea animalia instruunt, et in medio et in finibus terræ illuminant. [[Plena sunt oculis. ]]  Quia se mundos servant et alios exemplo informant. Vel, [[plena sunt oculis intus, ]]  id est conscientia mundi: [[et in circuitu, ]]  id est in conspectu hominum irreprehensibiles. [[Qui venturus est. ]]  Filius corporaliter apparebit, tota Deitas fidelibus se suo modo manifestabit.</n>


text:
Et cum darent illa animalia gloriam, et honorem, et benedictionem sedenti super thronum, viventi in sæcula sæculorum,<n>[[Et benedictionem, ]]  supernæ remunerationis, vel in exaltatione, [[ut ei omne genu flectatur cœlestium, terrestrium et infernorum]]  Philip. 2..</n>


text:
procidebant viginti quatuor seniores ante sedentem in throno, et adorabant viventem in sæcula sæculorum, et mittebant coronas suas ante thronum, dicentes:<n>[[Et adorabant. ]]  Quod a se non habebant, ab illo requirebant voce et opere. [[Dicentes. ]]  In secreto cordis attribuentes Deo victoriam vitiorum et tribulationum.</n>


text:
Dignus es Domine Deus noster accipere gloriam, et honorem, et virtutem: quia tu creasti omnia, et propter voluntatem tuam erant, et creata sunt.<n>[[Creasti omnia. ]]  Ideo omnia ad te referenda, quia omnia a te habent initium. Invisibilia etiam vel angelos et animas, ut spirituales esse dicit, cum de impiis facit pios spiritualiter creatos. [[Propter voluntatem tuam. ]]  Et non de subito. [[Et quod factum est, in ipso vita erat]]  Joan. 1.. [[Erant. ]]  In mente, priusquam formarentur in opere. [[Creata sunt. ]]  Visibiliter exsistendo. Omnia ergo fuerunt ab æterno secundum quod erant in mente divina, sed esse incœperunt in tempore per creationem.</n><pb/>


text:
Et vidi in dextera sedentis supra thronum, librum scriptum intus et foris, signatum sigillis septem.<n>[[Et vidi in dextera sedentis. ]]  Per dexteram intelligo Filium, per quem omnia fecit Deus Pater, ad quem totius libri intentio dirigitur. [[Librum. ]]  Id est duo Testamenta quæ sunt idem liber. [[Foris. ]]  Significans Vetus quod forinseca promittit. [[Intus, ]]  Novum significans quod evidenter sæpe promittit beatitudinem. [[Signatum. ]]  Factæ sunt scripturæ prophetarum clausæ, et obscuræ, sed per Christum postea sunt apertæ. [[Sigillis. ]]  Id est universis obscuritatibus, vel clausus septiformi spiritu, per quem fides aperitur. [[Septem. ]]  Dicit, quia (ut sequentibus determinabit) illa sunt septem sigilla, scilicet album esse equum et rufum et nigrum, etc.: quæ aperta et nota fuerunt in exordio Ecclesiæ, quæ fuit albus equus supra quem sedit Christus, et doctrina et exemplo munivit, quam rufus equus impugnavit.</n>


text:
Et vidi angelum fortem, prædicantem voce magna: Quis est dignus aperire librum, et solvere signacula ejus?<n>[[Angelum. ]]  Sancti et antiqui Veteris Testamenti patres intellexeruut aliquando a Deo dispositam reparationem Jerusalem: et quando fieret, videre exoptabant, sed quomodo fieret ignorabant, donec scilicet revelavit quibusdam antequam fieret. [[Prædicantem. ]]  Inquirentem, et aliis annuntiantem et præ nimio desiderio, tandiu differri conquerentem. [[Aperire librum. ]]  Divinam dispositionem, et universas obscuritates Scripturarum tollere.</n>


text:
Et nemo poterat neque in cælo, neque in terra, neque subtus terram aperire librum, neque respicere illum.


text:
Et ego flebam multum, quoniam nemo dignus inventus est aperire librum, nec videre eum.<n>[[Flebam multum. ]]  Hoc dicitur in persona priorum et antiquorum patrum, eo quod non intelligebant, vel dilatam reparationem dolebant, unde: [[Multi reges et prophetæ voluerunt videre]]  Luc. 10., etc.</n>


text:
Et unus de senioribus dixit mihi: Ne fleveris: ecce vicit leo de tribu Juda, radix David, aperire librum, et solvere septem signacula ejus.<n>[[Et unus de senioribus. ]]  Quilibet propheta Christi adventum annuntiando consolatur alios. [[Vicit leo. ]]  Leo dum fugatur, per montes fugit, et nodo quem habet in cauda vestigia delet, ne inveniatur: ita Christus fugit per montes, id est, divinitas Judæos latuit, assumpta carne divinitatem texit, ne posset agnosci. Leo dormit apertis oculis, ita Christus exspiravit divinitate vivente.</n>


text:
Et vidi: et ecce in medio throni et quatuor animalium, et in medio seniorum, Agnum stantem tamquam occisum, habentem cornua septem, et oculos septem: qui sunt septem spiritus Dei, missi in omnem terram.<n>[[Et ecce in medio throni. ]]  Ecclesia, quæ a Christo tanquam thronus possidetur, tanquam animalia pascitur, tanquam seniores in judicio potestatis honoratur, ipsa super Christum ædificata in septem cornibus fortitudinis, regno exaltatur, in septem oculis, signis et virtutibus illuminatur. [[Tanquam occisum. ]]  Quia etsi fuerit mortuus, ex virtute tamen Dei vivit. Vel inter suos tanquam occisus est, in quibus quotidie mortificatur. [[Cornua septem, ]]  etc. Quia dat regnum, quod in cornibus notatur. Oculos, quia illuminat. Vel cornua sunt eminentiores sancti, in capite Christo fundati, carnem excedentes.</n>


text:
Et cum aperuisset librum, quatuor animalia, et viginti quatuor seniores ceciderunt coram Agno, habentes singuli citharas, et phialas aureas plenas odoramentorum, quæ sunt orationes sanctorum:<n>[[Ceciderunt coram agno. ]]  Humilia de se senserunt, quod ipsum imitantur, unde sequitur. [[Habentes singuli citharas. ]]  Mortificationes vitiorum et concupiscentiarum. In cithara lignum et chordæ: per lignum crux Christi, per chordas caro sanctorum, quæ tenditur in ligno, dum diversis tormentis eumdem sonum reddentes crucem Christi imitantur.</n>


text:
et cantabant canticum novum, dicentes: Dignus es, Domine, accipere librum, et aperire signacula ejus: quoniam occisus es, et redemisti nos Deo in sanguine tuo ex omni tribu, et lingua, et populo, et natione:<n>[[Cantabant canticum. ]]  Cum exsultatione Novum Testamentum Ecclesia opere profitetur, dum in morte ejus baptizat. [[Tribu. ]]  Dicitur a tribus ordinibus, in quibus duo et septuaginta linguæ in singulis, quarum multi populi, in populo nationes. Tres ordines salvandorum, Nœ, Daniel, Job. Vel tres ordines gentium, Græci, Hæbræi, Christiani.</n>


text:
Et vidi, et audivi vocem angelorum multorum in circuitu throni, et animalium, et seniorum: et erat numerus eorum millia millium,<n>[[Vidi. ]]  Non solum animalia et seniores ex officio suo idem attestantes, sed etiam [[audivi, ]][[Vocem angelorum. ]]  Id est supernorum spirituum qui Ecclesiam muniunt et custodiunt, qui de reparato sanctorum consortio gratulantur, qui testimonium perhibent Christo, et in nativitate, quando apparuerunt pastoribus et in passione, et in resurrectione et ascensione testati sunt judicem venturum. Vel angeli sunt minores subditi in Ecclesia, angelicam vitam ducentes, qui circumdant et honorant suos prædicatores et suos judices testimonio eorum consentientes et se conformantes. [[Multorum in circuitu throni et animalium et seniorum, ]]  etc. Quanto plures, tanto major attestatio, et majus gaudium. [[Millia millium. ]]  Hunc numerum posuit, quia finitum est apud Deum quod hominibus infinitum.</n>


text:
dicentium voce magna: Dignus est Agnus, qui occisus est, accipere virtutem, et divinitatem, et sapientiam, et fortitudinem, et honorem, et gloriam, et benedictionem.<n>[[Sapientiam, et fortitudinem, ]]  etc. Cognitionem omnium rerum, sicut habet Verbum sibi unitum.</n>


text:
Et omnem creaturam, quæ in cælo est, et super terram, et sub terra, et quæ sunt in mari, et quæ in eo: omnes audivi dicentes: Sedenti in throno, et Agno, benedictio et honor, et gloria, et potestas in sæcula sæculorum.<n>[[Benedictio. ]]  Id est augmentatio quam habemus in bonis operibus, [[et honor]]  qui inde sequitur, [[et gloria]]  de virtutibus quas in baptismo accipimus, [[et potestas]]  qua concupiscentiis resistimus, non nobis, sed tibi attribuatur.</n>


text:
Et quatuor animalia dicebant: Amen. Et viginti quatuor seniores ceciderunt in facies suas: et adoraverunt viventem in sæcula sæculorum.<n>[[Et quatuor animalia. ]]  Omnes seniores et animalia testimonio angelorum assensum præbent. [[Ceciderunt in facies, ]]  etc. Non superbiunt quod alios judicant, sed humiliant se.</n><pb/>


text:
Et vidi quod aperuisset Agnus unum de septem sigillis, et audivi unum de quatuor animalibus, dicens tamquam vocem tonitrui: Veni, et vide.<n>[[Et vidi. ]]  Postquam Agnus quæ de se prædicta erant implevit et Ecclesiam suam testimonio prophetarum et angelorum in fide solidavit, aperuit eis sensum ut intelligant Scripturas, et per prædicatores exterius denuntiat, quod pro hac fide pati deceat, et quæ auxilia, vel quas coronas suis præferat, quia facta memoria de reparatione, si de tribulationibus taceret, jam possent deficere, si de improviso tribulatio insurgeret. [[Quod aperuisset. ]]  Signatus erat iste liber, quia omnia Christus vel in se, vel in suis aperuit. Ipse enim suis aperuit sensus, ut hæc sigilla in Scripturis intelligerent. In primo sigillo aperto, unde egressus est equus albus, intelligitur Ecclesiæ dealbatio per baptismum. In secundo equo rufo insinuatur aperta persecutio fundentium sanguinem, unde baptizatis insurgunt tribulationes. In tertio nigro, hæreticorum persecutio occulta. In quarto pallido, falsorum reatuum aperta et occulta persecutio. [[Veni et vide. ]]  A mysterio transi, et completam vide veritatem vel justitiam.</n>


text:
Et vidi: et ecce equus albus, et qui sedebat super illum, habebat arcum, et data est ei corona, et exivit vincens ut vinceret.<n>[[Ecce equus albus. ]]  Ecclesia in baptismo dealbata, vel maximi prædicatores, qui ubique Deum ferunt. [[Arcum. ]]  Christus habet Scripturam qua illuminat suos, et occidit inimicos.</n>


text:
Et cum aperuisset sigillum secundum, audivi secundum animal, dicens: Veni, et vide.<n>[[Et cum aperuisset sigillum secundum. ]]  Videns diabolus Ecclesiam institui ad locum supplendum, unde ipse ceciderat, eam subvertere nititur prius aperte. [[Equus rufus. ]]  Superiori contrarius, scilicet aperti persecutores et sanguinolenti.</n>


text:
Et exivit alius equus rufus: et qui sedebat super illum, datum est ei ut sumeret pacem de terra, et ut invicem se interficiant, et datus est ei gladius magnus.<n>[[Sumeret pacem de terra, et ut indicem, ]]  etc. Id est concessum est a Deo, ut auferret omnem quietem animi ab his qui sunt terrenis dediti. [[Et datus est ei gladius magnus. ]]  Magna potestas interficiendi, quia non solum in minores, sed etiam in majores, ut in Petrum, sævire ausus est.</n>


text:
Et cum aperuisset sigillum tertium, audivi tertium animal, dicens: Veni, et vide. Et ecce equus niger: et qui sedebat super illum, habebat stateram in manu sua.<n>[[Et ecce equus niger. ]]  Videns diabolus se per apertas persecutiones non profecisse. immittit hæreticos, qui falsis rationibus contendant ut facilius decipiant. [[Stateram. ]]  Quia dicunt se habere veram discretionem in Scripturis.</n>


text:
Et audivi tamquam vocem in medio quatuor animalium dicentium: Bilibris tritici denario et tres bilibres hordei denario, et vinum, et oleum ne læseris.<n>[[Et audivi tanquam. ]]  Quia hic in pugna hæreticorum, ubi est majus periculum, prætenditur auxilium. [[Bilibris. ]]  Quasi dicat: O fideles, ne timeatis eos qui antea vos poterant lædere; et vos diaboli, ne lædatis istos, quia non proficietis, [[quia bilibris tritici, ]]  etc. [[Tritici. ]]  Per triticum intelliguntur perfectiores, qui per tribulationem attriti igne decocti sunt, Deo cibus suavis. Hordeum sunt minores in eodem genere. Vinum, prælo quidem attriti, sed non ita excocti, acres tantum in se, et alios ad bene operandum inebriantes: oleum sunt non alios inebriantes, sed prius orationibus ungentes. [[Et vivum et oleum ne læseritis. ]]  Id est istos qui sunt refecti vino, id est sanguine meo, et oleo, id est Spiritu sancto uncti. Vinum similiter emitur denario uno.</n>


text:
Et ecce equus pallidus: et qui sedebat super eum, nomen illi Mors, et infernus sequebatur eum, et data est illi potestas super quatuor partes terræ, interficere gladio, fame, et morte, et bestiis terræ.<n>[[Ecce equus pallidus. ]]  Videns diabolus nec per apertas tribulationes, nec per apertas hæreses posse proficere, præmittit falsos fratres: qui sub habitu religionis obtinent naturam rufi equi et nigri, pervertendo fidem. [[Nomen illi mors. ]]  Quia per eum mors accessit, vel ad litteram quia occidit quosdam in carne, quosdam in anima. [[Et infernus. ]]  Id est insatiabiles terrenis eum imitantur, et in inferno apponuntur. [[Super quatuor. ]]  Id est super omnes malos ubique morantes, vel super Judæos et gentiles, hæreticos et falsos Christianos.</n>


text:
Et cum aperuisset sigillum quintum, vidi subtus altare animas interfectorum propter verbum Dei, et propter testimonium, quod habebant:<n>[[Et cum. ]]  Ostensis tribulationibus quæ in præsenti imminent fidelibus, ne deficiant, aliquatenus certificans de propinqua corona patientes consolatur. [[Vidi subtus altare. ]]  Id est capiti suo humiliantes se, vel, [[sub, ]]  in absconso, quia nemo in hac vita percipit quomodo ibi sint. [[Altare. ]]  Christus super quem se omnes sancti offerunt, et quem habent munimentum. Vel ipsæ animæ altare sunt de quibus fumus procedit Deo delectabilis, et quia fuerunt sanguine liniti, modo sunt exsistentes subtus, id est in minori dignitate quam sint futuræ, quia nondum nisi unam stolam acceperunt. [[Interfectorum propter verbum. ]]  Vel aperto martyrio, vel aliquibus anxietatibus</n>


text:
et clamabant voce magna, dicentes: Usquequo Domine (sanctus et verus), non judicas, et non vindicas sanguinem nostrum de iis qui habitant in terra?<n>[[Usquequo. ]]  Desiderant sancti majus gaudium et consortium sanctorum, et justitiæ Dei consentiunt in damnatione impiorum. [[Judicas et non vindicas sanguinem. ]]  Faciendo discretionem bonorum et malorum.</n>


text:
Et datæ sunt illis singulæ stolæ albæ: et dictum est illis ut requiescerent adhuc tempus modicum donec compleantur conservi eorum, et fratres eorum, qui interficiendi sunt sicut et illi.<n>[[Conservi eorum. ]]  Servi dicuntur causa ipsius Domini, fratres ex dilectione debent exspectare.</n>


text:
Et vidi cum aperuisset sigillum sextum: et ecce terræmotus magnus factus est, et sol factus est niger tamquam saccus cilicinus: et luna tota facta est sicut sanguis:<n>[[Sol factus est niger. ]]  Id est illi in quibus lucet reputabuntur rei et peccatores claritatem suam se retinentes, vel quia quidam ad tenebras decident. Vel Christus sol verus, et modo clarus, Antichristi tempore erit obscurus, id est nullis miraculis coruscans. [[Tanquam saccus. ]]  Lux in sacco posita extra non lucet, fideles lucem prædicationis non effundent in isto magnæ tribulationis die.</n>


text:
et stellæ de cælo ceciderunt super terram, sicut ficus emittit grossos suos cum a vento magno movetur:<n>[[Grossos suos. ]]  Id est inanes fructus, nullum enim permittit Deus cadere, qui ei servit vero amore.</n>


text:
et cælum recessit sicut liber involutus: et omnis mons, et insulæ de locis suis motæ sunt:<n>[[Cœlum. ]]  Id est Ecclesia recedet a malis, fide et opere. Unde: [[Exite de Babylone, populus meus, et immundum ne tetigeritis. ]]</n>


text:
et reges terræ, et principes, et tribuni, et divites, et fortes, et omnis servus, et liber absconderunt se in speluncis, et in petris montium:<n>[[Reges terræ. ]]  Secundum diversos honores sæculi quos nolentes perdere, delent fidem. [[Divites. ]]  Quidquid mali volunt implentes. [[Fortes. ]]  In subvertendis aliis. Servus peccati, liber justitiæ. Hi desperantes a sanctis, auxilia dæmonum quærunt, ut se illi liberent in quibus confidebant.</n>


text:
et dicunt montibus, et petris: Cadite super nos, et abscondite nos a facie sedentis super thronum, et ab ira Agni:<n>[[Et dicunt montibus. ]]  Petant suffragia angelorum, qui sunt montes eminentiores, et petræ firmitate: ut eorum precibus misericordiam judicis impetrent.</n>


text:
Post hæc vidi quatuor angelos stantes super quatuor angulos terræ, tenentes quatuor ventos terræ, ne flarent super terram, neque super mare, neque in ullam arborem.<n>[[Post hæc, ]]  etc. Multiplici Ecclesiæ bello descripto, subjicit tempore hujus belli diabolum nocere paratum, sed a Deo refrenatum, ne sui aliquatenus torpeant vel desperent. [[Quatuor angelos. ]]  Pro quatuor partibus mundi in quibus nocent. [[Angelos. ]]  Diabolus angelus dicitur, id est missus a Deo ad probationem bonorum, et permissus ad deceptionem malorum et a principe diabolo ad subversionem cunctorum missus. [[Tenentes. ]]  In tempore tribulationis nihil magis est necessarium quam prædicatio, et ideo nititur diabolus detinere eam omni loco. [[Ventos. ]]  Ventus nubes excitat, terram rigans fructiferam facit, faciem ejus hilarem reddit, sic prædicatio mentes hominum. [[Super mare. ]]  Habitantibus in insulis vel diversis vitiis affluentibus.</n>


text:
Et vidi alterum angelum ascendentem ab ortu solis, habentem signum Dei vivi: et clamavit voce magna quatuor angelis, quibus datum est nocere terræ et mari,<n>[[Et vidi alterum. ]]  Hic angelus est ille lapis sine manibus præcisus, qui statuam quatuor metallis constantem confregit, hic quatuor ventos solvit. [[Ascendentem. ]]  Ex quo Christus exspiravit ascendit, dum diabolum ligavit, et per prædicatores mundum illuminavit fide, sicut sol lumine. Vel ascendit ab ortu, id est a Patre, proficiens sapientia et ætate. Vel a se descendit, quia non per concubitum viri carnem assumpsit, sed ipse creavit qui est ortus solis, id est Patris. [[Signum. ]]  Id est crucem qua suos signaret, vel potentiam Patri æqualem, vel immunitatem a peccato per quam Deus apparet, quia omnis homo peccator. Hoc signum etsi non re, fide tamen antiqui patres prætulerunt. Signum geritur in fronte ne celetur in tribulatione, nam signatio pectoris, confessio est cordis. Cum catechizatur infans, inungitur in pectore, ut fidem cordis habeat: in fronte ne erubescat, sed confiteatur: [[Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem]]  Rom. 10.. In scapulis, ut onus Christi portet. In vertice, ut rationem conservet, quæ est vertex et caput hominis interioris.</n>


text:
dicens: Nolite nocere terræ, et mari, neque arboribus, quoadusque signemus servos Dei nostri in frontibus eorum.


text:
Et audivi numerum signatorum, centum quadraginta quatuor millia signati, ex omni tribu filiorum Israël.<n>[[Centum quadraginta. ]]  Finitum ponit, quia Deus sibi sub certo numero omnes comprehendit. [[Ex omni tribu. ]]  Id est ex omnibus fidem Jacob imitantibus.</n>


text:
Ex tribu Juda duodecim millia signati: ex tribu Ruben duodecim millia signati: ex tribu Gad duodecim millia signati:<n>[[Duodecim. ]]  Per duodecim habemus eos qui fide Trinitatis in quatuor mundi partibus sunt signati, et ut hos perfectos ostendamus, duodecim per quatuor multiplicamus, et fiunt quadraginta octo; ut vero ad Trinitatem hæc perfectio referatur, quadraginta octo multiplicamus, et sic fiunt centum sexaginta quatuor.</n>


text:
ex tribu Aser duodecim millia signati: ex tribu Nephthali duodecim millia signati: ex tribu Manasse duodecim millia signati:


text:
ex tribu Simeon duodecim millia signati: ex tribu Levi duodecim millia signati: ex tribu Issachar duodecim millia signati:<n>[[Simeon. ]]  Tristitiæ sive mœroris exauditio, id est de præteritis peccatis dolens et ad virtutis conversationem aspirans. [[Levi. ]]  Id est additus, id est etiam non injuncta sibi faciens. [[Issachar. ]]  Id est merces, id est ad remunerationem tendens, ut: [[Cupio dissolvi, et esse cum Christo. ]]</n>


text:
ex tribu Zabulon duodecim millia signati: ex tribu Joseph duodecim millia signati: ex tribu Benjamin duodecim millia signati.<n>[[Zabulon. ]]  Id est habitaculum fortitudinis, id est laborem non recusantes, sed aliquando pro necessitate fratrum de Maria ad Martham descendentes. [[Joseph. ]]  Id est augmentum, id est Ecclesiam numero sanctorum locupletantes. [[Benjamin. ]]  Id est filius dexteræ, id est a propitiatione Dei omnia, et nihil a se reputantes.</n>


text:
Post hæc vidi turbam magnam, quam dinumerare nemo poterat, ex omnibus gentibus, et tribubus, et populis, et linguis: stantes ante thronum, et in conspectu Agni, amicti stolis albis, et palmæ in manibus eorum:<n>[[Post hæc. ]]  Cum secundum figuram designandos sub certo numero vidisset, et tantummodo de filiis Isræl, nunc aperte docet quod per illum numerum, universi fideles, et per duodecim tribus accipiendæ sunt omnes gentes. [[Stantes. ]]  Scilicet parati Deo obedire judici, vel etiam suis prælatis. Hoc in præsenti.</n>


text:
et clamabant voce magna, dicentes: Salus Deo nostro, qui sedet super thronum, et Agno.<n>[[Salus Deo nostro qui sedet. ]]  Non per nos, sed per agnum habemus salutem, id est remissionem peccatorum, et bonam operationem, et æternam gloriam.</n>


text:
Et omnes angeli stabant in circuitu throni, et seniorum, et quatuor animalium: et ceciderunt in conspectu throni in facies suas, et adoraverunt Deum,<n>[[Et omnes. ]]  Per supradictos angelos, intelligi possunt majores prælati; per istos, minores prælati, vel subditi tantum, sicut sunt angeli et archangeli, et tamen omnes angeli, id est nuntii. Sed et modo sunt majores et minores prælati, id est archiepiscopi et episcopi.</n>


text:
dicentes: Amen. Benedictio, et claritas, et sapientia, et gratiarum actio, honor, et virtus, et fortitudo Deo nostro in sæcula sæculorum. Amen.<n>[[Amen. ]]  Quasi dicat: Si attribuitis Deo, benefacitis. Vel [[amen, ]]  ad sequentia legetur: [[Amen, ]]  id est veritas in præmissis, et [[benedictio, ]]  id est exaltatio quam habet super omnem creaturam, vel nostra exaltatio in virtutibus: et [[claritas, ]]  id est impassibilitas, vel vestra in operibus.</n>


text:
Et respondit unus de senioribus et dixit mihi: Hi, qui amicti sunt stolis albis, qui sunt? et unde venerunt?<n>[[Et respondit unus. ]]  Visa turba in tanta dignitate, movetur attendere qua via potuit illuc ascendere, ut idem alios doceat inspicere.</n>


text:
Et dixi illi: Domine mi, tu scis. Et dixit mihi: Hi sunt, qui venerunt de tribulatione magna, et laverunt stolas suas, et dealbaverunt eas in sanguine Agni.<n>[[Stolas suas, ]]  etc. Innocentiam in baptismo acceptam, vel corpora sua.</n>


text:
Ideo sunt ante thronum Dei, et serviunt ei die ac nocte in templo ejus: et qui sedet in throno, habitabit super illos:


text:
non esurient, neque sitient amplius, nec cadet super illos sol, neque ullus æstus:<n>[[Non esurient, neque sitient, ]]  etc. Qui dedit cognitionem angelis, dabit etiam eamdem illis cognitionem.</n>


text:
quoniam Agnus, qui in medio throni est, reget illos et deducet eos ad vitæ fontes aquarum, et absterget Deus omnem lacrimam ab oculis eorum.<n>[[Deducet eos ad vitæ, ]]  etc. Et per hoc in futuro deducet ad omnimodam refectionem. [[Absterget Deus omnem lacrymam. ]]  Omnem dolorem sive pro delictis suis, sive pro adversis, vel exsilio, vel cæteris hujusmodi.</n><pb/>


text:
Et cum aperuisset sigillum septimum, factum est silentium in cælo, quasi media hora.<n>[[Et cum aperuisset. ]]  In hac vita tertia visione sunt septem angeli canentes tubis ad destructionem inimicorum, ad similitudinem illorum qui canentes tubis destruxerunt mœnia Jericho. Quasi dicat: Cum intellexissem salvationem justorum, ex alia parte intellexi damnationem impiorum per officium prædicationis bonis injunctum.</n>


text:
Et vidi septem angelos stantes in conspectu Dei: et datæ sunt illis septem tubæ.<n>[[Septem angelos. ]]  Universos, vel septiformi Spiritu imbutos. [[Et datæ sunt. ]]  Quia non displicet Deo damnatio impiorum.</n>


text:
Et alius angelus venit, et stetit ante altare habens thuribulum aureum: et data sunt illi incensa multa, ut daret de orationibus sanctorum omnium super altare aureum, quod est ante thronum Dei.<n>[[Et alius angelus. ]]  Stetit angelus ante altare paratus immolare, ad similitudinem sacerdotis, vel Christus est altare qui se obtulit, et super quem Ecclesia offert Deo preces. [[Stetit ante altare, ]]  id est ante seipsum, quia non habet mediatorem per quem placeat. [[Habens. ]]  Dicturus ex prædicatione justorum eventuram damnationem impiorum, præmittit quasi excusationem, ne eis culpa de damnatione impiorum imputetur, quia quantum ad ipsos prædicatio eorum bona, et a bono doctore injuncta. [[Thuribulum. ]]  Id est apostolos, qui sunt vasa ignis, id est Spiritus sancti, et de quibus exeunt orationes quæ elevantur coram Deo. [[De orationibus. ]]  Dixit [[de orationibus, ]]  et non [[orationes, ]]  quia non omnes orationes repræsentat Patri, sed eas exaudit quæ ad salutem pertinent. [[De orationibus, ]]  quia illi aliquando petunt quod petendum non esset, ut Paulus. [[Super aureum altare. ]]  Id est illi qui est supra se secundum humanitatem, secundum quam est altare Trinitatis.</n>


text:
Et ascendit fumus incensorum de orationibus sanctorum de manu angeli coram Deo.<n>[[Fumus. ]]  Compunctio procreata orationis studio, igne visionis Dei interius accensa.</n>


text:
Et accepit angelus thuribulum, et implevit illud de igne altaris, et misit in terram: et facta sunt tonitrua, et voces, et fulgura, et terræmotus magnus.


text:
Et septem angeli, qui habebant septem tubas, præparaverunt se ut tuba canerent.<n>[[Præparaverunt. ]]  Id est, prius impleverunt opere quæ dicturi erant ore. Vel, [[præparaverunt, ]]  id est præviderunt quid conveniret unicuique personæ. [[Et primus angelus. ]]  Ordine narrationis, vel quia hæc cæcitas Judæorum prius contigit prædicantibus apostolis.</n>


text:
Et primus angelus tuba cecinit, et facta est grando, et ignis, mista in sanguine, et missum est in terram, et tertia pars terræ combusta est, et tertia pars arborum concremata est, et omne fœnum viride combustum est.<n>[[Et facta est grando. ]]  Id est prædicatio aliis suavis, visa est eis condensa et gravis. [[In terram. ]]  Judæi sunt tanquam terra exculti per legem et prophetas. [[Arborum. ]]  Per arbores intelliguntur majores Judæi; qui in lege sine querela conversabantur.</n>


text:
Et secundus angelus tuba cecinit: et tamquam mons magnus igne ardens missus est in mare, et facta est tertia pars maris sanguis,<n>[[Et secundus angelus, ]]  secundum ordinem narrationis, et secundum quod impletum fuit. Judæis enim excæcatis, apostoli sunt ad gentes conversi. [[In mare. ]]  Gentiles sunt mare, id est fluentes in multa vitia; in quibus cum ante esset diabolus, vere tamen missus dicitur, quia quibusdam recedentibus alios retinere nititur.</n>


text:
et mortua est tertia pars creaturæ eorum, quæ habebant animas in mari, et tertia pars navium interiit.<n>[[Mortua est tertia. ]]  Duæ partes, id est boni omnes crediderunt: tertia, id est omnes reprobi dati sunt in reprobum sensum. [[Quæ habebant animas, ]]  etc. Id est illorum gentilium qui ab aliis digniores reputabantur pro quibusdam bonis operibus.</n>


text:
Et tertius angelus tuba cecinit: et cecidit de cælo stella magna, ardens tamquam facula, et cecidit in tertiam partem fluminum, et in fontes aquarum:<n>[[Et tertius angelus, ]]  ordine narrationis et quia istud post illa duo contigit. Postquam enim diabolus omnes Judæos et gentiles excæcare non potuit, immisit eis hæreticos, et quosdam subvertit. [[Fontes. ]]  Dicuntur illi esse fontes, in quibus summa et quasi totius fidei origo comprehenditur, sicut est Evangelium. Flumina, quæ inde trahuntur, sicut expositiones eorum sunt, in quibus sunt duo sensus fidelium, historialis et allegoricus. Tertius est hæreticorum, cum hæreses suas confirmant pravis expositionibus Scripturarum.</n>


text:
et nomen stellæ dicitur Absinthium, et facta est tertia pars aquarum in absinthium; et multi hominum mortui sunt de aquis, quia amaræ factæ sunt.


text:
Et quartus angelus tuba cecinit: et percussa est tertia pars solis, et tertia pars lunæ, et tertia pars stellarum, ita ut obscuraretur tertia pars eorum, et diei non luceret pars tertia, et noctis similiter.<n>[[Et quartus angelus. ]]  Quartus dicitur ordine narrationis, et ordine rei. Cum enim diabolus quosdam de Judæis et gentilibus excæcasset, tandem ipsos filios Ecclesiæ expugnare egressus est, et quosdam rapuit, tam majores quam minores. Has quatuor damnationes ut præteritas narravit, ut pote quæ quotidie videntur in ecclesiis. Tres vero futuras prænuntiari facit, ut doceat in novissimis temporibus, etiam graviores præteritis imminere, quod etiam ad consolationem præsentium potest redigi.</n>


text:
Et vidi, et audivi vocem unius aquilæ volantis per medium cæli dicentis voce magna: Væ, væ, væ habitantibus in terra de ceteris vocibus trium angelorum, qui erant tuba canituri.<n>[[Unius aquilæ. ]]  Aquila omnes prædicatores, qui mente longinqua conspiciunt, et Ecclesiam circumeuntes, prædicendo futura, muniunt: hic omnes unus, quia ad idem tendunt.</n><pb/>


text:
Et quintus angelus tuba cecinit: et vidi stellam de cælo cecidisse in terram, et data est ei clavis putei abyssi.<n>[[Et quintus angelus. ]]  Ordine narrationis et ordine temporis hic angelus dicitur esse quartus. Hic est enim damnatio eorum quos diabolus immittit ad præparandas vias ante faciem Antichristi. [[Et vidi stellam. ]]  Id est flammam hæreticorum de qua pauca dixerat, et quo fomite creverit, exponit. [[Stellam. ]]  Id est diabolum cadentem, et ne quis in locum ejus, id est in paradisum eat, laborantem. [[Et data est. ]]  Abyssus, id est tenebrosi. Puteus, id est profundiores hæretici, quia alios mergunt pravis sententiis. In hos clavem, id est potestatem accipere dicitur, quia tunc non sicut modo a Deo refrenabitur. Vel clavis illa sunt ipsi principes per quos hæretici operantur.</n>


text:
Et aperuit puteum abyssi: et ascendit fumus putei, sicut fumus fornacis magnæ: et obscuratus est sol, et aër de fumo putei:<n>[[Aperuit puteum abyssi. ]]  Hæreses quæ latebant in cordibus eorum proferri fecit. [[Fumus fornacis. ]]  Doctrina Antichristi recte dicitur fumus quoniam ipse Antichristus est fornax purgans bonos, et in cinerem redigens malos. [[Obscuratus est sol et ær. ]]  Et per hoc percussi sunt quidam illuminantes alios, et quidam illuminati ab eis.</n>


text:
et de fumo putei exierunt locustæ in terram, et data est illis potestas, sicut habent potestatem scorpiones terræ:<n>[[Exierunt locustæ. ]]  Discipuli bæreticorum locustis comparantur, quia neque volant in altum; sive, contemplationem per cognitionem, nec firmiter gradiuntur per bonam operationem: sed superbia saliunt, et in pejus recidunt, et sunt corrosores bonorum. [[Sicut habent scorpiones. ]]  Scorpius blandus facie cauda pungit occulte; vel scorpioni comparat, quia sicut scorpius cauda, sic hæretici decipiunt per temporalia, quæ debent post esse, sicut cauda posterior pars in animali. Vel ideo comparat quia quando scorpius pungit, non sentitur, postea diffundit venenum, sic decepti ab hæreticis non sentiunt, tandem perimuntur.</n>


text:
et præceptum est illis ne læderent fœnum terræ, neque omne viride, neque omnem arborem: nisi tantum homines, qui non habent signum Dei in frontibus suis:<n>[[Præceptum est illis ne læderent, ]]  etc. Quia dolos istorum refrenat Deus, licet ipsi non intelligant.</n>


text:
et datum est illis ne occiderent eos: sed ut cruciarent mensibus quinque: et cruciatus eorum, ut cruciatus scorpii cum percutit hominem.<n>[[Ne occiderent. ]]  Cum per dolos nequeunt hæretici in aliqua subvertere volunt, contra quos a Deo ordinatum est, ut etsi corpora occidant, animas tamen non decipiant. [[Mensibus quinque. ]]  Alia littera dicit [[mensibus sex, ]]  propter sex ætates quibus hæc vita distinguitur. [[Ut cruciatus scorpii. ]]  Cum data sit potestas cruciandi, non aperte tormentant, sed apud sæculi principes accusant.</n>


text:
Et in diebus illis quærent homines mortem, et non invenient eam: et desiderabunt mori, et fugiet mors ab eis.<n>[[Et fugiet mors ab eis. ]]  Quia cura gregis eos astringit labori.</n>


text:
Et similitudines locustarum, similes equis paratis in prælium: et super capita earum tamquam coronæ similes auro: et facies earum tamquam facies hominum.<n>[[Similitudines locustarum, ]]  etc. Cum ostendisset qualiter nocerent, et per dolos et per occultam impugnationem, et in utroque Dei refrenationem, nunc ostendit quales ipsi sint per quos operari possunt. [[Similes equis. ]]  Quia sunt veloces ad discurrendum, feroces ad impugnandum, et non provident quos incurrant, sive in vicinos, sive in hostes. [[Tanquam coronæ. ]]  Id est victoriæ de præcipitatis et subversis acquisitæ, non per veram sapientiam.</n>


text:
Et habebant capillos sicut capillos mulierum. Et dentes earum, sicut dentes leonum erant:<n>[[Et habebant capillos. ]]  Id est mores lascivos et effeminatos, qui eis adhærent, et ab eis ad deceptionem aliorum dependent. Vel capilli sunt homines minores, quos adherentes sibi decipiunt. [[Dentes leonum. ]]  Laniatum habent et fetorem.</n>


text:
et habebant loricas sicut loricas ferreas, et vox alarum earum sicut vox curruum equorum multorum currentium in bellum:<n>[[Loricas. ]]  Id est corda obstinata, quæ sagita veritatis non penetrat. Vel sententias deceptionibus munitas, quas infringit veritas. [[Sicut vox curruum, ]]  etc. Diversi currus diversis viis et a diversis equis ad idem bellum rapiuntur, sic isti diversis hæresibus unanimiter Ecclesiam impugnant.</n>


text:
et habebant caudas similes scorpionum, et aculei erant in caudis earum: et potestas earum nocere hominibus mensibus quinque:<n>[[Et habebant caudas. ]]  Postquam non valet ratio vel tumultus eorum, quærunt auxilium principum, qui caudæ dicuntur, quia ut astringant, terrent et blandiuntur. Vel caudæ sunt dolosæ sententiæ, quibus coram blandiuntur et latenter pungunt.</n>


text:
et habebant super se regem angelum abyssi cui nomen hebraice Abaddon, græce autem Apollyon, latine habens nomen Exterminans.<n>[[Et habebant super se regem. ]]  Ostenso quales in se sint, monstrat per quem hæc possunt. [[Cui nomen Hebraice Abaddon. ]]  Quasi dicat: Ad hoc cavete vobis, Hebræi, Græci et Latini, id est omnis Ecclesia. Posuit autem tres linguas, quia Christi Evangelium aliqua harum trium linguarum est scriptum et receptum.</n>


text:
Væ unum abiit, et ecce veniunt adhuc duo væ post hæc.<n>[[Væ unum abiit. ]]  Id est primum ordine narrationis et ordine temporis. Hæc est enim declaratio et damnatio malorum quæ erit tempore Antichristi.</n>


text:
Et sextus angelus tuba cecinit: et audivi vocem unam ex quatuor cornibus altaris aurei, quod est ante oculos Dei,<n>[[Ex quatuor cornibus. ]]  Per quatuor cornua intellige illa quatuor quæ de Christo prædicantur, quæ sunt nativitas, passio, resurrectio, et ascensio: circa quæ alia sunt. [[Altaris aurei. ]]  Altare Christus, cornua altaris sunt prædicatores Christum sublevantes, et pro eo mori parati, sicut sanguis ponebatur in cornibus altaris. Vel altare est Ecclesia, in qua sunt cornua, id est defensores aliorum, qui omnes ad idem tendunt. Vel per quatuor cornua intelligere possumus dogmata evangelica quæ docent detegi fraudes Antichristi. [[Vocem unam. ]]  Præcones præteriti temporis præmonent illos qui erunt tempore Antichristi.</n>


text:
dicentem sexto angelo, qui habebat tubam: Solve quatuor angelos, qui alligati sunt in flumine magno Euphrate.<n>[[Solve quatuor. ]]  Pro quatuor partibus mundi, vel quia quatuor de Christo prædicata impugnant. [[Qui alligati sunt in flumine magno Euphrate. ]]  Euphrates fluvius circumiens Babylonem, id est principes mundani per quos diabolus, cum in ipsis esset, occulte operabatur. Dicens autem [[solve, ]]  hos jubet excommunicari, ut qui in eis erat quasi ligatus, per eos sibi traditos apertius operetur. Vel quatuor angeli sunt omnes immundi spiritus in quatuor partibus mundi regnantes, qui fuerunt refrenati in passione Christi.</n>


text:
Et soluti sunt quatuor angeli, qui parati erant in horam, et diem, et mensem, et annum, ut occiderent tertiam partem hominum.<n>[[Soluti sunt, ]]  etc. Soluto diabolo multi præcipitantur, qui ad alios excæcandos moliuntur, [[In horam et diem. ]]  Per [[horam]]  accipe medietatem anni; per [[diem, ]]  unum annum; per [[mensem, ]]  alium annum; et per [[annum, ]]  tertium: nam per tres annos et dimidium durabit persecutio Antichristi.</n>


text:
Et numerus equestris exercitus vicies millies dena millia. Et audivi numerum eorum.<n>[[Vicies millies. ]]  Sancti decem præceptis legis perfecti, contra quos duplex numerus ponitur malorum, quia mali plures sunt bonis. [[Et audivi, ]]  etc. Quasi dicat: Bene pono sub certo numero, quia [[audivi, ]]  id est intellexi, quod plures essent mali quam boni.</n>


text:
Et ita vidi equos in visione: et qui sedebant super eos, habebant loricas igneas, et hyacinthinas, et sulphureas, et capita equorum erant tamquam capita leonum: et de ore eorum procedit ignis, et fumus, et sulphur.<n>[[Et ita vidi. ]]  Id est sicut intellexeram quod ad destructionem aliorum equitabant, sic intellexit, quod per diabolum hoc faciebant, quem sicut equi portabant, vel equi intelligi possunt diaboli, super quos mali fundantur. [[Habebant loricas igneas. ]]  Id est muniebant eos sententiis de quibus sequitur æterna pœna, ubi est ignis et fetor et fumus. [[Vel habebant loricas igneas, ]]  id est æternam pœnam, quæ nunquam dimittit quos accipit. [[Tanquam capita leonum. ]]  Superius in plaga locustarum vidit facies hominum, hic leonum: quia hæretici aliquid humanitatis ostendunt, ministri autem Antechristi, quod docebunt dictis et signis hoc etiam pœnis cogent confiteri. [[Procedebat ignis. ]]  Causa æternæ pœnæ. [[Vel ignis, ]]  id est cupiditas; [[fumus, ]]  id est superbia; [[sulphur, ]]  id est fetor malorum operum. [[Fumus et sulphur. ]]  Cæci sunt et in tenebris positi, propter fetorem vitiorum et malorum operum.</n>


text:
Et ab his tribus plagis occisa est tertia pars hominum de igne, et de fumo, et sulphure, quæ procedebant de ore ipsorum.<n>[[Occisa est tertia pars. ]]  Id est, omnes reprobi de Ecclesia, et similiter omnes Judæi vel pagani, qui nunquam fuerunt baptizati, nec ab Ecclesia separati.</n>


text:
Potestas enim equorum in ore eorum est, et in caudis eorum, nam caudæ eorum similes serpentibus, habentes capita: et in his nocent.<n>[[Similes serpentibus. ]]  Qui blandiuntur facie, et occulte immittunt venenum.</n>


text:
Et ceteri homines, qui non sunt occisi in his plagis, neque pœnitentiam egerunt de operibus manuum suarum, ut non adorarent dæmonia, et simulacra aurea, et argentea, et ærea, et lapidea, et lignea, quæ neque videre possunt, neque audire, neque ambulare,


text:
et non egerunt pœnitentiam ab homicidiis suis, neque a veneficiis suis, neque a fornicatione sua, neque a furtis suis.<pb/>


text:
Et vidi alium angelum fortem descendentem de cælo amictum nube, et iris in capite ejus, et facies ejus erat ut sol, et pedes ejus tamquam columnæ ignis:<n>[[Et vidi alium angelum fortem. ]]  Quia fortis armatus fortem diabolum exsuperavit. [[De cœlo. ]]  Id est cognitione angelorum. [[Amictum nube. ]]  Id est, se humiliantem assumptione carnis, vel quia cognoscibilem fecit. Latentem in carne, quæ est nobis refrigerium contra vitia. [[Et iris in capite. ]]  Qui veram de Deo habet cognitionem, reputat eum Deum esse. [[Tanquam columna ignis. ]]  Illi in quibus vere lucet imago Dei, ut in contemplativis, vel prædicatio.</n>


text:
et habebat in manu sua libellum apertum: et posuit pedem suum dextrum super mare, sinistrum autem super terram:<n>[[Et habebat in manu sua libellum apertum. ]]  Id est omnes Scripturas operatione sua completas, partim prædicando, partim quæ de se dicta erant, complendo: tandem suis sensum aperiendo. [[Pedem suum. ]]  Id est portatores firmos in fide et sustinentes alios. [[Sinistrum autem super terram. ]]  Id est super eos, qui quoquo modo sustentabant etsi non credebant. Hoc est: posuit majores et firmiores prædicatores super majores peccatores, minores super minores.</n>


text:
et clamavit voce magna, quemadmodum cum leo rugit. Et cum clamasset, locuta sunt septem tonitrua voces suas.<n>[[Quemadmodum cum leo rugit. ]]  Vox leonis ostendit ejus virtutem et infert terrorem. Cum leo cauda circa silvam sulcum fecerit et rugit, nulla ferarum audet exire: ita Christus suos in fide concludens, rugit ne aliquis exeat.</n>


text:
Et cum locuta fuissent septem tonitrua voces suas, ego scripturus eram: et audivi vocem de cælo dicentem mihi: Signa quæ locuta sunt septem tonitrua: et noli ea scribere.<n>[[Scripturus eram. ]]  Hic fert personam eorum qui Antichristi tempore volent prædicare ex præcedentium imitatione. [[Signa quæ locuta: ]]  inspirationem divinam, vel angelicam admonitionem.</n>


text:
Et angelus, quem vidi stantem super mare et super terram, levavit manum suam ad cælum:<n>[[Levavit manum suam ad cœlum. ]]  Cum tanta desolatio erit in Ecclesia, quod etiam prædicatio erit ablata; ne fideles desperent, audiunt pro sua consolatione, non ad detrimentum suæ salutis prædicationem subtrahi.</n>


text:
et juravit per viventem in sæcula sæculorum, qui creavit cælum, et ea quæ in eo sunt: et terram, et ea quæ in ea sunt: et mare, et ea quæ in eo sunt: Quia tempus non erit amplius:<n>[[Juravit, ]]  etc. Et per hoc firmiter statuit, quia Deus erat: [[Nam si Christus resurrexit, et nos resurgemus]]  I Cor. 15.. [[Et ea quæ in illo. ]]  Cum dicis: [[Creavit ea quæ in eo sunt, ]]  hæresim quorumdam destruxit, qui astruunt res quasdam non creatas a Deo, sed a dæmone ut bufonem. [[Tempus amplius non erit. ]]  Id est nulla varietas, sed æterna stabilitas, animarum immortalitas. Hoc illi ultimi considerantes, patientur libenter.</n>


text:
sed in diebus vocis septimi angeli, cum cœperit tuba canere, consummabitur mysterium Dei sicut evangelizavit per servos suos prophetas.<n>[[Consummabitur mysterium. ]]  Tempore Antichristi, tanta erit persecutio quod prohibebitur illis qui erunt tempore ipsius prædicatio, quamvis prædicare velint, etiamsi ex antecessoribus suis habituri sint officium prædicandi; alii autem idem prædicaverunt, quia a Christo ad hoc instituti fuerunt. Christus vero eos instituit, quia tunc tempus prædicandi erat, et ipse ad hoc venerat, sed modo vide destructionem temporis Antichristi contrariam destructioni quam Christus fecit, et per hoc perpende prædicationem merito subtrahi. [[Mysterium Dei. ]]  Id est remuneratio sanctorum, quod est secretum, quod [[nec oculus vidit, nec auris audivit]]  I Cor. 2..</n>


text:
Et audivi vocem de cælo iterum loquentem mecum, et dicentem: Vade, et accipe librum apertum de manu angeli stantis super mare, et super terram.<n>[[Sicut evangelizavit. ]]  Intentio prophetarum prima fuit de adventu Domini, et de consummatione sæculi.</n>


text:
Et abii ad angelum, dicens ei, ut daret mihi librum. Et dixit mihi: Accipe librum, et devora illum: et faciet amaricari ventrem tuum, sed in ore tuo erit dulce tamquam mel.<n>[[Et audivi. ]]  Quasi dicat: Ostensa destructione quæ erit tempore Antichristi, et inde etiam prædicatione subtracta, et ob hoc fidelibus consolatione adhibita, monetur quæ vidit interim prædicare, quasi dicatur aperte sibi: Ecce revelavi tibi omnia, modo vade et prædica, nec quia sunt aspera, devita: nec terrearis pro tribulatione aliqua, quia non tanta patieris quanta patientur qui perseverabunt tempore Antichristi. Hoc ad consolationem præsentis Ecclesiæ hic apponitur, ubi major tribulatio pronuntiatur. [[Vade. ]]  Quod bene sciebat, intelligere monetur, ut per admonitionem alii prædicaturi informentur. [[Stantis super mare. ]]  Hoc dicit, quia implere grave est humanitati, quæ est mollis et fragilis.</n>


text:
Et accepi librum de manu angeli, et devoravi illum: et erat in ore meo tamquam mel dulce, et cum devorassem eum, amaricatus est venter meus:<n>[[Et abii. ]]  Hoc dicit, quia Deus si quem paratum videt, quod necessarium est sponte offert. [[Ad angelum. ]]  Id est ad Scripturam a Deo completam, a fidelibus intimatam.</n>


text:
et dixit mihi: Oportet te iterum prophetare gentibus, et populis, et linguis, et regibus multis.<n>[[Et dixit mihi: Oportet, ]]  etc. Cum ego librum reciperem, licet amara intelligerem, monuit ut nec pro morte dimitterem.</n><pb/>


text:
Et datus est mihi calamus similis virgæ, et dictum est mihi: Surge, et metire templum Dei, et altare, et adorantes in eo:<n>[[Metire. ]]  Id est ita secundum uniuscujusque capacitatem prædica, ut constituas Ecclesiam et in ea altare, etc.</n>


text:
atrium autem, quod est foris templum, ejice foras, et ne metiaris illud: quoniam datum est gentibus, et civitatem sanctam calcabunt mensibus quadraginta duobus:<n>[[Atrium. ]]  Id est falsos Christianos, qui se Ecclesiam simulant, sed factis abnegant. [[Civitatem sanctam. ]]  Id est Ecclesiam ad juste vivendum congregatam, et virtutibus imbutam persequentur mensibus quadraginta duo, id est tribus annis et dimidio, quibus regnabit Antichristus; quasi dicat: Sciatis omnes persecutiones quæ sunt in præsenti, et quæ fuerunt in præterito ab Antichristo procedere, sicut illas quæ erunt in tempore suo.</n>


text:
et dabo duobus testibus meis, et prophetabunt diebus mille ducentis sexaginta, amicti saccis.<n>[[Et dabo duobus. ]]  Quasi dicat: Cum minor est tribulatio, non debetis cessare, quia tempore quo gravior fuerit, faciam illos prædicare. [[Duobus testibus. ]]  De Elia et Enoch agitur, per quos prædicatores alii intelliguntur. [[Diebus mille. ]]  Nota quod hi dies non perficiunt tres annos et dimidium, sicut et Christus non complevit dimidium annum prædicationis suæ supra triennium.</n>


text:
Et si quis voluerit eos nocere, ignis exiet de ore eorum, et devorabit inimicos eorum: et si quis voluerit eos lædere, sic oportet eum occidi.


text:
Hi habent potestatem claudendi cælum, ne pluat diebus prophetiæ ipsorum: et potestatem habent super aquas convertendi eas in sanguinem, et percutere terram omni plaga quotiescumque voluerint.<n>[[Super aquas. ]]  Id est super doctrinas, quæ sunt fidelibus aquæ irrigantes. [[In sanguinem, ]]  etc. In peccatum, vel cum audita negligitur, vel cum audiri etiam contemnitur.</n>


text:
Et cum finierint testimonium suum, bestia, quæ ascendit de abysso, faciet adversum eos bellum, et vincet illos, et occidet eos.


text:
Et corpora eorum jacebunt in plateis civitatis magnæ, quæ vocatur spiritualiter Sodoma, et Ægyptus, ubi et Dominus eorum crucifixus est.<n>[[Ægyptus. ]]  Id est tenebrosa sine cognitione Dei.</n>


text:
Et videbunt de tribubus, et populis, et linguis, et gentibus corpora eorum per tres dies et dimidium: et corpora eorum non sinent poni in monumentis:


text:
et inhabitantes terram gaudebunt super illos, et jucundabuntur: et munera mittent invicem, quoniam hi duo prophetæ cruciaverunt eos, qui habitabant super terram.<n>[[Et munera mittent. ]]  Id est dona, litteraliter: vel congratulationes et confabulationes ad invicem de eis loquentes.</n>


text:
Et post dies tres et dimidium, spiritus vitæ a Deo intravit in eos. Et steterunt super pedes suos, et timor magnus cecidit super eos qui viderunt eos.<n>[[Et post dies. ]]  Ostensa tribulatione eorum, per quorum exemplum angelus Joannem invitabat ad prædicandum, etsi necesse fuerit ad compatiendum: ostendit tamen et ipsorum coronas, ut similiter istum Joannem, vel quemlibet alium de corona sua pro modo suo certum faciat. [[Super pedes. ]]  Id est super seipsos qui prius fuerunt indigentes aliquo quo nitantur, sed erunt tunc firmi.</n>


text:
Et audierunt vocem magnam de cælo, dicentem eis: Ascendite huc. Et ascenderunt in cælum in nube: et viderunt illos inimici eorum.<n>[[Vocem magnam. ]]  Quæ illos refrigeret, et inimicos terreat.</n>


text:
Et in illa hora factus est terræmotus magnus, et decima pars civitatis cecidit: et occisa sunt in terræmotu nomina hominum septem millia: et reliqui in timorem sunt missi, et dederunt gloriam Deo cæli.<n>[[Terræmotus magnus. ]]  Id est terreni moti sunt, ut puniantur in inferno; vel ad destructionem Ecclesiæ occisis magistris. [[Et decima pars. ]]  Id est homo, qui ad hoc constitutus videtur, ut decimus ordo restauretur. [[Occisa sunt in terræmotu. ]]  Omnino destructa in inferno, vel postea non resipuerunt. [[Gloriam Deo. ]]  Id est laudes Deo de justorum salvatione et malorum damnatione.</n>


text:
Et septimus angelus tuba cecinit: et factæ sunt voces magnæ in cælo dicentes: Factum est regnum hujus mundi, Domini nostri et Christi ejus, et regnabit in sæcula sæculorum. Amen.<n>[[Et septimus angelus, ]]  etc. Sex tubæ priores, sæculi præsentis ætatibus comparatæ, varios bellorum Ecclesiæ denuntiavere concursus; septima vero sabbati æterni nuntia, victoriam tantum et imperium veri Regis indicat. [[Factum. ]]  Qui prius vilis erat et abjectus jam regnat, coronans bonos, et malos condemnans. [[Et regnabit. ]]  Id est permanebit regnum ipsius in sempiternum, non ut quidam hæretici putant sanctos post definitum tempus in mundi vitam redituros.</n>


text:
Et viginti quatuor seniores, qui in conspectu Dei sedent in sedibus suis, ceciderunt in facies suas, et adoraverunt Deum, dicentes:<n>[[Et viginti quatuor seniores. ]]  Non tantum minores ita glorificant Deum, sed etiam majores. [[Ceciderunt in facies. ]]  In faciem cadit qui in hac vita culpam agnoscit, eamque pœnitendo deflet. Retro cadit qui in hac vita repente decidit, et ad quæ supplicia ducatur nescit.</n>


text:
Gratias agimus tibi, Domine Deus omnipotens, qui es, et qui eras, et qui venturus es: quia accepisti virtutem tuam magnam, et regnasti.


text:
Et iratæ sunt gentes, et advenit ira tua et tempus mortuorum judicari, et reddere mercedem servis tuis prophetis, et sanctis, et timentibus nomen tuum pusillis et magnis, et exterminandi eos qui corruperunt terram.<n>[[Qui corruperunt terram. ]]  Id est seipsos per malam operationem, et alios per malum exemplum.</n>


text:
Et apertum est templum Dei in cælo: et visa est arca testamenti ejus in templo ejus, et facta sunt fulgura, et voces, et terræmotus, et grando magna.<n>[[Et apertum est. ]]  In hac quarta visione habes materiam bene ornatam et bona auxilia habentem, scilicet de pugna Ecclesiæ quæ a diabolo impugnatur et aperte et occulte, et in omnibus his ostendit Joannes eam superare per quod maxime armat fideles ne deficiant in aliqua tribulatione. De pugna ergo Ecclesiæ pendet cognitio ex tertia visione, quæ est de injuncto officio prædicandi. Apertum est templum Dei, id est, datus est Spiritus sanctus, per quem mysteria Ecclesiæ, quæ per secundum tabernaculum figurabantur, revelata sunt fidelibus. [[Arca. ]]  Christus est arca in quo omnes thesauri sapientiæ absconditi, qui complevit Vetus Testamentum et instituit Novum. [[Et grando magna. ]]  Id est quibusdam visa est prædicatio intolerabilis.</n><pb/>


text:
Et signum magnum apparuit in cælo: mulier amicta sole, et luna sub pedibus ejus, et in capite ejus corona stellarum duodecim:<n>[[Et signum. ]]  Et ex his vidi istud procedere, scilicet fidei gratiam, id est quiddam magnum significantem. Hic facit mentionem de revelatione mysteriorum quæ fuerunt in secunda visione, et de injuncto officio prædicationis, quod habuimus in tertia, ut istam quartam quæ de pugna Ecclesiæ et diaboli est, ex his duabus, id est secunda et tertia, ostendat pendere. [[Luna sub pedibus. ]]  Licet mundanis sustentetur Ecclesia, ea tamen non affectat. [[Et in capite ejus corona, ]]  etc. Id est duodecim apostoli, quibus mundus credidit, vel in quibus mundum vicit Ecclesia.</n>


text:
et in utero habens, clamabat parturiens, et cruciabatur ut pariat.<n>[[Cruciatur ut pariat. ]]  Prædicando, adversa patitur. Vel cruciatur a seipsa, id est carnem suam macerat, ut prædicatio sit idonea.</n>


text:
Et visum est aliud signum in cælo: et ecce draco magnus rufus habens capita septem, et cornua decem: et in capitibus ejus diademata septem,<n>[[Draco magnus. ]]  Non de magno effectu, sed de potentia et superbia draconis loquitur. [[Et cornua decem, ]]  etc. Id est regna et divitias quibus principes decalogum legis impugnant.</n>


text:
et cauda ejus trahebat tertiam partem stellarum cæli, et misit eas in terram: et draco stetit ante mulierem, quæ erat paritura, ut cum peperisset, filium ejus devoraret.<n>[[Et cauda. ]]  Id est deceptiones, quibus celant vitia, ut cauda celantur turpia. [[Stellarum. ]]  Id est illorum qui illuminant Ecclesiam doctrina, non vita. [[Stetit ante mulierem. ]]  Quæ patiebatur dolorem, per quod credebat cito cessuram. Per passionem credebat diabolus Ecclesiam subjugatam. [[Devoraret. ]]  Paratus erat draco ad devorandum; sed non potuit, quia natus est qui prohibuit.</n>


text:
Et peperit filium masculum, qui recturus erat omnes gentes in virga ferrea: et raptus est filius ejus ad Deum, et ad thronum ejus,<n>[[Et peperit. ]]  Carnali generatione, Christus de Abraham et David præcessit; vel peperit Ecclesia filium, id est fidem Christi in cordibus auditorum.</n>


text:
et mulier fugit in solitudinem ubi habebat locum paratum a Deo, ut ibi pascant eam diebus mille ducentis sexaginta.<n>[[Diebus mille. ]]  Id est toto tempore quo subsistit Ecclesia prædicatione Christi tribus annis et dimidio facta.</n>


text:
Et factum est prælium magnum in cælo: Michaël et angeli ejus præliabantur cum dracone, et draco pugnabat, et angeli ejus:<n>[[Michæl et angeli ejus præliabantur. ]]  Ecclesiam sustentantes orando, auxilium ferendo.</n>


text:
et non valuerunt, neque locus inventus est eorum amplius in cælo.<n>[[Non valuerunt. ]]  Removere auxilia angelorum, quia non poterunt Ecclesiam ducere in peccatum.</n>


text:
Et projectus est draco ille magnus, serpens antiquus, qui vocatur diabolus, et Satanas, qui seducit universum orbem: et projectus est in terram, et angeli ejus cum illo missi sunt.


text:
Et audivi vocem magnam in cælo dicentem: Nunc facta est salus, et virtus, et regnum Dei nostri, et potestas Christi ejus: quia projectus est accusator fratrum nostrorum, qui accusabat illos ante conspectum Dei nostri die ac nocte.<n>[[Et audivi vocem. ]]  Cum ostendisset diabolum in hoc certamine occulto ab Ecclesia victum auxilio filii et angelorum, subjungit exsultationes angelorum ipsorum, vel sanctarum animarum de victoria fratrum, ut laborent vincere qui de victoria sua angelos vel sanctas animas audiunt exsultare. [[Accusabat illos. ]]  Officium diaboli est accusare, id est per peccatum accusabiles reddere. [[Die ac nocte. ]]  In prosperis delectando, in adversis contristando.</n>


text:
Et ipsi vicerunt eum propter sanguinem Agni, et propter verbum testimonii sui, et non dilexerunt animas suas usque ad mortem.


text:
Propterea lætamini cæli, et qui habitatis in eis. Væ terræ, et mari, quia descendit diabolus ad vos habens iram magnam, sciens quod modicum tempus habet.<n>[[Descendit diabolus. ]]  De cœlo: vel de minoribus sanctis, in quibus jam non habet locum tentatio. [[Sciens quod modicum tempus habet. ]]  Quia videt multos sibi subtrahi, et in locum suum substitui. [[Et postquam vidit. ]]  Cum vidit diabolus se per occultam fraudem non posse proficere, aperta tribulatione aggreditur expugnare. [[Et datæ sunt mulieri, ]]  etc. Quæ etiam contra apertam tribulationem habet auxilium ab eodem filio a quo habebat contra occultam impugnationem.</n>


text:
Et postquam vidit draco quod projectus esset in terram, persecutus est mulierem, quæ peperit masculum:


text:
et datæ sunt mulieri alæ duæ aquilæ magnæ ut volaret in desertum in locum suum, ubi alitur per tempus et tempora, et dimidium temporis a facie serpentis.<n>[[Aquilæ. ]]  Illi dicuntur aquilæ, qui per conversationem vitæ cœlum petunt, et ideo in Deo fixum habent intuitum. [[Per tempus, et tempora, ]]  etc. Si accipitur illius Ecclesiæ status quæ erit tempore Antichristi, dicetur aliter [[per tempus et tempora et dimidium, ]]  etc., pro prædicatione Heliæ et Enoch; si generalis Ecclesiæ tempus accipitur, dicitur [[per tempus, et tempora, et dimidium, ]]  etc., aliter pro prædicatione Christi facta tribus annis et dimidio, quia Christi prædicatione pascitur Ecclesia quotidie.</n>


text:
Et adjuvit terra mulierem, et aperuit terra os suum, et absorbuit flumen, quod misit draco de ore suo.<n>[[Et adjuvit terra mulierem. ]]  Id est Christus Ecclesiæ suæ dedit vires patiendi. [[Et aperuit, ]]  id est præparavit, et idoneam se fecit, ut reciperet quidquid sibi inferrent, ad similitudinem os aperientis. Hoc Christus in passione sua fecit, in quo suis exemplum patiendi se proposuit. [[Absorbuit, ]]  id est, omnes pœnas in se destruxit, factus immortalis et impassibilis, quod idem facit in suis.</n>


text:
Et iratus est draco in mulierem: et abiit facere prælium cum reliquis de semine ejus, qui custodiunt mandata Dei, et habent testimonium Jesu Christi.<n>[[Iratus est draco in mulierem. ]]  Quia licet non possit eam devincere, non tamen desistit invidere, et locum invadendi quærere.</n>  <sup>(18)</sup>Et stetit supra arenam maris.<n>[[Et stetit. ]]  Non tamen omnes illos vicit minores, sed tantum super arenam, id est, in fructuosos moram fecit, in quibus apparent signa vestigii.</n><pb/>


text:
Et vidi de mari bestiam ascendentem habentem capita septem, et cornua decem, et super cornua ejus decem diademata, et super capita ejus nomina blasphemiæ.<n>[[Et vidi, ]]  etc. Bestia hæc spiritualiter est Antichristus, vel generaliter tota collectio malorum. [[Capita septem et cornua decem. ]]  Ad hoc ut bene posset istos vincere, talem familiam sibi instituit. [[Nomina blasphemiæ. ]]  Variis hæresibus erat bestia plena, vel variis simulationibus occultans vitia.</n>


text:
Et bestia, quam vidi, similis erat pardo, et pedes ejus sicut pedes ursi, et os ejus sicut os leonis. Et dedit illi draco virtutem suam, et potestatem magnam.


text:
Et vidi unum de capitibus suis quasi occisum in mortem: et plaga mortis ejus curata est. Et admirata est universa terra post bestiam.<n>[[Quasi occisum. ]]  Simulabit se Antichristus mortuum, et per triduum latens post apparebit, dicens se suscitatum. [[Et plaga mortis ejus curata est. ]]  Arte magica ascendet in æra, ferentibus eum dæmonibus, et sic curabitur [[plaga mortis ejus, ]]  quia prius mortuus credebatur, post vivens reputabitur.</n>


text:
Et adoraverunt draconem, qui dedit potestatem bestiæ: et adoraverunt bestiam, dicentes: Quis similis bestiæ? et quis poterit pugnare cum ea?


text:
Et datum est ei os loquens magna et blasphemias: et data est ei potestas facere menses quadraginta duos.


text:
Et aperuit os suum in blasphemias ad Deum, blasphemare nomen ejus, et tabernaculum ejus, et eos qui in cælo habitant.<n>[[Et aperuit os suum. ]]  In tantam fiduciam prorupit, ut quod occulte ante, jam tunc publice audeat blasphemare. [[Et tabernaculum. ]]  Id est omnem institutionem ejus, per quam laudabilis apparet.</n>


text:
Et est datum illi bellum facere cum sanctis, et vincere eos. Et data est illi potestas in omnem tribum, et populum, et linguam, et gentem,


text:
et adoraverunt eam omnes, qui inhabitant terram: quorum non sunt scripta nomina in libro vitæ Agni, qui occisus est ab origine mundi.<n>[[Occisus est ab origine mundi, ]]  in suis, ut in Abel. Vel quia ante omnia dispositum est, quod in fine temporum occideretur. Vel occisus est in agno mystice quem Abel obtulit, vel in ipso Abel a fratre occiso præfiguratus est.</n>


text:
Qui in captivitatem duxerit, in captivitatem vadet: qui in gladio occiderit, oportet eum gladio occidi. Hic est patientia, et fides sanctorum.<n>[[Qui in captivitatem. ]]  Qui captivat homines nunc a fide, tandem a salute, scilicet Antichristus, vel ipse diabolus. [[Qui in gladio occiderit. ]]  Antichristus et sui occident gladio materiali et persuasionis, et peribunt gladio æterni judicii. [[Hic est, ]]  etc. Id est, patientiam et fidem sancti tenebunt, quia, illo destructo, sciunt se remunerandos. Respiciendo pœnam malorum et remunerationem bonorum, patientes fiunt et fidem tenent.</n>


text:
Et vidi aliam bestiam ascendentem de terra, et habebat cornua duo similia Agni, et loquebatur sicut draco.<n>[[Et vidi. ]]  Descripta tribulatione quæ erit per Antichristum, et suos participes, subjungit aliam quæ fiet per suos apostolos quos ipse per totum mundum sparget. [[Cornua. ]]  Quia simulabunt se habere innocentiam, et puram vitam, et veram doctrinam, et miracula, quæ Christus habuit et suis dedit; vel, duo Testamenta sibi usurpabunt. [[Et loquebatur sicut draco. ]]  Id est pseudoapostoli ita loquentur, sicut diabolus in Antichristo erat locutus.</n>


text:
Et potestatem prioris bestiæ omnem faciebat in conspectu ejus: et fecit terram, et habitantes in ea, adorare bestiam primam, cujus curata est plaga mortis.<n>[[Et potestatem, ]]  etc. Quia in omnibus caput suum sibi præponebant Antichristum. [[Terram. ]]  Id est terrenos, et in amore terræ perseverantes; vel: [[terram]]  secundum corpus, [[habitantes in ea]]  secundum animam. [[Adorare. ]]  Quia et hi, simulata resurrectione, prædicationis suæ faciunt tundamentum, sicut et apostoli Christi fecerunt.</n>


text:
Et fecit signa magna, ut etiam ignem faceret de cælo descendere in terram in conspectu hominum.<n>[[Ignem, ]]  id est malignum spiritum super suos faciet descendere, ut loquantur variis linguis. Ut apostolis datus est Spiritus sanctus in specie ignis, et sic illi dabunt spiritum malignum in specie ignis. [[In conspectu. ]]  Ut omnes videre possint cum apostoli Spiritum sanctum in conclavi acceperint.</n>


text:
Et seduxit habitantes in terra propter signa, quæ data sunt illi facere in conspectu bestiæ, dicens habitantibus in terra, ut faciant imaginem bestiæ, quæ habet plagam gladii, et vixit.


text:
Et datum est illi ut daret spiritum imagini bestiæ, et ut loquatur imago bestiæ: et faciat ut quicumque non adoraverint imaginem bestiæ, occidantur.<n>[[Ut loquatur imago. ]]  Hic magica arte faciet statuam loqui et futura prædicere.</n>


text:
Et faciet omnes pusillos, et magnos, et divites, et pauperes, et liberos, et servos habere caracterem in dextera manu sua, aut in frontibus suis:<n>[[Habere characterem, ]]  etc. In manu et in fronte ponent signa, ut omnes confiteantur suum esse Deum verbo et opere.</n>


text:
et nequis possit emere, aut vendere, nisi qui habet caracterem, aut nomen bestiæ, aut numerum nominis ejus.<n>[[Numerum. ]]  Id est qui exspectant ab eo remunerationem eo minorem, vel mediocrem, vel maximam.</n>


text:
Hic sapientia est. Qui habet intellectum, computet numerum bestiæ. Numerus enim hominis est: et numerus ejus sexcenti sexaginta sex.<n>[[Qui habet. ]]  Cum liber præsens Græce sit editus, secundum Græcos numerus est quærendus apud quos omnes litteræ numerum significant. Nomen ejus [[Antemos]]  quod ei competit, qui Christo contrarius dicitur: [[A, ]]  unum; [[N, ]]  quinquaginta; [[T, ]]  CCCC; [[E, ]]  quinque; [[M, ]]  quadraginta; [[O, ]]  septuaginta; [[S, ]]  CC. Vel [[Arnoyme, ]]  id est nego, qui Christum negat Deum, in quo idem numerus: [[A, ]]  unum; [[R, ]]  CC; [[N, ]]  quinquaginta; [[O, ]]  LXX; [[Y, ]]  CCCC; [[M, ]]  XL; [[E, ]]  quinque. Vel [[Teian, ]]  id est sol gigas, quod vero Christo, usurpative convenit Antichristo: [[T, ]]  CCC; [[E, ]]  quinque; [[I, ]]  X; iterum [[T, ]]  CCC; A, unum; [[N, L. ]]  Vel Latinis litteris: [[Diclux, ]]  quia ipse se lucem esse dicet: [[D, ]]  quingenti; [[I, ]]  unum; [[C, ]]  centum; [[L, ]]  quinquaginta; [[V, ]]  quinque; [[X, ]]  decem; et sic eadem summa. Sex primus perfectus numerus est, et significat illos minus perfectos qui conjugati sunt, et pro modo suo decem præcepta servant. Sexaginta significat mediocriter perfectos, qui, dimissis legalibus conjugiis in castitate permanent, et iterum decem præcepta pro modo suo complent. Centum significat perfectissimos qui mentis et corporis integritatem non violant et decem præcepta perfectissime servant. [[Hi reddunt fructum, alii tricesimum, ]][[alii sexagesimum, alii centecimum. ]]  Et discipuli Antichristi tunc dicent neminem posse salvari, nisi Antichristo obtulerint aliquem de fructibus illis.</n><pb/>


text:
Et vidi: et ecce Agnus stabat supra montem Sion, et cum eo centum quadraginta quatuor millia, habentes nomen ejus, et nomen Patris ejus scriptum in frontibus suis.<n>[[Et vidi: et ecce Agnus stabat. ]]  Ostensa gravissima persecutione, quam patietur Ecclesia ab Antichristo et ejus apostolis, nunc ostendit qualem habeat adjutorem, et qualem ipse habeat familiam, ut magis electos afflictos consoletur. [[Centum quadraginta, ]]  etc. Id est in virginitate perfectissimos, in fide trinitatis ex quatuor mundi partibus collectos.</n>


text:
Et audivi vocem de cælo, tamquam vocem aquarum multarum, et tamquam vocem tonitrui magni: et vocem, quam audivi, sicut citharœdorum citharizantium in citharis suis.<n>[[Tonitrui. ]]  Quia terret eos qui ad consortium suum venire suffugiunt. [[Citharædorum. ]]  Quia ipsi ad hoc se instituerunt, ut extenderent sua corda devota super lignum crucis. [[Citharizantium. ]]  Quod ex officio habebant, opere implebant.</n>


text:
Et cantabant quasi canticum novum ante sedem, et ante quatuor animalia, et seniores: et nemo poterat dicere canticum, nisi illa centum quadraginta quatuor millia, qui empti sunt de terra.<n>[[Et cantabant. ]]  Id est de integritate animæ et corporis exsultabunt: quod gaudium nunquam eis veterascet, sed semper est eis ut novum.</n>


text:
Hi sunt, qui cum mulieribus non sunt coinquinati: virgines enim sunt. Hi sequuntur Agnum quocumque ierit. Hi empti sunt ex hominibus primitiæ Deo, et Agno:<n>[[Hi sunt qui cum mulieribus non sunt. ]]  Id est quos ad hoc ut essent virgines sanguis Christi elevavit. [[Ex hominibus primitiæ, ]]  etc. Ut ex grege optimus equus, vel ex fructibus primitiæ.</n>


text:
Et vidi alterum angelum volantem per medium cæli, habentem Evangelium æternum, ut evangelizaret sedentibus super terram, et super omnem gentem, et tribum, et linguam, et populum:<n>[[Et vidi. ]]  Descripta impugnatione facta per duas bestias, suppositoque auxilio Agni et dignitate familiæ ejus ostensa, subjungitur admonitio, ut ad hanc familiam accedant, et comminatio, ut ab alia declinent. [[Alterum angelum. ]]  Id est prædicatores qui sunt alteri a Christo, id est vicem ejus exsequentes. [[Per medium cœli. ]]  Per catholicam Ecclesiam, quam verbis et exemplis secum trahunt. [[Evangelium æternum. ]]  Id est prædicationem æternam promittentem, et sui observatores ad æternitatem ducentem.</n>


text:
dicens magna voce: Timete Dominum, et date illi honorem, quia venit hora judicii ejus: et adorate eum, qui fecit cælum, et terram, mare, et fontes aquarum.<n>[[Timete Dominum, ]]  etc. Bene operando, et bene de eo annuntiando, ut per vos gloriosus appareat. [[Quia venit. ]]  Quasi dicat: Non deficiatis, quia non longo tempore patiemini.</n>


text:
Et alius angelus secutus est dicens: Cecidit, cecidit Babylon illa magna: quæ a vino iræ fornicationis suæ potavit omnes gentes.<n>[[Et alius angelus secutus est eum. ]]  Hoc dicit, quia prædicatores sibi invicem succedunt. [[Cecidit. ]]  Bis positum vocabulum [[cecidit, ]]  infinitatem significat, in quo omnimoda destructio intelligitur. [[Vino iræ fornicationis. ]]  Id est vitiis, et præcipue idololatria, quæ est dulcis potus peccantibus, quibus ipsi alios inquinant, et, ne recto tramite gradiantur, inebriant; unde debetur eis ira Dei. Purum vinum bibitur, dum flagellat Deus hic ad emendationem: turbidum, dum infertur æterna damnatio.</n>


text:
Et tertius angelus secutus est illos, dicens voce magna: Si quis adoraverit bestiam, et imaginem ejus, et acceperit caracterem in fronte sua, aut in manu sua:<n>[[Et angelus tertius. ]]  Tres ponit pro fide Trinitatis, cum tria hæc in eadem persona possint considerari.</n>


text:
et hic bibet de vino iræ Dei, quod mistum est mero in calice iræ ipsius, et cruciabitur igne, et sulphure in conspectu angelorum sanctorum, et ante conspectum Agni:<n>[[Quod mistum. ]]  Quasi dicat: Qui non corrrigitur vindicta ejus ad correctionem data, punietur æterna pœna. [[In calice. ]]  Calix est vindicta Dei, ubi desuper merum quod ad correctionem hic vindicat, subtus est fæx, id est damnatio in ultimis. Bibent impii de vino, id est de fæce: quod vinum quia vult ad comparationem meri ostendere turbidum, addit quod mistum est.</n>


text:
et fumus tormentorum eorum ascendet in sæcula sæculorum: nec habent requiem die ac nocte, qui adoraverunt bestiam, et imaginem ejus, et si quis acceperit caracterem nominis ejus.<n>[[Et fumus tormentorum. ]]  Quod quædam de damnatione malorum numerat, non dicit pro damnatione describenda: sed tantum pro terrore inferendo illis quos deterret ab eorum consortio. [[Ascendet in sæcula. ]]  Cum dicit: [[ascendet in sæcula, ]]  notat æternam pœnam continuari. [[Nec habent requiem. ]]  Quasi: Non mirum si illi qui Antichristum adoraverunt tempore ipsius punientur, quia sui etiam præcedentes ministri eamdem pœnam habebunt.</n>


text:
Hic patientia sanctorum est, qui custodiunt mandata Dei, et fidem Jesu.<n>[[Hic patientia, ]]  etc. Id est hic debent patienter pati sancti, ne veniant ad æternam pœnam.</n>


text:
Et audivi vocem de cælo, dicentem mihi: Scribe: Beati mortui qui in Domino moriuntur. Amodo jam dicit Spiritus, ut requiescant a laboribus suis: opera enim illorum sequuntur illos.<n>[[Opera. ]]  Id est mercedes operum quæ sequuntur. Quasi: Dum in mundo erant, majores tribulationes ad majorem coronam ingruebant: unde adeo abjecti reputabantur, sed jam nihil patientur.</n>


text:
Et vidi: et ecce nubem candidam, et super nubem sedentem similem Filio hominis, habentem in capite suo coronam auream, et in manu sua falcem acutam.<n>[[Et vidi. ]]  Ostensa remuneratione bonorum, per quod invitabat ad consortium eorum, supponit damnationem impiorum, ut per terrorem ducat ad idem propositum. [[Similem Filio hominis. ]]  Quia non jam vere erat Filius hominis, qui immortalis.</n>


text:
Et alius angelus exivit de templo, clamans voce magna ad sedentem super nubem: Mitte falcem tuam, et mete, quia venit hora ut metatur, quoniam aruit messis terræ.<n>[[Angelus. ]]  Id est sancti, qui usque huc fuerant in fidelibus occulti, in claritate apparebunt judicaturi, orantes cum desiderio, ut Deus separationem faciat bonorum et malorum. [[Exivit ]][[de templo. ]]  Exire dicuntur sancti de templo, cum jam apparent non quales olim fuerant, sed quales in æternum mansuri. [[Quia venit hora, ]]  etc. Quia jam est opportunum, cum completus sit numerus tuorum.</n>


text:
Et alius angelus exivit de altari, qui habebat potestatem supra ignem: et clamavit voce magna ad eum qui habebat falcem acutam, dicens: Mitte falcem tuam acutam, et vindemia botros vineæ terræ: quoniam maturæ sunt uvæ ejus.<n>[[Et alius angelus, ]]  etc. Cum sanctus Joannes ostendisset Deum potestatem judicandi habentem a sanctis implorari, et sic judicium fieri, ostendit eamdem potestatem sanctos habere, et Christum ut judicent imperare, et illos imperio obedire. [[Alius angelus, ]]  id est Christus, qui occultus et vilis fuerat, in fidelibus clarus apparuit, et veniens de altari, id est de loco secretiori, quod nunquam alii sancti, solus enim Christus est cognitus ab omnibus Deo consubstantialis. [[Mitte falcem. ]]  Per messem terræ et uvas vineæ, eorumdem malorum damnatio intelligitur; sed tamen per vineam illos determinatius habemus qui majori studio mala operabantur, sicut vineæ, ut fructificet major cura quam terræ adhibetur.</n>


text:
Et misit angelus falcem suam acutam in terram, et vindemiavit vineam terræ, et misit in lacum iræ Dei magnum:<n>[[Et misit in lacum, ]]  etc. Unde Propheta: Lacus ubi non erat aqua, id est refrigerium.</n>


text:
et calcatus est lacus extra civitatem, et exivit sanguis de lacu usque ad frenos equorum per stadia mille sexcenta.<n>[[Et exivit sanguis. ]]  Æterna pœna pro peccato sanguinis, non autem vinum quod est in cellario Dei ponitur. [[Usque ad frenos equorum, ]]  id est usque ad ipsos rectores iniquorum puniendos, scilicet diabolos. [[Per stadia. ]]  Omnes intellige ludis mundi, id est vitiis detentos, qui vel simpliciter in hoc sunt perfecti, quod per sex habemus; vel perfectiores, quod per centum; vel perfectissimi, quod per mille.</n><pb/>


text:
Et vidi aliud signum in cælo magnum et mirabile, angelos septem, habentes plagas septem novissimas: quoniam in illis consummata est ira Dei.<n>[[Et vidi, ]]  etc. In his tribus visionibus supradictis, id est revelatione mysteriorum, datione tubarum, et in pugna mulieris contra diabolum, a principio redemptionis prosecutus est ordinem usque ad diem judicii: in his vero tribus sequentibus, circa ultima tempora immoratur, quia de his præcedentibus in aliis divinis Scripturis dictum enucleatius, de illis vero parum et occultius. In hac ergo quinta visione, materia sunt septem angeli tenentes phialas, in quibus continentur plagæ, id est destructiones iniquorum qui tempore Antichristi erunt, quæ destructio maxime hortatur præsentes ad patiendum. In sequentibus ponit visiones tres, cum quatuor sint supradictæ. Sed omissa prima, quæ fuit de correctione ecclesiarum, de aliis tribus dicit, consideratione tamen. [[Et mirabile. ]]  Mirum est hominem habere tantam potestatem, ut alios possit damnare. [[Plagas septem, ]]  id est omnes, excæcationem et destructionem illorum qui tempore Antichristi erunt. [[Quoniam in illis. ]]  Vere [[plagas]]  habebunt, quia iram Dei super iniquos exercebunt, et vere [[novissimas, ]]  quia in mundo post eas non inferet Deus alias.</n>


text:
Et vidi tamquam mare vitreum mistum igne, et eos, qui vicerunt bestiam, et imaginem ejus, et numerum nominis ejus, stantes super mare vitreum, habentes citharas Dei:<n>[[Tanquam mare vitreum mistum igne. ]]  Id est baptismum, ubi fidei puritas exigitur, et homines a vitiis mundantur. [[Habentes citharas, ]]  id est mortificantes carnem, quod Deus eis injunxit, vel quod prior ipse fecit.</n>


text:
et cantantes canticum Moysi servi Dei, et canticum Agni, dicentes: Magna et mirabilia sunt opera tua, Domine Deus omnipotens: justæ et veræ sunt viæ tuæ, Rex sæculorum.<n>[[Canticum Moysi. ]]  Id est veterem legem, et est exsultatio bene intelligentibus, id est spiritualiter. [[Viæ, ]]  id est institutiones Dei, per quas nos ad Deum, vel ipse ad nos venit, sunt [[justæ, ]]  quia unicuique pro merito reddunt; et [[veræ, ]]  quia perducunt quo promittunt.</n>


text:
Quis non timebit te, Domine, et magnificabit nomen tuum? quia solus pius es: quoniam omnes gentes venient, et adorabunt in conspectu tuo, quoniam judicia tua manifesta sunt.<n>[[Judicia tua, ]]  etc. Quod quosdam eligis, quosdam reprobas, ut cognoscant fideles esse ex justitia.</n>


text:
Et post hæc vidi: et ecce apertum est templum tabernaculi testimonii in cælo,<n>[[Et post hæc. ]]  Cum ostendissent illos angelos habere potestatem plagandi, dicturus quas plagas illi sunt illaturi, prius proponit causam qua ostendit illos dignos esse qui plagas sunt passuri, scilicet quia omnia mysteria Ecclesiæ sunt revelata omnibus volentibus intrare, quæ isti malo merito suo non possunt intelligere. [[Apertum est templum, ]]  id est revelata sunt mysteria Ecclesiæ, in qua Deus habitat, et ad honorem Dei militant.</n>


text:
et exierunt septem angeli habentes septem plagas de templo, vestiti lino mundo et candido, et præcincti circa pectora zonis aureis.<n>[[Et exierunt. ]]  Et quia ita aperta erant, exibunt prædicatores et reprehendent male operantes.</n>


text:
Et unum de quatuor animalibus dedit septem angelis septem phialas aureas, plenas iracundiæ Dei viventis in sæcula sæculorum.<n>[[Et unum. ]]  Quia quod illi prædicabunt ex institutione priorum patrum habebunt, qui omnes unus dicuntur, quia unum docent. [[Iracundiæ, ]]  id est iræ: quia corrigunt, corripiunt, iram Dei peccantibus minantur, aliquando etiam excommunicant.</n>


text:
Et impletum est templum fumo a majestate Dei, et de virtute ejus: et nemo poterat introire in templum, donec consummarentur septem plagæ septem angelorum.<n>[[Fumo a majestate, ]]  etc. Quamvis tunc omnia erunt ita aperta fidelibus, tamen ipsa erunt clausa obscura infidelibus. [[Introire, ]]  id est intelligere illud occultum Dei judicium, quare alios elegit, alios reprobat, donec in fine mundi aperte cognoscent sancti. Vel, introire interim in Ecclesiam, donec completa sit omnimoda damnatio malorum in judicio, quia postea constat non intraturos.</n><pb/>


text:
Et audivi vocem magnam de templo, dicentem septem angelis: Ite, et effundite septem phialas iræ Dei in terram.


text:
Et abiit primus, et effudit phialam suam in terram, et factum est vulnus sævum et pessimum in homines, qui habebant caracterem bestiæ, et in eos qui adoraverunt imaginem ejus.<n>[[Vulnus. ]]  Inobedientia est causa quare vulnus illud fiat.</n>


text:
Et secundus angelus effudit phialam suam in mare, et factus est sanguis tamquam mortui: et omnis anima vivens mortua est in mari.<n>[[Et factus est sanguis. ]]  Id est damnatio ejus illata est pro sanguine quem effuderunt. [[Sanguis, ]]  id est, damnatio illa erit [[tanquam mortui, ]]  id est irrevocabilis; sicut enim mortuus non redit ad vitam, sic illa sententia damnationis non revocabitur. [[Omnis anima vivens. ]]  Omnes consentientes, qui vivere videntur, non quia aperte persequuntur, sed propter consensum damnabuntur.</n>


text:
Et tertius effudit phialam suam super flumina, et super fontes aquarum, et factus est sanguis.<n>[[Super flumina, ]]  etc. Quia similiter isti damnabuntur pro sanguine quem fuderunt, vel corporaliter, vel spiritualiter.</n>


text:
Et audivi angelum aquarum dicentem: Justus es, Domine, qui es, et qui eras sanctus, qui hæc judicasti:<n>[[Audivi. ]]  Id est intellexi ipsos prædicatores qui hanc vindictam facient, non sibi sed Domino attribuentes et juste fieri confirmantes. [[Qui es et qui eras. ]]  Venturum non ponit, quia in proximo venturum intellexit.</n>


text:
quia sanguinem sanctorum et prophetarum effuderunt, et sanguinem eis dedisti bibere: digni enim sunt.<n>[[Et sanguinem eis dedisti bibere. ]]  Id est, æternam pœnam pro effusione sanguinis, in qua promerenda sunt delectati.</n>


text:
Et audivi alterum ab altari dicentem: Etiam Domine Deus omnipotens, vera et justa judicia tua.<n>[[Et audivi. ]]  Quod magistri dicunt, discipuli confirmant. [[Etiam, Domine Deus omnipotens, ]]  etc. Ex magna affectione convertunt sermonem ad Deum. [[Justa. ]]  Justum enim est ut qui sanguinem fudit bibat vindictam sanguinis.</n>


text:
Et quartus angelus effudit phialam suam in solem, et datum est illi æstu affligere homines, et igni:


text:
et æstuaverunt homines æstu magno, et blasphemaverunt nomen Dei habentis potestatem super has plagas, neque egerunt pœnitentiam ut darent illi gloriam.<n>[[Et æstuaverunt. ]]  Vel afflicti afficient tortores æstu iracundiæ, dum invenientur inseparabiles, et sic æstuaverunt invidia et ira. [[Neque egerunt. ]]  Interius pœnitentes dolebant, extra confiteri non audebant.</n>


text:
Et quintus angelus effudit phialam suam super sedem bestiæ: et factum est regnum ejus tenebrosum, et commanducaverunt linguas suas præ dolore:<n>[[Super sedem bestiæ. ]]  Hoc dicit, quia ii sunt tantum corpora, et non spiritus: super quos sedebit, quia corporalia et non spiritualia dabit, [[Commanducaverunt, ]]  etc. Mutua detractione se omnes reficientes.</n>


text:
et blasphemaverunt Deum cæli præ doloribus, et vulneribus suis, et non egerunt pœnitentiam ex operibus suis.


text:
Et sextus angelus effudit phialam suam in flumen illud magnum Euphraten: et siccavit aquam ejus, ut præpararetur via regibus ab ortu solis.<n>[[Præpararetur via. ]]  Quia, finito mundo, erit resurrectio fidelium, qui venient ab ortu solis, id est a Christo, quando incœperit lucere, id est se manifestare.</n>


text:
Et vidi de ore draconis, et de ore bestiæ, et de ore pseudoprophetæ spiritus tres immundos in modum ranarum.<n>[[Vidi. ]]  Effusionem phialæ super istos, et ipsos non corrigi, sed in majorem excæcationem præcipitari. [[Exire spiritus. ]]  Id est omnes impios qui pro nimia malitia dicendi sunt spiritus immundi; vel, ipsos dæmones, quos in cordibus aliorum generant. Sicut enim fideles sua doctrina generant fidem Christi in cordibus aliorum, sic isti malitia diabolum. [[Ranarum. ]]  Ranæ in luto morantur, et garrulæ sunt, et aliis quietem auferunt: sic et isti.</n>


text:
Sunt enim spiritus dæmoniorum facientes signa, et procedunt ad reges totius terræ congregare illos in prælium ad diem magnum omnipotentis Dei.<n>[[Procedunt, ]]  etc. Procedunt dæmones, et congregabit diabolus, quia omnes unus.</n>


text:
Ecce venio sicut fur. Beatus qui vigilat, et custodit vestimenta sua, ne nudus ambulet, et videant turpitudinem ejus.


text:
Et congregabit illos in locum qui vocatur hebraice Armagedon.<n>[[Et congregabit. ]]  Id est, facient illos habere fiduciam in Antichristo, qui est refugium omnibus volentibus furari sanctis fidem suam; vel ad quem gloriabuntur omnes mali diversarum sectarum.</n>


text:
Et septimus angelus effudit phialam suam in aërem, et exivit vox magna de templo a throno, dicens: Factum est.<n>[[Et septimus angelus. ]]  Ostenso super quos angeli phialas suas effundant, supponit quid contingit ipsis malis per effusionem istam, scilicet quia hic quantum poterunt, repugnabunt, quasi ab ipsa infusione acceperint incrementum, sed tandem detrudentur in infernum.</n>


