# verses

text:
Asperges me hyssopo, et mundabor; lavabis me, et super nivem dealbabor.<n>[[Asperges me. ]]  CASS. Secunda est confidentia misericordiæ Dei, quæ multum est utilis: ne subrepat desperatio, quæ omnibus peccatis gravior est. [[Hyssopo. ]]  Ibid. Immolato sanguine intincta, super corpus leprosi aspergebatur, significans sanguine Christi maculas peccatorum abluendas. AUG. Hyssopus herba humilis, etc., usque ad in quibus est inflatio, sic humilitas superbiam. [[Super nivem. ]]  Ibid. Incomparabiliter: unde et in monte vestis Christi fulsit sicut nix.</n><pb/>


text:
Auditui meo dabis gaudium et lætitiam, et exsultabunt ossa humiliata.<n>[[Auditui meo. ]]  AUG. Nota humilem. Audiam te, etc., usque ad et quia jam humilis jam [[exsultant ossa humiliata. ]]</n><pb/>


text:
Averte faciem tuam a peccatis meis, et omnes iniquitates meas dele.<n>[[Averte. ]]  CASS. Ex confidentia securus, petit deletionem omnium peccatorum et plenam restitutionem.</n><pb/>


text:
Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis.<n>[[In visceribus meis. ]]  Ibid. Unde adulterium exiit. In utrisque partibus, anima et corpore remedium curationis petit, quia in eis peccavit. Sic desiderat expiari, ut videatur nil tale ultra velle committere.</n><pb/>


text:
Ne projicias me a facie tua, et spiritum sanctum tuum ne auferas a me.<n>[[Ne projicias me a facie tua. ]]  CASS. A peccatis faciem averte, sed non me a facie tua, unde lumen et sanitas veniat.</n><pb/>


text:
Redde mihi lætitiam salutaris tui, et spiritu principali confirma me.<n>[[Spiritu principali. ]]  AUG. Notant hic quidam Trinitatem in Deo, qui est spiritus, cum non corpus; per [[spiritum rectum, ]]  Filium; [[Spiritum sanctum, ]]  suo nomine, per [[spiritum principalem, ]]  Patrem. CASS. Spiritum prophetiæ qui sibi omnibus pretiosior est, robur solum petit non auferri, tacens de cæteris.</n><pb/>


text:
Docebo iniquos vias tuas, et impii ad te convertentur.<n>[[Docebo. ]]  Ibid. Quid restitutus persolvat; prius plorans, jam fit doctor.</n><pb/>


text:
Libera me de sanguinibus, Deus, Deus salutis meæ, et exsultabit lingua mea justitiam tuam.<n>[[De sanguinibus. ]]  Ibid. Quia multa sunt carnalia peccata, etc., usque ad quæ de corruptione carnis et sanguinis veniunt. [[Justitiam tuam. ]]  Ibid. Justitiam laudat, cum pietati deberet gratias agere; sed et justitiæ fuit confitentem suscipere; et hæ duæ res semper in judicio Domini adjunctæ sunt.</n><pb/>


text:
Domine, labia mea aperies, et os meum annuntiabit laudem tuam.<n>[[Laudem tuam. ]]  AUG. Quod me creasti; quod peccantem non reliquisti; quod confiteri monuisti; quod mundasti.</n><pb/>


text:
Sacrificium Deo spiritus contribulatus; cor contritum et humiliatum, Deus, non despicies.<n>[[Sacrificium Deo. ]]  CASS. Quod illo tempore pro expiatione ponebatur. [[Contribulatus]]  Ibid. Lætus et lascivus spiritus obligat peccato. Sequitur hujus sacrificii promissio: [[Cor contritum. ]]</n><pb/>


text:
Benigne fac, Domine, in bona voluntate tua Sion, ut ædificentur muri Jerusalem.<n>[[Benigne fac. ]]  Ibid. Jam gaudens, de ædificatione Jerusalem prophetat, ubi sacrificium justitiæ. [[Muri. ]]  Aug. Munimenta immortalitatis nostræ construantur in fide, spe, et charitate.</n><pb/>


text:
In finem. Intellectus David,<n>[[In finem pro, ]]  etc. HIER., AUG. Dœg prodidit David, etc., usque ad Non est hic oratio pro malis, sed prophetia quid sit eis futurum.</n><pb/>


text:
cum venit Doëg Idumæus, et nuntiavit Sauli: Venit David in domum Achimelech.<n>[[Dœg. ]]  CASS. Adversarius David significat Antichristum, qui totum orbem movebit; qui veniet per signa, et miracula ante adventum judicii, et auxilium a Saule, id est, a diabolo petens, nuntiabit venisse David, id est, Christum in domum Achimelech, id est, ad Ecclesiam, quæ est regnum Patris. [[Abimelech. ]]  HIER. Dicit, in Hebræo Achimelech, etc., usque ad ergo Abimelech patris mei regnum, et significat Judæos.</n><pb/>


text:
[Quid gloriaris in malitia, qui potens es in iniquitate?<n>[[Quid gloriaris in malitia, ]]  etc. CASS. Prima est invectio in Dœg, ut fideles corroboret, contra Antichristum et ejus complices.</n><pb/>


text:
Tota die injustitiam cogitavit lingua tua; sicut novacula acuta fecisti dolum.<n>[[Cogitavit. ]]  Ibid. Levis mens, præceps dictio, non ante cogitat quam loquatur, unde: [[In ore stultorum est cor eorum. ]][[Sicut novacula, ]]  etc. Ibid. Quæ dum promittit innovationem, incidit ita ille dolosus, Antichristus scilicet, beatitudinem, et occidit.</n><pb/>


text:
Dilexisti malitiam super benignitatem; iniquitatem magis quam loqui æquitatem.<n>[[Dilexisti malitiam, ]]  etc. CASS. Non deserit malum, qui diligit super benignitatem; et si benignitas tangit animum, refugit.</n><pb/>


text:
Dilexisti omnia verba præcipitationis; lingua dolosa.<n>[[Lingua dolosa. ]]  Ibid. Id est, dolosa verba fallaciæ ministra, aliud in corde gestantium, aliud in ore promentium.</n><pb/>


text:
Propterea Deus destruet te in finem; evellet te, et emigrabit te de tabernaculo tuo, et radicem tuam de terra viventium.<n>[[Propterea Deus. ]]  CASS. De celeri fine iniqui. [[Et radicem tuam de terra viventium. ]]  AUG. Radix nostra charitas est, etc., usque ad hic enim pulvis, quem projicit ventus a facie terræ. Ibid. Radix mali cupiditas, quæ non fructum parit in terra viventium. Vel, loquitur de Antichristo, cujus radix ministri, qui cum eo nihil habebunt cum sanctis.</n><pb/>


text:
Videbunt justi, et timebunt; et super eum ridebunt, et dicent:<n>[[Videbunt justi. ]]  Ibid. Pro dejectione ejus irrisio. Ibid. [[Videbunt justi. ]]  Quid malis sit, etc., usque ad quia plus omnibus aliis malis fideles decipiet.</n><pb/>


text:
Ecce homo qui non posuit Deum adjutorem suum; sed speravit in multitudine divitiarum suarum, et prævaluit in vanitate sua.<pb/>


text:
Ego autem, sicut oliva fructifera in domo Dei; speravi in misericordia Dei, in æternum et in sæculum sæculi.<n>[[Ego autem, ]]  etc. Ibid. Quomodo contra eum bonus se habeat. CASS. Hucusque vituperatio illius, hic laus contrariæ partis: ecce perfecta demonstratio. [[Oliva fructifera. ]]  AUG. Populus Dei oliva, unde fracti sunt superbi rami, id est, Judæi, et insertus est oleaster de gentibus. CASS. Oliva fructifera, de cujus germine Dominus Christus effloruit, qui spirituali oleo perunctus est præ consortibus suis. [[In æternum et in sæculum sæculi. ]]  AUG. Quod dixit [[in æternum, ]]  repetit [[in sæculum sæculi: ]]  ut repetendo confirmet, quam fundatus est in amore regni cœlorum.</n><pb/>


text:
In finem, pro Maëleth intelligentiæ David. [Dixit insipiens in corde suo: Non est Deus.<n>[[In finem pro, ]]  etc. CASS. Intellectus David prophetæ, etc., usque ad hic de adventu judicii. AUG. Vel pro mahalath, etc., usque ad consolatio in fine psalmi. [[Dixit insipiens. ]]  Ibid. Increpatio malorum. Ibid. [[Insipiens, ]]  omnis qui male vivit, etc., usque ad ille dicit, non est Deus.</n><pb/>


text:
Deus de cælo prospexit super filios hominum, ut videat si est intelligens, aut requirens Deum.<n>[[Deus de. ]]  CASS. Vel de cœlo, id est, per sanctas animas admonuit, ut videat, etc. [[Si est, ]]  etc. Ibid. Aut si non intelligit, si saltem est requirens intelligere Deum.</n><pb/>


text:
Omnes declinaverunt; simul inutiles facti sunt: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum.<n>[[Omnes declinaverunt. ]]  Ibid. Congruus ordo. Prius declinant; tunc inutiles; inde non est qui faciat bonum.</n><pb/>


text:
Nonne scient omnes qui operantur iniquitatem, qui devorant plebem meam ut cibum panis?<n>[[Nonne scient. ]]  Ibid. Comminatio malorum per finem. AUG. Minatur illis, etc., [[usque ad. ]]  Sed merito hoc eis, quia:</n><pb/>


text:
Deum non invocaverunt; illic trepidaverunt timore, ubi non erat timor. Quoniam Deus dissipavit ossa eorum qui hominibus placent: confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos.<n>[[Deum non invocaverunt. ]]  Ibid. Consolatur gementes, ne prosperantes imitentur, quia [[Deum non invocaverunt, ]]  unde cito perituri sunt, consolatio fidelium. [[Ossa eorum qui hominibus placent. ]]  CASS. Boni sibi displicent, dum carnem castigant: placent mali. [[Confusi sunt. ]]  Ibid. Id est, confundentur, separabuntur, ut generaliter legatur de omnibus malis, sed Isræl salvabitur.</n><pb/>


text:
cum venissent Ziphæi, et dixissent ad Saul: Nonne David absconditus est apud nos?<n>[[Ziphæi. ]]  HIER., AUG. Florentes interpretantur, etc., usque ad monet in adversis Deum laudare.</n><pb/>


text:
[Deus, in nomine tuo salvum me fac, et in virtute tua judica me.<n>[[Deus, in nomine. ]]  AUG. Inter Ziphæos orat. AUG., HIER. Hic salva in nomine, post non timeo judicari in virtute. AUG. Deus in nomine, verba Ecclesiæ latentis inter Ziphæos, cujus bonum intus est, et merces occulta, alii aliis petunt liberari: ego in tuo nomine.</n><pb/>


text:
Deus, exaudi orationem meam; auribus percipe verba oris mei.<n>[[Deus, exaudi. ]]  CASS. Item Deus, nomen potentiæ, repetit ne tardet auxilium. [[Percipe, ]]  AUG. Ziphæi ea etsi audiunt, non tamen intelligunt, qui non nisi temporalia noverunt.</n><pb/>


text:
Quoniam alieni insurrexerunt adversum me, et fortes quæsierunt animam meam, et non proposuerunt Deum ante conspectum suum.<n>[[Alieni. ]]  AUG. Ziph viculus erat, qui pertinebat ad tribum Juda, unde Ziphæi.</n><pb/>


text:
Ecce enim Deus adjuvat me, et Dominus susceptor est animæ meæ.<n>[[Ecce enim. ]]  CASS. Diapsalmus. Quid sibi et Ziphæis faciat Deus unde solvit laudes. [[Adjuvat. ]]  AUG. Quod ipsi nesciunt inter quos lateo; sed hoc quod me adjuvat viderent, si Deum ante oculos ponerent.</n><pb/>


text:
In finem, in carminibus. Intellectus David.<n>[[In finem in carminibus. ]]  AUG. [[Intellectus. ]]  Magna cura debet intelligere Ecclesia, etc., usque ad qui pro molestis civium fugit in solitudinem.</n><pb/>


text:
[Exaudi, Deus, orationem meam, et ne despexeris deprecationem meam:<n>[[Exaudi, Deus, orationem meam. ]]  CASS. Oratio, præmissa contra mala, vel fluctus sæculi. [[Ne despexeris deprecationem. ]]  Ibid. Si enim Deus dat temporalia alicui petenti, ejus tamen oratio ei non est accepta, quia caret debito fine.</n><pb/>


text:
intende mihi, et exaudi me. Contristatus sum in exercitatione mea, et conturbatus sum<n>[[In exercitatione, ]]  etc. AUG. Omnis malus vivit, vel ut corrigatur, vel ut per eum bonus exerceatur. [[Conturbatus sum a voce inimici. ]]  AUG. In ipsa pugna, dum et inimicos vult diligere, et abundante militia incipit odisse, et ita incipit in fluctibus mergi. HIER. Conturbatus. Vel, conturbatus sum a voce inimici, qui me Samaritanum et dæmonium habentem dicebant.</n><pb/>


text:
a voce inimici, et a tribulatione peccatoris. Quoniam declinaverunt in me iniquitates, et in ira molesti erant mihi.<pb/>


text:
Cor meum conturbatum est in me, et formido mortis cecidit super me.<n>[[Cor meum conturbatum. ]]  CASS. Lege carnis, animus turbatur in me, non exit a me</n><pb/>


text:
Timor et tremor venerunt super me, et contexerunt me tenebræ.<n>[[Timor et tremor. ]]  Ibid. Proprietas mortis est, ut eam prius timeamus, unde contremiscamus. [[Contexerunt me tenebræ. ]]  HIER. [[Tenebræ]]  sunt mali homines, qui persequuntur Ecclesiam, et qui contegunt ipsam: qui odit fratrem, in tenebris est.</n><pb/>


text:
Et dixi: Quis dabit mihi pennas sicut columbæ, et volabo, et requiescam?<n>[[Quis dabit mihi pennas sicut? ]]  AUG. Sed in hac infirmitate quid ait? [[Quis dabit mihi pennas? ]]  Vult ad tempus separari a tot scandalis, ne peccata infirmus augeat manens inter ea. [[Sicut columbæ, ]]  etc. Ibid. Non sicut corvo, etc., [[usque ad sed manere necesse est propter vos, ]]  et sic est meritum ex desiderio. CASS. Columba. Vel columba emissa inveniens lutosa ad arcam reversa, sic Christus inveniens lutosa corda Judæorum avolavit ad gentes.</n><pb/>


text:
In finem, pro populo qui a sanctis longe factus est. David in tituli inscriptionem, cum tenuerunt eum Allophyli in Geth.<n>[[In finem, ]]  etc. AUG. [[Populus, qui a sanctis longe fit in tituli inscriptione: ]]  cui contradicit tam Judæus, quam omnis qui non vult habere regem Christum; et ipsi, qui tribulant Ecclesiam: contra quos hic psalmus confirmat Ecclesiam. [[In tituli inscriptione ipsi David cum tenerent eum. ]]  Tituli inscriptio, etc., usque ad persecutores qui Ecclesiam, sicut uvas, calcant. [[Allophyli. ]]  Idem quod [[populus qui a sanctis longe factus est. Geth, ]]  id est, in torculari. Legitur David, etc., usque ad sed, cum premitur, sterilis non est.</n><pb/>


text:
[Miserere mei, Deus, quoniam conculcavit me homo; tota die impugnans, tribulavit me.<n>[[Miserere mei, Deus. ]]  CASS. Orat Ecclesia, summatim tangens tribulationes, in quibus per spem Dei [[finit]]  se non timere, id est, in fine primæ partis dicit se non timere. [[Impugnans tribulavit me, ]]  etc. AUG. Homo visibiliter: diabolus invisibiliter, unde periculosior est tribulatio.</n><pb/>


text:
Ab altitudine diei timebo: ego vero in te sperabo.<n>[[Ab altitudine. ]]  CASS. [[Altitudo diei, ]]  mundus, ubi superbiæ tumor: ut gravior sit tribulatio, dicit se a superbis conculcari. AUG. [[Ab altitudine. ]]  Alia littera, etc., usque ad non ait: Non timebo, sed, [[sperabo]]  in te. [[Diei Dies, ]]  Christus est, cujus duodecim horæ, duodecim sunt Apostoli: unde ipse ait: [[Nonne duodecim horæ sunt diei? ]]  Hujus [[diei altitudinem]]  inimici non possunt attingere, unde in passione Christi: [[Tenebræ factæ sunt. ]]</n><pb/>


text:
Tota die verba mea execrabantur; adversum me omnes cogitationes eorum in malum.<n>[[Tota die, ]]  etc. CASS. Enumerat mala, quæ sustinendo fit et inimicorum conversio, unde et per spem Dei dicit se non timere, sicut prius fecerat.</n><pb/>


text:
Inhabitabunt, et abscondent; ipsi calcaneum meum observabunt. Sicut sustinuerunt animam meam,<n>[[Inhabitabunt. ]]  AUG. Vel, aliqui ex his qui longe a sanctis, etc., usque ad si enim falsa dicunt de te, cœlum non auferunt, nec isti nocent.</n><pb/>


text:
pro nihilo salvos facies illos; in ira populos confringes.<n>[[Pro nihil. ]]  Ibid. Quia nullus inde tibi labor, quasi nihil inde tibi sit, quia, etsi desperati, tamen verbo curas; vel pro nullis eorum meritis, sed gratis per pietatem. [[In ira populos confringes, ]]  dum per flagella Dei resipiscunt, vel dum iram Dei prævident. [[In ira populos confringes. ]]  Quia terres tribulationibus, etc., usque ad et ira consumptionis, qua mali puniuntur ad peremptionem.</n><pb/>


text:
Deus, vitam meam annuntiavi tibi; posuisti lacrimas meas in conspectu tuo, sicut et in promissione tua:<n>[[Deus, vitam meam annuntiavi tibi. ]]  Triplex vita hominis: naturæ, qua vivimus et spiramus; gratiæ, qua in Christo vivimus; peccati, quæ in vitiis agitur. Duæ sunt a Deo, quia bonæ, vita scilicet naturæ, et vita gratiæ: tertia est ab homine, quia mala. Has omnes Deo annuntiare debemus. CASS. [[Deus, vitam. Confringes, ]]  et ego ad institutionem eorum vitam meam ante, quæ semper mala. Vitam Deo nuntiat, qui peccatum confitetur: non Deum docens, sed se damnans, ut solvatur. [[Posuisti lacrymas, ]]  etc. AUG. Piæ lacrymæ, quæ pro inimicis rogant: et ideo acceptæ Deo, sicut ipse promisit.</n><pb/>


text:
tunc convertentur inimici mei retrorsum. In quacumque die invocavero te, ecce cognovi quoniam Deus meus es.<n>[[In quacunque die, ]]  etc. CASS. Sive in pueritia, sive in media ætate, sive in fine vitæ. Mira clementia, quæ quodlibet tempus conversionis nostræ exspectat, et quandocunque rogatur, indulget! [[Deus meus es, tu. ]]  AUG. Etsi omnium, meus proprie, qui mihi subvenis, quem colo et amo. Alii alieni sunt.</n><pb/>


text:
In Deo laudabo verbum; in Domino laudabo sermonem. In Deo speravi: non timebo quid faciat mihi homo.<n>[[In Deo laudabo verbum. ]]  Ibid. Verbum, id est, doctrinam et sermonem; quidquid loquar, laudabo in Domino, id est, ei attribuam: et si quid urget speravi, et ideo non timebo. AUG., HIER. Vel, in Deo Patre Verbum, id est Filium, quia quidquid de Patre, et Filio dicitur secundum substantiam, et de Spiritu sancto. Hoc de potentia Verbi dicitur, qua est æternum et consubstantiale Patri, et postea de humanitate, subdit: [[In Domino, ]]  id est, in Christo, qui Verbum caro factum est. [[Laudabo sermonem, ]]  etc., id est, prædicationes, quibus regulam vivendi et salutem mundo dedit. Hæc duo prædicat iste, potentiam verbi, et humanitatem Christi. [[In Deo laudabo. ]]  Vel ita, ut Trinitas naturæ personaliter per tria verba, quæ ponit. [[In Deo]]  Patre [[laudabo Verbum, ]]  id est, Filium; [[In Domino, ]]  id est, in Spiritu sancto [[laudabo sermonem, ]]  id est, Filium.</n><pb/>


text:
In me sunt, Deus, vota tua, quæ reddam, laudationes tibi:<n>[[In me sunt. ]]  Intus, quæ a nobis nunquam recedunt; [[Vota laudationis]]  quæ in æternitate reddentur. CASS. [[In me sunt. ]]  Ecclesia jam de malis sæculi libera in futura beatitudine, vel etiam hic, laudem Dei cantaturam se dicit.</n><pb/>


text:
In finem, ne disperdas. David in tituli inscriptionem, cum fugeret a facie Saul in speluncam.<n>[[In finem. ]]  AUG. Psalmus de resurrectione et passione breviter. Hoc agit psalmus [[ne, ]]  tu, Pilate, vel tu quicunque, [[corrumpas David, ]]  etc., negando regem, quia tectus carne fugit a cognitione Judæorum Ibid. Nullus titulus inscriptus est David, etc., usque ad ubi latuit Christus incognitus Judæis</n><pb/>


text:
[Miserere mei, Deus, miserere mei, quoniam in te confidit anima mea. Et in umbra alarum tuarum sperabo, donec transeat iniquitas.<n>[[Miserere mei. ]]  CASS. Propheta in persona Domini, quia in eo Dominus, quasi inter mala, exclamat, et prædicit liberationem. CASS. Christus secundum quod homo orat, de passione ita humilis, ut unus de fidelibus clamare putetur. [[Et in umbra. ]]  Vox corporis adjungitur capiti: et loquens in persona membrorum et sua, quomodo possit liberari dicet, [[misit Verbum. ]]</n><pb/>


text:
Misit de cælo, et liberavit me; dedit in opprobrium conculcantes me. Misit Deus misericordiam suam et veritatem suam,<n>[[Misit Verbum de cœlo. ]]  AUG., HIER. De occulta essentia sua, etc., usque ad quem putabant se exstinxisse. [[Misit de cœlo. ]]  HIER. Diapsalmus. Jam declarat quid misit et de quibus eripuit, et loquitur in persona membrorum. [[Liberavit. ]]  Ibid. Quia jam [[Misit Verbum, ]]  certum est, quasi jam sit qui [[liberavit, ]]  id est, liberabit: et [[dedit, ]]  id est, dabit [[in opprobrium conculcantes me. Misit Deus. ]]  AUG. Verbum, in quo misericorditer egit, in quo et promissiones implevit. [[Misericordiam, ]]  quia ex misericordia pro nobis mortuus est. [[Veritatem, ]]  quia, ut prædixit, surrexit, ad justificandos nos. [[Misericordiam suam, ]]  etc. HIER., AUG. Utraque enim in eo continentur. Si enim sola fuisset misericordia, licentia esset nobis peccandi; si sola veritas, non potuisset homo sustinere.</n><pb/>


text:
et eripuit animam meam de medio catulorum leonum. Dormivi conturbatus. Filii hominum dentes eorum arma et sagittæ, et lingua eorum gladius acutus.<n>[[Dormivi. ]]  AUG. Alta quiete facile excitandus: [[Conturbatus]]  passione, [[dormivi. ]]  David non dormivit in spelunca, sed Christus in morte. CASS. Conturbatus, secundum carnem passionis memoria et angustia, unde; [[Tristis est anima mea, ]]  etc. [[Et cœpit Jesus tædere et pavere. Filii hominum. ]]  Rectus ordo est: filii hominum laqueos paraverunt; sed interserit qualiter turbaverint. [[Lingua. ]]  Voces illæ Crucifige, crucifige, et hujusmodi, etiam fecerunt mortem, ut gladius acutus Matth. XXVI; Marc. 14..</n><pb/>


text:
Exaltare super cælos, Deus, et in omnem terram gloria tua.<n>[[Exaltare. ]]  Ibid. Ex persona prophetæ visis injuriis, visoque quod in resurrectione inanes facti sunt Judæi, gaudens exclamat homo in cruce: [[Exaltare, Deus super, cœlos, ]]  ut judicet in terra Judæos. [[Exaltare. ]]  Superiora Dominus, propheta quidem, sed in persona Domini, quia Dominus in propheta loquitur. Quando etiam ex sua persona loquitur propheta, Dominus per eum loquitur, qui ei dictat. AUG. [[Exaltare. ]]  Verba Christi. Sed, o Pater, etc., usque ad quia totus mundus ei subjectus est.</n><pb/>


text:
Laqueum paraverunt pedibus meis, et incurvaverunt animam meam. Foderunt ante faciem meam foveam, et inciderunt in eam.<n>[[Laqueum paraverunt. ]]  Interposita exaltatione, cœptam narrationem exsequitur. [[Pedibus]]  CASS. Domini sunt increpationes malorum, et promissiones fidelium, quibus [[dolos paraverunt, ]]  ut de adultera. [[Incurvaverunt, ]]  dum eis compatiens sterilis reddebatur ab eis. [[Ante faciem meam foveam, ]]  etc. Dum in os ejus dixerunt: Reus est mortis.</n><pb/>


text:
Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum; cantabo, et psalmum dicam.<n>[[Paratum. ]]  Ibid. Diapsalmus. Post resurrectionem laudes promittit. Vel, paratum ad agendas gratias quod ibi ostendit [[cantabo. ]]</n><pb/>


text:
Exsurge, gloria mea; exsurge, psalterium et cithara: exsurgam diluculo.<n>[[Exsurge, gloria mea. ]]  Ibid. Et ideo, o caro, quæ es causa gloriæ meæ, [[Exsurge, ]]  potenter, quasi ad miraculum faciendum congratulatio, qui certus, unde idem affirmando, repetit. [[Exsurge]]  dico, quia certus sum et de hora, quia [[exsurgam diluculo. Exsurge, psalterium et cithara. ]]  AUG. Una caro Christi surrexit, etc., usque ad surrexit ergo [[psalterium et cithara, ]]  et confitetur Domino.</n><pb/>


text:
quoniam magnificata est usque ad cælos misericordia tua, et usque ad nubes veritas tua.<n>[[Ad cœlos. ]]  Ibid. Qui supra nubes, ubi sedes angelorum, etc., usque ad cœlos misericordia ascendit.</n><pb/>


text:
In finem, ne disperdas. David in tituli inscriptionem.<n>[[In finem ne disperdas David in tituli, ]]  etc. CASS. Monet ne quis Christi regno contradicat. Prima est exprobratio Judæorum, ne similia faciamus.</n><pb/>


text:
[Si vere utique justitiam loquimini, recta judicate, filii hominum.<n>[[Si vere utique justitiam loquimini. ]]  AUG. Omnibus facile est loqui justitiam, etc., usque ad quia rex vester sum, ut titulus ait: [[Recte. ]]  Judæi sic de Christo judicaverunt, ut ficte de eo locuti probentur.</n><pb/>


text:
Etenim in corde iniquitates operamini; in terra injustitias manus vestræ concinnant.<n>[[Manus vestræ. ]]  Cor sequitur manus: quidquid vis, et non potes, Deus factum putat. [[Concinnant. ]]  Vel connectunt, scilicet, aliud alii adjungentes, etc., usque ad unde flagello de resticulis cecidit Dominus ementes et vendentes in templo.</n><pb/>


text:
Alienati sunt peccatores a vulva; erraverunt ab utero: locuti sunt falsa.<n>[[Alienati sunt peccatores a vulva. ]]  Vel, alienati sunt a vulva Ecclesiæ, etc., usque ad abortivi excutiuntur.</n><pb/>


text:
Furor illis secundum similitudinem serpentis, sicut aspidis surdæ et obturantis aures suas,<n>[[Furor illis. ]]  Ibid. Non laudatur ipsa res a Scriptura, undecunque datur similitudo, ut de iniquo judice, qui rogantem viduam vix audivit. [[Surdæ et obturantis. ]]  CASS. Non solum non faciunt, sed nec audire volunt. AUG. [[Terra, ]]  præsentia, quibus delectatur homo; [[cauda, ]]  præterita.</n><pb/>


text:
quæ non exaudiet vocem incantantium, et venefici incantantis sapienter.<n>[[Venefici incantantis. ]]  Ibid. Vel secundum aliam litteram: [[Medicamenti medicati a sapiente. ]]  Medicamentum medicatum, etc., usque ad hic est ergo sapiens a quo medicatur medicamentum.</n><pb/>


text:
Deus conteret dentes eorum in ore ipsorum; molas leonum confringet Dominus.<n>[[Deus conteret. ]]  CASS. Quæ eis retributio. AUG. Aspides, Judæi, dum insidiosa tentabant; leones, dum mortem inclamaverunt; horum [[Molæ fractæ, ]]  quando surrexit Christus. [[Dentes. ]]  Dolosa verba. [[In ore. ]]  Verbis suis capiet eos. [[Molas leonum confringet Dominus. Ad nihilum devenient: ]]  Inclamationes mortis. [[Confringet, ]]  ne ad effectum veniant; quod exponit. [[Ad nihilum, ]]  dicens.</n><pb/>


text:
Ad nihilum devenient tamquam aqua decurrens; intendit arcum suum donec infirmentur.<n>[[Tanquam aqua. ]]  Ibid. Torrentibus etiam comparantur, quia sonantes ad saxa superbiæ improvisi sunt et præcipites, sed cito transeunt. Tot malis comparantur. [[Intendit arcum. ]]  Vindicta donec intus et extra infirmentur, et auferantur, a conspectu Dei, missi in gehennam, hic in præsenti, a terra sua.</n><pb/>


text:
Priusquam intelligerent spinæ vestræ rhamnum, sicut viventes sic in ira absorbet eos.<n>[[Priusquam spinæ. ]]  Ibid. Id est, peccata intelligant. [[Rhamnum, ]]  id est, acutam damnationem, in extremo ignis vitiorum absorbet eos, id est, devorat. [[Rhamnum. ]]  Genus herbæ prius mollis, sed quæ post in spinas vertitur: sic et peccata modo delectant, sed post pungunt. [[Sicut viventes, sic, ]]  etc. Quia non vera, sed falsa est impiorum vita: videntur vivere, nec vivunt. [[Sic in ira absorbet eos, ]]  quia Deus tranquillus judicat, vel quia non est ira comparatione futuræ.</n><pb/>


text:
Lætabitur justus cum viderit vindictam; manus suas lavabit in sanguine peccatoris.<n>[[Lætabitur justus cum viderit vindictam]]  CASS. Correctio justorum de ultione iniquorum.</n><pb/>


text:
In finem, ne disperdas. David in tituli inscriptionem, quando misit Saul et custodivit domum ejus ut eum interficeret.<n>[[In finem ne. ]]  CASS. Frustra tentat aliquis disperdere quod toties divina prohibet auctoritas. [[Ne disperdas. ]]  AUG. Cum Pilatus dixit: [[Quod scripsi, scripsi, ]]  etc., usque ad et famam habere in omnibus gentibus. CASS. Orat primo liberari ascendendo ab imis ad alta: orat etiam pro salute gentium. AUG. Loquitur hic integer Christus, scilicet caput et corpus.</n><pb/>


text:
[Eripe me de inimicis meis, Deus meus, et ab insurgentibus in me libera me.<n>[[Eripe. ]]  Ibid. Dum qui sine macula est, hoc petit, quid necessario petamus, ostendit. [[De inimicis. ]]  CASS. Quatuor genera sunt adversariorum, etc., usque ad de his ergo ait: [[Eripe me, ]]  etc.</n><pb/>


text:
Quia ecce ceperunt animam meam; irruerunt in me fortes.<n>[[Fortes. ]]  AUG. Etiam sunt, qui præsumunt de justitia sua, etc., usque ad sed [[sperantes in divitiis prævaluerunt in vanitate sua. ]]</n><pb/>


text:
Neque iniquitas mea, neque peccatum meum, Domine; sine iniquitate cucurri, et direxi.<n>[[Iniquitas. ]]  CASS. Malivolentia: [[peccatum, ]]  operis.</n><pb/>


text:
Exsurge in occursum meum, et vide: et tu, Domine Deus virtutum, Deus Israël, intende ad visitandas omnes gentes: non miserearis omnibus qui operantur iniquitatem.<n>[[Exsurge. ]]  AUG. Quia dormire videris, [[In occursum. ]]  Quasi curro ad te merendo: Et tu, occurre mihi, id est, redde pro merito. [[Vide. ]]  Ibid. Id est, fac videri quomodo ad te curro, etc., usque ad postquam vidisti me mori, credis me patri æqualem.</n><pb/>


text:
Convertentur ad vesperam, et famem patientur ut canes: et circuibunt civitatem.<n>[[Convertentur. ]]  CASS. Diapsalmus. Orata salus gentium affirmatur, et oraturo Judæorum salus. [[Ad vesperam, ]]  id est, serius post ascensionem et missum Spiritum, etc., usque ad jejuno bis in sabbato. [[Circumibunt. ]]  AUG. Munient Ecclesias contra hæreticas impugnationes. Et, ecce in manifesto loquentur.</n><pb/>


text:
Ecce loquentur in ore suo, et gladius in labiis eorum: quoniam quis audivit?<n>[[Et gladius. ]]  Ut mactent et manducent. [[Quoniam quis audivit? ]]  Quasi nullus, ita omnes mirabuntur, etc., usque ad ad nihilum deduces vel convertes. [[Gladius. ]]  Ibid. Hic est gladius bis acutus utroque incidens Testamento, quo mactat Petrus reptilia sibi in disco ostensa, quando dictum est ei: [[Surge, Petre, macta et manduca. ]]</n><pb/>


text:
Et tu, Domine, deridebis eos; ad nihilum deduces omnes gentes.<n>[[Deridebis eos ad nihilum. ]]  Ibid. Eos dicentes, [[Quis audivit? ]]  quare? Quia pro nihilo habebit convertere omnes gentes, quia omnes gentes Christianæ futuræ sunt; et dicitis, quis audivit?</n><pb/>


text:
Fortitudinem meam ad te custodiam, quia, Deus, susceptor meus es:<n>[[Fortitudinem meam ad te custodiam, quia Deus susceptor meus es, Deus. ]]  Ibid. Etsi possem perdere Judæos, qui irruerunt in me fortes; permitto tamen eos vivere, servans fortitudinem ad te, id est, ad tuam dispositionem.</n><pb/>


text:
In finem, pro his qui immutabuntur, in tituli inscriptionem ipsi David, in doctrinam,<n>[[In finem pro his. ]]  AUG. In historiis non legitur, etc., usque ad hominem ad fidem; terrenos, ut vivant cœlestes. BASIL. et THEOD. Hæc regum historia describit. Prævidet autem populum prævaricaturum, captivum abducendum, et pœnitentem reducendum. Ideo inscripsit: [[Pro iis qui mutabuntur. Doctrinam. ]]  AUG. [[Mutantur]]  in doctrinam, etc., [[usque ad Edom]]  terrenus vitam in cœlestem. [[Et percussit. ]]  Cum percussit Edom gladio spiritus, etc., usque ad docet beatam esse contritionem per quam probat commutandos ad æterna.</n><pb/>


text:
cum succendit Mesopotamiam Syriæ et Sobal, et convertit Joab, et percussit Idumæam in valle Salinarum duodecim millia.<pb/>


text:
[Deus, repulisti nos, et destruxisti nos; iratus es, et misertus es nobis.<n>[[Deus, repulisti nos. ]]  CASS. Primo referuntur percussiones factæ pro æternis pœnis vitandis: [[Repulisti. ]]  In Adam. [[Et destruxisti]]  ab immortalitate. Quia [[iratus es]]  pro peccatis, et tamen [[misertus, ]]  per filium, sic quod commovisti ab errore: [[Et turbasti, ]]  pœnitentiam: ut ergo cœpisti, perfice, sana.</n><pb/>


text:
Ostendisti populo tuo dura; potasti nos vino compunctionis.<n>[[Ostendisti. ]]  AUG. Mutato enim homine in melius, etc., usque ad ferre adversa usque in finem. [[Dura. ]]  CASS. Id est, temporis miserias, quæ nobis per charitatem sunt delectabiles, et per infirmitatem carnis graves. [[Vino, ]]  id est, tribulatione, qua purgatur patiens, ut vulnus vino: [[Vino, ]]  spirituali, unde non vitia, sed compunctio.</n><pb/>


text:
Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus; ut liberentur dilecti tui.<n>[[Arcus. ]]  AUG. Quanto plus retro tenditur, tanto impetuosius sagitta in priora fertur, id est, quanto magis differtur judicium, tanto gravius venturum est. [[Et liberentur. ]]  CASS. Diapsalmus. De liberatione quam precatur et affirmatur, pro qua gratæ sunt percussiones.</n><pb/>


text:
Salvum fac dextera tua, et exaudi me.<n>[[Dextera tua. ]]  AUG. Ut stemus ad dexteram, etc., usque ad de terrenis non nisi utiliter.</n><pb/>


text:
Deus locutus est in sancto suo: lætabor, et partibor Sichimam; et convallem tabernaculorum metibor.<n>[[Deus locutus est. ]]  Ibid. Hac fiducia oro, quam Deus in Christo promisit, etc., usque ad vox est Ecclesiæ: [[Lætabor. Sichimam. ]]  Interpretatur [[humeri, ]]  id est, onus Christi, etc., usque ad alii jugum Christi ferant. [[Convallem tabernaculorum: ]]  propter oves Jacob signat Judæos, qui etiam dividuntur; quia alii credunt, alii non, id est, de Judæis habebo non paucos.</n><pb/>


text:
Meus est Galaad, et meus est Manasses; et Ephraim fortitudo capitis mei. Juda rex meus;<n>[[Manasses. ]]  Ibid. Vel, Manasses omnis ille qui, oblitus prioris vitæ, etc., [[usque ad: et opprobrii viduitatis tuæ non recordaberis. Ephraim. ]]  Fructificatio: et hæc est [[fortitudo capitis, ]]  id est, Christi: granum enim moriens virtutem in se habet, ut fructum faceret.</n><pb/>


text:
Moab olla spei meæ. In Idumæam extendam calceamentum meum: mihi alienigenæ subditi sunt.<n>[[Moab olla spei meæ. ]]  Ibid. Filiæ male utentes patre, etc., usque ad cum charitas ardet contra ollam iniquitatis. CASS. [[Moab olla spei meæ. ]]  Vel per [[Moab, ]]  etc., usque ad unde spes mihi vitæ est. HIER. [[Olla, ]]  unde: [[Ollam succensam ego video, ]]  etc., [[usque ad: ]]  Ab illo ergo tribulationum olla in Ecclesia ebullit.</n><pb/>


text:
Quis deducet me in civitatem munitam? quis deducet me usque in Idumæam?<n>[[Civitatem munitam. ]]  CASS. Futuram Jerusalem. [[In Idumæam, ]]  id est, usque ad terrenos, ut impleto numero simul ad beatitudinem veniret.</n><pb/>


text:
nonne tu, Deus, qui repulisti nos? et non egredieris, Deus, in virtutibus nostris?<n>[[Non egredieris. ]]  AUG. Sed intus operaberis, et sic melius deducet, quia sic videtur non pro temporali vita pugnare, sed pro futura.</n><pb/>


text:
A finibus terræ ad te clamavi, dum anxiaretur cor meum; in petra exaltasti me. Deduxisti me,<n>[[Clamavi dum anxiaretur. ]]  CASS. In anxietate, etc., usque ad sequitur clamoris exaudito in petra Christo. [[Exaltasti me. ]]  AUG. De imo vitiorum. CASS. Et exaltatum deduxisti. AUG. [[In petra, ]]  et ideo non vincor; [[Exaltasti: ]]  per exemplum istius magna spes audiendi præstatur aliis. [[Deduxisti]]  Ibid. [[me, ]]  per te [[viam, ]]  ad te [[veritatem et vitam. ]]</n><pb/>


text:
Inhabitabo in tabernaculo tuo in sæcula; protegar in velamento alarum tuarum.<n>[[Inhabitabo. ]]  CASS. De beneficiis Dei confidit, ut contra pericula mundi in tabernaculo Dei tutus perseveret. [[In sæcula. ]]  Quousque sæcula peragantur; quia etsi multi contra: [[Protegar in velamento. Protegar in velamento alarum. ]]  Quæ nec onerant, et omnem læsionem avertunt. In sæcula, non unus homo usque in sæcula, sed Ecclesia, quæ usque ad finem mundi accolit in terra, et nunquam eradicatur per adversa.</n><pb/>


text:
Quoniam tu, Deus meus, exaudisti orationem meam; dedisti hæreditatem timentibus nomen tuum.<n>[[Quoniam tu, Deus meus, exaudisti orationem, ]]  etc. Ibid. Diapsalma. Jam audita de hæreditate habita vel habenda, affirmat, unde laudes promittit. [[Dedisti. ]]  Nec dicam, dabis: adeo certus sum, quasi jam essem in ipsa.</n><pb/>


text:
Dies super dies regis adjicies; annos ejus usque in diem generationis et generationis.<n>[[Dies super dies. ]]  AUG. Quidquid vis dicis de æternitate, etc., usque ad sed regnent cum illo sancti in æternum. Vel [[dabis hæreditatem. ]]  CASS. Hanc scilicet, quia super dies, Christi, etc., usque ad quia rex ille permanet in æternum, sic et illi. [[Misericordiam et veritatem. ]]  AUG. [[Misericordia]]  est, quia non meritis, sed bonitate peccata dimittit, et vitam promittit. [[Veritas, ]]  quia non fallit, sed reddit quod promisit. [[Misericordiam]]  sequi debemus circa infirmos et circa inimicos. [[Veritatem, ]]  non peccando, ut sit justus. CASS. [[Misericordiam et veritatem. ]]  Est hic conclusio psalmi, etc., [[usque ad: quis requiret ei? ]]  AUG. Ut non quærat aliquis discere hæc in libris, et post sibi vivat, non illi.</n><pb/>


text:
In finem, pro Idithun. Psalmus David.<n>[[In finem pro Idithun. ]]  AUG. [[Transiliens, ]]  videns tot occurrentia, Deo se subdit, qui altior eo; et inferioribus se, quasi de alto respondet increpando. [[Transiliens, ]]  invidis respondet, volentibus decipere.</n><pb/>


text:
[Nonne Deo subjecta erit anima mea? ab ipso enim salutare meum.<n>[[Nonne. ]]  Ibid. Hoc est, [[non veniat mihi pes superbiæ. Non movebor amplius, ]]  hoc est, [[et manus peccatoris non moveat me. Deo subjecta]]  semper, nil præter eum cupiens. Erit quidem, quia [[ab ipso salutare meum, ]]  a Patre Filius auctor salutis, quia et Deus, ne minor putetur.</n><pb/>


text:
Quousque irruitis in hominem? interficitis universi vos, tamquam parieti inclinato et maceriæ depulsæ.<n>[[Quousque irruitis. ]]  Ibid. Vel, secundum aliam litteram: [[Quousque apponitis, ]]  et idem sensus. Apponunt enim mali [[super hominem, ]]  id est, super Ecclesiam, onera passionum: ut usque in finem impleat quisque fidelis in corpore suo quod deest passionum Christi. [[Universi vos. ]]  CASS. Vel, secundum aliam litteram: [[Omnes]]  vos, quasi vos omnes interficitis hominem illum, quantum ad hominem, non [[omnes]]  unum, sed Ecclesiam; sed quia Deus susceptor non movebor. AUG. [[Quousque, ]]  a sanguine Abel, etc., usque ad non scilicet quod est [[fundator altissimus. In hominem. ]]  CASS. In corpus potestas vobis data est, non in animam. [[Irruitis. ]]  Non leviter, sed interficitis innocentem; putatis quod sine defensore sit, et quod facile corruat, ut paries inclinatus, qui etiam non impulsus caderet. [[Et quasi maceria, ]]  quæ est constructio saxorum sine ligamine cæmenti; et ne de ipsa novitate firmam putes, addit [[impulsæ, ]]  vel, non est vobis irruendum, quia vos ipsos interficitis universi, etiam consentientes.</n><pb/>


text:
Verumtamen pretium meum cogitaverunt repellere; cucurri in siti: ore suo benedicebant, et corde suo maledicebant.<n>[[Pretium. ]]  CASS. Christum, ne coleretur, vel, beatitudinem tollere. [[Cogitaverunt. ]]  AUG. Nota diversa genera hostium, etc., usque ad de hac propheta ait: [[Gloriosa dicta sunt de te, civitas. Cucurri in siti. ]]  Quia etsi semper eos bibit, tamen semper sitit ultra. [[Ore suo. ]]  Quia nequeunt per aperta mala, tentant per blanda.</n><pb/>


text:
Verumtamen Deo subjecta esto, anima mea, quoniam ab ipso patientia mea:<n>[[Verumtamen Deo, ]]  etc. CASS. Diapsalma. Item se, id est, animam suam subjici hortatur, et admonet reliquos. [[Subjecta est anima mea. ]]  Hæc petitio menti nostræ robur infigit.</n><pb/>


text:
In Deo salutare meum et gloria mea; Deus auxilii mei, et spes mea in Deo est.<n>[[In Deo, salutare meum. ]]  Ibid. Tunc salvus et gloriosus in eo: modo quid? ipse Deus auxilii.</n><pb/>


text:
Psalmus David, cum esset in deserto Idumææ.<n>[[Psalmus David. ]]  CASS. Loquitur de Ecclesia, quæ in ariditate sitit sæculi, et misericordiam expetit, donec æterna capiat, docens bene conversari in medio pravæ nationis. AUG. Psalmus ex persona capitis et membrorum; vox ipsius nostra est, et nostra ipsius est.</n><pb/>


text:
[Deus, Deus meus, ad te de luce vigilo. Sitivit in te anima mea; quam multipliciter tibi caro mea !<n>[[Deus, Deus meus, ad te de luce, ]]  etc. Ibid. Quomodo se habeat in deserto, scilicet sponsa, Deum videre desiderat, quem et laudat, et id amplius agere optat. [[Deus. ]]  Ibid. Communis [[Deus meus]]  quodam modo specialiori; vide affectum piæ deprecationis per hanc geminationem. [[De luce. ]]  Vel diluculo, quando surrexit Christus, ut tunc laudet eum Ecclesia quando exemplo suæ resurrectionis eam ad surgendum animavit. [[Vigilo, ]]  dummodo dormio, non amans quæ mundi sunt. CASS. Et sitio animo et corpore. [[De luce. ]]  AUG. Non enim vigilares; nisi lux oriretur, quæ te excitaret. [[Sitivit in te anima mea: ]]  et hic caro Deo, dum ab eo quærit hic necessaria.</n><pb/>


text:
In terra deserta, et invia, et inaquosa, sic in sancto apparui tibi, ut viderem virtutem tuam et gloriam tuam.<n>[[Deserta. ]]  Ibid. Ubi nullus sanctorum habitat. [[Invia, ]]  quia non est qua inde exeas. [[Inaquosa, ]]  quia nec, dum ubi moraris, est ibi aqua. Sed Deus hic fecit viam Christum, et misit aquam Verbi sui Spiritu sancto implens prædicatores: [[Ut fieret in eis fons aquæ salientis in vitam æternam]]  Joan. 4.. [[Sic in sancto apparui tibi ut viderem, ]]  etc. AUG. Cui non apparet Deus sit in sancto desiderio, etc., usque ad Sol enim sua luce facit nos videre, ita et Deus.</n><pb/>


text:
Quoniam melior est misericordia tua super vitas, labia mea laudabunt te.<n>[[Super vitas. ]]  Ibid. Humanitatis, quæ multæ sunt, ut militis, agricolæ et cæterorum: melius est quod das correctis, quam quod eligunt perversi. [[Labia mea. ]]  Post beneficia Dei: laudem promittit. [[Laudabunt, ]]  ad proximum, de quo etiam sollicitor, quia nisi misericordia tua me præveniret, te laudare non possem, et sicut labiis, sic benedicant in vita. Vel sic, [[Quia super vitas. ]]</n><pb/>


text:
Sic benedicam te in vita mea, et in nomine tuo levabo manus meas.<n>[[Sic benedicam. ]]  Ibid. Ut dedisti per misericordiam laudare te, [[sic benedicam, ]]  ut misericordiæ tribuam vitam, in qua laudo. [[In nomine tuo levabo manus meas. ]]  Ibid. Levat manus qui, bonis operibus insistens, tensis manibus in figura crucis, Deum adorat; unde Apostolus: Levantes puras manus in oratione, sine ira et disceptatione.</n><pb/>


text:
Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea, et labiis exsultationis laudabit os meum.<n>[[Adipe. ]]  Ibid. In intestinis. Pinguedo in carne, id est, sapientia, quæ in abscondito et fortitudo spiritus. [[Levabo manus. ]]  Ibid. In Exod. Moyses, dum levaret manus ad Dominum, etc., usque ad pro terrenis operatur, vincitur ab Amalech.</n><pb/>


text:
Si memor fui tui super stratum meum, in matutinis meditabor in te.<n>[[Si memor fui. ]]  CASS. Exponit bona malaque utriusque partis, etc., usque ad nisi qui in Christo operatur. CASS. [[In matutinis, ]]  id est, in luce Christi, ut supra [[de luce vigilo ad te, ]]  ut filius lucis, id est Christi, ad lucis auctorem vigilet, ad Deum.</n><pb/>


text:
Quia fuisti adjutor meus, et in velamento alarum tuarum exsultabo.<n>[[Adjutor, ]]  etc. AUG. In periculis Idumææ, etc., usque ad quia [[me suscepit]]  a periculis [[dextera tua, ]]  id est propitatio.</n><pb/>


text:
Ipsi vero in vanum quæsierunt animam meam: introibunt in inferiora terræ;<n>[[Ipsi vero in vanum quæsierunt animam. ]]  Rex vero. Confert in his duobus versibus bona et mala diversarum partium. [[In inferiora terræ. ]]  CASS. Quia non ad cœlos evecti sunt. A terra sorbentur malæ cogitationes, quia de terra natæ, in ima terræ, quasi in cœnum, vergunt.</n><pb/>


text:
tradentur in manus gladii: partes vulpium erunt.<n>[[Partes vulpium erunt, ]]  etc. CASS. Principium sæculi, etc., usque ad dum se dolosis prava voluntate conjungunt.</n><pb/>


text:
Rex vero lætabitur in Deo; laudabuntur omnes qui jurant in eo: quia obstructum est os loquentium iniqua.]<n>[[In Deo. ]]  CASS. Patre, unde: [[Ego in Patre, et Pater in me. Jurant, ]]  non per eum, ne imperet juramentum, sed in eo, promittendo ei obsequium.</n><pb/>


text:
In finem. Psalmus David.<n> CASS. Psalmus iste breviter agit, etc., usque ad ut in passionibus speremus in Domino. AUG. Ut caput nostrum, ita nos in tribulationibus rogemus.</n><pb/>


text:
[Exaudi, Deus, orationem meam cum deprecor; a timore inimici eripe animam meam.<n>[[Exaudi, Deus, orationem. ]]  Ut exaltes, [[et eripe, ]]  quia deprecor. [[A timore inimici. ]]  CASS. Sed non a timore mortis.</n><pb/>


text:
Protexisti me a conventu malignantium, a multitudine operantium iniquitatem.<n>[[Protexisti me. ]]  AUG. Hoc in capite factum, quod et membra experiuntur: hoc exemplo reliqui firmantur.</n><pb/>


text:
Quia exacuerunt ut gladium linguas suas; intenderunt arcum rem amaram,<n>[[Quia exacuerunt ut gladium linguas. ]]  Vel qui scilicet malignantes et operantes iniquitatem. [[Arcum. ]]  Occultas insidias, ut per discipulum, quod est res amara, ut conviva sit proditor. [[Amaram. ]]</n><pb/>


text:
Subito sagittabunt eum, et non timebunt; firmaverunt sibi sermonem nequam. Narraverunt ut absconderent laqueos; dixerunt: Quis videbit eos?<n>[[Subito sagittabunt. ]]  Ibid. Insidiose, quasi nescientem ut eis videtur qui se credunt Deum fallere. [[Non timebunt. ]]  Ibid. O cor durum! occidere hominem, qui mortuos suscitabat, et inde non timere. [[Firmaverunt. ]]  CASS. Obstinatione, non veritate, sermonem. [[Reus est mortis: ]]  vel, [[Expedit ut unus moriatur. Sibi. ]]  Ibid. Non Domino, sed sibi, cum dicunt: [[Sanguis ejus super nos et super filios nostros. Ut absconderent. ]]  Mos malorum; qui dolum parat, putat se fallere.</n><pb/>


text:
Scrutati sunt iniquitates; defecerunt scrutantes scrutinio. Accedet homo ad cor altum,<n>[[Scrutati. ]]  CASS. Quomodo accusarent justum, vel quomodo perderent, ne mundus post eum iret. AUG. Scrutina, id est, acerba et occulta consilia; sed quanto acutius cogitant, tanto plus deficiunt a veritate et æquitate, et in tenebras merguntur: quia cum non vident Deum, putant se non videri a Deo. [[Accedet homo. ]]  CASS. Nam qui scrutatur iniqua, etc., usque ad sed in corde hominis grandescit. AUG. Scrutati, sed frustra, quia sponte accedet homo ad passionem. [[Ad cor altum. ]]  Ibid. Erat ei, quia hoc faciebat secundum altum consilium. [[Sagittæ parvulorum factæ. ]]  CASS. Enumeratam pravitatem irridet Judæorum, qui magis turbati sunt nuntiata resurrectione, justi lætati.</n><pb/>


text:
et infirmatæ sunt contra eos linguæ eorum. Conturbati sunt omnes qui videbant eos,<n>[[Conturbati. ]]  Ibid. Fuerunt illi qui, salutis suæ consilium quærentes, dixerunt: Quid [[faciemus, viri fratres?]]</n><pb/>


text:
et timuit omnis homo. Et annuntiaverunt opera Dei, et facta ejus intellexerunt.<n>[[Et timuit omnis. ]]  AUG. Si timet homo, non terreat homo, quin annuntiet, sicut Apostoli, quibus comminaverunt principes sacerdotum, dicentes, ne prædicarent in nomine Jesu. [[Et facta ejus intellexerunt. ]]  Ibid. Cur passus? cur non descendit de cruce? quia moriendum erat et resurgendum: quod tunc non fuit intellectum.</n><pb/>


text:
Lætabitur justus in Domino, et sperabit in eo, et laudabuntur omnes recti corde.]<n>[[Lætabitur justus in Domino. ]]  CASS. Conclusio ex prædictis, et ostenditur promissio justorum. [[Omnes. ]]  Ibid. Ne putes de solis Apostolicis dici.</n><pb/>


text:
In finem. Psalmus David, canticum Jeremiæ et Ezechielis populo transmigrationis, cum inciperent exire.<n>[[In finem. ]]  AUG. Prophetavit Jeremias XXV, 29. post septuaginta annos rediturum populum. Inter captivos erat Ezechiel et alii prophetæ. Completis septuaginta annis restitutum est templum. Figura est nostri, qui de Babylonia ad Jerusalem suspiramus, de sæculo et corpore peccati ad cœlum. [[Jeremiæ. ]]  AUG., HIER. Excelsus; et significat eos, qui dicunt: [[Nostra conversatio in cœlis est. Aggœus, ]]  festus. Illos significat, qui sunt spe gaudentes, qui in reliquiis cogitationum diem festum agunt Domino; [[Ezechiel, ]]  roboravit me Dominus, et significat illos, qui sunt roborati in Domino; hi prophetaverunt reditum in Jerusalem. [[De populo transmigrationis. ]]  AUG. Id est, qui transmigravit de cœlo ad terram, de perfectione ad miseriam et confusionem. [[Cum inciperet. ]]  Ibid. Incipit exire, qui incipit amare; charitas civem facit Jerusalem, cupiditas Babylonis: et sic ergo corpore permisti, desiderio sunt separati. CASS. Consolatio in exsilio; ne quis desperet: quia certificat reditum, et per quem, et quæ divitiæ reversis. Affirmat reditum, et precatur.</n><pb/>


text:
[Te decet hymnus, Deus, in Sion, et tibi reddetur votum in Jerusalem.<n>[[Te decet. ]]  Non deos gentium et non alibi, nisi in contemplatione, id est, fide, et ibi de bonis operibus [[reddetur votum, ]]  in cœlesti Jerusalem, quod illi solvebant Marti post prælia, et cæteris diis in hunc modum. [[Sion. ]]  Patria cœlestis est Sion, eadem est Jerusalem.</n><pb/>


text:
Exaudi orationem meam; ad te omnis caro veniet.<n>[[Exaudi orationem meam. ]]  CASS. Prius facit quod a cæteris faciendum dicit, scilicet, [[exaudi. Omnis caro. ]]  AUG. Id est, homo, id est ex omni genere: pauperes, divites, viri, feminæ, docti, indocti, pueri, senes.</n><pb/>


text:
Verba iniquorum prævaluerunt super nos, et impietatibus nostris tu propitiaberis.<n>[[Verba iniquorum. ]]  CASS. Qua spe hoc oras? quia [[ad te omnis caro veniet, ]]  non solum anima, sed etiam malus homo. Necesse est ut audias. Verba enim iniquorum, diaboli et primitivorum parentum Adæ et Evæ. [[Prævaluerunt. ]]  Id est, in exsilium projecerunt, vel pagani, ritus suos filiis suis suaserunt, sed propitiaberis in hostia Christi. AUG. [[Verba iniquorum, ]]  id est, malos ritus et mores parentum nostrorum qui ut ætate, ita auctoritate præstant pueris secuti sumus. [[Propitiaberis. ]]  AUG. Propitiatio fit per sacrificium, quod sacerdos Christus obtulit. Idem est ergo sacerdos et hostia.</n><pb/>


text:
Beatus quem elegisti et assumpsisti: inhabitabit in atriis tuis. Replebimur in bonis domus tuæ; sanctum est templum tuum,<n>[[Beatus quem elegisti, ]]  etc. CASS. Et beatus omnis ille quem elegisti a massa perditorum. [[Non vos me elegistis, sed ego vos]]  Joan. 15., et assumpsisti in sortem tuam, in æternam requiem. AUG. Vel sic, propitiaberis per beatum virum: etc., usque ad quæ non possunt dici. [[In bonis. ]]  CASS. Quæ bona sunt, sanctitas in se, æquitas ad proximum. [[Templum. ]]  Ecclesia, vel caro Christi.</n><pb/>


text:
mirabile in æquitate. Exaudi nos, Deus, salutaris noster, spes omnium finium terræ, et in mari longe.<n>[[Mirabile. ]]  AUG. Non in exterioribus, ut domus terræ, sed in justitia, quæ pulchrior interiori oculo et amabilior quam modo debemus esurire, ut tunc ea satiemur. [[In æquitate. ]]  CAS. Cum unicuique digna retribuet, cui et dicet: [[Exaudi nos, qui es Salvator. Spes omnium. ]]  Laudes Dei, et virtutes describit. [[Et in mari longe. ]]  AUG. Ideo longe, quia in mari. Mare dicitur in figura sæculi amari falsitate iniquitatum, et tempestuosi procellis tentationum, ubi pisces invicem se devorant.</n><pb/>


text:
Præparans montes in virtute tua, accinctus potentia;<n>[[Præparans montes. ]]  AUG. Ad usus competentes. [[In virtute tua. ]]  Quia per eos fecit miracula. Quomodo præparavit? Accinctus potentia, id est Deitate, quia humanitas Verbi majestate præcincta est, ut quod homo non habuit, Deitas daret. [[Accinctus. ]]  Ibid. Christus in medio undique cinctus, quia omnes illum communiter habemus qui in eum credimus, sed quia fides non a nobis, sed ab eo, potentatu suo cinctus dicitur.</n><pb/>


text:
qui conturbas profundum maris, sonum fluctuum ejus. Turbabuntur gentes,<n>[[Qui conturbas profundum maris. ]]  Ecce qui per illos paratos fecit, conturbans ad pœnitentiam. Profundum maris, non superficiem, sed corda profundius mersa, vel corda principum. Hæc conturbata sunt, cum viderent et deos suos et spes suas ad nihilum venire. [[Sonum. ]]  AUG. Sonantes contradictione, fluctuantes persecutione, etc., usque ad dum istos plus diis suis valere cernunt.</n><pb/>


text:
et timebunt qui habitant terminos a signis tuis; exitus matutini et vespere delectabis.<n>[[Matutini et vespere. ]]  AUG. Mane est prosperitas, quia lætum est mane post tristitiam noctis. Vespere adversitas; in his tentatur homo, sed datur ei exire inde, ne lucris capiatur, cui divitiæ sunt Deus: ne adversis terreatur, pro quo passus est Dominus. [[Delectabis. ]]  Delectabiles facies jam in vita hac. Si enim non delectet hominem ipse exitus, non laborat inde exire, sed capitur lucris, cui non placet promissio Christi. Et terretur adversis, quem non delectat ille qui pro eo voluit pati, ut faceret exitum ei.</n><pb/>


text:
Visitasti terram, et inebriasti eam; multiplicasti locupletare eam. Flumen Dei repletum est aquis; parasti cibum illorum: quoniam ita est præparatio ejus.<n>[[Visitasti terram et inebriasti eam. ]]  Per prædicatores hoc facies, nam intus doces quibus prædicant. [[Flumen. ]]  Profundi ad recipiendum repletum est aquis, donis Spiritus sancti, tu enim parasti cibum. [[Flumen Dei. ]]  CAS. Misericordia Dei pleno fluvio comparatur, etc., usque ad sicut ab eo disponitur, sine quo nihil ibi fit.</n><pb/>


text:
In finem. Canticum psalmi resurrectionis. [Jubilate Deo, omnis terra;<n>[[In finem. ]]  AUG. Judæi ex legis justitia sperabant sibi bona temporalia, et resurrectionem, etc., usque ad pro fide gentium ad eamdem spem resurrectionis vocaturum. [[Jubilate Deo, omnis terra, ]]  etc. CAS. Primo monet omnes de resurrectione Christi gaudere, quæ omnibus dat vitam.</n><pb/>


text:
Dicite Deo: Quam terribilia sunt opera tua, Domine ! in multitudine virtutis tuæ mentientur tibi inimici tui.<n>[[Date gloriam. ]]  AUG. Non ut Judæi, qui meritis suis dant justitiam, et invident gentibus gratiam. [[Quam terribilia. ]]  Ibid. Si gaudes et time, ne quod datum est humili auferatur superbo: sicut factum est Judæis. Ne ergo insultes fractis ramis, sed time, ne forte nec tibi parcat. [[Opera tua, Domine. ]]  CAS. Breviter mysteria incarnationis dicit opera, quod Deus homo, quod passus, mortuus, et hujusmodi. [[In multitudine virtutis tuæ. ]]  AUG. Hic innuit resurrectionem ad quam, exclusis mendacibus Judæis, adhibentur gentes. BEDA. Resurrexit Dominus; multi crediderunt in eum, etc., usque ad per gratiam biberunt. [[Mentientur. ]]  Opera sunt terræ, quæ inimici mentiuntur, contra mentientes, [[omnis terra adoret, ]]  etc. AUG. [[Mentientur. ]]  Solent mentiri inimici, etc., usque ad adoret omnis terra.</n><pb/>


text:
Venite, et videte opera Dei: terribilis in consiliis super filios hominum.<n>[[Venite. ]]  CAS. Diapsalma. Incipientes ad opera Dei consideranda invitat, ut una fides jungat, quos unum præmium exspectat: ubi exponens illa opera, aperte dicit resurrectionem pertinere ad gentes, repressis Judæis.</n><pb/>


text:
Qui convertit mare in aridam; in flumine pertransibunt pede: ibi lætabimur in ipso.<n>[[Qui convertit. ]]  Ibid. Opera, in quibus terribilis, et quæ sunt ea, subdit: [[Qui convertit mare. ]]  In flumine Jordani ad litteram, mystice in labenti mundo. [[In flumine. ]]  Ibid. Licet remissa sint peccata, tamen in decursu mortalitatis adhuc sunt, non enim mox immortalitas. [[In flumine. ]]  AUG. Flumen est mortalitas sæculi ubi alii veniunt, alii recedunt: sed qui in Christum credit, transit pede in se humilis, non equo superbus. [[Ibi lætabimur. ]]  Ibid. Vel sic: Terribilia sunt opera, etc., usque ad et in his lætantur Christiani. [[In ipso. ]]  Ibid. Quando erit omnia in omnibus, vel in ipso qui dominatur, in virtute sua.</n><pb/>


text:
Qui dominatur in virtute sua in æternum; oculi ejus super gentes respiciunt: qui exasperant non exaltentur in semetipsis.<n>[[Non exaltentur. ]]  Ibid. Pro lege quasi plus illis debeatur. [[Omnes enim peccaverunt, ]]  etc. Rom. 3.</n><pb/>


text:
Benedicite, gentes, Deum nostrum, et auditam facite vocem laudis ejus:<n>[[Benedicite. ]]  CAS. Diapsalma. Monet gentes benedicere Deum, qui licet probet tribulationibus, tamen ducit ad regnum; hæc enim videntur obviare promissæ resurrectioni. [[Auditam facite. ]]  AUG. Palam, ut qui diligit Deum, diligit et proximum. [[Vocem laudis ejus. ]]  Quam dicit Pater de Filio: [[Hic est Filius meus. ]]</n><pb/>


text:
qui posuit animam meam ad vitam, et non dedit in commotionem pedes meos.<n>[[Qui posuit animam. ]]  Ibid. Enumerat hic quibus causis debeat prædicari.</n><pb/>


text:
Quoniam probasti nos, Deus; igne nos examinasti, sicut examinatur argentum.<n>[[Quoniam probasti nos. ]]  AUG. Non dedisti in commotionem. Quoniam probasti, non in præceps dedisti, probasti adversis, igne charitatis, qui non sinit sentire tormenta, vel, igne tribulationis nos examinasti, etc.</n><pb/>


text:
imposuisti homines super capita nostra. Transivimus per ignem et aquam, et eduxisti nos in refrigerium.<n>[[Laqueum. ]]  AUG. Non qui decipit, sed qui probat. [[Transivimus. ]]  CAS., AUG. Tu hæc omnia, et nos, etc., usque ad hoc in tentationibus nobis fit.</n><pb/>


text:
Introibo in domum tuam in holocaustis; reddam tibi vota mea<n>[[Introibo. ]]  CAS. Ecce quæ bona contra præcedentia mala, ut roboret. [[In holocaustis. ]]  Id est, ut me offeram conspectui tuo, etc., usque ad sed se quod charius est substraxit.</n><pb/>


text:
In finem, in hymnis. Psalmus cantici David.<n>[[In finem. ]]  CAS. Post canticum resurrectionis, deprecationem suam Propheta subdit, ut benedicti ad Dei cognitionem ducantur. Prophetat benedictionem omnium per adventum Christi. AUG. Quia in præcedenti psalmo monuerat nos benedicere Deum; quod non possumus, nisi ipse prior benedicat nos; ideo hoc precatur benedici, dicens: [[Deus misereatur nostri et benedicat, ]]  etc.</n><pb/>


text:
[Deus misereatur nostri, et benedicat nobis; illuminet vultum suum super nos, et misereatur nostri:<n>[[Deus misereatur. ]]  Ibid. Prior est benedictio Dei, quæ est quasi pluvia terram nostræ mentis irrigans: inde nos benedicimus eum, quod quasi fructus est, et in utroque nos crescimus, non ipse. Dicat ergo desiderans pluviam Dominicæ benedictionis: Deus misereatur, etc. [[Deus misereatur nostri et benedicat. ]]  CAS. Sed qui multi volunt, etc., usque ad et quia cognoscitur in gentibus Christus: [[Confiteantur, ]]  etc. [[Benedicat nobis. ]]  Ibid. Benedicit Creator creaturæ, multiplicando, numero et merito. Benedicit creatura Creatori, eum corde, voce et opere, laudando, et omne bonum, quod habet, ei ascribendo.</n><pb/>


text:
Confiteantur tibi populi, Deus: confiteantur tibi populi omnes.<n>[[Confiteantur tibi populi, Deus. ]]  Ibid. Post notitiam hortatur confiteri pro directione et judicio.</n><pb/>


text:
Lætentur et exsultent gentes, quoniam judicas populos in æquitate, et gentes in terra dirigis.<n>[[Lætentur et exsultent. ]]  AUG. Quia jam confessi non timent futura judicia, quibus Christus est advocatus, non judex, [[lætentur. ]]</n><pb/>


text:
Confiteantur tibi populi, Deus: confiteantur tibi populi omnes.<n>[[Confiteantur tibi populi, Deus. ]]  CAS. Eadem admonitio ad aliud tendens, quia terra dedit fructum, et si idem initium sensus, tamen ad diversa tendit.</n><pb/>


text:
Terra dedit fructum suum: benedicat nos Deus, Deus noster !<n>[[Terra dedit fructum suum. ]]  HIER. Mariæ Christum, etc., [[usque ad: ]]  Sed non illa sola hoc debet, imo, [[Benedicat]]  etiam [[nos. Deus, Deus noster. ]]  Ibid. Ter trinitas, [[eum, ]]  unitas. [[Et metuant eum. ]]  CAS. Metus inter beneficia postulatur, ut credita caute custodiantur: Timor Dei incipit, et consummat; qui timere novit, amare non desinit.</n><pb/>


text:
In finem. Psalmus cantici ipsi David.<n>[[In finem. ]]  CAS. Psalmus David prophetæ de exsultatione Christi et Ecclesiæ hic et in futuro, ut omnes Deo cantent. Surgente Christo, quasi elevata arca, etc., usque ad verbis his similibus Moyses usus fuisse dicitur.</n><pb/>


text:
[Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus; et fugiant qui oderunt eum a facie ejus.<n>[[Exsurgat Deus et dissipentur. ]]  Ibid. Confidenter optat quod scit futurum. [[Et fugiant qui oderunt. ]]  HIER. Vel de pœnitentibus legi potest, etc., usque ad ut lacrymis pœnitentiæ admoto igne Spiritus sancti duritia eorum solvatur. [[Qui oderunt. ]]  AUG. Pertinaces a præsentia tollantur ejus, qui ubique præsens; grave maledictum, ut velint et conentur, quod nullatenus fieri potest.</n><pb/>


text:
Sicut deficit fumus, deficiant; sicut fluit cera a facie ignis, sic pereant peccatores a facie Dei.<n>[[Sicut deficit fumus. ]]  CAS. Fumus ex flamma ascensu vanescit; ita peccatores ex flamma nequitiæ fumiferas actiones producunt, et ipsa elatione deficiunt. [[Sicut fluit. ]]  AUG. De pœnitentibus dici potest; vel in judicio a facie Dei tollentur mali: qui erit ignis ad pœnam impiorum, et lumen justorum.</n><pb/>


text:
Et justi epulentur, et exsultent in conspectu Dei, et delectentur in lætitia.<n>[[Epulentur. ]]  CAS., AUG. In deliciis, quæ sunt in conspectu Dei. [[Et delectentur, ]]  hoc potest eos delectare, quod læti sunt quia non est finienda eorum lætitia.</n><pb/>


text:
Cantate Deo; psalmum dicite nomini ejus: iter facite ei qui ascendit super occasum. Dominus nomen illi; exsultate in conspectu ejus. Turbabuntur a facie ejus,<n>[[Cantate Deo. ]]  AUG. Convertit se ad eos, quibus tantam spem dedit et hortatur. [[Qui ascendit. ]]  Non eum excipiet nova vita, nisi vetus occiderit; vel, resurgendo casum corporis vicit. [[Super occasum. ]]  CAS. Occasus mortis cadit illi, super quem sol justitiæ oritur. Et ne dubites quis iste sit, quia [[Dominus nomen]]  illi essentiale, quem Judæi ut communem hominem occiderunt. [[In conspectu. ]]  Consideratio præmii futuri ærumnas mitigat.</n><pb/>


text:
patris orphanorum, et judicis viduarum; Deus in loco sancto suo.<n>[[Orphanorum. ]]  AUG. Quibus mortuus est pater, mundus et diabolus, et mater concupiscentia. [[Viduæ, ]]  quibus error maritus moritur; in quibus habitat Deus, quos colligit, quos trahit, quia de viduis et orphanis facit sibi templum, in quo est.</n><pb/>


text:
Deus qui inhabitare facit unius moris in domo; qui educit vinctos in fortitudine, similiter eos qui exasperant, qui habitant in sepulchris.<n>[[Deus qui inhabitare. ]]  HIER. In Hebræo habetur: [[Dominus autem inhabitare facit monachos in domo, ]]  in quibus non cohabitat peccatum. [[Unius moris. ]]  AUG. Unanimes, unum sentientes, etc., usque ad non meritis, unde subdit: [[Qui educit vinctos. Educit vinctos. ]]  CAS. De inferno ligato diabolo. [[Qui exasperant. ]]  Blasphemos in Deum. Vel persequendo in sepulcris in carnalibus fetidis sepulti, ut nec velint nec possint ambulare. [[Exasperant. ]]  AUG. Resistendo justitiæ, cum omnino sint mortui in operibus mortuis; vincti vero volunt ambulare, nec possunt; hi solvuntur per gratiam, illi resuscitantur.</n><pb/>


text:
In finem, pro iis qui commutabuntur. David.<n>[[In finem. ]]  AUG. Commutatus est ex forma Dei in deterius Adam, etc., usque ad pati secundum Græcos. CAS. Quartus psalmus qui latius de passione, et resurrectione. Agitur de causa [[commutationis, ]]  id est, passione Christi. Hic loquitur Christus caput et corpus. [[Salvum me fac. ]]  Primo, precatur salvus fieri, quia multa patitur, quantum ad se gratis, sed quod alius rapuit, ipse solvit. Hæc est vox grani sinapis contempti, dum in horto obruitur, quod crescit in magnum olus: hoc fuscum et aspernabile prorsus. Sic et Christus, de quo: [[Vidimus eum non habentem speciem neque decorem, ]]  sed tamen occupavit faciem terræ, factus mons magnus. [[Aquæ usque ad animam meam. ]]  AUG. Id est, turbæ, etc., usque ad ultra quam non habent mali quid eis faciant.</n><pb/>


text:
Infixus sum in limo profundi et non est substantia. Veni in altitudinem maris, et tempestas demersit me.<n>[[In limo. ]]  AUG. Homo factus est delimo terræ, etc., usque ad id est, virtus carnis evadendi passionem. [[Substantia. ]]  Dicuntur divitiæ, etc., usque ad id est, non inveni in eis quod feci. [[Veni. ]]  Quia sponte. [[In altitudinem. ]]  Profundum insani populi.</n><pb/>


text:
Laboravi clamans, raucæ factæ sunt fauces meæ; defecerunt oculi mei, dum spero in Deum meum.<n>[[Laboravi. ]]  AUG. Diu clamavit: [[Væ vobis! Scribæ et Pharisæi, ]]  ut raucus quantum ad illos, quia non est ab eis intellectus. [[Clamans, ]]  etc. CAS. Laborat, cujus votum non impletur. [[Oculi mei. ]]  Ut oculi duorum eum in via non agnoscentium, quibus factum est extra quod erat intra, id est, cæcitas quæ in corde facta est et in oculis. Dixerunt enim: [[Sperabamus quod redempturus esset Isræl]]  Luc. 24. [AUG]. Sed spem eis reddidit, etc., usque ad quia perditi fuissent. [[Dum spero. ]]  CAS. Causa subditur, præstolor misericordiam, non exoro potentiam.</n><pb/>


text:
Multiplicati sunt super capillos capitis mei qui oderunt me gratis. Confortati sunt qui persecuti sunt me inimici mei injuste; quæ non rapui, tunc exsolvebam.<n>[[Multiplicati. ]]  AUG. Quod prius typice, nunc in re aperte dicit. [[Super capillos. ]]  Pro infinito, vel plures sunt his qui sunt ornatui. [[Rapui. ]]  Rapere voluerunt divinitatem, et perdiderunt felicitatem: rapuit Adam, præsumens, ut diabolus, de divinitate.</n><pb/>


text:
Deus, tu scis insipientiam meam; et delicta mea a te non sunt abscondita.<n>[[Deus, tu scis. ]]  CAS. Quia pro aliis solvit, precatur, [[exspectantes]]  antiquos, et [[quærentes]]  alios, scilicet, modernos, in se non frustrari, cum tanta tam æquanimiter ferat. [[Insipientiam. ]]  AUG. Ex membris. Vel, [[quod stultum est Dei, sapientius est hominibus. ]]  Quod in me irriserunt, qui sibi sapientes videbantur, tu scisti quare fieret irrisio, scilicet, talis et mors CAS. [[Insipientiam. ]]  Quod mei ignari Dei, hi sunt qui commutantur in sapientes et justos.</n><pb/>


text:
Non erubescant in me qui exspectant te, Domine, Domine virtutum; non confundantur super me qui quærunt te, Deus Israël.<n>[[Non erubescant. ]]  Ibid. Quæ solverit, exponit; hic ostendit quod superius de membris dixerat. AUG. [[Non erubescant, ]]  id est, non dicatur eis: Ubi est Christus vester? vel non prematur Ecclesia, ut filii erubescant. [[Qui exspectant. ]]  CAS. Quod oculis videre non potuerunt prophetæ et justi. Ne ergo aliter eveniat quam Spiritus sanctus per eos prædixit, sequitur: [[Deus virtutum, ]]  cui nihil est impossibile. [[Deus Isræl. ]]  AUG. Ut qui Deitatem ejus intueri possunt, non seducantur infirmitate ejus carnali.</n><pb/>


text:
Quoniam propter te sustinui opprobrium; operuit confusio faciem meam.<n>[[Quoniam propter te sustinui opprobria. ]]  CAS. Congregat in unum multa quæ pertulit, ad invidiam in Judæos excitandam; [[opprobrium, ]]  in Beelzebub ejicit dæmonia, potator, vorax. Matth. 11. [[Operuit. ]]  Hoc solet evenire in bono laceratis, qui solent tanto amplius ad tempus effici tristes quanto cognoscunt in se iniqua confingi.</n><pb/>


text:
Extraneus factus sum fratribus meis, et peregrinus filiis matris meæ.<n>[[Peregrinus. ]]  Vel hospes, qui in domo ad tempus recipitur; non ut frater charissimus, quod eram.</n><pb/>


text:
Quoniam zelus domus tuæ comedit me, et opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me.<n>[[Zelus domus tuæ comedit me. ]]  Quando funiculo vendentes ejecit. Quid istum zelum sequitur, subjungit: [[Et opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me. ]]  Quia increpati Judæi convicia, quasi tela, super eum miserunt, ut: [[Nonne hic est filius Joseph? ]]  Luc. 4. [[Exprobrantium tibi. ]]  Quando dixerunt: [[Nunquid potest Deus parare mensam in deserto? ]]  Psal. 77. [[Isti sunt dii tui, Isræl]]  Exod. 32.. Unde nunc dicit eadem convicia cadere super se, quæ olim exprobrabant, ut ex consuetudine impia videas eos et non noviter hoc fecisse. [[Ceciderunt. ]]  CAS.. Cadunt super nos mala, quando non possumus vitare illa: [[ceciderunt]]  igitur, id est, effectum habuerunt.</n><pb/>


text:
Et operui in jejunio animam meam, et factum est in opprobrium mihi.<n>[[Et operui in jejunio, ]]  etc. AUG. Præelegi jejunare potius quam fel et acetum accipere; id est, veteres et amaros, qui non intrant in corpus ejus. CAS. [[Et operui. ]]  Non exercui potentiam vindicando. [[Et factum est, ]]  quod patuit in sputis, [[in opprobrium. ]]  AUG. Detrahentium et derisorum.</n><pb/>


text:
Et posui vestimentum meum cilicium; et factus sum illis in parabolam.<n>[[Et posui. ]]  AUG. Illis carnem apposui, in quam sævirent, et occului Deitatem. [[Cilicium. ]]  AUG., HIER. Mortalis caro, ut de peccato damnaret peccatum. [[Cilicium, ]]  lugubris caro, ut quando flevit super Jerusalem Luc. 19., et pro Lazaro Joan. 11.. [[In parabolam. ]]  AUG., HIER. Irrisoriam, ut cuilibet maledicendo, dicerent: Sic tibi contingat ut crucifixo. Vel, quia parabolas eos docebam; unde: [[Vobis datum est nosse mysterium Verbi Dei, cæteris autem in parabolis. ]]  Et tunc adversum me loquebantur.</n><pb/>


text:
Adversum me loquebantur qui sedebant in porta, et in me psallebant qui bibebant vinum.<n>[[Qui sedebant. ]]  CAS. In porta sedent, qui conventibus hominum sedula curiositate miscentur. Dicit ergo passionem suam Judæorum esse fabulam, ut nullus exciperetur, qui hujusmodi locutionis esset alienus; unde Cleophas ait: [[Tu solus peregrinus es in Jerusalem, et ignoras, ]]  etc. Luc. 84.. [[In porta. ]]  Civitatis: ubi solent judices sedere ad judicandas causas, id est in publico judicio. HIERON. Sicut Scribæ et Pharisæi habentes clavem scientiæ: sed nec intrantes, nec alios intrare sinentes. [[Et in me psallebant. ]]  CAS. De me aiebant in publicis conventibus, et in conviviis psallebant: irrisio mea erat psalterium. [[Qui bibebant vinum. ]]  AUG. Qui inebriantur temporali voluptate. Vel, CAS. in Deum probabili opere psallant, qui vinum spirituale bibunt.</n><pb/>


text:
Ego vero orationem meam ad te, Domine; tempus beneplaciti, Deus. In multitudine misericordiæ tuæ, exaudi me in veritate salutis tuæ.<n>[[Ego vero. ]]  CAS. Prædictis malis opposita est oratio pro parte sua, ut discamus non rixas, sed orationes opponere jurgiis. [[Tempus beneplaciti. ]]  AUG. Ideo nunc est [[tempus beneplaciti]]  et reconciliationis per incarnationem, per sanguinem, per mortem; deinde quomodo hoc tempus provenerit, exponit: [[In multitudine misericordiæ. In veritate. ]]  Præmisit de [[misericordia, ]]  nunc subjungit de [[veritate, ]]  quia [[universæ viæ misericordia et veritas]]  misericordia, dimittendo peccata; veritas, reddendo promissa.</n><pb/>


text:
Eripe me de luto, ut non infigar; libera me ab iis qui oderunt me, et de profundis aquarum.<n>[[Ut non infigar. ]]  AUG. Mente, supra dixit infixum corpore; dicitur hoc ex infirmitate membrorum. [[De luto, ]]  id est, lutosis desideriis. [[De profundis aquarum. ]]  CAS. Judæi malignitate consilii profundi sunt, seditionibus turbulenti.</n><pb/>


text:
Non me demergat tempestas aquæ, neque absorbeat me profundum, neque urgeat super me puteus os suum.<n>[[Profundum. ]]  CAS. Peccatorum, quod deglutit animas; unde: [[Peccator cum venerit in profundum peccatorum, contemnit]]  Prov. 18.. Hæc pericula membris ejus imminent. [[Neque urgeat super me, ]]  etc. AUG. Et si cecidisti, non claudit super te puteus os suum, si non claudis os tuum; sed confitere et dic: [[De profundis clamavi ad te, Domine, ]]  et evades. Claudit super illum, qui in profundo contemnit, a quo mortuo, velut qui non sit, perit confessio.</n><pb/>


text:
Exaudi me, Domine, quoniam benigna est misericordia tua; secundum multitudinem miserationum tuarum respice in me.<n>[[Exaudi me, Domine, ]]  etc. CAS. Periculis hominum expositis, voce eorum precatur: [[Exaudi me, Domine, quia benigna misericordia, ]]  non quia merui. [[Benigna. ]]  AUG. Suavis est tribulato misericordia, ut panis esurienti. Venit tribulatio; differt Deus subvenire, ut moveat desiderium, et sit dulce auxilium; quod cum fit, jam non est quo differat.</n><pb/>


text:
Et ne avertas faciem tuam a puero tuo; quoniam tribulor, velociter exaudi me.<n>[[A puero, ]]  etc. AUG. quolibet sancto, parvo, non superbo; a quo superbiam tollit disciplina tribulationis.</n><pb/>


text:
Intende animæ meæ, et libera eam; propter inimicos meos, eripe me.<n>[[Propter inimicos, ]]  etc. AUG. Ut confundantur liberatione mea, etc., usque ad unde ipse Nabuchodonosor conversus Deum prædicat. [[Propter inimicos. ]]  ID. Hoc ad apertam, ut caro resurgat, et ascendens spiritum mittat; unde inimici conversi sunt, quibus non proderit, si solam animam liberaveris.</n><pb/>


text:
Tu scis improperium meum, et confusionem meam, et reverentiam meam;<n>[[Tu scis improperium. ]]  ID. Quia quare sint ista mihi, tu nosti, illi non norunt. Et quia ipsi in conspectu tuo sunt, ista nescientes non poterunt confundi vel corrigi, nisi manifeste eruas. Et ideo ait: [[Propter inimicos. ]]  ID. [[Improperium, ]]  vel opprobrium, etc., usque ad sed adjuvando perficiat. [[Reverentiam. ]]  ID. Alii ignominiam, ut alapas, flagella, et quod Pilato tanquam reus traditus est: hæc non pro suo reatu, sed pro nobis sustinuit, ut in talibus nos instrueret.</n><pb/>


text:
in conspectu tuo sunt omnes qui tribulant me. Improperium exspectavit cor meum et miseriam: et sustinui qui simul contristaretur, et non fuit; et qui consolaretur, et non inveni.<n>[[In conspectu tuo. ]]  CAS. Invidiam ex citat contra eos, ut tantum scelus præsente Deo committerent. [[Cor meum. ]]  Quia voluntate sustinuit, secundum illud: [[Desiderio desideravi hoc pascha manducare vobiscum. ]][[Qui simul contristaretur, et non fuit; et qui consolaretur, et non inveni. ]]  AUG. Contristati sunt discipuli et mulieres quæ super eum flebant, sed non simul. Carnaliter enim contristabantur de vita mortali, quæ erat mutanda morte, cum deberent cum eo contristari de cæteris, qui medicum occidebant, quod nemo tunc fecit.</n><pb/>


text:
Et dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto.<n>[[Et dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto. ]]  AUG. Quod non inveni simul tristes et consolantes, hoc fuit mihi fel amarum propter mœrorem. [[Acetum, ]]  etc. Id est, acidum, propter vetustatem eorum. Legitur in Evangelio fel ei oblatum, sed in potu, non in esca.Mystice ergo dicitur, id est, super escam suavem quam cum discipulis acceperat, quæ est esca unitatis Christi, injecerunt fel: quod adhuc hodie facit, et gravius peccat contemptor sedentis in cœlo, quam qui crucifixit ambulantem in terra. Dant bibendum amarum potum, qui male vivendo scandalum faciunt Ecclesiæ, ut hæretici. Gustavit Dominus, docens et nos gustare, id est, pati tales: sed non bibit, quia non possunt tales in corpus ejus recipi. Mystice ergo hoc prædicitur, sicut et mystice factum est in passione. CAS. [[Et dederunt. ]]  Hæc est consummatio passionis; cum dixisset: [[Sitio, ]]  fel cum aceto obtulerunt, hoc facto mores suos amarissimos indicantes.</n><pb/>


text:
Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum, et in retributiones, et in scandalum.<n>[[Fiat mensa. ]]  CAS. Prophetia contra adversarios. AUG. [[Fiat mensa. ]]  Mensa, Scriptura: hanc Judæi habuerunt, dum mandatum Dei coluerunt; postquam a lege jejuni sunt, hæc mensa coram ipsis gentibus data est, ut gravius dolerent. [[In laqueum. ]]  Ut qui littera legis alios stringebant, in ea obligati caderent. [[In retributiones. ]]  Quia illis ablata, et gentibus data. Malorum fuit retributio, dum nolentes in ea epulari, ab ea sunt exclusi. [[In scandalum. ]]  Quia deserentes pacis auctorem, rixas sibi et prava opera concitant.</n><pb/>


text:
Obscurentur oculi eorum, ne videant, et dorsum eorum semper incurva.<n>[[Oculi. ]]  AUG. Doctores qui præeunt. [[Obscurentur, ]]  id est, lumen scientiæ perdant. [[Et dorsum eorum, ]]  etc. Id est, minores. Cum enim lumen scientiæ perdunt qui præeunt, ad portanda peccatorum onera, et ad appetenda terrena inclinantur sequentes; vel, [[dorsum, ]]  mens eorumdem Semper hoc de illis qui non pœnitent.</n><pb/>


text:
Effunde super eos iram tuam, et furor iræ tuæ comprehendat eos.<n>[[Effunde, ]]  etc. CASS. Ut in morem fluminis sit copiosa. [[Comprehendat. ]]  Ut non liceat effugere.</n><pb/>


text:
Fiat habitatio eorum deserta, et in tabernaculis eorum non sit qui inhabitet.<n>[[Fiat habitatio. ]]  AUG. Hoc jam in manifesto, etc., usque ad in quo superbierunt contra Deum. [[In tabernaculis. ]]  CAS. Templo et regio palatio. Ad hoc ponit [[inhabitare, ]]  quod fit devotæ mentis affectu; ad domos [[habitare, ]]  quod fit corporea mansione.</n><pb/>


text:
Quoniam quem tu percussisti persecuti sunt, et super dolorem vulnerum meorum addiderunt.<n>[[Tu percussisti. ]]  CAS. Non sua culpa: percussisti passione, ad salutem gentium; hoc illi crudeli voto impleverunt. [[Et super dolorem. ]]  Quia erat pro perditione eorum. [[Addiderunt. ]]  Inferre mortem. Vel super dolorem vulnerum meorum, id est, quæ mihi infixerat lancea, et clavis, addiderunt custodes sepulcri.</n><pb/>


text:
Appone iniquitatem super iniquitatem eorum, et non intrent in justitiam tuam.<n>[[Appone iniquitatem super iniquitatem, ]]  etc. AUG. Iniquitas eorum fuit, ut hominem occiderent, et super hoc apposuit Deus, ut Filium suum occiderent, ut sicut servos præmissos, ita ipsum hæredem.</n><pb/>


text:
Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur.<n>[[Deleantur, ]]  etc. ID. Quia scriptos se putant, etc., usque ad et staturos ad dexteram. [[De libro viventium, ]]  etc. CAS. Notitia Dei, quæ prædestinavit ac vitam, quos præscivit conformes fieri imagini Filii sui. Non sic tamen accipiendum est, tanquam in hoc libro aliquem scribat Deus, quem postea deleat: sed secundum spem illorum, qui scriptos se putant.</n><pb/>


text:
Ego sum pauper et dolens; salus tua, Deus, suscepit me.<n>[[Ego sum pauper, ]]  etc. CAS. Hic dispensationem incarnationis et sanctitatem propositi exponit, dicens: Quis finis passionis? [[Dolens. ]]  AUG. Hoc secundum caput, pro omnibus dolet: unde: [[Dolores nostros ipse portavit]]  Isa. 53., quod nullus alius. Ideo dicit:</n><pb/>


text:
et placebit Deo super vitulum novellum, cornua producentem et ungulas.<n>[[Et placebit. ]]  CAS. Laus puri cordis plus placet quam mactatio pecudum. [[Vitulum novellum. ]]  AUG. Pro peccatis offerebatur novellus vitulus, qui significabat novitatem secuturam; quæ defensionem habet in cornibus, munimen pedum in ungulis per quas aspera sæculi calcet; [[producentem, ]]  quia fidelis quotidie virtute Dei augetur. AUG. Vitulus ungulis terram excitat, sic qui non contradicit, sed tamen terrenum abjecte sapit, ungulis excitandus est: et super hunc vitulum placebit laudatio mea cum angelis, ubi nec adversarius erit ventilandus, nec piger de terra excitandus.</n><pb/>


text:
Videant pauperes, et lætentur; quærite Deum, et vivet anima vestra:<n>[[Videant. ]]  CAS. Quod oblatio jam est in mente, non in rebus, ubi pauper æquatur diviti. Et, o pauperes, hoc tamen contuitu Dei facite, [[quærite Dominum. ]]  Vel, ut videatis, quærite Deum, escam mentis. [[Vinctos. ]]  AUG. Qui ultra necessaria quærit, compedes onerat; sed sufficit diei malitia sua. [[Vinctos. ]]  ID. Vinctos mortalitate, qua Dominus offensus servos compedivit: sed inde clamantes audit.</n><pb/>


text:
Laudent illum cæli et terra; mare, et omnia reptilia in eis.<n>[[Cælum, terra, mare. ]]  CAS. Ad litteram, id est, cœlestia, terrestria, et natantia, hæc laudant, dum ex eis laudatur creator. ID. Divitiæ sunt pauperis videre creata, et inde laudare creatorem. [[Laudent illum, ]]  etc. ID. Quod prius simul, nunc sigillatim monet; vel, laudent cœlestia, terrestria, natantia. Et, ut perfecte omnia concludat, addit: [[Omnia quæ in eis sunt: ]]  sic omnis creatura ad laudes invitatur. HIER., CAS. Ac si diceret: [[Omne]][[genu flectatur, cœlestium, terrestrium et infernorum]]  Phil. 2.. [[Et omnia reptilia in eis. ]]  CAS. Omnes modi monstrosi, in peccatis hærentes terrenis.</n><pb/>


text:
In finem. Psalmus David in rememorationem, quod salvum fecerit eum Dominus.<n>[[In rememoratione. ]]  CAS. Memoria duobus modis, etc., usque ad et spem resurrectionis assumunt. AUG. Vox tribulatorum pro Christo, etc., usque ad primo petentes se adjuvari, malos erubescere.</n><pb/>


text:
[Deus, in adjutorium meum intende; Domine, ad adjuvandum me festina.<n>[[Deus in adjutorium. ]]  Monet ut in Deo, non in nobis, gloriemur. CAS. Hic omnis petitio affirmatio est, unde non sunt timendæ tribulationes. Hic versiculus ante omnes horas in initio prædicitur, quia, cum orare solemus, maxime tentare nititur diabolus, ut muscæ morientes perdant suavitatem unguenti.</n><pb/>


text:
Confundantur, et revereantur, qui quærunt animam meam.<n>[[Confundantur. ]]  CAS. Confundi, est de perversitate turbari. [[Revereantur, ]]  ne proles a justitia pœna sequatur. [[Qui quærunt, ]]  etc. AUG. Diversa sunt tempora in Ecclesia: primo, fuit impetus persequentium, unde, [[qui quærunt; ]]  modo, remansit malevolentia cogitantium, unde, [[qui volunt. ]]  ID.</n><pb/>


text:
Avertantur retrorsum, et erubescant, qui volunt mihi mala; avertantur statim erubescentes qui dicunt mihi: Euge, euge !<n>[[Avertantur. ]]  ID. Duo genera sunt persequentium, etc., usque ad exit integer, qui neutro capitur.</n><pb/>


text:
Exsultent et lætentur in te omnes qui quærunt te; et dicant semper: Magnificetur Dominus, qui diligunt salutare tuum.<n>[[Exsultent et lætentur in te omnes. ]]  CAS. Monet lætari bonos, quos egenos Deus adjuvat et liberat. [[Semper. ]]  Quia non unquam debet cessare a laude ejus. [[Magnificetur Deus. ]]  CAS. Nostro more dictum, ubi quis laudibus crescit; quod non Deus, sed nos laudando proficimus.</n><pb/>


text:
Psalmus David, filiorum Jonadab, et priorum captivorum. [In te, Domine, speravi; non confundar in æternum.<n>[[In finem. ]]  AUG. De commendatione gratiæ, etc., usque ad fere singulis syllabis commendatur gratia. [[Filiorum Jonadab. ]]  ID. Filiis spontaneis, etc., usque ad qui ex se mali. CAS. Vel ita, monemur in titulo habere devotionem filiorum Jonadab, etc., usque ad illi vero consueta malitia in obstinatione permanserunt.</n><pb/>


text:
In justitia tua libera me, et eripe me: inclina ad me aurem tuam, et salva me.<n>[[In te, Domine, speravi. ]]  Generalis justus loquitur a principio mundi usque ad finem: totam spem in Deo ponens, gratiam ejus commendat, ne falsa in nobis præsumamus. CAS. Vel priores captivi sunt in mundo, unde evadi potest: secundi in inferno. Vel, [[priorum, ]]  id est, eorum qui ante capti vitiis, quam filii Christi. Totus hic psalmus gratiam Dei, quæ gratis datur, summa intentione commendat.</n><pb/>


text:
Esto mihi in Deum protectorem, et in locum munitum, ut salvum me facias: quoniam firmamentum meum et refugium meum es tu.<n>[[Esto mihi in Deum protectorem, et in locum munitum, ]]  etc. Duo promisit, duo alia reddit.</n><pb/>


text:
Deus meus, eripe me de manu peccatoris, et de manu contra legem agentis, et iniqui:<n>[[Peccatoris. ]]  AUG. Duo sunt genera peccatorum: alii legem acceperunt, ut Judæi et Christiani; alii non, ut pagani.</n><pb/>


text:
quoniam tu es patientia mea, Domine; Domine, spes mea a juventute mea.<n>[[A juventute. ]]  CAS. Id est, a conversione, vel ex quo contra diabolum cœpi pugnare. AUG. [[A juventute, ]]  ex quo cœpi sperare in te, etc., usque ad juvenis pugnat, sed cadit, nisi sit Deus spes ejus.</n><pb/>


text:
Psalmus, in Salomonem.<n>[[In Salomonem, ]]  etc. AUG. Verum pacificum, etc., usque ad qui hic commendatur secundum utramque naturam. CAS. Quartus psalmus de duabus naturis Christi monet ut Christum verum Deum et verum hominem regem credamus, et est prophetia de Christo.</n><pb/>


text:
[Deus, judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis; judicare populum tuum in justitia, et pauperes tuos in judicio.<n>[[Deus judicium. ]]  CAS. De judicio, optando illud dari Filio. [[Justitiam tuam, ]]  etc. AUG. Nota repetitiones ejusdem, vel aliis verbis, multum commendant divina eloquia, quæ maxime sunt in psalmis: et in eo genere sermonis, quo affectus animi est movendus.</n><pb/>


text:
Suscipiant montes pacem populo, et colles justitiam.<n>[[Montes. ]]  AUG. Prophetæ, Apostoli, qui cœlo altitudine proximant; [[pacem]]  nuntiandam populo fideli, Christum. [[Et colles. ]]  Suscipiant [[justitiam, ]]  id est, Christum, vel [[montes pacem populo: ]]  et [[colles]]  de utrisque prædicatoribus præcedentibus et sequentibus dicit. Vel [[suscipiant montes, ]]  id est, majores. [[Pacem. ]]  Verbum reconciliationis, scilicet verbum Evangelii, ad hoc ut nuntient populo. [[Et colles. ]]  Id est, minores; justitiam, id est, obedientiam, ut obediant doctrinæ veritatis. [[Tuum]]  et [[tuos]]  dicendo, ostendit omnia quæ sunt Patris esse et Filii, et e converso.</n><pb/>


text:
Judicabit pauperes populi, et salvos faciet filios pauperum, et humiliabit calumniatorem.<n>[[Judicabit pauperes populi. ]]  CAS. Idem agit de eodem judicio affirmando. Post optationem, virtute prophetiæ, dicit quæ sunt adventu Domini præstanda. AUG. Vel secundum aliam litteram: [[Justitia judicabit pauperem. ]]  Sed codices qui habent in littera magis approbantur. [[Pauperes populi. ]]  Id est, eos qui pauperes in populo, in quo boni malique commisti. [[Humiliabit calumniatorem. ]]  Dum enim gratia sua adjuvat, etc., usque ad qui innocentes nititur trahere in culpam. HIERON., AUG. Vel, [[humiliabit, ]]  et, victo diabolo, [[permanebit cum sole]]  splendor; id est, Filius cum Patre, sedens ad dexteram Patris in æternum, hoc est [[ante lunam, ]]  in generatione et generationem.</n><pb/>


text:
Orietur in diebus ejus justitia, et abundantia pacis, donec auferatur luna.<n>[[Descendet sicut pluvia, ]]  etc. CAS. Ecce quis et qualis ille rex, qui judicaturus est. AUG. Alludit facto Gedeonis, etc., usque ad et postea complueretur gentilitas sicco vellere Judæorum. CAS. Descendet Christus, etc., usque ad quis ergo post tam apertas similitudines dubitet de partu Virginis? [[In vellus, et sicut stillicidia. ]]  AUG. [[Vellus, ]]  Judæa, quæ auctoritate doctrinæ exspolianda erat, ut ovis vellere: vel, quia doctrinæ pluviam detinebat, quam nolebat gentibus prædicare.</n><pb/>


text:
Et dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrarum.<n>[[Et dominabitur a mari usque ad mare. ]]  CAS. Ostendit quæ sit amplitudo regni. [[A flumine. ]]  AUG. A Jordane, ubi vox:. [[Hic est Filius meus dilectus. ]]  Inde ergo doctrina ejus cœpit: inde auctoritas magistri dilatatur usque ad terminos orbis terræ, prædicato Evangelio regni. CASS. Inde regula baptismi per totum orbem manavit. Paucis verbis magna docet sacramenta</n><pb/>


text:
Reges Tharsis et insulæ munera offerent; reges Arabum et Saba dona adducent:<n>[[Reges Tharsis et insulæ munera offerent. ]]  CAS. Pertinaces dicuntur inimici, etc., usque ad vel, historialiter potest accipi de regibus qui venerunt adorare Christum.</n><pb/>


text:
Quia liberabit pauperem a potente, et pauperem cui non erat adjutor.<n>[[Quia liberabit pauperem a potente, ]]  etc. CASS. De operibus ejus agit, etc., usque ad in participatione justitiæ.</n><pb/>


text:
Ex usuris et iniquitate redimet animas eorum, et honorabile nomen eorum coram illo.<n>[[Ex usuris. ]]  AUG. [[Usuræ, ]]  peccata, etc., usque ad juvando per gratiam ad justitiam faciendam. Vel, [[ex usuris, ]]  de futuro, id est, pœnis æternis; et [[iniquitate, ]]  id est, peccato ipso, pro quo pœna debebatur. [[Nomen. ]]  Christianum. [[Coram illo. ]]  Quia in ejus regno ante ipsum victuri sunt.</n><pb/>


text:
Et vivet, et dabitur ei de auro Arabiæ; et adorabunt de ipso semper, tota die benedicent ei.<n>[[Et vivet, et dabitur ei de auro, ]]  etc. CAS. De honorificentia regis. [[Arabiæ. ]]  AUG. Per Arabiam, gentes; per aurum, sapientiam, quæ excellit inter doctrinas. [[De ipso semper. ]]  ID. Multiplicando, vel consequendo, vel de ejus institutione, quia ipse orare docuit.</n><pb/>


text:
Et erit firmamentum in terra in summis montium; superextolletur super Libanum fructus ejus, et florebunt de civitate sicut fœnum terræ.<n>[[Firmamentum. ]]  AUG. Prophetarum est, quia quod prædixerunt, implevit. [[In summis montium. ]]  ID. Auctores Scripturarum Prophetæ et Apostoli; quos firmat, quia omnia ab illis prædicta in illo sunt impleta. [[In terra. ]]  Quia propter eos qui in terra sunt, omnia scripta sunt. Unde et ipse in terram venit, ut ea impleret. [[Super Libanum. ]]  AUG. Sicut Libanus proceras cedros producit, sic Christus sanctos ad cœlum. [[Sicut fenum. ]]  CAS. Non ætas seni sed viriditas sanctis comparatur. Boni de ista civitate præsentis Ecclesiæ migrantes in illa beatitudine florebunt. AUG. In Genesi [[feni]]  nomine et frumentum intelligitur, etc., usque ad et comparabitur feno terræ quidquid pro magno habetur in seculo.</n><pb/>


text:
Sit nomen ejus benedictum in sæcula; ante solem permanet nomen ejus. Et benedicentur in ipso omnes tribus terræ; omnes gentes magnificabunt eum.<n>[[Sit nomen ejus benedictum, ]]  etc. CAS. Monet omnes laudes ei dicere, quia omnes in eo benedicentur. [[Ante solem. ]]  ID. Id est, ante omnem creaturam, ne putes temporalem Dei Filium. [[Omnes gentes. ]]  AUG. Ne tribus duodecim accipias, addit [[omnes gentes. ]]</n><pb/>


text:
Benedictus Dominus Deus Israël, qui facit mirabilia solus.<n>[[Benedictus Dominus Deus Isræl, ]]  etc. AUG. A parte sua laudat. Nota exclamatoriam benedictionem, cum admonitione et prophetia. [[Fiat, fiat, ]]  etc. CAS. Magnificum est, quod sic concludit: Optantis est semel dicere, nimium desiderantis repetere. Quasi dicat: Quod jussisti, Domine, ita fiat, fiat, donec quod cœpit a flumine perveniat usque ad terminos orbis terræ. HIER. Sciendum quod septuagesimus primus psalmus secundi libri finis est: unde et in extremo habet: [[Fiat, fiat, ]]  pro quo in Hebræo dicitur: [[Amen, amen. ]]</n><pb/>


text:
Et benedictum nomen majestatis ejus in æternum, et replebitur majestate ejus omnis terra. Fiat, fiat.]<pb/>


text:
Psalmus Asaph. [Quam bonus Israël Deus, his qui recto sunt corde !<n>[[Quam bonus. ]]  CAS. Monet ut non pro temporalibus, sed æternis Deum laudemus.</n><pb/>


text:
Mei autem pene moti sunt pedes, pene effusi sunt gressus mei:<n>[[Pedes. ]]  CAS. Pro arbitrio mentis, quod a veritate discrepabat. [[Gressus, ]]  actus præcipitati; [[pene, ]]  quia cito rediit.</n><pb/>


text:
quia zelavi super iniquos, pacem peccatorum videns.<n>[[Pacem peccatorum. ]]  AUG. Temporalem, fluxam, caducam. [[Videns. ]]  Non intelligens. Quia hæc pax videtur, non intelligitur, oculos eludit, est enim fluxa et caduca. CAS. [[Pacem peccatorum quia non est declinatio morti eorum. ]]  Id est, non cito moriuntur, sed diu vivunt; etsi [[plaga]]  aliquando non firma, ut durat flagellum correctionis. [[Et firmamentum in plaga eorum. ]]  Non miseretur Deus consolidando plagas eorum: vel, a simili incurabilis, cui nihil prohibetur.</n><pb/>


text:
Ideo tenuit eos superbia; operti sunt iniquitate et impietate sua.<n>[[Operti sunt iniquitate et impietate sua. ]]  CAS. Ne resipiscant; non amicti, ut vel liberum caput haberent, sed toti operti.</n><pb/>


text:
Prodiit quasi ex adipe iniquitas eorum; transierunt in affectum cordis.<n>[[Prodiit quasi, ]]  etc. AUG. Sunt quidam mali ex macie, id est, necessitate: alii ex abundantia, ut pauper egestate furatur, dives ex cupiditate. [[Transierunt. ]]  CAS. Quasi a rectis semitis.</n><pb/>


text:
Cogitaverunt et locuti sunt nequitiam; iniquitatem in excelso locuti sunt.<n>[[In excelso. ]]  AUG. Palam in manifesto: vel, contra Deum blasphemi.</n><pb/>


text:
Posuerunt in cælum os suum, et lingua eorum transivit in terra.<n>[[In cœlum. ]]  ID. Ac si dii essent; vel, contra Deum, quem blasphemant, dicentes: Deum vel nescire sua mala, vel non punire. [[Lingua transivit super terram, ]]  etc. ID. Quæ ultra mensuram humanitatis loquitur, etc., usque ad sed transit lingua eorum humanam fragilitatem.</n><pb/>


text:
Ideo convertetur populus meus hic, et dies pleni invenientur in eis.<n>[[Ideo convertetur. ]]  CAS. Exponens Asaph, etc., usque ad revertetur ad eam. [[Hic. ]]  AUG. In hac sententia in qua modo sum. [[Dies pleni invenientur in eis. ]]  HIERON. Perfecti inveniuntur, etsi modo non appareat. CAS. Vel, [[dies pleni]]  sunt, quando Christus venit: hi ergo sunt in Judæis, qui Christum noverunt.</n><pb/>


text:
Et dixerunt: Quomodo scit Deus, et si est scientia in excelso?<n>[[Et dixerunt. ]]  AUG. Unde convertentur? etc., usque ad hoc est quare videbatur eis nescire hoc. [[Quomodo scit. ]]  ID. Non dicit, nescit: sed adhuc hæsitat et prope est sanitati: et de tam gravi infirmitate vicinior est salus, sicut vicina sanitate magis æstuant ægri.</n><pb/>


text:
Et dixi: Ergo sine causa justificavi cor meum, et lavi inter innocentes manus meas,<n>[[Et dixi: Ergo sine causa justificavi cor meum, ]]  etc. CAS. Hæc dixerunt, quibus confutandis hæc ego: vel adhuc ex persona dubitantis. Fatuis cogitationibus se dicit illusum, ut cum hæc repudiaverit, melius nos procuraverit.</n><pb/>


text:
et fui flagellatus tota die, et castigatio mea in matutinis.<n>[[Et castigatio. ]]  Alias et [[index meus in matutino. ]]  CAS. Ecce jam remedium, Christus index, qui viam veritatis indicavit, et, mane surgens, spem nostram de mundo ad cœlos transtulit.</n><pb/>


text:
Si dicebam: Narrabo sic; ecce nationem filiorum tuorum reprobavi.<n>[[Si dicebam. ]]  ID. Ecce jam se reprimit auctoritate sanctorum, et jam vicina veritate deliberat sic: [[Si dicebam. Ecce nationem. ]]  AUG. Aliud inconveniens incipit solvere. [[Reprobavi; ]]  judicavi quod non est. [[Existimabam, ]]  per prædicta volo probare Deum non justum; sed hoc modo cogito, non absolvo. [[Ante me, ]]  id est, quantum ad præsentia; vel, major me, me superans, nisi Deus aperiat. Vel, ecce natio filiorum tuorum, cui disposui, et concinui, subaudis, occurrit et obviat mihi, id est, occurrit mihi prior prædicatio, quam Isrælitis feci, ut Deum colerent, qui omnia creavit, et omnibus secundum opera sua restituit: obviat mihi doctrina, cui congrui, et accommodatus sum. Sed ne ego reprobarem nationem priorum patrum, vel priori doctrinæ meæ contradicerem: [[Existi, ]]  etc. [[Filiorum tuorum. ]]  Omnes enim, Abraham et cæteri, aliter docent, quibus credere debeo: non enim omnibus prudentior. Sed ne reprobarem: [[Existimabam, ]]  vel, suscepi cognoscere; jam revocatur a lapsu, qui non præsumit se scientem contra sanctos. Ut cognoscerem hujus rei veritatem, quod non ante, dum dicebat Deum hæc non curare. Cogitabam ut scirem hoc: prior gradus scientiæ, dum scit nescire se, quod prius videbatur scire: repudiat autem priorem sensum, dum quærit alium.</n><pb/>


text:
Existimabam ut cognoscerem hoc; labor est ante me:<n>[[Labor est ante me. ]]  AUG. Quasi murus mihi obstat, etc., usque ad videt in judicio illos damnatos.</n><pb/>


text:
donec intrem in sanctuarium Dei, et intelligam in novissimis eorum.<n>[[Sanctuarium. ]]  AUG. Christus, qui ut Deus singulorum merita dignoscit. Vel [[sanctuarium, ]]  Sancta sanctorum, id est, secretum divinæ dispositionis.</n><pb/>


text:
Verumtamen propter dolos posuisti eis; dejecisti eos dum allevarentur.<n>[[Verumtamen. ]]  AUG., CASS. Ecce quid didicit iste in sanctuario: malos hic decipi, postea in fine ab omnibus deserendos; a quo malo ipse liberatus est, qui et terrena quæsivit, sed a Deo; hic dicit, in hoc mundo malos non esse immunes et impunitos; quia etsi felices, tamen reatum gestant et frequenter ruinas incurrunt. [[Verumtamen, ]]  id est, sed: et hic posuisti eis hunc florem et copiam temporalium, [[propter dolos, ]]  etc. [[Propter dolos. ]]  AUG. Vel, juxta lubricum. Quasi: Modo doloso fecisti eis, sub specie boni dans mala. Vel, juxta lubricum, ut sunt temporalia: ubi cadunt, qui amore sunt juxta; dum enim dolosus alium vult dejicere, juxta lubricum eum ponit.</n><pb/>


text:
Velut somnium surgentium, Domine, in civitate tua imaginem ipsorum ad nihilum rediges.<n>[[Velut somnium. ]]  ID. Aperta comparatio. Clausis oculis, videmus bona quæ mox apertis non invenimus; in vita somnium: in morte evigilant, scientes quid est. [[In civitate. ]]  In contuitu populi tui, vel, dum constituitur tua civitas. HIER. Vel in cœlesti Jerusalem imaginem eorum, effigies deformitatum quas sibi faciunt: alius leo ferocitate, alius aper sorde libidinis. CAS. Vel gloriam temporis, quæ non vera, sed similitudo gloriæ: quia cum deerit veritas eis, peribit imago; nec similitudinem retinebunt, qui de beatitudine nil habebunt, ideo perdes eos, quia per eos,</n><pb/>


text:
Intellectus Asaph. [Ut quid, Deus, repulisti in finem, iratus est furor tuus super oves pascuæ tuæ?<n>[[Intellectus Asaph. ]]  AUG. Synagogæ, etc., usque ad ut duritia Judæorum vel calamitatibus terreretur, vel molliretur. CAS. Monet, relictis figuris, transire ad veritatem. [[Ut quid Deus. ]]  ID. Describens eversionem Jerusalem irreparabilem, quærit causam, quare admirans et conquerens; et precatur pro repulso populo, et ultionem in destructores, quæ quidem eis utilis est, et jam facta est. [[Repulisti nos. ]]  ID. Quasi alienos a tua defensione. [[In finem. ]]  Nec templo parcitur. Interitum et captivitatem significat, quæ a Tito et Vespasiano. Oves nominat, ut pii pastoris misericordiam commoveat. [[Tuæ. ]]  In eos temperantius vindicamus, quos aliquando fuisse nostros meminimus.</n><pb/>


text:
Memor esto congregationis tuæ, quam possedisti ab initio. Redemisti virgam hæreditatis tuæ, mons Sion, in quo habitasti in eo.<n>[[Possedisti. ]]  CASS. Vel, creasti, etsi omnes creat et disponit, Judæos tamen specialiter, quibus legem et Prophetas dedit. [[Redemisti. ]]  HIER. Te pretio, id est, per te pretium. [[Mons. ]]  AUG. Eminentia, Sion speculatio est, in quo, in qua re habitasti. Vel vacat in eo. HIER. Montem vel montis Sion, sive in eo. Hucusque veri Testamenti facta, quæ sequitur, veritas promissa. Per Sion, Jerusalem signat, in qua præsentia Christi habitavit, et ideo ne daret eam vastitati supplicat. [[Virgam hæreditatis. ]]  AUG. Ipsa congregatio, virga hæreditatis dicitur: quam volens possidere virgam Moysi in serpentem vertit, sed apprehensa cauda rediit in virgam. HIER. Quia mors suasu serpentis intravit in mundum, virga in serpente, Christus in morte. Unde et qui intuebatur serpentem, id est, Christum mortuum credit, sanatur a serpentibus, id est, a morte æterna. Expavit Moyses et fugit, sic Apostoli moriente Christo. Retenta cauda, id est, posterioribus, fit virga, quia primo occisus, postea surrexit. Cauda etiam est finis sæculi, in quo redimus ad manum Dei, et stabilimur, qui per mortem quasi per serpentem fluximus. AUG. Sed quia hæc et de gentibus: exprimit, de quibus dicat, [[Mons Sion. ]]  Id est, non de gentibus. Vel, montem Sion istum, quem inhabitasti in ipso: [[Leva manum tuam in superbias eorum, ]]  a quibus eversa est Jerusalem, id est, regibus gentium. [[In finem, ]]  quia et ipsi Christum jam noverunt.</n><pb/>


text:
Leva manus tuas in superbias eorum in finem: quanta malignatus est inimicus in sancto !<n>[[Leva. ]]  CAS. Potentiam, ut superbiam eorum vertas ad humilitatem, ducens eos in finem, id est, Christum, quod et impletum est, quia Romæ Christiana religio effloruit. [[Leva, ]]  quia ex multum superstitiosa facta est sanctissima. [[Quanta malignatus est, ]]  etc. AUG. Sacerdotes et ministeria templi præda fuerunt. Tota gens, vel occisa vel captivata. [[Inimicus, ]]  Romanus exercitus, ad hoc per prolepsim præmisit [[eorum. ]]</n><pb/>


text:
Et gloriati sunt qui oderunt te in medio solemnitatis tuæ; posuerunt signa sua, signa:<n>[[Gloriati sunt. ]]  AUG., CASS. De victoria sua. Ecce quod non bono zelo fecerunt. Gloriati, cum scelus soleat sequi pœnitudo, hi ad gloriam vertunt; [[qui te oderunt, ]]  servi dæmonum, qui nullatenus sunt tolerandi. [[In medio solennitatis tuæ. ]]  Non in extremo loco, sed in medio atrio. Alia littera, sacrilegia commiserunt. [[In sancto. ]]  CAS. In sanctuario per contemptum sancti templi, ubi Deitas videtur despici, in præsumptores concitat invidiam. [[Signa, ]]  etc. AUG. Aquilas, etc., usque ad id est, per edita loca.</n><pb/>


text:
et non cognoverunt sicut in exitu super summum. Quasi in silva lignorum securibus<n>[[In exitu. ]]  CAS. Vel sicut in egressu desuper, id est, non cognoverunt, quod hæc licentia a Deo egrederetur. [[Quasi in silva, ]]  etc. CASS. Antequam construeretur, prophetat eversionem templi. [[In securi et ascia polluerunt tabernaculum nominis tui, ]]  etc. AUG. [[Securis]]  cædit trabes: [[ascia]]  minutius persequitur. Per hoc ergo, et magnas res et minimas dicit dejectas, ut civitas funditus sit devastata, prius incisa, post ignis omnia voravit.</n><pb/>


text:
Incenderunt igni sanctuarium tuum; in terra polluerunt tabernaculum nominis tui.<n>[[In terra, ]]  etc. Usque ad terram dejecerunt culmina ad laudem Dei erecta. Auget scelus, ut atrocius vindicetur. CAS. Vel potest totum legi ex persona desperantium Judæorum, etc., usque ad qui inter hæc non pœnitent. AUG. Hæc dixerunt, sed usquequo pateris opprobria Judæorum: Non hoc dixit, ut eos velit perdi, sed commutari. [[In finem]]  mundi, vesperam scilicet, quando Judæi convertentur.</n><pb/>


text:
Signa nostra non vidimus; jam non est propheta; et nos non cognoscet amplius.<n>[[Signa nostra non vidimus. ]]  AUG., CASS. Quasi dicerent: Merito hæc mala nobis contigerunt, Quia non vidimus signa; quasi dicat: Vidimus, sed non intelleximus: et vere vidimus, quia hoc signum, quia non est Propheta, vel sacerdos, vel unctio; unde: [[Cum venerit Sanctus sanctorum, cessabit unctio]]  Dan. 9. vestra. [[Et nos non cognoscet amplius]]  Propheta aliquis, vel Deus per Prophetam; id est, non annuntiabit Christum venturum, quia jam venit. [[Amplius. ]]  ID. Vel non cognoscet adhuc, donec scilicet Judæus agnoscat eum.</n><pb/>


text:
Usquequo, Deus, improperabit inimicus? irritat adversarius nomen tuum in finem?<n>[[Usquequo? ]]  etc. CAS. Et quasi subito cognoverit. [[Usquequo, ]]  supposuit, [[irritat adversarius? ]]  quasi diceret: Tandiu improperabit, quandiu adversarius, id est, Judæus, irritat nomen tuum. [[Ut quid avertis. ]]  AUG. Post signum virgæ, additum est signum manus Moysi, hic est populus Dei: qui foras ab eo missus immundus est, sed revocatus redit in suum colorem. Dicit ergo: Quousque non revocas manum, ut agnoscat Salvatorem. [[Manum tuam et dexteram, ]]  id est, Judæos.</n><pb/>


text:
Deus autem rex noster ante sæcula: operatus est salutem in medio terræ.<n>[[Deus autem rex noster. ]]  CAS. Destructis signis, ostendit rem ipsam, scilicet, in adventu Christi salutem ubique factam. AUG. [[Deus autem. ]]  Dicit Asaph intelligens, etc., usque ad si ergo non præcessit, saltem sequatur. [[In medio terræ. ]]  CAS. Homo factus, Jerusalem dicitur esse in medio.</n><pb/>


text:
Tu confirmasti in virtute tua mare; contribulasti capita draconum in aquis.<n>[[Tu confirmasti. ]]  AUG. Lapsus maris Rubri firmavit, ut esset inter siccum. Cujus mysterium subdit, quod in aquis baptismi capita immundorum spirituum annihilavit.</n><pb/>


text:
Tu confregisti capita draconis; dedisti eum escam populis Æthiopum.<n>[[Escam. ]]  AUG. Christus est esca, etc., usque ad vel ipsum mordent reprehendendo, accusando. CAS. Vel dum tentat, esca est, quia inde proficitur. Vel, populis Æthiopum. HIERON. Nolentibus converti dedisti eum escam, in quo delectentur.</n><pb/>


text:
Tu dirupisti fontes et torrentes; tu siccasti fluvios Ethan.<n>[[Fontes et torrentes. ]]  AUG. In aliis fit verbum, etc., usque ad et notat abundantiam prædicationis. CAS. Vel totum de malis. [[Fontes, ]]  quorum mala jugiter influebant: [[Torrentes]]  qui subito et rapide peccant: hos Deus dirumpit et siccat. [[Fluvii Ethan. ]]  Inundationes et consilia diaboli. [[Tuus est dies et tua est nox. ]]  AUG. Diem illustrat sed incommutabilis sapientiæ. Noctem consolatur luna, id est, carnis manifestatio: [[Verbum caro factum est et habitavit in nobis]]  Joan. 1.. Et item: [[Nox nocti indicat scientiam]]  Psal. 28.. [[Auroram et solem. ]]  AUG. Vel [[lunam, ]]  id est carnalem, qui ut luna mutatur, qui tamen non deserendus. Vel [[auroram et solem, ]]  id est initium et profectum sapientiæ insipientes et perfectos.</n><pb/>


text:
Tu fecisti omnes terminos terræ; æstatem et ver tu plasmasti ea.<n>[[Tu fecisti omnes. ]]  CAS. Vel omnia historialiter ab hoc loco: [[Tuus est dies. Terminos terræ, ]]  etc. CAS. Apostoli et Prophetæ ut termini fines distinguunt, ita hi fidei jura custodiunt: vel omnia historice.</n><pb/>


text:
Memor esto hujus: inimicus improperavit Domino, et populus insipiens incitavit nomen tuum.<n>[[Memor esto. ]]  CAS. Jam quod ubique fit: precatur Judæis, per numerata beneficia, pium judicem provocat. Quasi diceret: Memor esto hujus creaturæ tuæ. [[Hujus. ]]  AUG. Creaturæ tuæ, cujus creaturæ tuæ? [[Inimicus improperavit Domino, et populus insipiens incitavit nomen tuum, ]]  etc. AUG. Asaph intellectu dolet pristinam cæcitatem, et sic pro Judæis orat, ut eorum confiteantur errata. Hoc orat, quod scit futurum; erant enim inter Judæos vasa misericordiæ.</n><pb/>


text:
Respice in testamentum tuum, quia repleti sunt qui obscurati sunt terræ domibus iniquitatum.<n>[[Respice in Testamentum tuum. ]]  ID. Reliquiæ salvæ fiant, quia multi, qui tendunt ad terram, obscurati sunt et repleti terra. CAS. [[Respice. ]]  Imple quæ promisisti; ut Testamentum Novum, quod est de æternis, constituas. Meminit promissionis, quia merita deficiunt. Item ideo, quia repleti sunt iniquitatibus, unde sequitur obscuritas, quia lumen sapientiæ perdunt repleti iniquitatibus, quia obscurati sunt domus terræ terrena habitatione, id est, cæci amore terrenitatis.</n><pb/>


text:
Ne avertatur humilis factus confusus; pauper et inops laudabunt nomen tuum.<n>[[Ne avertatur humilis, factus confusus. ]]  CAS. Gratus pro odioso ponitur, ut dilectio devoti temperet odium contumacis. [[Confusus. ]]  ID. Confundi non est humilis, sed superbi, qui non Deo sed sibi attribuit.</n><pb/>


text:
Exsurge, Deus, judica causam tuam; memor esto improperiorum tuorum, eorum quæ ab insipiente sunt tota die.<n>[[Exsurge, Deus. ]]  CASS. Jam excutit Asaph intelligens terrena promissa Veteris Testamenti. [[Causam tuam. ]]  Dicunt enim: Ubi est Deus tuus? Contemptus est a Judæis ambulans in terra, et a falsis Christianis sedens in cœlo. Judica ergo, non fallatur spes mea, qui credidi quod non vidi. [[Causam tuam. ]]  Post omnia, facit causam judicis, cui negotii sui qualitas intimatur. [[Causam tuam, ]]  contra illos, qui obmurmurant, ut manifesta veritate prædicent quod stulte abnuebant. [[Tota die. ]]  AUG. Ideo dicit, ut ipsa continuatio mansuetudinem patientis judicis incitaret.</n><pb/>


text:
In finem, ne corrumpas. Psalmus cantici Asaph.<n>[[In finem, ne corrumpas, ]]  etc. AUG. Monet hic psalmus, etc., usque ad ut Judæi credant, non corrumpant fidem.</n><pb/>


text:
[Confitebimur tibi, Deus, confitebimur, et invocabimus nomen tuum; narrabimus mirabilia tua.<n>[[Confitebimur tibi, Deus. ]]  AUG. Certus ergo de præmissis incipit: [[Confitebimur. ]]  Repetitio affirmatio est, ne pœniteat te esse confessum: unde et Dominus congeminat. [[Amen, amen. ]]  Fiat, fiat. Et Joseph de somno Pharaonis, qui vidit septem spicas, et totidem steriles. Et septem boves pingues et totidem macilentas. CAS. Repetitio confirmatio est ad significationem veritatis. Sufficeret unum ad significationem firmitatis, accessit alterum. Confiteri peccata vel semel terreno judici mortem inducit, sed Deo frequens confessio vitam? Inde invocatio, post narratio; unde sequitur: [[Narrabimus. Invocabimus nomen tuum. ]]  ID. Post confessionem potest invocari Deus, in hominem sic mundatum: et sicut per confessionem evacuatur a malis, sic per invocationem impletur bonis. [[Narrabimus mirabilia tua, ]]  etc. CAS. Terretur superbus judicio, etc., usque ad in cujus persona subditur:</n><pb/>


text:
Cum accepero tempus, ego justitias judicabo.<n>[[Cum accepero tempus, ]]  secundum hominem accipit, quod ipse Deus dat, id est, potestatem judicium faciendi. [[Justitias. ]]  Judicandi igitur ante precentur absolvi.</n><pb/>


text:
Liquefacta est terra et omnes qui habitant in ea: ego confirmavi columnas ejus.<n>[[Liquefacta est terra. ]]  CAS. Ostendit omnes inexcusabiles in judicio, per hoc, quod præmisit Apostolos et Prophetas. [[Terra et omnes. ]]  AUG. Prius firma, in diversas diffluit concupiscentias. Vel, terra prius vitiis constricta, flante Spiritu sancto, liquefacta est, ut germina virtutum emitteret.</n><pb/>


text:
Dixi iniquis: Nolite inique agere: et delinquentibus: Nolite exaltare cornu:<n>[[Inique agere. ]]  AUG. Malum est peccare; pejus est perseverare, perniciosus defendendo se, in Deum culpam refundere. [[Nolite exaltare cornu. ]]  CAS. Maximum est vitium excusationis, quasi cornu erigit qui peccata sua per alios nititur excusare, ut per diabolorum persuasiones, vel per necessitatem stellarum.</n><pb/>


text:
nolite extollere in altum cornu vestrum; nolite loqui adversus Deum iniquitatem.<n>[[Loqui. ]]  Ut qui non sua culpa, sed necessitate stellarum, dicunt se peccasse, ut Deo, non sibi imputetur. Vel, qui sciunt peccata sua, sed impunitatem sibi promittunt.</n><pb/>


text:
Quia neque ab oriente, neque ab occidente, neque a desertis montibus:<n>[[Quia neque ab oriente. ]]  CAS. Cur hæc? quia judex talis est, qui vitari non potest: quia ubique est; Deus enim est. AUG. De nullo loco divisim judicat, qui ubique præsens est ut Deus. CAS.Mystice. [[Oriens, ]]  quibus sol justitiæ oritur, etc., usque ad quia Deus præsens et cognitor est.</n><pb/>


text:
quia calix in manu Domini vini meri, plenus misto. Et inclinavit ex hoc in hoc; verumtamen fæx ejus non est exinanita: bibent omnes peccatores terræ.<n>[[Quia calix. ]]  AUG. Calix, lex et omnis Scriptura, etc., usque ad quod ante, [[et hunc exaltat. ]]  CAS. [[Calix, ]]  lex; [[vinum merum, ]]  mysterium cœleste, etc., usque ad non solum Judæi.</n><pb/>


text:
Ego autem annuntiabo in sæculum; cantabo Deo Jacob:<n>[[Ego autem annuntiabo in sæculum: cantabo Deo Jacob. ]]  CAS. Omnes bibent, sed seorsum: ego, id est Christus, cum corpore, [[annuntiabo in sæculum]]  quandiu sæculum erit.</n><pb/>


text:
In finem, in laudibus. Psalmus Asaph, canticum ad Assyrios.<n>[[Canticum. ]]  Quia agit de bonis Christi, scilicet quod notus, quod [[habitat, ]]  quod [[illuminat, ]]  quod [[salvat. ]]  Frangit gloriam Judæorum. [[Ad Assyrios. ]]  CAS. Contra Judæos, qui non dirigentes, sed errantes. Vel, quod erigunt se, quia sine gratia quærunt salutem et persequuntur Ecclesiam, ut olim Assyrii Judæos. Qui confutantur hic ablatis nominibus gloriæ, et nihil posse sine gratia probantur.</n><pb/>


text:
[Notus in Judæa Deus; in Israël magnum nomen ejus.<n>[[Notus in Judæa. ]]  AUG. Gloriatur Judæus, quod Judæo notus est Deus, et verum est; sed Judæo intus, non in carne. AUG. Propheta; si Judæi, tunc in vobis notus est Deus: quod si non est, tunc non Judæi. [[In Judæa. ]]  ID. Susceptis filiis Joseph duobus, cum reliquis undecim filiis Jacob duodecim tribus sunt, exspecta tribu Levi, quæ sacerdotalis, et de decimis vivebat. Duodecim tribubus terra divisa est. In his una est Juda, unde reges, et a regno omnes Judæi dicuntur. Confessi sunt Cæsarem, non Christum, qui de Juda jam non Judæi.</n><pb/>


text:
Et factus est in pace locus ejus, et habitatio ejus in Sion.<n>[[In Sion. ]]  AUG. Congruum verborum ordinem attende: Judæa confessio; postquam, Isræl, id est, videns Deum, et sic in pacato cum Deo locus est: unde sequitur: [[In pace, ]]  post [[in Sion, ]]  id est in contemplatione cum facie ad faciem videbit Deum, erit habitatio.</n><pb/>


text:
Ibi confregit potentias arcuum, scutum, gladium, et bellum.<n>[[Ibi confregit potentias. ]]  CAS. In Judæa, in Isræl, in Salem, in Sion, ubi Deus pacis auctor venit, hæc omnia quæ et nomina gloriæ eorum fugiunt.</n><pb/>


text:
Illuminans tu mirabiliter a montibus æternis;<n>[[Illuminans tu mirabiliter a montibus æternis turbati sunt, ]]  etc. Diapsalma. Illuminat Christus, dormit Judæus, Christus judicat, perit ille. AUG. Tu [[illuminas, ]]  sed per [[montes, ]]  qui prius lumen excipiunt per Prophetas, scilicet, et Apostolos. Sed de illuminatione [[turbati sunt omnes insipientes corde. ]]  Præmittit inde quare in futuro terribilis, etc. [[Dormierunt. ]]  CASS. A bonis æternis refrigescentes, carni acquieverunt, profutura non videntes. [[Somnum suum, ]]  qui distat a quiete bonorum: quia iste fallax est; videntes per somnium se habere thesauros, dum evigilant nihil inveniunt, unde dicit: [[Et nihil invenerunt omnes viri divitiarum. ]]  Definitio avarorum. [[Nihil invenerunt. ]]  Quia nihil posuerunt in manibus Christi, qui dicit: [[Esurivi, ]]  etc. REM. In pauperibus namque esuriit, qui in cœlo dives est. [[Viri divitiarum. ]]  Qui solam spem suam ponunt in incerto divitiarum. Unde non ait, habentes divitias: Multi enim habent qui non amant. [[In manibus, ]]  etc. CAS. Quasi adhuc in manibus quærant, cum se jam nihil tenuisse cognoscant.</n><pb/>


text:
turbati sunt omnes insipientes corde. Dormierunt somnum suum, et nihil invenerunt omnes viri divitiarum in manibus suis.<pb/>


text:
Ab increpatione tua, Deus Jacob, dormitaverunt qui ascenderunt equos.<n>[[Ab increpatione, ]]  etc. AUG. Strepitus increpationis solet excitare, sed tantum pondus est increpantis Dei, quod dormitant, id est, cor habent induratum. [[Qui ascenderunt. ]]  ID. Quorum superbia crevit, humili Christo non humiliati. [[Equos. ]]  CAS. Quaslibet sæculares extollentias: unde præceptum erat in lege filiis Isræl, ut non multiplicarent sibi equos. Salomon quoque de Judæa non habebat equos, sed emebat de Ægypto.</n><pb/>


text:
De cælo auditum fecisti judicium: terra tremuit et quievit<n>[[De cœlo auditum. ]]  AUG. Unde Apostolus: [[In revelatione Domini nostri Jesu de cœlo cum angelis venient ad judicium exercendum]]  I Thes. 1..</n><pb/>


text:
cum exsurgeret in judicium Deus, ut salvos faceret omnes mansuetos terræ.<n>[[Cum exsurgeret, ]]  id est, cum potens apparebit, qui hic humilis. Vel, [[cum exsurgeret]]  hic a morte, postea venturus ad judicium. AUG. Quando veniens de cœlo facies auditum, id est, omnibus notum. Virtus judicii exponitur, unde terreni terrentur, et perdita potestate quiescunt; quievit, cum exsurgeret. [[Mansuetos terræ. ]]  ID. Qui mentis pacem habent, non detractantes jugum Dei.</n><pb/>


text:
In finem, pro Idithun. Psalmus Asaph.<n>[[In finem pro Idithum. ]]  AUG. Congregatio loquitur transiliens, ut perveniat ad finem, qui est Christus. Docet igitur desideria et illecebras mundi calcare, nihil sibi præponere, nisi ex quo sunt omnia. CAS. Transcendens omnia, Deum quærit et invenit.</n><pb/>


text:
[Voce mea ad Dominum clamavi; voce mea ad Deum, et intendit mihi.<n>[[Voce mea ad Dominum clamavi. ]]  AUG. Intentione devotionis ad Dominum non aliud ab eo petens, quia Dominus, et quia Deus. [[Vox mea ad eum. ]]  Ad hoc est vox, propter quod editur, hoc addit, ne putetur propter aliud clamare ad Deum, quam propter ipsum, supra quem nihil est. CAS. Non dicit quid petat, quia non opus est dici ei, qui novit quod expedit. [[Intendit mihi. ]]  CAS. [[Intendere Dei]]  est dare totum quod petitur, et plusquam petatur.</n><pb/>


text:
In die tribulationis meæ Deum exquisivi; manibus meis nocte contra eum, et non sum deceptus. Renuit consolari anima mea;<n>[[In die tribulationis exquisivi. ]]  AUG. Quomodo exquisisti? etc., usque ad qui non facit justitiam coram hominibus, ut videatur. [[Renuit consolari. ]]  ID. Exponit tribulationem, etc., usque ad qui in omnibus hominibus scandalum vel invenit, vel timet, in nullo securus est.</n><pb/>


text:
memor fui Dei, et delectatus sum, et exercitatus sum, et defecit spiritus meus.<n>[[Et exercitatus sum. ]]  AUG. Vel, [[garrivi, ]]  id est, exsultavi, loquendo ut garrulus, qui, præ lætitia, nec vellet nec posset tacere: et rursus in garriendo defecit spiritus, qui prius contabuerat tædio malorum.</n><pb/>


text:
Anticipaverunt vigilias oculi mei; turbatus sum, et non sum locutus.<n>[[Anticipaverunt vigilias. ]]  CAS. Diapsalma. Invento Deo, qui solus bonus est, deliberat an sit eum reducturus? AUG. Anticipaverunt vigilias aliorum. [[Oculi mei, ]]  ut ille, qui ante tempus surgit ad negotium. Vel, [[oculi mei, ]]  affectiones meæ. [[Anticipaverunt, ]]  sedulitatem aliorum. Vel, per [[vigilias, ]]  nocturnos significat, quos facimus, et usualiter sic vocamus in laudibus Dei, et ideo: [[Turbatus. ]]  CAS. Quia consequi non potui quod quæro. [[Non sum locutus. ]]  Non murmuravi contra Deum. Vel, [[turbatus sum, ]]  quia dum nocte secreta animi perquirit, videt humanum genus in peccata ruere: et pio dolore pro aliis cruciatur, qui jam vitia transilivit. [[Tacet, ]]  quia nocte non habet solatium humani colloquii, quo tempore cautius cogitat; ideo subdit: [[Cogitavi dies, ]]  etc. [[Oculi mei. ]]  Alias [[inimici mei anticipaverunt vigilias. ]]  AUG. Id est, vigilaverunt super me, etc., usque ad non tamen cessat, vult et hoc transcendere, unde subdit:</n><pb/>


text:
Cogitavi dies antiquos, et annos æternos in mente habui.<n>[[Cogitavi dies antiquos, ]]  etc. Ideo turbatus: quia [[cogitavi dies antiquos Adæ, ]]  in quibus corruit homo. Sed contra [[dies antiquos, annos]]  ponit [[æternos: ]]  ideo [[turbatus, ]]  quia hos desiderat homo, æternos negligit. [[Dies antiquos, et annos æternos in mente habui. ]]  CAS. Quid contigit Adæ pro inobedientia? Ex illo cognovi hunc hominis defectum esse. Et annos æternos, quos persistens haberet, in mente habui, quod non stulti. [[Et etiam meditatus sum nocte, ]]  id est, in hoc defectu. [[Cum corde, ]]  id est, cum ratione, si quomodo possem redire ad annos æternos. Cum ratione tacitus loquitur, qui in ea quietus exercetur.</n><pb/>


text:
Et meditatus sum nocte cum corde meo, et exercitabar, et scopebam spiritum meum.<n>[[Et exercitabar. ]]  In ipsa meditatione: [[Scopebam spiritum meum; ]]  purgabam mentem. Alii [[ventilabam spiritum meum, ]]  sic apud me tractans:</n><pb/>


text:
Numquid in æternum projiciet Deus? aut non apponet ut complacitior sit adhuc?<n>[[Nunquid in æternum projiciet, ]]  genus humanum? [[ut complacitior. ]]  Quasi qui jam placitus fuit sua gratia in Veteri Testamento, nonne addet ut plus sit in Novo per adventum Filii? hoc sentit, qui de pietate tractat. [[Exercitabar et scopebam. ]]  AUG. Vel, [[garriebam, ]]  non jam foris, etc., usque ad ubi hoc invenit, quod [[non in æternum projiciet Deus. Ut complacitior sit, ]]  scilicet ut ipse, qui fuit iratus repellendo, mala inferendo, sit mansuetior liberando, revocando.</n><pb/>


text:
aut obliviscetur misereri Deus? aut continebit in ira sua misericordias suas?<n>[[Aut obliviscetur misereri Deus. ]]  AUG. In alio modo, non est misericordia, nisi Deus eam donet: et ipse erit sine ea. Rivus currit, fons siccatus est.</n><pb/>


text:
Et dixi: Nunc cœpi; hæc mutatio dexteræ Excelsi.<n>[[Et dixi: Nunc cœpi. ]]  CASS. Quid deliberando invenerit, scilicet quod Christus mutat homines, et redimit. ID. [[Et dixi. ]]  Huic meditationi, etc., usque ad cum et me transiliens ad Deum veni, hic nullum periculum. [[Cæpi. ]]  AUG. Aliquid, ubi securus sum, ubi non anticipant inimici, modo cœpit me mutare Excelsus. [[Mutatio dexteræ, ]]  etc. CAS. Ab ira ad misericordiam, quod de servis filii. ID. Hujus mutationis, etc., usque ad hæc sunt quæ sanctum mulcent.</n><pb/>


text:
Intellectus Asaph. [Attendite, popule meus, legem meam; inclinate aurem vestram in verba oris mei.<n>[[Intellectus. ]]  AUG. Quia hæc narrata, etc., usque ad quæ aperta videntur, parabolæ sunt et ænigmata. [[Attendite. ]]  CAS. Primo ipse Dominus loquitur, ut reverentia crescat. [[Popule meus, ]]  qui mihi obedis. Os Dei est Asaph, qui inferius locutus est ista: [[Quanta audivimus ab initio. ]]  Veteris Testamenti: vel, fidelis Synagoga malis exprobrat.</n><pb/>


text:
Aperiam in parabolis os meum; loquar propositiones ab initio.<n>[[In parabolis. ]]  AUG. Parabolæ, rerum similitudines. [[Propositiones. ]]  Quæ Græce [[problemata, ]]  quæstiones aliquid solvendum habentes.</n><pb/>


text:
Quanta audivimus, et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis.<n>[[Quanta. ]]  CAS. Summatim dicit, quæ Judæis Deus fecit: tamen ingratis sibi, et sic, si non eis, prodest tamen filiis, ne fiant sicut patres. AUG. Prius Deus in homine locutus est, jam homo ipse: [[Quanta audivimus. ]]  Illud prædictum dixit Deus ex se, ne contemnatur ejus locutio.</n><pb/>


text:
Non sunt occultata a filiis eorum in generatione altera, narrantes laudes Domini et virtutes ejus, et mirabilia ejus quæ fecit.<pb/>


text:
Et suscitavit testimonium in Jacob, et legem posuit in Israël, quanta mandavit patribus nostris nota facere ea filiis suis:<n>[[Et suscitavit, ]]  etc. AUG. Hoc testimonium. [[Initium, ]]  unde supra: [[Loquar propositiones ab initio. ]]  Initium est Vetus Testamentum, finis Novum. Ibi timor, qui est initium: sed hic Christus, [[finis legis ad justitiam omni credenti]]  Rom. 10., qui dat spiritum, unde: [[Charitas, quæ pellit timorem]]  I Joan. 4.. Hujus Novi Testamenti testimonium dicitur vetus lex, quia habet testimonium a lege et Prophetis: unde tabernaculum testimonii dicebatur illud, quod tot mystica figurabat: [[Testimonium]]  ergo dicitur Vetus Testamentum in quantum probat et testatur, lex in quantum jubet. CASS., REM. [[Suscitavit]]  quasi mortuum in Adam testimonium, id est, legem, vel, dum describitur, suscitatur, prius ignorantia sopitum. [[Testimonium in Jacob, ]]  hoc forsan est, quod Jacob cum angelo luctatus, tacto femore claudicavit: quod significat Judæos partim fide constare, partim a salute discedere: et ita hujus rei testimonium fuit, quod Jacob accidit. Ecce parabola. [[Filiis suis. ]]  Et sunt iidem filii generatio altera, scilicet populus gratiæ.</n><pb/>


text:
ut cognoscat generatio altera: filii qui nascentur et exsurgent, et narrabunt filiis suis,<n>[[Generatio altera. ]]  Per generationes transmissa sunt mandata Dei, ne quis putet uni data.</n><pb/>


text:
ut ponant in Deo spem suam, et non obliviscantur operum Dei, et mandata ejus exquirant:<n>[[Ut ponant. ]]  Hæc est utilitas paternæ prædicationis. [[Exquirant. ]]  AUG. Qui dicti sunt supra cognovisse, modo [[exquirant, ]]  ut sperantes in Deo, adjuventur ad implendum ab eo.</n><pb/>


text:
ne fiant, sicut patres eorum, generatio prava et exasperans; generatio quæ non direxit cor suum, et non est creditus cum Deo spiritus ejus.<n>[[Prava. ]]  CAS. Quæ veritatem non recipit, et ideo distorta, [[exasperans]]  super omnes acerbitates, ut in Salvatorem armarentur. Unde per Ezechielem dicit Dominus: [[Vade et dic domui exasperanti]]  Ezech. 2.. [[Non direxit cor suum. ]]  ID. Distortum cor habet qui prave intellecta non corrigit, et quæ natura docet, non perficit: [[Non est creditus cum Deo spiritus ejus]]  Joan. 1., id est, et si ratio bene suasit, ei acquievit. [[Non est creditus. ]]  AUG. Quando cum spiritu Dei operante spiritus hominis cooperatur, fit quod Deus jubet: et hoc non est nisi credendo in eum, qui justificat impium, quam fidem non habet generatio prava et amaricans. ID. Expressius multo dicit, etc., usque ad illa autem generatio, etsi credidit Deo, non tamen in Deum.</n><pb/>


text:
Filii Ephrem, intendentes et mittentes arcum, conversi sunt in die belli.<n>[[Mittentes arcum. ]]  AUG. Figurate dicit, etc., usque ad David fratribus, sic populo Judæorum populus Christianus. Vel, [[Filii Ephrem. ]]  ID. [[Intendentes et mittentes arcum, ]]  id est, arcu aliquid mittentes. Vel, [[intendentes arcum, ]]  et mittentes sagittas, id est, promittentes servare legem, aperte dicentes: [[Omnia, quæcunque dixerit nobis Dominus, faciemus et audiemus]]  Exod. 24.. [[Conversi sunt]]  et defecerunt [[in die belli, ]]  id est, tentationis; unde Osee propheta ait: [[Ephraim factus est facti columba insipiens, non habens cor]]  Ose. 7., quia promissionem obedientiæ non auditio, sed tentatio probat. [[Beneficiorum. ]]  EUTHYM. Beneficiorum, quæ contulit in populum Isræl, veluti, quod duxerit eos per mare Rubrum immadidos. [[Mirabilium]]  autem dicit, quia Ægyptiorum flumina in sanguinem mutaverat. Quod vero ait Deum eis hæc ostendisse, non ideo dicit, quasi ipsi ea propriis viderint oculis, sed quia ita a suis acceperunt majoribus.</n><pb/>


text:
Coram patribus eorum fecit mirabilia in terra Ægypti, in campo Taneos.<n>[[Coram patribus, ]]  etc. CAS. Incipit narrare jam, quæ ab eductione de Ægypto fecit eis: nec tamen destiterunt a murmure et a tentatione. AUG. [[Coram patribus. ]]  Qui sunt patres, etc., usque ad accedente ligno crucis quasi virga Moysi. [[In terra Ægypti. ]]  ID. Ut omnem dubitationem tollat, et provinciam dicit, et locum factorum. Sic Christus in terra positus coram patribus novit, humile mandatum docuit: [[Discite a me, quia mitis sum et humilis corde. ]]  Joan. 7.</n><pb/>


text:
et deduxit eos in nube diei, et tota nocte in illuminatione ignis.<n>[[In nube. ]]  HIER. et CASS. Hoc futurum judicabant. [[Dies, ]]  Christus est, tamen [[nube]]  carnis celatur perfidis; et sicut illis [[nubes]]  contra æstum solis, sic nobis Christus per incarnationem dat refrigerium contra æstum vitiorum. [[Tota nocte, ]]  toto tempore vitæ. [[In illuminatione ignis. ]]  Christianos in hoc sæculo nominis sui claritate custodit ignis Spiritus sancti.</n><pb/>


text:
Interrupit petram in eremo, et adaquavit eos velut in abysso multa.<n>[[Petram. ]]  CASS. [[In eremo. ]]  Prius aqua maris quasi petra, modo petra fons. [[In eremo, ]]  ubi necesse ut gratius sit munus. [[Adaquavit. ]]  Quasi pecora, non homines, quia non egerunt gratias.</n><pb/>


text:
Et eduxit aquam de petra, et deduxit tamquam flumina aquas.<n>[[Tanquam. ]]  CASS. Aqua, quæ de Christo prodit, nulla imminutione deficit, sed fit fons aquæ salientis in vitam æternam.</n><pb/>


text:
Et apposuerunt adhuc peccare ei; in iram excitaverunt Excelsum in inaquoso.<n>[[Adhuc peccare. ]]  CASS. Adjecerunt, ut inter tot beneficia non crederent: quod ut maximum intelligeretur peccatum, cum Dominus dixit in Evangelio: [[Spiritus arguet mundum de peccato, ]]  exponendo subjunxit: [[De peccato quidem, quia non credunt in me]]  Joann. 4, 16.. Sicut ergo peccatum dicit ibi, [[non credere, ]]  et hic [[peccare]]  dicit, non credere. [[In iram. ]]  ID. Non credentes Deum posse difficilia sibi facere, quod gravissimum est apud Deum, sic et nos abluti per baptismum provocamus Deum ad iram. [[In inaquoso. ]]  AUG. Vel, in alia eremo ad litteram, vel potius in se, quia licet pleni utres aquæ de petra, aridæ tamen mentes fuerunt.</n><pb/>


text:
Et male locuti sunt de Deo; dixerunt: Numquid poterit Deus parare mensam in deserto?<n>[[Mensam. ]]  CASS. Mystice, refectionem sapientiæ, vel corpus Christi.</n><pb/>


text:
quoniam percussit petram, et fluxerunt aquæ, et torrentes inundaverunt. Numquid et panem poterit dare, aut parare mensam populo suo?<pb/>


text:
Psalmus Asaph. [Deus, venerunt gentes in hæreditatem tuam; polluerunt templum sanctum tuum; posuerunt Jerusalem in pomorum custodiam.<pb/>


text:
Posuerunt morticina servorum tuorum escas volatilibus cæli; carnes sanctorum tuorum bestiis terræ.<n>[[Morticina. ]]  CASS. Cadavera, quasi non modo in viventes sæviunt. Sepelire pietatis est, abjicere crudelitatis. [[Effuderunt. ]]  ID. Exaggerat, ut judicem moveat.</n><pb/>


text:
Facti sumus opprobrium vicinis nostris; subsannatio et illusio his qui in circuitu nostro sunt.<n>[[Facti. ]]  CASS. Gloria Jerusalem toto orbe mirabilis versa est in [[opprobrium vicinis, ]]  quod gravius est quam si remotis, quia hi sunt assidui. Vel, vicini, affectiones, propinquis jam volentibus credere, ut martyres hoc dicant.</n><pb/>


text:
Usquequo, Domine, irasceris in finem? accendetur velut ignis zelus tuus?<n>[[Usquequo, Domine? ]]  CASS. Deprecatio pro parte sua contra inimicos et insultantes vicinos; quasi illi ita sæviunt: Sed, o Domine, usquequo? AUG. Rogat ne usque in finem irascatur, id est, ne illa vastatio perseveret, sed temperet correctionem. Nomine [[iræ, ]]  vindicta iniquitatis accipitur, nomine [[zeli, ]]  exactio castitatis, ne anima a Deo fornicetur. Nota, hoc pro peccatis evenire hominibus, licet justis, sicut tres pueri, et Prophetæ in captivitate testantur. [[Velut ignis. ]]  ID. Ure tandiu, donec aurum virtutum perfecte purgetur, ligna, id est vitia, cinerentur.</n><pb/>


text:
quia comederunt Jacob, et locum ejus desolaverunt.<n>[[Comederunt. ]]  AUG. Ferarum dentibus tradendo. [[Desolaverunt, ]]  eversione civitatis, quæ civibus suis nudata est, vel, quia occiderunt substitutos loco civium occisorum; Jacob pro homine, homo, scilicet pro gente, quæ offendit. Gratus patriarcha, ut ejus memoria peccata populi mitiget. [[Jacob. ]]  AUG. Hæc est supra dicta hæreditas. [[Locus. ]]  CASS. Civitas, ubi templum, quo congregabantur ad festa.</n><pb/>


text:
Ne memineris iniquitatum nostrarum antiquarum; cito anticipent nos misericordiæ tuæ, quia pauperes facti sumus nimis.<n>[[Iniquitatum nostrarum. ]]  BEDA. Id est, quas a patribus contraximus, quibus scilicet jam non debetur correctio, sed damnatio, nisi adsit gratiæ tuæ miseratio. Scriptum est enim: [[Anima quæ peccaverit ipsa morietur. ]]  Et, [[Visitabo peccata patrum in filios, usque in tertiam et quartam generationem]]  Ezech. 18. [[Antiquarum. ]]  CASS Non dicit de præteritis tantum, cum et hoc tempore quidam Judæi idola sequerentur; sed similium antiquis, quibus innumeris annis peccaverunt. [[Anticipent. ]]  ID. Ante judicium quod timet omnis homo, quia nisi indulgentia præveniat in judicio, non absolvitur reus. [[Nimis. ]]  Ne quis de actibus præsumat.</n><pb/>


text:
Adjuva nos, Deus salutaris noster, et propter gloriam nominis tui, Domine, libera nos: et propitius esto peccatis nostris, propter nomen tuum.<n>[[Adjuva. ]]  CASS. In bello defensionis legum, quia non in suis, sed in virtutibus Dei confidunt. [[Propter gloriam. ]]  Non propter meritum ut erepti, tuo nomini honorem reddamus. [[Propter gloriam nominis tui. ]]  Pietati sancti nominis tribuatur, non nobis, quod actibus nostris non potest haberi. [[Adjuva nos, Deus. ]]  Per hoc nec ingratus est gratiæ, nec tollit liberum arbitrium. Qui enim adjuvatur, etiam per seipsum aliquid agit. [[Libera nos. ]]  AUG. Liberat, id est, eruit a malis, cum et adjuvat ad faciendam justitiam, et propitius est peccatis, sine quibus hic non vivitur.</n><pb/>


text:
Ne forte dicant in gentibus: Ubi est Deus eorum? et innotescat in nationibus coram oculis nostris ultio sanguinis servorum tuorum qui effusus est.<n>[[Ne forte. ]]  AUG. Illud usitatum a perfidis: Ubi est? Vel non est, vel non potest; insultatio non ferenda. [[Innotescat. ]]  Vel hic in conversis perimitur iniquitas, quod ante optaverat, vel, in fine pereunt, quod hic dicit non optando, sed prophetizando. AUG. Quia justus non delectatur de pœna inimici, quia non eum odit, sed de divina justitia, quia Deum diligit, econtra injustus facit.</n><pb/>


text:
Introëat in conspectu tuo gemitus compeditorum; secundum magnitudinem brachii tui posside filios mortificatorum:<n>[[Compeditorum. ]]  AUG. Corruptibilitate carnis, quæ aggravat animam, per quam prævalet aliquando persecutor: has compedes non sentiunt nisi illi, qui ingemiscunt gravati; ab his cupiebat dissolvi Apostolus, et esse cum Christo. Vel, compedes sunt præcepta Dei, quibus colligantur sancti, quæ patienter sustentata in ornamenta vertuntur, unde: [[Injice pedem tuum in compedes ejus]]  Eccli. 6.. CASS. [[Compeditorum, ]]  ad litteram de his dicit, quos gentiles vinxerunt: qui cum gemitu orant, ut Ecclesia in fratribus non deficiat, et sic eos pœna consumit. [[Secundum magnitudinem. ]]  AUG. Res enim tam magna in Christianis secuta est, quam nunquam crederent inimici. [[Filios, ]]  quia accensi sunt exemplo, non territi. [[Posside filios mortificatorum. ]]  ID. Hoc semper oraverunt sancti martyres, ne infructuosus esset posteris sanguis eorum, ut inde cresceret seges, unde putabatur peritura. CASS. Pia precatio, ne filios eorum projiciat, qui pro eo puniti sunt. [[Posside, ]]  ne quo errore maculentur.</n><pb/>


text:
et redde vicinis nostris septuplum in sinu eorum; improperium ipsorum quod exprobraverunt tibi, Domine.<n>[[Et redde. ]]  CASS. Etsi corporaliter reddit, salus est tamen animæ eorum. [[Septuplum, ]]  perfectionem doni cœlestis significat, quando Spiritu sancto replemur. [[In sinu. ]]  In secreto animorum, ubi fit conversio. [[Improperium, ]]  pro injuriis reddant laudes: gloriosa vindicatio, quando inimicorum ore laudatur Deus. Vel [[septuplum. ]]  Septupla retributione perfectionem pœnæ significat, sicut et de bonis, cum dicitur septuplum accipiet in hoc sæculo: quod positum est pro omnibus bonis, quasi nihil habentes, et omnia possidentes; quia in hoc numero plenitudo significatur. Vel [[septuplum, ]]  pro infinito. [[Improperium, ]]  AUG. Hoc redde, id est, pro isto opprobrio da eos in reprobum sensum. Homo namque, cum datur in reprobum sensum, id est, in interiori sensu, accipit suppliciorum meritum futurorum.</n><pb/>


text:
In finem, pro iis qui commutabuntur. Testimonium Asaph, psalmus.<n>[[Intellectus pro his qui commutabuntur. ]]  AUG. In melius, etc., usque ad testimonium perfidiæ. [[Asaph. ]]  Illuminatus agit de adventu Christi et de vinea ejus, bonum testimonium de capite ipso et corpore ejus, rege et plebe, pastore grege.</n><pb/>


text:
[Qui regis Israël, intende; qui deducis velut ovem Joseph. Qui sedes super cherubim, manifestare<n>[[Qui regis, ]]  etc. AUG. Hic loquitur Asaph illuminatus de adventu Christi, qui convertit hominem, et vineam de Ægypto eductam solidat: hoc est testimonium pro his qui immutantur. CASS. Supra trepidus, qui pro peccatis Synagogæ orabat: jam præsumit, commutatis in melius testimonium dat. Hic psalmus Synagogæ est testimonium de capite ipso, et corpore ejus. ID. Deprecatio primi adventus, per quem fit reparatio generis humani. ID. Peractus definit. O Deus, fili. [[Qui regis, ]]  spiritualiter, [[Isræl, ]]  videntes te, [[Intende, ]]  id est, lumen pietatis super nos infunde, ut a te simus clari, qui per nos sumus tenebrosi. [[Joseph. ]]  ID. Fidelem populum ducis in caulas Dei, ut oves ad pascua, de quibus: [[Alias oves habeo quæ non sunt de hoc ovili, et illas oportet me adducere, ut fiat unum ovile et unus pastor]]  Joan. 10.. Propria singulis verba: [[regitur]]  Isræl, [[ducitur]]  Joseph, id est, devotus populus. [[Manifestare. ]]  ID. Rogat, ut qui in secreto majestatis erat per incarnationem, appareat coram Judæis ut promissum erat, faciens in eis has virtutes, quæ his nominibus signantur, Ephraim, Benjamin, et Manasse. AUG. [[Manifestare coram. ]]  Angelis notus, innotesce hominibus.</n><pb/>


text:
coram Ephraim, Benjamin, et Manasse. Excita potentiam tuam, et veni, ut salvos facias nos.<n>[[Coram Ephraim. ]]  AUG. Id est, gente Judæorum, ubi hæ tribus, scilicet coram fructificatione, et filio dexteræ, ut et nos simus plenitudo scientiæ per charitatem, quæ Deus est; et coram Manasse, id est, oblito, ut jam illi venias in mentem, juxta illud: [[Reminiscentur, et convertentur universi fines terræ. ]]  ID. [[Excita. ]]  Repetit, etc., usque ad crucifixus ex infirmitate, resurge ex virtute. CASS. [[Excita potentiam]]  miraculorum, etc., usque ad unde: [[Fidelis Deus, qui non patitur vos tentari supra id quod potestis, ]]  etc. I Cor. 10..</n><pb/>


text:
Deus, converte nos, et ostende faciem tuam, et salvi erimus.<n>[[Faciem tuam. ]]  AUG. Hæc facies velata fuit Asaph tempore infirmitatis Christi, et tunc ægrotavit Asaph, non valens intueri velatum nube: de qua dicitur: [[Ascendit Deus super nubem levem, ]]  et intrabit vel ingredietur Ægyptum, id est, carnem immunem a peccato; illuminavit vero eam cum surrexit et ascendit, et ita salvamur.</n><pb/>


text:
Domine Deus virtutum, quousque irasceris super orationem servi tui?<n>[[Quousque irasceris? ]]  AUG. Transit ira a servo, ut non flagellet ut patet, sed ne damnet: et conversis enim durat ira, sed corrigens. [[Flagellat enim omnem filium quem recipit]]  Isa. 9, Heb. 12..</n><pb/>


text:
cibabis nos pane lacrimarum, et potum dabis nobis in lacrimis in mensura?<n>[[Cibabis]]  AUG. Exponit hic passiones, quas sancti tempore adventus passuri sunt. Quasi diceret: Etsi optem Christi adventum, tamen eo tempore multa passuri sumus, quia [[cibavit, ]]  etc. [[In mensura, ]]  etc. AUG. Pro viribus tuis ut erudiaris, non opprimaris; unde: [[Fidelis Deus qui non patitur vos tentari supra, ]]  etc. I Cor. 10.. Vel, pro modo culparum.</n><pb/>


text:
Posuisti nos in contradictionem vicinis nostris, et inimici nostri subsannaverunt nos.<n>[[Posuisti nos in contradictionem. ]]  CASS. Dum vicini, qui de nobis, sunt contra nos. Irrident inimici, a quibus omnibus, ut salvi simus, [[Deus virtutum, ]]  etc.</n><pb/>


text:
Deus virtutum, converte nos, et ostende faciem tuam, et salvi erimus.<n>[[Deus virtutum. ]]  AUG. Desiderantis mos est frequenter repetere quæ tantis precibus orat.</n><pb/>


text:
Vineam de Ægypto transtulisti: ejecisti gentes, et plantasti eam.<n>[[Vineam. ]]  CASS. De vinea quomodo incepta, et perfecta. AUG. et CASS. [[Vineam de Ægypto, ]]  quasi, nos salvi erimus, sed Judæos, quibus tot fecisti, destrues: quod non pro levi culpa, sed quia adventum Christi non noverunt. Vel, salvi erimus quia ita præsignasti. [[Vineam de Ægypto. ]]  Sed quare, destrues? hoc de infidelibus. [[De Ægypto. ]]  Ut illos de Ægypto, ita Ecclesiam de tenebris ejecit vitiorum: gentes [[plantat]]  in virtutibus, et [[ducit]]  per hoc desertum sæculi. [[Radices, ]]  martyres et alios firmos facit, et implet orbem. CASS. [[Vineam de Ægypto, ]]  per mysticas figurationes, etc., usque ad quæ ita per orbem dilatata est. [[Dux, ]]  dum eam ducit spirituali itinere. [[Radices, ]]  prophetas, Apostolos, martyres et alios, de quibus [[palmites]]  tendens mundum occupat et operit. [[Dux itineris. ]]  AUG. Vel alia littera, etc., usque ad et non est altera, sed eadem vinea: inde Apostoli, inde et alii justi, etsi aliqui rami fracti.</n><pb/>


text:
Operuit montes umbra ejus, et arbusta ejus cedros Dei.<n>[[Operuit]]  CASS. Altitudo et latitudo vineæ hic exponitur. Superna est vinea, quæ et montes sublimiores, vita et doctrina obumbrat, et magnis crescere facit. Vites, quæ arbores ascendunt, [[arbusta]]  nominantur, per quæ minores in Ecclesia accipiuntur. [[Cedri, ]]  non superbi, sed qui sunt [[Dei, ]]  martyres sunt, qui in Ecclesia alti sunt, hos etiam Ecclesia in gremio suo protegit. [[Propagines, ]]  filios regenerationis, qui a flumine Jordane manaverunt, quia ibi cœpit regula baptismi. [[Montes. ]]  AUG. Prophetæ, etc., usque ad similiter [[operiunt cedros Dei, ]]  id est, doctores. [[Cedros Dei. ]]  ID. Quia sunt cedri evertendæ, superbi scilicet qui sunt cedri sæculi, sed non Dei.</n><pb/>


text:
Ut quid destruxisti maceriam ejus, et vindemiant eam omnes qui prætergrediuntur viam?<n>[[Ut quid. ]]  Miratur cur huic tali subtracta est Domini defensio. AUG. [[Ut quid. ]]  Quia superba fuit adversus plantatorem, et servos occidit ad se missos, et tandem filium hæredem, destructa est maceria, et invenerunt eam gentes destructam, et deleverunt. Hoc primo plangit Asaph, sed non sine spe: de dirigentibus enim cor jam loquitur.</n><pb/>


text:
In finem, pro torcularibus. Psalmus ipsi Asaph.<n>[[Pro torcularibus. ]]  AUG. In quibus tria, etc., usque ad cantatur psalmus Asaph, id est, Dominicæ congregationi. [[Asaph, ]]  etc. CASS. Quia secundum historiam Judæis, spiritualiter Christianis loquitur. AUG. Primo dicit quid agendum electis, qui sunt, oleum, vinum, aves.</n><pb/>


text:
[Exsultate Deo adjutori nostro; jubilate Deo Jacob.<n>[[Exsultat Deo. ]]  Asaph, proposita sibi imagine cujusdam solemnitatis, electos ad celebritatem incitat.</n><pb/>


text:
Sumite psalmum, et date tympanum; psalterium jucundum cum cithara.<n>[[Sumite psalmum. ]]  AUG. Verba Dei, ut humani actus conveniant in unam societatem: hæc enim est pax Jerusalem, hæc est ratio dati et accepti; unde Apostolus: [[Si spiritualia seminavimus vobis, magnum est si carnalia vestra metamus]]  I Cor. 9..</n><pb/>


text:
Buccinate in neomenia tuba, in insigni die solemnitatis vestræ:<n>[[Buccinate. ]]  AUG. Hucusque ad partitionem, vel ad litteram, simpliciter de Judæis accipienda sunt, vel allegorice de Christianis. AUG. [[Buccinate, ]]  et annuntiate, etc., usque ad unde Isaias: [[Clama ne cesses, ut tuba exalta vocem tuam, ]]  etc. [[In neomenia tuba. ]]  CASS. In initio mensis jussi sunt Judæi tuba canere, id est, in initio novæ lunæ, quod et festum tubarum dicitur, quod celebrabant in memoriam istius rei, quod Dominus ostendit Abrahæ arietem inter vepres hærentem, quem pro Isaac immolavit.</n><pb/>


text:
quia præceptum in Israël est, et judicium Deo Jacob.<n>[[Quia præceptum in Isræl est; et judicium, ]]  etc. ID. Ideo tuba canendum, quia lex data est Judæis per Moysen, et quia judex futurus est.</n><pb/>


text:
Testimonium in Joseph posuit illud, cum exiret de terra Ægypti; linguam quam non noverat, audivit.<n>[[In Joseph. ]]  AUG. Gentes sunt Joseph, etc., usque ad ubi debebat habere cor.</n><pb/>


text:
Divertit ab oneribus dorsum ejus; manus ejus in cophino servierunt.<n>[[Ab oneribus. ]]  AUG. Quibus oneribus, [[manus in cophino, ]]  id est, servili opere. Peccata servilia opera sunt, juxta illud: [[Qui facit peccatum, servus est peccati]]  Joan. 8.. [[In cophino servierunt. ]]  ID. In immunditiis peccatorum, in terrenis operibus et lutosis.</n><pb/>


text:
In tribulatione invocasti me, et liberavi te. Exaudivi te in abscondito tempestatis; probavi te apud aquam contradictionis.<n>[[In tribulatione, ]]  etc. CASS. Sic Propheta: Divertit Dominus dicens, [[In tribulatione, ]]  imputantur eis beneficia Dei, ut gravior æstimetur offensa. [[Exaudivi te in abscondito. ]]  AUG. Ut corde credas ad justitiam. [[Probavi, ]]  ut ore fiat confessio ad salutem. [[Tempestatis, ]]  etc. Non in tempestate maris, sed cordis: ubi exauditus debet probari, in aqua contradictionis: jam enim gradiens viam Dei, habet multis modis obsistentes. Hæc est aqua contradictionis, quam senserunt antiqui, sed jam pene siccata est: tunc enim aquæ populorum turbabantur, et acriter resistebant. Tunc Samsoni forti viro, id est Christo, ducere eunti uxorem de alienigenis, id est Ecclesiam de gentibus, occurrit leo fremens, id est populus gentium, sed dissipavit eum, ut hædum caprarum: et quia populus iste fremens nihil erat, nisi languidus peccator. Occisa autem in eo illa feritate, jam non sic fremit, imo jam in ipso invenimus leges pro Ecclesia, quasi favum in ore leonis. [[Aqua contradictionis. ]]  Christus fuit etiam in seipso, ut de eo nato dictum est: [[Erit hic in ruinam, et resurrectionem multorum, in signum cui contradicetur]]  Luc. 2., ut Judæi contradixerunt titulo crucis</n><pb/>


text:
Audi, populus meus, et contestabor te. Israël, si audieris me,<n>[[Audi populus meus. ]]  CASS. Diapsalma. Hactenus de oleo torcularium, jam de amurca, quod dicitur ad cavendum, hic arguuntur reprobi. [[Contestabor te. ]]  Ipse Dominus judicii testem se facit veritatis, tam hic quam in futuro, ut nullus dubitet. Deinde quid velit eum intelligere, subdit: Isræl si me audieris, vocando eum Isræl, familiarem sibi significat, et ad jussa invitat. [[In te, ]]  in corde tuo. ubi veritas, non falsitas debet esse. [[Recens]]  ne verbum Patris putetur sub tempore. [[Deum alienum, ]]  qui nomine, non essentia. [[Alienum: ]]  Pene par est scelus recentem Deum putare, et idolis servire.</n><pb/>


text:
non erit in te deus recens, neque adorabis deum alienum.<n>[[Non erit in te Deus recens neque, ]]  etc. AUG. Alii faciunt sibi recentes deos, vel idola, vel Christum imparem Patri, et alia hujusmodi fingunt in corde: et ita sunt templa simulacrorum in omnibus terrena cogitatio; opinio diversa, vanitas una. Ideo Samson caudas vulpium colligavit, ut incenderet messes Philisthæorum. Samson interpretatur [[sol]]  eorum, scilicet, quibus ipse lucet, non omnium: de quo mali dicturi sunt: [[Erravimus a via veritatis, et sol justitiæ non illuxit nobis]]  Sap. 5.. Et alibi: [[Sol justitiæ est, et sanitas in pennis ejus]]  Malac. 4.. Vulpes sunt insidiosi, maxime hæretici, latentes in tortuosis cavernis, decipientes, odore putentes: qui etsi dissentire ab invicem videntur, in malum tamen, id est, in posterioribus consentiunt, simili vanitate tenentur, et incendunt messes non nostrorum, quia novit Deus qui sunt ejus; sed alienigenarum, quæ sunt vasa contumeliæ.</n><pb/>


text:
Ego enim sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Ægypti. Dilata os tuum, et implebo illud.<n>[[Qui eduxi te. ]]  Factis propriis indicatur Deus.</n><pb/>


text:
Et dimisi eos secundum desideria cordis eorum; ibunt in adinventionibus suis.<n>[[Et dimisit. ]]  Et si implevi ora Prophetarum, non tamen ab amurca auditi sunt, unde digna ultio: quia [[et dimisi, ]]  etc.</n><pb/>


text:
pro nihilo forsitan inimicos eorum humiliassem, et super tribulantes eos misissem manum meam.<n>[[Pro nihilo forsitan. ]]  CASS. Si Deo resistemus, ipse non contradicit inimicis nostris, nec manum defensionis super eos ponit.</n><pb/>


text:
Inimici Domini mentiti sunt ei, et erit tempus eorum in sæcula.<n>[[Inimici Domini, ]]  etc. AUG. Hæc item Propheta. [[Mentiti. ]]  Non per agentes promissa: hoc non pagani, quia nihil promiserunt.</n><pb/>


text:
Psalmus Asaph. [Deus stetit in synagoga deorum; in medio autem deos dijudicat.<n>[[Psalmus Asaph. ]]  CASS. Psalmus de duabus naturis in Christo, quo Christus, vel Propheta loquens, exprobrat ipsi Asaph, id est, Synagogæ, quæ Dominum corporaliter vidit, et tamen eum non cognovit. Primo nuntiat Deum stetisse, et arguit contrarios, stat homo, discernit Deus. [[Deus stetit. ]]  Cujus non est stare, qui cœlum et terram complet, qui est intra omnia non inclusus, extra omnia non exclusus, sed breviter Deum hominem indicat. [[Stetit. ]]  AUG. Filius, qui missus ad oves domus Isræl, spiritualis autem præsentia Deitatis, quæ ubique non proprie ad Synagogam pertinet, nec tempore variatur. Cur ibi stetit: [[Ecce deos dijudicat, ]]  id est, secundum quod Deus, id est, non meritis, sed gratia discernit vasa, alia in honorem, alia in contumeliam. Hoc autem facit stans in medio, unde: [[Medius vestrum stetit, quem vos nescitis, ]]  unde et hic: [[Nescierunt neque intellexerunt, ]]  sed [[amicus sponsi stat et audit, et gaudio gaudet. Deorum. ]]  Quos post [[filios Excelsi]]  dicit, ibi: [[Ego dixi: dii estis, et filiis Excelsi omnes. ]]  Unde etiam, [[filios enutrivi et exaltavi, ipsi autem spreverunt me. ]]  Filii dicuntur non solum gratia novi testamenti, sed gratia veteris, quæ eos de Ægypto liberavit.</n><pb/>


text:
Usquequo judicatis iniquitatem, et facies peccatorum sumitis?<n>[[Usquequo. ]]  AUG. Hæc est vox discernentis: misit legem et Prophetas, et restitistis, sed quousque? Num usque ad adventum misi Prophetas, et injuriis affecistis, vel interfecistis, vel hoc agentibus consensistis? Sed cum hæc agentibus nec loqui dignum sit, vos qui tacuistis, et imitari eos voluistis, [[usquequo judicatis iniquitatem et facies peccatorum sumitis? ]]  Num et hæres occidendus est, qui pro vobis venit, qui pro vobis sine patre esse voluit ut pupillus? qui propter vos esurivit et sitivit, ut egenus, qui propter vos pauper factus est, cum esset dives.</n><pb/>


text:
Judicate egeno et pupillo; humilem et pauperem justificate.<n>[[Judicate egeno et pupillo, pauperem et humilem justificate. ]]  CASS. Diapsalma, monet intelligeret Christum esse Deum, et si egenus et pauper fuit, quod eos non fecisse dicit.</n><pb/>


text:
Eripite pauperem, et egenum de manu peccatoris liberate.<n>[[Eripite pauperem. ]]  AUG. Ostendit, nec illos immunes qui permiserunt principibus Christum, cum præ multitudine timerentur, et possent illos a facto, et se a consensu liberare. CASS. Qui enim desinit obviare cum potest, consentit.</n><pb/>


text:
Nescierunt, neque intellexerunt; in tenebris ambulant: movebuntur omnia fundamenta terræ.<n>[[Movebuntur. ]]  CASS. Hinc patet de quo dixerat: hoc signum in crucifixione contigit. Vel spiritualiter, terreni moti sunt illo tempore, viso tanto miraculo; ut centurio, qui dixit: [[Vere Filius Dei erat iste. ]]  AUG. [[Movebuntur omnia fundamenta. ]]  Quasi dicat per hanc Isræl cæcitatem, [[movebuntur]]  ad fidem, [[omnia fundamenta terræ, ]]  id est, plenitudo gentium intrabit. Vel, in morte, et passione Domini mota est terra. Vel [[fundamenta, ]]  id est, felices copia terrenorum movebuntur. Vel admirando coli pauperem mortuum. Vel eum contemptis terrenis sectando. Addit [[omnia, ]]  quia nullus est qui non miretur, vel convertatur. Terrenæ autem felicitatis regnum est superbia, contra quam venit humilis Christus, exprobrans eis, quos vult facere altos per humilitatem, his verbis: [[Ego dixi: dii estis, ]]  vos boni: [[vos autem]]  mali, [[sicut homines moriemini. ]]  Vel omnibus dicit: [[dii estis, ]]  id est, omnibus promisi cœlestia; [[vos autem sicut homines]]  primi, qui suasione peccaverunt, et vos majores sicut diabolus, qui superbia peccavit.</n><pb/>


text:
Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes.<n>[[Ego dixi. ]]  CASS. Quid eis propositum? sed perierunt. [[Ego dixi: Nescierunt neque intellexerunt; ]]  tamen [[ego dixi. ]]  Has promissiones omnes accipiunt, si mandata custodiunt, ut sint filii et Dei: hoc ad justos; [[vos autem, ]]  hoc ad malos.</n><pb/>


text:
Vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus de principibus cadetis.<n>[[Sicut homines. ]]  AUG. Quasi: Cum cito, sicut homines, sitis morituri, non inde corrigimini; sed ut diabolus, qui carne non moritur, extollimini, ut cadatis: quia per superbiam diabolicam inviderunt gloriæ Christi, et viluit eis humilitas crucis. Sed, ut hoc vitium sanetur ex persona Prophetæ, subditur: [[Surge Deus, ]]  etc., [[sicut unus. ]]  Turba quæ cecidit dicitur unus, quia in superbia similis: Vos cadetis, sed:</n><pb/>


text:
Canticum Psalmi Asaph.<n>[[Canticum psalmi. ]]  CASS. Quia in rebus actualibus, habenda est divina contemplatio. Deterret autem iniquos a persecutione populi Dei: bonos vero monet ad patientiam. Psalmus de adventu Christi ad judicium, ubi boni, qui hic patiuntur, coronabuntur: mali vero, qui eos persequuntur, torquebuntur.</n><pb/>


text:
[Deus, quis similis erit tibi? ne taceas, neque compescaris, Deus:<n>[[Deus quis similis? ]]  CASS. Proposito timore futuri judicis, describit malitiam inimicorum. AUG. [[Deus quis similis? ]]  Etsi homo, ut alii; etsi judicatus, cum iniquis deputaris: quis similis, cum in claritate judicabis? ideo tunc ne taceas, qui primo tacuisti, et potestatem compescuisti, ut posses teneri et perimi. [[Deus quis similis? ]]  Non ad divinitatem hoc refertur, cui nullum hominem comparandum cogitavit. Ideo non ait: [[Quis similis est tibi? ]]  quod utique ad divinitatem referretur; sed dicit, [[Quis similis erit tibi? ]]  hoc ad formam servi referens, qua tunc cæteris dissimilis hominibus erit, quando judex in gloria apparebit; vel potest hoc referri ad divinitatem secundum quod dicit: [[O Deus, quis similis tibi? ]]  in potentia Deitatis: Christum enim, quem mali viderunt extra, iste videt intra, scilicet omnipotentem.</n><pb/>


text:
quoniam ecce inimici tui sonuerunt, et qui oderunt te extulerunt caput.<n>[[Quoniam ecce, ]]  etc. AUG. Novissima tempora Antichristi designat, quando quæ modo premuntur metu, in liberam vocem erumpent: quæ vox quia irrationabilis erat, magis sonitus, quam locutio dicitur. [[Qui oderunt. ]]  CASS. Plures, sed unum caput Antichristus: quod elatum est, ut Deus dicatur.</n><pb/>


text:
Super populum tuum malignaverunt consilium, et cogitaverunt adversus sanctos tuos.<n>[[Super populum tuum. ]]  Caput suum extulerunt, sed non populum tuum depresserunt. AUG. [[Super populum tuum. ]]  Irridenter hoc dicit: Non enim possunt nocere populo Dei pro quo est Deus, unde Apostolus: [[Si Deus pro nobis, quis contra nos? ]]  Rom. 8.</n><pb/>


text:
Dixerunt: Venite, et disperdamus eos de gente, et non memoretur nomen Israël ultra.<n>[[Dixerunt venite. ]]  AUG. Ecce consilium, quo [[meditati sunt inania. ]]  Iste est ille sonus, qui non est sermo, sed inaniter strepit. [[De gente. ]]  CASS. Singulariter, quia omnes Christiani una gens, cum ex uno fonte baptismatis nati; vel omnes boni, quos ille Antichristus vocat unam gentem: ecce persecutio Antichristi, qui nomen Christianum quasi malum intendit tollere funditus.</n><pb/>


text:
Quoniam cogitaverunt unanimiter; simul adversum te testamentum disposuerunt:<n>[[Testamentum disposuerunt. ]]  AUG. Testamentum, quippe in Scripturis non illud solum dicitur, quod non valet, nisi testatore mortuo, sed etiam omne pactum, et placitum quod inter vivos valet, testamentum vocatur, sicut Laban et Jacob testamentum fecerunt. Ita et mali inter se quasi pactum fecerunt, quod unanimiter bonos persequerentur.</n><pb/>


text:
tabernacula Idumæorum et Ismahelitæ, Moab et Agareni,<n>[[Tabernacula Idumæorum. ]]  Exposuit quo studio malignaverunt: ostendit deinde jam qui sint malignantes, dicens: [[Tabernacula Idumæorum, ]]  etc. [[Idumæorum, et Ismælitæ. ]]  CASS. Per hæc nomina, Christi inimicos declarat, qui temporibus Antichristi tot malis similantur: quia sicut isti contra Isræl, ita illi contra Christianos tunc bellabunt. [[Moabitæ]]  AUG., HIER. Unde Moabitæ, quem Lot ebrius de majore filia sua genuit. [[Agareni. ]]  Ab Agar, qui et [[proselyti]]  interpretantur.</n><pb/>


text:
Gebal, et Ammon, et Amalec; alienigenæ cum habitantibus Tyrum.<n>[[Gebal. ]]  AUG., HIER. Vallis vana. [[Ge]]  enim vallis, [[Bal, ]]  vana. [[Ammon. ]]  Unde Ammonitæ, genuit Lot ebrius de filia sua minore. [[Amalec. ]]  Filius Eliphaz primogeniti Esau, a quo Amalecitæ.</n><pb/>


text:
In finem, pro torcularibus filiis Core. Psalmus.<n>[[In finem. ]]  AUG. Nihil hic dicitur de torcularibus visibilibus, unde constat spiritualia esse. Uva in vite, oliva in arbore pendens libero fruuntur ære, nec illa est vinum, nec ista oleum ante pressuram: sic quos præscivit Deus ante sæcula fieri conformes imaginis filii, antequam accedant ad servitutem Dei, fruuntur in sæculo deliciosa libertate. Sed cum accedunt ad servitutem Dei, dicitur eis: [[Fili, accedens ad servitutem Dei, sta in justitia et timore, et præpara animam tuam ad tentationem]]  Eccle. 2.. Ecce torcular, conteruntur, exuuntur in tegumentis carnalium desideriorum, quasi vinaciis exuuntur veteri homine, et in apothecam Dei defluunt: ideo torcularia dicuntur Ecclesiæ præsentis temporis. Sed qui in his filii Core, id est calvi, scilicet Christi? Calvus namque Elisæus irrisus a pueris figura fuit Christi, qui in calvaria crucifixus. Ideo hic premitur Christianus, ut quærat quietem, quæ non est hic, et fit ei Deus refugium. Qui enim incumbit terrenis, incumbit in baculum arundinis. [[Pro torcularibus. ]]  AUG. In torculari fructus uvæ vel olivæ emanat: sic in pressuris merita sanctorum patent, quæ in pace latebant. CASS. Psalmus secundus de charitate. Primo de inæstimabili desiderio æternæ domus.</n><pb/>


text:
[Quam dilecta tabernacula tua, Domine virtutum !<n>[[Quam dilecta. ]]  Ecce quanta militia. [[Etenim passer, ]]  quam secura.</n><pb/>


text:
Concupiscit, et deficit anima mea in atria Domini; cor meum et caro mea exsultaverunt in Deum vivum.<pb/>


text:
Etenim passer invenit sibi domum, et turtur nidum sibi, ubi ponat pullos suos: altaria tua, Domine virtutum, rex meus, et Deus meus.<n>[[Etenim passer, ]]  etc. AUG. Duobus duo reddit: [[cor]]  ut [[passer; caro]]  ut [[turtur, ]]  cui dat et [[pullos: ]]  corde cogitamus Deum, quasi volet passer ad domum; carne agimus opera. CASS. Sicut passer deserit silvas, et inventa domo lætatur, ubi non timet insidias: sic anima lætatur, dum scit sibi domum paratam in cœlo. Spiritus, qui est quasi passer volans in altum, tendens ad ipsum Deum. [[Nidum, etc. ]]  AUG. [[Nidus]]  ad tempus, [[domus]]  vero in æternum. Nidum ergo dicit fidem, et conformitatem sacramentorum Ecclesiæ, quem nidum quærit turtur, ut reponat pullos suos. Non enim abjicit ubicunque, sed in nido Ecclesiæ facit opera bona salubriter, pro quibus salvatur: per quod differt ab aliis qui opera faciunt, sed non in nido fidei. Nam et pagani faciunt opera, vestiunt nudos, etc., et hæretici multa faciunt: sed non in nido Ecclesiæ, et ideo conculcantur, non servantur. Hæc caro est mulier, per quam seducitur passer, sed salvabitur per generationem operum, si in nido, id est, si perseveraverit in fide. Præbet autem Deus unde fiat nidus, induit enim se feno carnis ut ad te veniret. [[Altaria tua, Domine. ]]  CASS. Ubi animæ cœlesti convivio epulantur, ubi anima quasi in domo gaudeat. AUG. Et caro reponit opera sua, unde: Beati qui, etc., ubi ostendit ad quam beatitudinem militia ducit.</n><pb/>


text:
Beati qui habitant in domo tua, Domine; in sæcula sæculorum laudabunt te.<n>[[Beati qui habitant in domo tua, Domine; in sæcula sæculorum laudabunt te. ]]  AUG. Hoc boni jam habent, scilicet, quod habitant in domo tua. Sequitur: [[In sæcula sæculorum laudabunt te. ]]  Hoc totum negotium est ibi sanctorum: non est ibi necessitas, quæ mater est omnium humanarum actionum, quia cui faciunt ibi quippiam, ubi nulli indigent; habent ergo et agunt, unde beati sunt. Omnis autem beatus habendo vel agendo dicitur beatus.</n><pb/>


text:
Beatus vir cujus est auxilium abs te: ascensiones in corde suo disposuit,<n>[[Beatus vir cujus est auxilium abs te: ascensiones in corde suo disposuit. ]]  CASS. Quo auxilio ad domum veniatur.</n><pb/>


text:
in valle lacrimarum, in loco quem posuit.<n>[[In valle lacrymarum. ]]  CASS. Vallis lacrymarum est pœnitentis humilitas. AUG. Unde autem ploratio, quia lege nos afflixit, per quam cognovimus peccatum repugnare spiritui, et gemimus, quomodo scilicet, veniamus ad locum quem posuit, ope ejus et auxilio utique. [[In loco quem posuit. Etenim benedictionem dabit. ]]  Qui non potest exponi, quem oculus non vidit, nec auris audivit, id est, futurum regnum, quod disposuit et ordinavit Deus ut ad id per gradus veniatur.</n><pb/>


text:
Etenim benedictionem dabit legislator; ibunt de virtute in virtutem: videbitur Deus deorum in Sion.<pb/>


text:
Domine Deus virtutum, exaudi orationem meam; auribus percipe, Deus Jacob.<n>[[Domine Deus virtutum. ]]  CASS. Orat et humiliat se pro impetratione hujus auxilii. [[Deus Jacob. ]]  AUG. Quem fecisti Isræl apparens ei sic fac et me Isræl.</n><pb/>


text:
Protector noster, aspice, Deus, et respice in faciem christi tui.<n>[[Respice in faciem, ]]  etc. Ipse enim loquitur in nobis, unde Apostolus: [[An experimentum ejus quæritis, qui in me loquitur Christus! ]]  Et in nobis recipitur, sicut ait, [[Qui vos recipit, me recipit. Respice. ]]  Christum Pater semper respicit. CASS. Sed fac præsentia incarnationis eum gentibus respici: vel, ita per faciem innotescimus, aliis. AUG. [[Respice]]  ergo [[in faciem, ]]  id est, innotescere fac omnibus Christum, ut possimus ire de virtute in virtutem</n><pb/>


text:
Quia melior est dies una in atriis tuis super millia; elegi abjectus esse in domo Dei mei magis quam habitare in tabernaculis peccatorum.<n>[[Dies una. ]]  Immutabilis, scilicet sine ortu et occasu, cui non cedit dies hesternus, quem non urget crastinus. [[Super millia, ]]  super infinitos dies præsentes, qui habent finem. Propter quod [[elegi, ]]  etsi possem regnare, [[abjectus]]  opinione hominum, [[in domo]]  in Ecclesia, [[Ecce quam dulce, fasce torcularis premi. ]]</n><pb/>


text:
Quia misericordiam et veritatem diligit Deus: gratiam et gloriam dabit Dominus.<n>[[Quia misericordiam. ]]  CASS. Ideo in domo Dei malo esse quam alibi, quia in ea dat misericordiam, qua justificat, post veritatem promissi præmii. Sed quibus? his qui ambulant in innocentia.</n><pb/>


text:
[Benedixisti, Domine, terram tuam; avertisti captivitatem Jacob.<n>[[Benedixisti, Domine. ]]  AUG. Psalmus de nova benedictione, etc., usque ad de aversione iniquitatis.</n><pb/>


text:
Remisisti iniquitatem plebis tuæ; operuisti omnia peccata eorum.<n>[[Remisisti. ]]  ID. Futura dicit ut præterita.</n><pb/>


text:
Mitigasti omnem iram tuam; avertisti ab ira indignationis tuæ.<n>[[Mitigasti]]  CASS. Diapsalma, de aversione iræ, id est, pœnæ.</n><pb/>


text:
Converte nos, Deus salutaris noster, et averte iram tuam a nobis.<n>[[Converte nos. ]]  Petit quod adhuc futurum sciebat. Quasi, quod dixi ut præteritum, oro ut fiat. AUG. [[Converte nos. ]]  Prophetice dixit futura, ut præterita, hic autem orat ut vere futura, dicens, Converte et averte, quasi dicat, dixi quasi facta. Et quia video futura, et quia non sunt oro ut fiant.</n><pb/>


text:
Numquid in æternum irasceris nobis? aut extendes iram tuam a generatione in generationem?<n>[[Nunquid in æternum. ]]  Prævidet iste hanc pœnam transituram: [[Quia sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur. Irasceris. ]]  AUG. Ira Dei est omnis pœna quam patitur. Sicut dictum est Adam quando peccavit: [[Maledicta terra in opere tuo, et in labore et sudore vultus tui vesceris pane tuo. ]]  De ira ergo mortales sumus et passibiles, sed innovati in Christo. [[A generatione. ]]  Prima generatio fuit mortalis de ira, erit altera immortalis de misericordia: sed nec hanc misericordiam meremur conversi per nos ad Deum, ipse enim nos convertit. Et inde subdit: [[Deus convertens, ]]  quasi sicut vivificatio est a te, ita et conversio.</n><pb/>


text:
Deus, tu conversus vivificabis nos, et plebs tua lætabitur in te.<n>[[Deus tu conversus. ]]  CASS. Non extendens, sed Deus convertens. Prius dat votum conversionis, post ad vitam ducit. Vel, Deus tu conversus ab ira in adventu Filii. [[Vivificabis nos. ]]  Tanto tempore antequam habeatur. Et tunc, [[Plebs tua lætabitur in te, ]]  quæ prius in se male lætabitur.</n><pb/>


text:
Ostende nobis, Domine, misericordiam tuam, et salutare tuum da nobis.<n>[[Ostende nobis, Domine. ]]  AUG. Hoc orando prædixit Propheta, etc., [[usque ad Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt]]  Matth. 5.. CASS. [[Ostende. ]]  Vel petit iste sibi spiritualiter tantum Christum ostendi, sciebat eum quidem futurum, sed petit ut puro corde intueamur, non corporeis oculis ut infideles: Judæi enim viderunt et crucifixerunt. Et in futuro: [[Salutare tuum da nobis, ]]  id est, Christum amplectendum et possidendum, ut non tollatur a nobis, et sic legitur partim de præsenti, et partim de futuro. [[Misericordiam. ]]  AUG. Christus dicitur misericordia, quia ostendit nobis misericordiam, docens quidquid boni habet homo ex Deo esse, et sic homo non superbit. Sed sic hærens et fruens Deo lætatur in eo.</n><pb/>


text:
Audiam quid loquatur in me Dominus Deus, quoniam loquetur pacem in plebem suam, et super sanctos suos, et in eos qui convertuntur ad cor.<n>[[Audiam quid loquatur in me Dominus. ]]  CASS. Unde scit et per quem fiat, et quid præstet ipse veniens. [[Pacem. ]]  AUG. Christum. Pacem ad Deum et proximum, et per Christum.</n><pb/>


text:
Verumtamen prope timentes eum salutare ipsius, ut inhabitet gloria in terra nostra.<n>[[Prope timentes eum. ]]  ID. Ubique dæmonia colebantur, etc., usque ad immortalis in corpore nostro modo mortali.</n><pb/>


text:
Misericordia et veritas obviaverunt sibi; justitia et pax osculatæ sunt.<n>[[Misericordia, ]]  etc. ID. Postquam dixit, etc., [[usque ad quomodo veritas de terra orta est]]  Luc. 8..</n><pb/>


text:
Veritas de terra orta est, et justitia de cælo prospexit.<n>[[Veritas de terra orta est. ]]  ID. Confessio de homine, ut se accuset, etc., usque ad data est justificatio confitentis.</n><pb/>


text:
Oratio ipsi David. [Inclina, Domine, aurem tuam et exaudi me, quoniam inops et pauper sum ego.<n>[[Oratio David. ]]  AUG. Psalmus iste, secundus eorum est qui orationis nomine intitulantur, in quo Christus Dei Filius et hominis, unus Deus cum Patre, unus homo cum hominibus, orat in forma servi, qui oratur a nobis in forma Dei. Orat pro nobis ut sacerdos noster; orat in nobis ut caput nostrum, oratur a nobis ut Deus noster. CASS. Christi oratio fidelium, etc., usque ad comprimeret audaciam stultæ et inconsultæ temeritatis. AUG. Hæc dicit Christus in nobis, et nos in illo. CASS. Orat ascendendo, unde concludit: Omnes gentes adorantes.</n><pb/>


text:
Custodi animam meam, quoniam sanctus sum; salvum fac servum tuum, Deus meus, sperantem in te.<n>[[Quoniam sanctus sum. ]]  AUG. Christus proprie sanctus sanctificans, etc., usque ad miserere clamantis, lætifica levatum.</n><pb/>


text:
Quoniam tu, Domine, suavis et mitis, et multæ misericordiæ omnibus invocantibus te.<n>[[Mitis. ]]  ID. Portans hominem, donec perficiat eum, etc., usque ad cum nondum sit perfectus.</n><pb/>


text:
Auribus percipe, Domine, orationem meam, et intende voci deprecationis meæ.<n>[[Auribus percipe. ]]  CASS. Vide ordinem orationis, etc., usque ad auditum deprecationi meæ.</n><pb/>


text:
In die tribulationis meæ clamavi ad te, quia exaudisti me.<n>[[Tribulationis. ]]  AUG., CASS. Cum enixius clamatur, etc., [[usque ad quia non est similis tui in diis, Domine. ]]</n><pb/>


text:
Omnes gentes quascumque fecisti venient, et adorabunt coram te, Domine, et glorificabunt nomen tuum.<n>[[Quascunque fecisti venient et adorabunt coram, ]]  etc. AUG. Si est gens quam non fecit Deus, illa non adorabit. Annuntiat Ecclesiam ubique diffusam, quod modo impletum est: Et nota, quia, ut ait Scriptura: [[In lata gente gloria regis, in diminutione populi principis contritio. ]]  Sequitur: [[Et glorificabunt nomen. ]]</n><pb/>


text:
Quoniam magnus es tu, et faciens mirabilia; tu es Deus solus.<n>[[Tu es Deus solus. ]]  ID. Vel tu solus magnus contra futuros, qui se dicunt magnos et deos.</n><pb/>


text:
Deduc me, Domine, in via tua, et ingrediar in veritate tua; lætetur cor meum, ut timeat nomen tuum.<n>[[Deduc me, Domine, in via tua. ]]  CASS. Orat pro omnibus jam adorantibus, et loquitur in membris. [[Domine, deduc, ]]  etc. Aliud est duci ad viam, et aliud est duci in via, ne in ea cadatur: ubique egent homines adjuvari, sive sint in via, sive extra eam. Via autem Christus est, qui dicit: [[Ego sum via, veritas, et vita. Lætetur cor meum. ]]  AUG. In timore mundano præcedit causa, etc., usque ad qui autem timet, et non sperat, depressus est.</n><pb/>


text:
quia misericordia tua magna est super me, et eruisti animam meam ex inferno inferiori.<n>[[Ex inferno inferiori. ]]  ID. Per hoc intelligimus, etc., usque ad hæc sunt opiniones, non assertiones.</n><pb/>


text:
Filiis Core. Psalmus cantici. [Fundamenta ejus in montibus sanctis;<n>[[Psalmus. ]]  CASS. Quia agit de Ecclesia secundum potestatem, ubi agit opera. [[Cantici. ]]  Ut de sæculari Jerusalem, ad intelligentiam superne eleveris, scilicet de actione ad theoricam. Propheta prædicat cœlestem Jerusalem filiis Chore, quam commendat per fundamenta, et portas, et famam ut eis augeatur affectus. [[Fundamenta ejus. ]]  Psalmus de cœlesti Jerusalem: plenus spiritu Propheta, multa volvens apud se, de hac civitate, de qua nihil adhuc dixerat, in hoc erumpit: [[Fundamenta ejus, ]]  etc. Prior laus a fundamentis; soliditas totius civitatis notetur. [[Ejus, ]]  non refertur ad aliquod præmissum: sed ad cordis Prophetæ meditationem, quia nunquam de illa corde tacuerat, etsi ore.</n><pb/>


text:
Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei !<n>[[Dicta. ]]  AUG. Hæc sunt illa, quæ Dominus per prophetas de ea prædixit.</n><pb/>


text:
Memor ero Rahab et Babylonis, scientium me; ecce alienigenæ, et Tyrus, et populus Æthiopum, hi fuerunt illic.<n>[[Memor ero. ]]  ID. Diapsalma. Dominus de eadem Jerusalem. [[Memor ero Raab. ]]  Ostendit quæ sunt illa gloriosa; quasi dicat: Hæc sunt illa: in illa civitate, inquit Propheta ex persona Dei, [[Memor ero Raab et Babylonis, ]]  quæ non pertinent ad populum Judæorum. [[Gloriosa de te, ]]  ubi non solus est Judæus, sed omnes gentes. [[Raab. ]]  Per fenestram emisit coccinum, id est, in fronte habet signum sanguinis Christi Ecclesia gentium. Unde: [[Publicani et meretrices præcedent vos in regnum cœlorum. Raab, ]]  latitudo vel impetus, gentes, quæ late et impetuose vagantur per vitia. Ad Babyloniam pertinent omnes mali, ut ad Jerusalem omnes sancti. [[Ecce alienigenæ. ]]  Memor ero. Quare hoc dixisti? [[Ecce alienigenæ, ]]  id est, gentes [[Tyrus, ]]  angustia vitiorum, vel pœnitentiæ.</n><pb/>


text:
Numquid Sion dicet: Homo et homo natus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus?<n>[[Nunquid Sion. ]]  Secundum aliam litteram. [[Mater Sion dicet, homo. ]]  AUG., CASS. Quasi dicat: Unde alieni pervenient ad Jerusalem? Audi unde. Est quidam homo, id est, Christus, qui dicit [[mater Sion, ]]  id est Synagoga mater mea secundum carnem; et per hunc veniunt; quis est homo ille? Ipse est qui [[in ea natus est]]  et eam fundavit; ipse dicit, [[mater, ]]  civitati illi. CASS. Vel, commendat Sion spirituali, etc., usque ad quorum principum? AUG. Horum, secundum aliam litteram [[qui facti sunt, ]]  scilicet principes, [[in ea, ]]  id est, qui facti sunt principes; antequam essent in ea, non erant principes, sed abjecta mundi: [[Elegit]]  enim [[Deus infirma mundi ut confunderet fortia. ]]</n><pb/>


text:
Canticum Psalmi, filiis Core, in finem, pro Maheleth ad respondendum. Intellectus Eman Ezrahitæ.<n>[[Mahalath. ]]  AUG. Chorus, ut canenti chorus consonando respondeat, etc., usque ad dicitur enim fuisse quidam orientalis.</n><pb/>


text:
[Domine, Deus salutis meæ, in die clamavi et nocte coram te.<n>[[Domine Deus. ]]  CASS. Monet Christi mortem imitari. Primo precatur auxilium referens contemptum ab inimicis: unde in forma servi orans ad patrem, ait: [[O Domine. ]]</n><pb/>


text:
Intret in conspectu tuo oratio mea, inclina aurem tuam ad precem meam.<n>[[Intret in conspectu. ]]  ID. Virtus puræ orationis, quæ quasi quædam persona ad Deum intrat et mandatum peragit: quo caro pervenire nequit.</n><pb/>


text:
Quia repleta est malis anima mea, et vita mea inferno appropinquavit.<n>[[Quia repleta est. ]]  AUG. Hos humanæ infirmitatis affectus, etc., usque ad sed humanæ infirmitatis indicia.</n><pb/>


text:
Æstimatus sum cum descendentibus in lacum, factus sum sicut homo sine adjutorio,<n>[[Æstimatus. ]]  Quia non solum gravia, sed et contumeliosa pertuli.</n><pb/>


text:
inter mortuos liber; sicut vulnerati dormientes in sepulchris, quorum non es memor amplius, et ipsi de manu tua repulsi sunt.<n>[[Sicut vulnerati dormientes. ]]  CASS. Quia et ipse lancea vulneratus, et sepulcro clausus, sed differt per hoc quod sequitur, quorum non meministi adhuc. [[In sepulcro. ]]  Id est, in carnali voluptate sopiti, unde Deus non excitat eos. [[Et ipsi de manu tua repulsi sunt. ]]  AUG. Non enim ad dormientes hoc refertur, in quibus sunt justi, quorum licet non meminerit Deus [[adhuc, ]]  ut resurgant: de his tamen dictum est: [[Justorum animæ in manu Dei sunt]]  Sap. 3.. Vel, [[posuerunt me]]  rei veritate, [[In lacu inferiori, ]]  id est, in aquis inferni, scilicet in tenebris et in umbra mortis.</n><pb/>


text:
Posuerunt me in lacu inferiori, in tenebrosis, et in umbra mortis.<n>[[In lacu inferiori. ]]  CASS. Vel [[inferni: ]]  quia tam abjecta morte ablatus est in tenebris oblivionis, quem nemo requiret. Et [[umbra mortis, ]]  locus malorum, in quo puniuntur.</n><pb/>


text:
[Misericordias Domini in æternum cantabo; in generationem et generationem annuntiabo veritatem tuam in ore meo.<n>[[Misericordias. ]]  CASS. Hic Psalmus de spe Christianorum et magnificentia Domini multa dicit, per quæ nemo seducitur, qui digne supplicet, quod verus Isræl ita intelligit. Primo de misericordia et veritate se cantare promittit Propheta. [[In æternum. ]]  CASS., REM. Quomodo [[misericordias in æternum cantat, ]]  et gratias agit, qui miseriæ non meminit? Quomodo autem plena beatitudo si memoria reatus mentem tangit? Sed sæpe læti tristium meminimus, et sani dolorum sine dolore, et inde amplius læti et grati sumus; sic itaque et miseriæ recordatio nil beatitudinis detrahit. [[Veritatem. ]]  Promissionem. In ore, non ex ore labitur, sed in ore diu tanquam dulce versatur.</n><pb/>


text:
Quoniam dixisti: In æternum misericordia ædificabitur in cælis; præparabitur veritas tua in eis.<n>[[Quoniam dixisti. ]]  Hic dicit: Unde scit? et quæ misericordiæ Dei per Christum sint? AUG. Quas misericordias, et quam veritatem cantabo? Ecce. [[Quoniam dixisti. ]]  Quasi dicat: Ego homo secure dico, quod tu, Deus, dixisti, per Spiritum manifestati. [[Misericordia ædificabitur. ]]  AUG. Utrumque repetit, quod prædixit. Quia universæ viæ Domini misericordia et veritas. Non exhibetur veritas in impletione promissorum, nisi præcedat misericordia in remissione peccatorum. Denique, veritas Judæis, quibus promissa facta sunt, pertinet, misericordia, gentibus: ut ait Apostolus: [[Dico enim Jesum Christum ministrum fuisse circumcisionis propter veritatem Dei implendam: gentes autem super misericordia honorare Deum]]  Rom. 15.. [[In cœlis. ]]  Qui enarrant gloriam Dei, per quos ædificatur misericordia.</n><pb/>


text:
Disposui testamentum electis meis; juravi David servo meo:<n>[[Juravi David servo meo. ]]  Securus est iste, ideo quia Deus dixit: securior, quia juravit. Juratio Dei promissionis est confirmatio, ex utroque fit homo Ethan, id est, robustus.</n><pb/>


text:
Usque in æternum præparabo semen tuum, et ædificabo in generationem et generationem sedem tuam.<n>[[In æternum. ]]  CASS. Non est temporalis ædificatio misericordiæ, sicut ruina iniquitatis temporalis est: destruitur enim iniquitas temporalis in quibusdam, ut in eis ædificetur æterna misericordia, unde Jeremiæ Dominus dicit: [[Ecce ergo constitui te super gentes et regna, ut evellas et destruas, et disperdas, et dissipes, et ædifices et plantes. In generationem. ]]  AUG. Generatio enim non potest, etc., usque ad sedebit et tunc in sanctis.</n><pb/>


text:
Confitebuntur cæli mirabilia tua, Domine; etenim veritatem tuam in ecclesia sanctorum.<n>[[Confitebuntur cœli. ]]  CAS. Diapsalma. Secundo diversis modis laudes, et potentiam Dei describit, quasi, sicut dixisti, ita fiet. [[Confitebuntur, ]]  laudabunt. [[Confitebuntur cœli mirabilia. ]]  In omni enim misericordia perditorum, in justificatione impiorum quid laudamus nisi mirabilia Dei? Laudas quia surrexerunt mortui, plus lauda quia redempti sunt perditi. Vides enim hominem heri voraginem ebrietatis, hodie ornamentum sobrietatis. Vides enim hominem heri cœnum luxuriæ, hodie decus temperantiæ: heri blasphematorem Dei, hodie laudatorem Dei. Vides hominem heri servum creaturæ, hodie cultorem Creatoris: hæc sunt mirabilia quæ confitentur cœli. [[Etenim veritatem. ]]  CASS. Vel sine [[enim. ]]  Mirabilia quomodo omnia agit et administrat ubique. Veritas in Ecclesia ubi creditur, [[Verbum caro factum, ]]  et quod Trinitas, prius Deus.</n><pb/>


text:
Quoniam quis in nubibus æquabitur Domino; similis erit Deo in filiis Dei?<n>[[Quoniam quis. ]]  AUG. Notandum quod idem sunt cœli et nubes, scilicet prædicatores. Sed cœli, prædicatores, propter fulgorem veritatis. [[Nubes, ]]  quæ nebulosæ sunt propter mortalitatem carnis, et quia transeunt, ubi et abscondita, quæ post in judicio clarebunt. [[In filiis. ]]  Vel superis, vel hominibus. Ne ergo putetur tantum homo: ille enim naturalis, nos adoptivi; ille genitus, nos creati; ille ab æterno genitus, nos in tempore facti; ille unicus, nos multi.</n><pb/>


text:
Deus, qui glorificatur in consilio sanctorum, magnus et terribilis super omnes qui in circuitu ejus sunt.<n>[[Super omnes. ]]  ID. Angelos, vel homines, qui sunt stipatores ejus impares, qui ei dono ejus proximant.</n><pb/>


text:
Domine Deus virtutum, quis similis tibi? potens es, Domine, et veritas tua in circuitu tuo.<n>[[Tibi. ]]  ID. Qui omnia fecisti, etc., usque ad tentari supra id quod potest homo.</n><pb/>


text:
Tu humiliasti, sicut vulneratum, superbum; in brachio virtutis tuæ dispersisti inimicos tuos.<n>[[Vulneratum. ]]  Humiliatus est perdendo, quos tenebat; vulneratus percusso corde, ubi superbiebat. [[Superbum. ]]  AUG. Scilicet draconem, qui in mari factus est ad illudendum ei, qui per humilem Christum, in quo alii sunt humiles, humiliantur; humiliavit se Christus, ut humiliaret superbum. Superbus enim superbos tenebat: vulneratur diabolus vulnerato Christo, nondum ex toto mortuus est. [[Inimicos. ]]  Ærias potestates vel Judæos per mundum dispersos, vel de hominibus alios assumpsit qui sunt spolia diaboli, alios reliquisti quos post eum abire permisisti.</n><pb/>


text:
Tui sunt cæli, et tua est terra: orbem terræ, et plenitudinem ejus tu fundasti;<n>[[Tui sunt cœli et tua est terra orbem, ]]  etc. ID. Ideo in cœlo triumphavit de diabolo, quia ejus est cœlum; in terra de Judæa, quia ejus est terra. Cur ergo illi in alienis superbierunt? [[Tu fundasti. ]]  Cur ergo in eum se erigunt, cujus est ambitus mundi, et omnes creaturæ quæ in eo sunt?</n><pb/>


text:
aquilonem et mare tu creasti. Thabor et Hermon in nomine tuo exsultabunt:<n>[[Aquilonem. ]]  Diabolus. [[Mare tu creasti. ]]  Sæculum. Stulte ergo in eum se erigunt, a quo creata sunt. [[Thabor et Hermon in nomine tuo. ]]  AUG. Montes Syriæ, et per eos gentes accipiuntur a parte totum per synedochen. [[Exsultabunt. ]]  Christo veniente allegorice. [[Thabor, ]]  Judæi, ad quos primum lumen venit. [[Hermon, ]]  Gentes, quæ prius fuerunt anathematizatæ. [[In nomine tuo exsultabunt, ]]  conjunctis in angulari lapide duobus parietibus. AUG. [[Thabor. ]]  Veniens lumen a summo scilicet lumine, quo veniente fit anathema ejus, id est diaboli, qui nos tenebat in errore suo. Quod est: a te datum est ut illuminemur, ut anathema demus diabolo.</n><pb/>


text:
justitia et judicium præparatio sedis tuæ: misericordia et veritas præcedent faciem tuam.<n>[[Præparatio sedis tuæ. ]]  CASS. [[Sedes]]  Dei æterna, sed in judicio apparebit [[parata, ]]  cum ipse videbitur juste judicare. Vel modo homines discernendo et justa tenendo, parant se sedem Domino. [[Misericordia et veritas præcedent faciem tuam. ]]  A similitudine præcursoris Domino hospitium præparantis.</n><pb/>


text:
Beatus populus qui scit jubilationem: Domine, in lumine vultus tui ambulabunt,<n>[[Beatus populus qui scit, ]]  etc. CASS. Ille scit, qui suam lætitiam non in sua, sed Domini virtute ponit, vel, qui, quod ore cantat, corde intelligit: unde sequitur hoc præmium, [[in lumine, ]]  id est, in contemplatione Trinitatis perseverabunt. [[Jubilationem. ]]  Jubilus, gaudium quod verbis explicari non potest, nec tamen penitus reticeri. [[Domine, in lumine vultus tui ambulabunt, et in nomine tuo exsultabunt. ]]  CASS. Commendat gratiam, de qua jubilus. AUG. Vel in bene placito tuo, id est in Christo, ideo in ipso, quia assumpsit carnem nostram, in quo omnis spes.</n><pb/>


text:
Oratio Moysi, hominis Dei. [Domine, refugium factus es nobis a generatione in generationem.<n>[[Oratio Moysi. ]]  AUG. Cum vetus vita et nova, etc., usque ad et videt mirabilia de lege Dei. CASS., REM. Agit iste psalmus de defectu generis humani, qui per Christum auferetur. [[Domine refugium. ]]  CASS. Primo, æternum proponit refugium temporaliter homini.</n><pb/>


text:
Priusquam montes fierent, aut formaretur terra et orbis, a sæculo et usque in sæculum tu es, Deus.<n>[[Priusquam montes. ]]  Ne autem videretur non fuisse, antequam esset nobis refugium; adjungit [[priusquam. Montes, terra. ]]  AUG. Ecce omnis rationalis creatura hac differentia distincta est, [[ut montium]]  nomine celsitudo angelorum; et [[terræ]]  nomine humilitas hominum: ideoque non incongrue verba sic distinxit, ut diceret [[montes, ]]  id est angelos, [[fieri, ]]  et [[terram, ]]  id est homines, [[formari. Fierent aut formaretur. ]]  Formari, vel fingi, solet dici secundum corpora: fieri de nihilo. [[A sæculo. ]]  Aptius diceret, etc., usque ad hic autem ponitur [[sæculum]]  pro æterno. [[A sæculo. ]]  Ecce quæ æternitas nobis refugium, etc., [[usque ad Ne avertas, quoniam mille anni. Tu es. ]]  Optime ait, quia immutabilis. Non dicit eris, vel fuisti, cum immutabilis essentia Dei non noverit præteritum, vel futurum; unde dictum est: [[Ego sum qui sum. ]]  Et, [[Qui est misit me ad vos? ]]  Et: [[Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. ]]</n><pb/>


text:
Ne avertas hominem in humilitatem: et dixisti: Convertimini, filii hominum.<n>[[Ne avertas. ]]  CASS. Secundo, exponit infirmitatem hominis, cui petit subveniri. [[In humilitatem. ]]  Id est, terrenam concupiscentiam, etc., usque ad qui docuit cœlestia quærere.</n><pb/>


text:
Quoniam mille anni ante oculos tuos tamquam dies hesterna quæ præteriit: et custodia in nocte<n>[[Dies hesterna. ]]  AUG. Non dicit, saltem sicut crastina, etc., usque ad in sollicitudine, et trepidatione, et quasi nihil est.</n><pb/>


text:
Mane sicut herba transeat; mane floreat, et transeat; vespere decidat, induret, et arescat.<n>[[Mane sicut herba. ]]  AUG., CASS. Mutetur a qualitate noctis. [[Vespere decidat. ]]  In extremis secta, vel fracta. CASS. [[Mane sicut herba. ]]  Dixi, quod anni habentur, etc., usque ad juventus quæ floret et transit. [[Vespere. ]]  Senectus, quando refrigescit vigor hominis. [[Vel, mane sicut herba. ]]  Apta comparatio, quasi, sicut herba mutatur a qualitate, quam habet in nocte, in deteriorem mane orto sole: ita mutatur homo in deterius.</n><pb/>


text:
Quia defecimus in ira tua, et in furore tuo turbati sumus.<n>[[Defecimus in ira tua, et in furore tuo turbati sumus. ]]  AUG. Mortales et passibiles facti, quod tamen morte finire timemus, unde sequitur: [[Et in furore tuo turbati sumus. Sæculum. ]]  Vitam nostram pravam. Vel [[sæculum]]  posteros. [[In illuminatione vultus. ]]  CASS. Illa teguntur, quæ veniam habent: [[illuminantur, ]]  quæ puniuntur.</n><pb/>


text:
Quoniam omnes dies nostri defecerunt, et in ira tua defecimus. Anni nostri sicut aranea meditabuntur;<n>[[Quoniam omnes dies. ]]  AUG. Cognitio nostra defecit obtenebrata ratione per peccatum, vel, tempus vitæ abbreviatum est, et pene [[defecit, ]]  quia ad paucitatem redacti sunt dies vitæ nostræ. [[Anni nostri sicut. ]]  CASS., AUG. Miseria et brevitas hujus vitæ exprimitur hic per similitudinem [[araneæ, ]]  quæ texit inanes telas, ut dolo capiat muscas: unde sicut aranea, id est, in rebus corruptibilibus laborabamus, inania texebamus. CASS. Vita per iram Dei breviata est, quia præsumptione longioris vitæ peccabant. Et nos ipsi in [[ira tua defecimus. ]]  AUG. Id est, essentia nostra defecit per ærumnas. [[Meditabuntur... anni, ]]  non operabuntur, quia sine utilitate transeunt. Vel, meditabuntur passive, id est, reputabuntur anni nostri [[sicut aranea, ]]  id est, sicut inanes et inutiles.</n><pb/>


text:
dies annorum nostrorum in ipsis septuaginta anni. Si autem in potentatibus octoginta anni, et amplius eorum labor et dolor; quoniam supervenit mansuetudo, et corripiemur.<n>[[Septuaginta. ]]  ID. Terrenorum appetitus quæ septem diebus aguntur: si in virtutibus octoginta, id est, æternitas petitur. [[Annis. ]]  Vel [[anni, ]]  alia littera. Quo temporis spatio dicuntur longævi, qui etiam usque ad [[octoginta]]  annos aliquas vires habere videntur. [[Octoginta. ]]  Quia et citra octoginta annos sunt quidam infirmi, etc., usque ad redemptionem corporis exspectantes. [[Mansuetudo. ]]  Clementia est, si Dei: domatio, si nostra. Ipse enim per clementiam mansuetus, domando nos efficit mansuetos, et sic corripiemur.</n><pb/>


text:
Quis novit potestatem iræ tuæ, et præ timore tuo iram tuam<n>[[Quis novi. ]]  ID. Potestas iræ hominis est corpus occidere, post nihil facere. Deus et hic punit, et post in gehennam mittit: et a paucis major ejus ira intelligitur.</n><pb/>


text:
dinumerare? Dexteram tuam sic notam fac, et eruditos corde in sapientia.<n>[[Dexteram tuam sic notam fac. ]]  CASS. Tertio, orat et affirmat liberationem. AUG. [[Dexteram tuam. ]]  Christum sic [[notum fecit, ]]  etc., usque ad ut ad dexteram ponat. [[Et eruditos corde in sapientia. Vel compeditos corde. ]]  Quod idem est, quia qui erudiuntur in sapientia, pedem mentis injiciunt in compedes Dei, ut a via ejus non exorbitent. Quos sic fecit Deus notos in Novo Testamento, ut pro fide omnia spernerent, quæ magna habentur, in Veteri et æterna morte quærerent: hoc attendens ait, pro eis, qui multa patiuntur a sæculo pro æternis.</n><pb/>


text:
Convertere, Domine; usquequo? et deprecabilis esto super servos tuos.<n>[[Convertere. ]]  Quasi aversa sit facies ejus a tribulatis. [[Usquequo. ]]  Alias aliquantulum. CASS. Non ex toto, quæ magis prodest, si aliqua tribulatio semper monet nos.</n><pb/>


text:
Repleti sumus mane misericordia tua; et exsultavimus, et delectati sumus omnibus diebus nostris.<n>[[Mane misericordia tua exsultavimus, et delectati sumus. ]]  AUG., CASS. Modo nox, in qua esurimus: tunc autem satiabimur vultu, unde: [[Satiabor cum apparuerit gloria tua. ]]  Et alibi: [[Mane astabo tibi, et videbo. ]]  Nunc autem pro eo [[lætati sumus, ]]  et in malignis diebus in quibus dicimus: [[Respice in servos. ]]</n><pb/>


text:
Respice in servos tuos et in opera tua, et dirige filios eorum.<n>[[Respice in servos tuos. ]]  Quod facit Deus in se, orat Propheta fieri suo populo: orat, scilicet, ut parcat Judæis peccantibus, si non pro meritis eorum, saltem propter opera quæ in eis fecit. [[Et dirige filios eorum. ]]  Quasi, etsi ipsi per iniquitates dispersi sunt, vel filii, in fine fide corrigantur, qui per se pravi, et inconvertibiles.</n><pb/>


text:
Laus cantici David. [Qui habitat in adjutorio Altissimi, in protectione Dei cæli commorabitur.<n>[[Laus cantici. ]]  Laus, et humana est: sed hæc est cantici, quia non nisi divina. Est enim psalmus iste hymnus contra dæmones. Propheta ergo de quolibet sancto ait: [[Qui habitat in adjutorio, ]]  etc. CASS. Ostendit tentationes diaboli per humilitatem victas a Christo, et a suis, manentibus in auxilio Dei, ut et nos per eum discamus tentationes superare, quia est janua per quam, si quis introierit, ingredietur, et egredietur, et pascua eveniet. AUG. Janua Christus; intrare per eum, est imitari eum, non in divinitate, et potentia, et miraculis, sed in eo quo factus est pro nobis, id est, humilitate ad quam vocat, dicens: [[Discite a me quia mitis sum et humilis corde. ]]  De hoc psalmo tentavit Christum diabolus. Christi autem tentatio nostra est doctrina, quem sequentes ex eo vincimus. [[Qui habitat. ]]  CASS. Describit primo fidentem in solo Deo, omnino protectione Dei vallatum. [[Qui habitat, ]]  id est, qui totam spem non in se, sed in Deo semper constituit, omnibus modis protegetur a Deo. Nota verborum correspondentiam: sicut enim semper [[habitat, ]]  sic et semper [[commorabitur. ]]  Illud affirmat, scilicet quod [[habitat; ]]  hoc promittit, scilicet quod [[protegetur. ]][[In protectione Dei cœli commorabitur. ]]  Ut scilicet non declinet ad dexteram vel ad sinistram, sicut in Veteri Testamento præceptum erat filiis Isræl, ut incederent via regia, non declinantes ad dexteram vel ad sinistram. Via regia, via Christi regis nostri, qui sic viam mundi cucurrit, ut nec prosperis illiceretur, nec adversis frangeretur.</n><pb/>


text:
Dicet Domino: Susceptor meus es tu, et refugium meum; Deus meus, sperabo in eum.<n>[[Deus meus. ]]  CASS. Ne putes post susceptionem et refugium jam nihil esse petendum, addit: [[Sperabo in eum, ]]  ne aliquando de se præsumat, hoc si fecisset Adam, bene staret.</n><pb/>


text:
Quoniam ipse liberavit me de laqueo venantium, et a verbo aspero.<n>[[De laqueo. ]]  ID. Tentatio, vel per facta, quæ hic dicitur [[laqueus; ]]  vel per verba quæ hic, a [[verbo aspero; ]]  quasi, etsi leve videatur, grave tamen est verbo tentari. [[Laqueus, ]]  versutiæ spiritualium, vel carnalium inimicorum; [[verbum asperum, ]]  omne dictum, quod movet a regulis divinis. AUG. [[De laqueo venantium, ]]  dæmonum, qui non in via Christo, sed circa, ad dexteram vel sinistram, tendunt laqueos. In quos et per verbum asperum cadunt aliqui, ut qui nolunt esse Christi, propter insultantes Christiano nomini, et qui timent detractiones hominum, ut cessent a via Dei.</n><pb/>


text:
Scapulis suis obumbrabit tibi, et sub pennis ejus sperabis.<n>[[Scapulis. ]]  AUG., CASS. Speranti beneficia Dei promittit. [[Scapulæ, ]]  sunt operationes mirabilium, quibus ut humeris virtus Dei ostenditur. [[Pennæ, ]]  monita Prophetarum, quæ ad cœlos vehunt. [[Obumbrabit. ]]  Ut neque sol divinitatis, neque luna humanitatis te urat. [[In pennis]]  protectio. [[Scapulis suis. ]]  Alias, [[Inter scapulas. ]]  AUG. Id est, ante pectus suum te ponit, etc., usque ad ut sub alis ejus speremus.</n><pb/>


text:
Scuto circumdabit te veritas ejus: non timebis a timore nocturno;<n>[[Veritas. ]]  ID. Dei est, qui non respicit personas, nec miscet sperantes de seipsis cum his qui sperant in Deo, sed discernit humiles vel superbos. CASS. Vel veritas, incarnatio Christi, unde: [[De terra veritas orta est]]  Psal. 84., quod et scapulis obumbrat, et scuto defendit. Sicut notavit genera defensionum, notat et genera periculorum, ut sit gratior liberatio. [[A timore nocturno. ]]  A similitudine periculi, unde tantum timor habetur. [[A timore nocturno. ]]  AUG. Qui ignorans peccat, etc., [[usque ad Cadent a latere tuo mille. ]]</n><pb/>


text:
a sagitta volante in die, a negotio perambulante in tenebris, ab incursu, et dæmonio meridiano.<pb/>


text:
Cadent a latere tuo mille, et decem millia a dextris tuis; ad te autem non appropinquabit.<n>[[Cadent a latere. ]]  CASS. Secundo, fidentis in Deo caput, id est Christum, in cœlo levatum, dicit a nullo posse contingi, qui et proles in terra protegit: sed præsumptores ab eo cadunt. Ecce certitudo protectionis fidentis in Deo per Christum. [[A latere. ]]  Latus Dei est corona justorum, qui cum eo judicabunt, unde dicitur: [[Mittite a latere vestro, ]]  id est, qui vobiscum habent consilium. Latus ergo Christi, Apostoli et eorum imitatores, quibus promisit: [[Sedebitis super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Isræl]]  Matth. 19.. Duodecim sedes perfectio tribunalis, in quibus sedebunt omnes qui omnia reliquerunt, et secuti sunt Christum.</n><pb/>


text:
Verumtamen oculis tuis considerabis, et retributionem peccatorum videbis.<n>[[Verumtamen. ]]  CASS., AUG. Licet quidem te permittente impiis tuos persequi, sed non impune, oculis tuis considerabis malum, quod voluerunt, non bonum quod per nescientes agitur, eis retribuetur, et sanctus, qui habet oculos fidei, videt eos modo exaltari et tonare, et in fine fulminare: hoc dixit ne infirmi moveantur. CASS. [[Verumtamen oculis. ]]  Etsi cadentes tentent te duris, [[verumtamen. ]]  Vel, etsi dæmonium non appropinquet, quod est per iniquos: sed tamen non quod faciunt, sed quod intendunt, [[considerabis. ]]</n><pb/>


text:
Quoniam tu es, Domine, spes mea; Altissimum posuisti refugium tuum.<n>[[Quoniam tu es. ]]  AUG. Unus Christus est caput et corpus, de quo loquitur modo ut de capite, modo ut de corpore, non mutata persona. Ideoque que diligenter adverte, ubi de Christo secundum caput, ubi secundum membra agat. [[Altissimum. ]]  In alto est refugium Dei, valde in occulto, ut fugiatur a ventura ira. Multi enim sic faciunt sibi refugium Dei, quo fugiunt a malis temporalibus. [[Altissimum posuisti refugium, ]]  id est, resurgendo, ascendendo, altum fecisti refugium, ut jam sperem sequi quo præcessisti.</n><pb/>


text:
Non accedet ad te malum, et flagellum non appropinquabit tabernaculo tuo.<n> ID. [[Tabernaculum Dei]]  est caro, etc., usque ad Christo hoc bene accipitur.</n><pb/>


text:
Quoniam angelis suis mandavit de te, ut custodiant te in omnibus viis tuis.<n>[[Quoniam angelis. ]]  Hoc dixit tentator Domino, quando illum tentavit: hoc objecit, de Deitate ejus dubitans. Tentatus est autem Christus propter nos, ut et in eo tentatorem vincere discamus. AUG. Sic et baptizari a servo voluit, non pro sua necessitate, sed pro hominis utilitate, ut non aspernemur baptizari a conservis.</n><pb/>


text:
In manibus portabunt te, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum.<n>[[In manibus portabunt te. ]]  ID. Manibus angelorum sublatus est Christus in cœlum, etc., usque ad qui vinci non potest.</n><pb/>


text:
Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem.<n>[[Super aspidem. ]]  Post humanam infirmitatem, divina virtus ostenditur, quæ tantis imperat. Et agit de Christo secundum membra. [[Et conculcabis. ]]  AUG. Serpentem calcat Ecclesia, quæ cavet astutiam ejus. [[Leonem. ]]  Aperte sævit in martyres. Draco insidiatur per hæreticos, ut corrumpat virginem Christi, unde Apostolus: [[Despondi vos uni viro, virginem castam exhibere Christo]]  II Cor. 11..</n><pb/>


text:
Quoniam in me speravit, liberabo eum; protegam eum, quoniam cognovit nomen meum.<n>[[Quoniam in me speravit. ]]  AUG. Tertio verba Dei, quibus Ecclesiam consolatur, cui et hic defensionem, et in futuro præmia promittit. CASS. Mandat angelis de te dicens: [[Quoniam in me. ]]  Certitudo promissionis per promissionem Dei.</n><pb/>


text:
Clamabit ad me, et ego exaudiam eum; cum ipso sum in tribulatione: eripiam eum, et glorificabo eum.<n>[[Clamabit ad me. ]]  AUG. Non est timendum in tribulatione, etc., usque ad eo tempore magis laboremus ad resistendum.</n><pb/>


text:
Psalmus cantici, in die sabbati.<n>[[Psalmus cantici. ]]  AUG. Propter fastidium animorum, etc., usque ad gloriam Dei quærens, non tuam.</n><pb/>


text:
[Bonum est confiteri Domino, et psallere nomini tuo, Altissime:<n>[[Bonum est confiteri. ]]  CASS. Primo, agit quomodo bonus imperturbatus agit sabbatum mentis, sentiens omnia bene agi a Deo, quod non novit stultus. AUG. Bona præsentia a Deo nobis donata, consolatio sunt: cum desunt, justitia est. Consolatur enim nos Deus, et emendat: in utroque ergo simus ei grati, dicentes: [[Bonum est confiteri, ]]  etc.</n><pb/>


text:
in decachordo, psalterio; cum cantico, in cithara.<n>[[In decachordo. ]]  ID. Psallit, qui cum hilaritate bene facit. Qui cum tristitia de eo fit, non ipse facit: et portat psalterium, non cantat in eo. [[In decachordo. ]]  Si bene loqueris tantum, canticum est sine cithara; si operaris, et non loqueris, cithara est sine cantico; et ideo bene loquere et benefac.</n><pb/>


text:
Quia delectasti me, Domine, in factura tua; et in operibus manuum tuarum exsultabo.<n>[[Quia delectasti. ]]  ID. Unde Apostolus: [[Ipsius figmentum sumus, ]]  etc., [[usque ad: Quam magnificata sunt. In factura tua. ]]  CASS., HIER. Et in decore ipsius mundialis fabricæ, et in obedientia, et in dispositione, et in causis, et in effectibus, et in operibus manuum, quibus utor, vel quæ miror.</n><pb/>


text:
Quam magnificata sunt opera tua, Domine ! nimis profundæ factæ sunt cogitationes tuæ.<n>[[Quam magnificata sunt. ]]  CASS., HIER. In substantia, et in forma, et in vi, et in cæteris. [[Nimis profundæ sunt cogitationes tuæ, ]]  quibus talia fecisti et regis.</n><pb/>


text:
Vir insipiens non cognoscet, et stultus non intelliget hæc.<n>[[Vir insipiens, ]]  etc. CASS. Me delectasti in operibus, sed [[vir insipiens non cognoscet, ]]  et stultus, qui, si scit, non cavet sibi, [[non intelliget hæc, ]]  quæ dixit, vel quæ dicit post. Summum genus scientiæ est scire Deum tanta præstare, quæ humanus sensus non valet attingere. [[Insipiens]]  est, qui cœlesti sapientia vacuus, humanis versutiis plenus est; qui non scit opera Dei, quia casu putat omnia agi; [[Stultus]]  est brutus, qui nec sæcularia novit.</n><pb/>


text:
Cum exorti fuerint peccatores sicut fœnum, et apparuerint omnes qui operantur iniquitatem, ut intereant in sæculum sæculi:<n>[[Cum exorti fuerunt. ]]  CASS. Malos asserit perituros, etc., usque ad Judæi putaverunt te communi scilicet sorte mori.</n><pb/>


text:
tu autem Altissimus in æternum, Domine.<n>[[Tu autem Altissimus. ]]  AUG. Exspectas desuper ex æterno, etc., usque ad non longanimis, ex verbo æternus.</n><pb/>


text:
Quoniam ecce inimici tui, Domine, quoniam ecce inimici tui peribunt; et dispergentur omnes qui operantur iniquitatem.<pb/>


text:
Et exaltabitur sicut unicornis cornu meum, et senectus mea in misericordia uberi.<n>[[Et exaltabitur. ]]  ID. Etsi ipsi peribunt, etc., usque ad omnes hæreses peribunt.</n><pb/>


text:
Et despexit oculus meus inimicos meos, et in insurgentibus in me malignantibus audiet auris mea.<n>[[Et despexit. ]]  ID. Et ideo jam nunc despexit, et audiet a veritate intus. [[Et ab insurgentibus. ]]  CASS. Vel, insurgentes in me, malignantes audiet in novissimo: quando se increpabunt, dicentes, [[Quid nobis profuit superbia et divitiæ? ]]  Sap. 5. [[Auris mea. ]]  AUG. Stantis ad dexteram, audiet in futuro, hoc scilicet, [[Ite, maledicti, in ignem æternum. ]]  A quo malo auditu justus non timebit. Ecce hoc istis, [[Quid de justis? ]]  Matth. 25.</n><pb/>


text:
Justus ut palma florebit; sicut cedrus Libani multiplicabitur.<n>[[Justus ut palma. ]]  Illi ut fenum. Justus ut palma, pro altitudine, et quia radix aspera, pulchra coma in summo et fine, et tarde fructum facit; ita et justum hic asperat labor, quem in supernis pulchritudo immortalitatis coronabit, et quasi tarde post longos labores mercedem operum recipiet. [[Justus ut palma. ]]  CASS. Tertia pars. Justos florere, ut hac promissione devote gaudeant. [[Cedrus. ]]  AUG. Palma et cedrus, hæ arbores non arescunt æstate, ut fenum.</n><pb/>


text:
Plantati in domo Domini, in atriis domus Dei nostri florebunt.<n>[[In atriis domus. ]]  CASS. [[Atrium, ]]  initium mansionis; [[domus]]  interior. [[In atriis]]  ergo [[florebunt, ]]  id est, in ipso resurrectionis initio, dum audient: [[Venite, benedicti Patris mei]]  Matth. 25..</n><pb/>


text:
Adhuc multiplicabuntur in senecta uberi, et bene patientes erunt:<n>[[Adhuc multiplicabuntur. ]]  ID. Ecclesia magis incipiet esse uberrima, cum ad finem sæculi erit perducta: tunc enim passionibus electorum cito implebitur numerus beatorum. Et accipitur hic aliter [[senectus, ]]  quam supra.</n><pb/>


text:
ut annuntient quoniam rectus Dominus Deus noster, et non est iniquitas in eo.]<n>[[Annuntient. ]]  ID. Hic, vel, dum præmium capient annuntiabunt, quod justus, qui suis promissa complet. [[Et non est iniquitas in eo. ]]  AUG. Ut hic permittat pati pro se, quos non ibi ornet. [[Et rectus, ]]  qui remunerat, non iniquus ut fraudet præmio, sed benignus ut accumulet.</n><pb/>


text:
Laus cantici ipsi David, in die ante sabbatum, quando fundata est terra. [Dominus regnavit, decorem indutus est: indutus est Dominus fortitudinem, et præcinxit se. Etenim firmavit orbem terræ, qui non commovebitur.<n>[[In diem, ]]  etc. AUG. In die ante sabbatum, etc., usque ad quod significat sextus dies. [[Dominus regnavit, ]]  etc. CASS. Laus Christi hic cantatur, etc., usque ad a laude domus, ibi, [[Domum tuam. Decorem indutus. ]]  AUG. Christus decorus his, etc., usque ad orbis qui non commovebitur. [[Decorem induit. ]]  CASS. Id est, pulchritudinem, etc., usque ad ab incarnatione, quando homines docuit. [[Præcinxit se. ]]  Non ait, cinxit, vel succinxit, vel accinxit, sed præcinxit. Cingimur enim operaturi, accingimur pugnaturi, succingimur ituri, præcingimur ministraturi. AUG. Cinctio ergo opera significat, etc., usque ad quia [[melior est qui vincit iram quam qui capit civitatem. Præcinxit. ]]  CASS. Cœtu angelorum ascendens, vel strenuitate operandi. [[Etenim firmavit. ]]  AUG. Decorem et fortitudinem induit, ut fundaret terram, unde addit: [[Etenim firmavit. ]]</n><pb/>


text:
Parata sedes tua ex tunc; a sæculo tu es.<n>[[Ex tunc. ]]  ID. Vel ex illo, tempus gratiæ designat, forte intelligit hoc ex die ante sabbatum, id est, sexto tempore hujus mundi, quo Dominus venit: sed ne putes tunc cœpisse, quando natus venit addit, [[a sæculo tu es. ]]</n><pb/>


text:
Elevaverunt flumina, Domine, elevaverunt flumina vocem suam; elevaverunt flumina fluctus suos,<n>[[Elevaverunt flumina vocem. ]]  AUG. Quia discipuli audientes, etc., usque ad sæculi, quod cœpit irasci, vel persequi. [[Elevaverunt flumina fluctus suos, ]]  etc. CASS. Hoc deest in aliis, etc., usque ad qui facit omnia bona, addit: [[Mirabilis in altis Dominus. ]]</n><pb/>


text:
Psalmus ipsi David, quarta sabbati. [Deus ultionum Dominus; Deus ultionum libere egit.<n>[[Psalmus David]]  AUG. Infirmis, qui et murmurant corde, etc., usque ad totus docens patientiam. [[Quarto sabbati, ]]  quo die fecit Deus luminaria, etc., usque ad unde monet ad patientiam.</n><pb/>


text:
Exaltare, qui judicas terram; redde retributionem superbis.<n>[[Deus ultionum Dominus. ]]  Ne festines alium punire, si te læsit; sicut nolles puniri alio rogante, quem læsisti: et si ille peccat in te, ne pecces deterius blasphemans Deum, nec optes vindictam; quæ si venerit, forsan te prius inveniet. [[Libere egit. ]]  AUG. Tempore infirmitatis, ut quando in templo docuit, tanquam potestatem habens, quia nec veritati ejus, nec potestati ejus potest obviari. Et quia ita tunc, nunc [[Exaltare, quia, usquequo peccatores. ]]</n><pb/>


text:
effabuntur et loquentur iniquitatem; loquentur omnes qui operantur injustitiam?<n>[[Effabuntur. ]]  CASS. Exponit eorum peccata, etc., usque ad procedit exaggerando. [[Loquentur omnes qui operantur, ]]  etc. [[Effabuntur, ]]  aliis respondent, AUG. id est, habent quod respondeant, etc., usque ad loquuntur iniqui dicentes Deum non curare hæc.</n><pb/>


text:
Laus cantici ipsi David. [Venite, exsultemus Domino; jubilemus Deo salutari nostro;<n>[[Laus. ]]  CAS. Devotionem. [[Cantus]]  hilaritarem significat. [[Venite, exsultemus. ]]  THEOD. Josias rex admodum pius fuit, etc., usque ad formatus est vero psalmus ex persona Josiæ, et Dei sacerdotum. CASS. De tempore gratiæ, quo intratur in requiem, propheta laudes Dei describens, primo invitat Judæos, quos prævidebat posse resistere Christo.</n><pb/>


text:
præoccupemus faciem ejus in confessione, et in psalmis jubilemus ei:<n>[[Faciem ejus, ]]  etc. AUG., CASS. Conspectum venturi judicis, ne quid tunc in nobis sit discutiendum. [[In confessione. ]]  AUG. Illum laudantes, nos accusantes, etc., usque ad de qua laude psalmus agit. [[In psalmis jubilemus. ]]  Quæ dicimus in psalmis, vel facimus, sentiamus in jubilatione.</n><pb/>


text:
quoniam Deus magnus Dominus, et rex magnus super omnes deos.<n>[[Super omnes deos. ]]  Vel magis deos homines dicit, super quos rex est, non super dæmonia.</n><pb/>


text:
Quia in manu ejus sunt omnes fines terræ, et altitudines montium ipsius sunt;<n>[[Quia in manu ejus, ]]  etc. CASS. Post magnitudinem Domini prædictam, venit ad clementiam.</n><pb/>


text:
quoniam ipsius est mare, et ipse fecit illud, et siccam manus ejus formaverunt.<n>[[Mare. ]]  AUG. Mundus, cujus fluctus termino arctat Deus, non permittens nos tentari supra id quod possumus I Cor. 10.; qui fluctus etiam proventum nobis faciunt, Deo id agente, nec scandala tibi nocent, quæ mensuram a Deo accipiunt.</n><pb/>


text:
Venite, adoremus, et procidamus, et ploremus ante Dominum qui fecit nos:<n>[[Venite, adoremus. ]]  CASS. Prius rudes vocavit ad exsultationem: jam ostensa gloria Dei, vocat ad pœnitentiam, quod durius est. [[Ploremus. ]]  AUG. Si forte de peccatis, quæ vos longe fecerunt, solliciti estis, plorate: lacryma exstinguit flammam peccati, quæ in conscientia ardet. [[Qui fecit nos. ]]  Ecce magna fiducia: a te enim deficere potes, tu te reficere non potes, ille reficit qui te fecit.</n><pb/>


text:
quia ipse est Dominus Deus noster, et nos populus pascuæ ejus, et oves manus ejus.<n>[[Et nos populus, ]]  etc. AUG. Eleganter ordo verborum mutatus: Non dixit oves pascuæ et populum manus ejus, ut ipsos intelligas oves, qui sunt populus, oves manus, non quas eminus, quia sunt, et oves quas non fecimus, sed ipse gratia sua nos oves fecit.</n><pb/>


text:
Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra<n>[[Hodie si vocem, ]]  etc. CASS. Nos autem populus et oves. Sed his omnibus proponitur conditio, [[si vocem ejus audieritis, ]]  quam vocem subdit, [[Hodie. Nolite obdurare. ]]  ID. Jam ipse Christus monet, ne obdurentur, ne contingat eis, ut patribus.</n><pb/>


text:
sicut in irritatione, secundum diem tentationis in deserto, ubi tentaverunt me patres vestri: probaverunt me, et viderunt opera mea.<n>[[Sicut in irritatione. ]]  ID. Majestas Christi loquentis, etc., usque ad culpa parentum repetitur, ut vindicta timeatur.</n><pb/>


text:
Quadraginta annis offensus fui generationi illi, et dixi: Semper hi errant corde.<n>[[Quadraginta annis. ]]  AUG. Per quadraginta annos omnia sæcula significat, etc., usque ad sicut ipse ait: [[Vobiscum sum usque ad consummationem sæculi. ]]</n><pb/>


text:
Canticum ipsi David, quando domus ædificabatur post captivitatem. [Cantate Domino canticum novum; cantate Domino omnis terra.<n>[[Psalmus David. ]]  CASS. In Veteri Testamento legitur, etc., usque ad non illa actuali agit hic psalmus. [[Cantate Domino. ]]  ID. Præmonuit Judæos in præcedenti psalmo ut, deposita duritia, Christum crederent; sed quia erat mansura, nunc omnes gentes monet. Secundus psalmus de utroque adventu. Primum ad prælatos loquitur, ut ipsi cantent et annuntient. [[Canticum novum. ]]  AUG. [[Vetus]]  cantat cupiditas, etc., usque ad quisquis intraverit, foris est.</n><pb/>


text:
Cantate Domino, et benedicite nomini ejus; annuntiate de die in diem salutare ejus.<n>[[Domino et benedicite. ]]  HIER., CASS. Ter Domino, ad distinguendam personarum trinitatem; quia laus Christi honor est Trinitatis. Et est figura epimone, id est, crebra repetitio sententiæ, quæ exaggerat in laudem vel vituperationem.</n><pb/>


text:
Annuntiate inter gentes gloriam ejus; in omnibus populis mirabilia ejus.<n>[[Annuntiate. ]]  Ad prælatos loquitur, annuntiate, quia sic crescit ædificatio domus. [[De die in diem. ]]  CASS. Vetus et Novum Testamentum dies sunt, qui æterno sole clarescunt, illud prænuntiat, hoc factum indicat. HIER. Annuntiat ergo de die in diem, etc., usque ad quibus affectuum nostrorum pedes a vitiorum spinis muniuntur.</n><pb/>


text:
Quoniam magnus Dominus, et laudabilis nimis: terribilis est super omnes deos.<n>[[Magnus Dominus. ]]  AUG. Parvulus factus, quia vos parvi, intelligite magnum, et eritis in illo magni.</n><pb/>


text:
Quoniam omnes dii gentium dæmonia; Dominus autem cælos fecit.<n>[[Cœlos fecit. ]]  ID. Apostolos et angelos, unde si cœlos fecit et angelos, tunc et apostolos, qui dæmonibus imperant.</n><pb/>


text:
Confessio et pulchritudo in conspectu ejus; sanctimonia et magnificentia in sanctificatione ejus.<n>[[In conspectu. ]]  Tales enim, confitentes scilicet et justi, ipsum conspiciunt, et conspiciuntur ab eo. [[Sanctimonia et magnificentia. ]]  AUG. Quasi diceret: Qui vult esse magnificus et potens, ut sunt angeli, prius sit sanctus, quod fit ex eo sanctificante: non enim per te potes esse sanctus. Eo ergo sanctificante, aliquis fit sanctus, et ita magnificus.</n><pb/>


text:
Afferte Domino, patriæ gentium, afferte Domino gloriam et honorem;<n>[[Afferte Domino patriæ. ]]  CASS. Secunda pars, ubi ad subditos loquitur, etc., usque ad ut nullus excipiatur, indigena, vel peregrinus. [[Gloriam. ]]  ID. Quoniam bene conversatur homo, in quo glorificatur Deus. [[Honorem. ]]  Cum de bonis gratia refertur, unde, [[Non est inventus qui daret honorem Deo, nisi hic alienigena. In atria. ]]  ID. [[Atria, ]]  prophetæ vel apostoli, quibus itur ad Dominum; de atriis, prophetis vel apostolis, venitur in atrium catholicæ Ecclesiæ, ubi majestas adoratur. AUG. Vel, Introite in atrio, id est, in doctrinam prophetarum et apostolorum.</n><pb/>


text:
adorate Dominum in atrio sancto ejus. Commoveatur a facie ejus universa terra;<n>[[Adorate Dominum in atrio, ]]  etc. Id est, in Ecclesia catholica, vel per [[atria, ]]  prophetiam; per [[atrium]]  Evangelium. [[Commoveatur. ]]  Omnibus admonitis moveri optat. Quasi diceret, introite et adorate vos, boni. [[Terra autem, ]]  etc. [[Universa terra. ]]  CASS. Non pars aliqua; ne quis ergo dicat: [[Ecce hic Christus, ecce illic, ]]  subdit, [[Etenim correxit orbem terræ, ]]  etc.</n><pb/>


text:
dicite in gentibus, quia Dominus regnavit. Etenim correxit orbem terræ, qui non commovebitur; judicabit populos in æquitate.<n>[[Dicite in gentibus. ]]  ID. Quod regnavit et correxit, et judicavit. [[Regnavit. ]]  Alia littera: [[Regnavit a ligno]]  Matth. 13.. AUG. Crucis, quo transit homo [[mare, ]]  et fit [[orbis]]  qui non movetur. [[Populos in æquitate, ]]  etc. Alii addunt, [[Et gentes in ira tua. ]]  CASS. Populos ergo, id est, bonos judicabit in æquitate, gentes vero, id est, malos in ira sua.</n><pb/>


text:
Huic David, quando terra ejus restituta est. [Dominus regnavit: exsultet terra; lætentur insulæ multæ.<n>[[Psalmus ipsi David. ]]  Ad litteram illud tangit hic, quod mortuo Absalom, iniquo filio David, qui vivens patrem persequebatur, David restituta est terra, et in pace regnavit, de quo hic non agitur, sed potius de significato. AUG. David Christum significat, quem iniqui filii, id est, Judæi, crucifixerunt, atque regnum abjuraverunt ei. Sed [[restituta est terra ei, ]]  quando Judæa, quæ crucifixerat, credidit: et apostoli, qui titubaverant, sunt confirmati: sed et aliæ oves de gentibus sunt adductæ. Vel, [[restituta est terra, ]]  cum caro ejus resurrexit, postquam resurrectionem hæc omnia quæ hic cantantur, facta sunt. AUG. Prævidentes in spiritu hæc, gavisi sunt prophetæ, etc., usque ad palato namque fidei dulce sapit mel divinæ promissionis. CASS. Quartus psalmus de primo adventu, quo mundus liberatus est. Describit primo virtutes Domini, ostendit omnia restituta ei, et arguit idololatras. [[Dominus regnavit. ]]  CASS. Videns propheta superstitiones mundi abundare ante Christi resurrectionem, opponit: [[Dominus regnavit. ]]  AUG. Quis ergo alter colendus est? quasi, nullus; inde: [[Exsultet terra. ]]  Quid remanet idolis? Quasi nihil. [[Insulæ. ]]  Totius mundi Ecclesiæ. [[Multæ. ]]  Non omnes, propter hæreticorum conventus. CASS. Inde qualis sit Dominus primo adventu dicit.</n><pb/>


text:
Nubes et caligo in circuitu ejus; justitia et judicium correctio sedis ejus.<n>[[Nubes et caligo. ]]  Impiis, qui cæci sunt, nubilosus et caliginosus, quibus nulla claritate splendet; sed bonis, [[Justitia et judicium. ]]  Qui correcti sunt sedes ejus. Ante adventum ejus [[ignis præcedet, ]]  quia impii pro prædicatione prophetarum ira succensi, de nece eorum tractaverunt, et ad indignationem inflammati in circuitu, quia multi, cum pauci essent prædicatores.</n><pb/>


text:
Ignis ante ipsum præcedet, et inflammabit in circuitu inimicos ejus.<n>[[Ignis ante ipsum præcedet, ]]  etc. AUG. Quasi correcti sunt sedes Dei, etc., usque ad si mali sunt, ad consumptionem; si boni, ad reparationem.</n><pb/>


text:
Illuxerunt fulgura ejus orbi terræ; vidit, et commota est terra.<n>[[Illuxerunt fulgura. ]]  ID. Nubes viluerunt forma humana, sed fulgor mirandus in verbis vel factis eorum apparuit, et inde mota est terra.</n><pb/>


text:
Montes sicut cera fluxerunt a facie Domini; a facie Domini omnis terra.<n>[[Fluxerunt. ]]  ID. Etsi non modo credit paganus, tamen victus est.</n><pb/>


text:
Confundantur omnes qui adorant sculptilia, et qui gloriantur in simulacris suis. Adorate eum omnes angeli ejus.<n>[[Confundantur. ]]  Hoc jam factum est. AUG. Cessat enim jam idololatria. Et erubescant qui adorant lapides, quia mortui.</n><pb/>


text:
Audivit, et lætata est Sion, et exsultaverunt filiæ Judæ propter judicia tua, Domine.<n>[[Adorate. ]]  ID. Cessat ergo adoratio angelorum, sed adorant. Ipsi mali angeli volunt adorari, boni adorant, nec se permittunt adorari. Vel saltem hoc exemplo idololatriæ cessent. [[Audivit et lætata. ]]  CASS. Secundo post restaurationem terræ omnimoda exsultatio, etc., usque ad ut de Cornelio fratres gavisi sunt quem Petrus baptizavit. [[Et exsultaverunt. ]]  AUG. Audierunt apostoli, qui erant in Judæa fratres, quia gentes receperunt verbum Dei, et lætati sunt et magnificabant Deum.</n><pb/>


text:
Quoniam tu Dominus altissimus super omnem terram; nimis exaltatus es super omnes deos.<n>[[Terram... deos. ]]  ID. Per [[terram]]  et [[deos, ]]  peccatores et justos accipe. Vel, terrenis et cœlestibus significat eum imperare.</n><pb/>


text:
Qui diligitis Dominum, odite malum: custodit Dominus animas sanctorum suorum; de manu peccatoris liberabit eos.<n>[[Custodit Dominus. ]]  AUG. Si cum cœperis odisse malignum, subsequantur persecutiones, ne timeas, quia custodit Dominus animas sanctorum suorum, de quibus tollendis est ultimum genus persecutionis.</n><pb/>


text:
Psalmus ipsi David. [Cantate Domino canticum novum, quia mirabilia fecit. Salvavit sibi dextera ejus, et brachium sanctum ejus.<n>[[Psalmus David. ]]  CASS. Tertius psalmus eorum qui de utroque adventu agunt: in quibus est causa spei per misericordiam primi adventus, et timoris per judicium secundi: hæc, etsi sæpe iterentur, tamen semper nova pro verborum et sententiarum varia descriptione. [[Cantate Domino. ]]  CASS. Primo ait de ostensione salvatricis dexteræ. [[Salvavit. ]]  AUG. Majus est quod totum orbem a morte æterna erexit, quam quod mortuos suscitavit. [[Sibi. ]]  Multi salvantur corporaliter, sed sibi, non ei: qui accepta corporali sanitate lasciviunt, sed qui per fidem intus sanantur, ei sanantur, vel se salvant.</n><pb/>


text:
Notum fecit Dominus salutare suum; in conspectu gentium revelavit justitiam suam.<n>[[Salutare... justitiam. ]]  AUG. Qui salvat et justificat. [[Revelavit. ]]  Futura sub velamine prædixerunt prophetæ: sed velamen ablatum est, cum [[veritas de terra orta est. ]]</n><pb/>


text:
Recordatus est misericordiæ suæ, et veritatis suæ domui Israël. Viderunt omnes termini terræ salutare Dei nostri.<n>[[Misericordiæ et veritatis. ]]  AUG. [[Misericordia]]  est quo promisit, hanc sequitur [[veritas, ]]  quia reddidit. Sed cui? [[Isræli, ]]  id est, qui modo per fidem videt veritatem, post per speciem.</n><pb/>


text:
Jubilate Deo, omnis terra; cantate, et exsultate, et psallite.<n>[[Omnes. ]]  ID. Quia non quibusdam tantum datus est Christus.</n><pb/>


text:
Psallite Domino in cithara; in cithara et voce psalmi;<n>[[Jubilate. ]]  CASS. Secundo dicit omnibus modis laudandum esse et annuntiandum, quia venit judex.</n><pb/>


text:
in tubis ductilibus, et voce tubæ corneæ. Jubilate in conspectu regis Domini:<n>[[In tubis ductilibus et voce tubæ corneæ. ]]  AUG. Æris, quæ tundendo producuntur, etc., usque ad ut cornu carni hæret, et eam superat. HIERON. In tubis ductilibus, argenteis, more Judæorum. Mystice, productis sub malleo universæ terræ, id est diabolo. AUG. Tribulatio, tunsio est; profectus, productio: talis tuba erat Job, unde quasi tuba insonuit, dicens: [[Dominus dedit, Dominus abstulit. ]]</n><pb/>


text:
moveatur mare, et plenitudo ejus; orbis terrarum, et qui habitant in eo.<n>[[Moveatur. ]]  ID. Id est, indulcetur mare legis, ligno crucis in eo posito. [[Et plenitudo ejus. ]]  Universa legis sacramenta, etc., usque ad sed [[flumina, ]]  etc. [[Terram. ]]  CASS. Id est, omnem peccatorem.</n><pb/>


text:
Psalmus ipsi David. [Dominus regnavit: irascantur populi; qui sedet super cherubim: moveatur terra.<n>[[Psalmus David. ]]  AUG. Propheta describit Christum regem bona dantem, etc., usque ad sed velamen ablatum est, cum [[veritas de terra orta est, et justitia de cœlo prospexit]]  Psal. 48.. [[Dominus regnavit]]  CASS. De potentia et regno Christi, ut in homine adoretur. Ostendit Christum regnantem, et quicunque repugnet altum super omnes, unde ei cedere monet. [[Irascantur populi. ]]  CASS. Irrisio. Secure concedi potest, ut irascantur, quia non sunt ultra nocituri: permittendo dicit, non imperando. [[Sedet super cherubim. ]]  ID. Contra eum nihil potest terra, etsi ipse fuit in terra ubi passus est iram populi. [[Cherubim. ]]  AUG. [[Plenitudo scientiæ]]  interpretatur, quæ est charitas. Plenitudo scientiæ legis, quæ est sedes Dei, erit et in te, si charitatem habueris, contra quam nihil possunt irati. Quid enim terra contra cœlum?</n><pb/>


text:
Dominus in Sion magnus, et excelsus super omnes populos.<n>[[Dominus in Sion. ]]  ID. Si non intelligis quid est [[super Cherubim, ]]  hoc vide, quia [[in Sion magnus. ]]  Sion est anima quæ Deum speculatur. [[In Sion magnus. ]]  CASS. Quis Dominus, exponit: [[In Sion]]  natus. [[Magnus, ]]  ne pro passione vilescat. Vel, tamen Dominus magnus in Sion Judæorum, et super populos gentium.</n><pb/>


text:
Confiteantur nomini tuo magno, quoniam terribile et sanctum est,<n>[[Magno. ]]  AUG. Parvum erat quando irascebantur, id est, paucis diffamatum, sed jam in omni terra dilatatum. [[Terribile. ]]  ID. Quia etsi crucifixus prædicatur, judex venturus, et non errabit in judicio. [[Et honor regis. ]]  CASS. Exponit quomodo debent confiteri. [[Honor regis, ]]  est gloriosa prædicatio, [[judicium]]  discretionem exigit; non levi voluntate colendus est, sed fixa deliberatione, quod ab ipso est; unde subdit: [[Tu parasti directiones. ]]  Vel [[honor regis]]  est damnatio nocentium, unde regis gloria augetur.</n><pb/>


text:
et honor regis judicium diligit. Tu parasti directiones; judicium et justitiam in Jacob tu fecisti.<n>[[In Jacob. ]]  AUG. Non solum patriarcha, sed populo, quem significat. [[Tu fecisti. ]]  Hæc, quæ alius non posset.</n><pb/>


text:
Exaltate Dominum Deum nostrum, et adorate scabellum pedum ejus, quoniam sanctum est.<n>[[Exaltate. ]]  CASS. Secunda pars monet adorare eum, quia patres ejus [[fuerunt. ]]  Quasi, quia hæc facit nobis, ergo [[Exaltate. ]][[Scabellum. ]]  AUG. [[Terra scabellum vedum ejus]]  dicit Scriptura, etc., usque ad in cujus honore scabellum adorat. [[Pedum. ]]  CASS. [[Pedes, ]]  indefecta stabilitas deitatis. [[Sanctum. ]]  Ut discernas corpus a deitate, etsi una persona.</n><pb/>


text:
Moyses et Aaron in sacerdotibus ejus, et Samuel inter eos qui invocant nomen ejus: invocabant Dominum, et ipse exaudiebat eos;<n>[[Moyses. ]]  CASS. Sacerdos, quia si non hostias, populi vota obtulit, et pro populo supplicavit.</n><pb/>


text:
in columna nubis loquebatur ad eos. Custodiebant testimonia ejus, et præceptum quod dedit illis.<n>[[Columna. ]]  CASS. Fortitudo et decor domus. In hac specie loquebatur, quæ nuntiabat Ecclesiam, vel carnem, sed tunc in nube, modo aperte per Filium: [[Nubis loquebatur ad eos. ]]  ID. Ad eos ergo tunc in nube, qui jam nobis loquitur in scabello, id est, in carne assumpta aperte. [[Testimonia ejus et præcepta. ]]  ID. Testimonium est per signa aliqua præcedentis rei posita significatio: unde sæpe in lege dicitur: [[Hoc erit vobis in testimonium. ]]  Præcepta sunt sicut præcepta legis per Moysen data.</n><pb/>


text:
Domine Deus noster, tu exaudiebas eos; Deus, tu propitius fuisti eis, et ulciscens in omnes adinventiones eorum.<n>[[Propitius fuisti eis. ]]  AUG. Non dicitur nisi peccatis, propitius ignoscendo, propitius et ulciscendo, ecce etsi tanti essent isti, aliquid tamen habebant peccati; unde addit, [[in omnes adinventiones. ]][[Ulciscens. ]]  Ne humana elatio subriperet; unde: Datus est mihi stimulus carnis meæ II Cor. 12. [[Adinventiones. ]]  Alias affectiones. AUG. Quas solus Deus noverat in cordibus eorum; unde pœna eis pati eos cum quibus erant, pro quorum peccatis quasi suis dolebant per charitatem. Non enim fuit, ut a plerisque putatur, Moysi pœna non intrare in terram promissionis in quam et miseri intraverunt; sed figura, quod qui sub lege essent, et sub gratia esse nollent, non intrarent in requiem.</n><pb/>


text:
Exaltate Dominum Deum nostrum, et adorate in monte sancto ejus, quoniam sanctus Dominus Deus noster.]<pb/>


text:
Psalmus in confessione.<n>[[Psalmus in confessione. ]]  Confessio gemina est; una est laudis, altera peccatorum. Confessio laudis convenit perfectis, confessio peccatorum incipientibus; unde in hoc psalmo propheta monet ad confessionem. CASS. Docet hic psalmus, et Deum incessanter laudare, et peccata nostra incessanter plangere: quia nec in malis est desperandum, nec in bonis debet animus esse elevatus. Primo perfectis præcipuum genus confessionis, id est laudem, indicit. [[Jubilate. ]]  AUG. Si vox jubilat exterius, etc., usque ad et quo ordine et quam mirifice fecit. [[Omnis terra. ]]  Ad laudem monens. Non unum angulum terræ hortatur: sed sicut ubique novit seminatam benedictionem, ita undique exigit jubilationem. [[Servite in lætitia. ]]  AUG. Hæc servitus non est amaritudinis, nec indignationis, sed felicitatis et libertatis. Servum ergo te faciat charitas, quia liberum te fecit veritas. Unde Dominus: [[Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis: et cognoscetis veritatem, et veritas vos liberabit]]  Joan. 8.. [[In lætitia. ]]  Quia liberati; non murmurantes, ut in deserto: unde præmium subdit.</n><pb/>


text:
[Jubilate Deo, omnis terra; servite Domino in lætitia. Introite in conspectu ejus in exsultatione.<n>[[Introite in conspectu. ]]  Magnum est in conspectu tanti gaudere. [[Introite. ]]  CASS. Secundo intraturis secundum genus confessionis; nec dubitetur, quia misericordia est ei.</n><pb/>


text:
Scitote quoniam Dominus ipse est Deus; ipse fecit nos, et non ipsi nos: populus ejus, et oves pascuæ ejus.<pb/>


text:
Introite portas ejus in confessione; atria ejus in hymnis: confitemini illi. Laudate nomen ejus,<pb/>


text:
Psalmus ipsi David. [Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine; psallam,<n>[[Psalmus ipsi David. ]]  CASS. Psalmus iste continet formam perfectæ sanctitatis, ut centesimus numerus perfectus est. [[Ipsi David. ]]  Ut totum quod hic docetur, virtutibus Christi applicetur, nihil terreno regi. Hic docemur bona appetere, mala renuere, quæ est perfecta conversatio vitæ. [[Misericordiam et judicium cantabo. ]]  CASS. Cantat hic Christus, et nos in illo. Prius de misericordia et judicio proponit. [[Misericordiam et judicium cantabo. ]]  Hæc duo mutua societate junguntur: in his breviter omnia opera Dei includit. Et hic est præmissa causa quare sic se habet, sicut postea subdit. AUG. Nemo de misericordia præsumat ad impunitatem, quia est ei judicium; nemo immutatus in melius judicium timeat, quia præcedit misericordia. Semper hæc simul in eo sunt: sed per tempora secundum effectus distinguuntur, misericordia nunc, judicium in futuro.</n><pb/>


text:
et intelligam in via immaculata: quando venies ad me? Perambulabam in innocentia cordis mei, in medio domus meæ.<n>[[Psallam et intelligam. ]]  ID. Hoc dat psallere, ut intelligam mente, quod oculis non patet, id est, credam quod Dominus veniet, quem iste tantum desiderat, qui veniet in via immaculata. CASS. Quia mundum transivit sine peccato; vel, ego psallam et intelligam existens in via immaculata, quando, etc. Vel, [[psallam, ]]  hilariter operabor, et per hoc intelligam. [[Quando venies ad me. ]]  In secundo adventu, vel obitu cujusque. Vel, [[quando venies ad me, ]]  per carnem in primo adventu, quia in via immaculata. [[Perambulabam. ]]  CASS. Secundo, quæ sit via immaculata exponit. AUG. [[Perambulabam. ]]  Quæ est via immaculata? Ea ab innocentia incipit, et in illa consummatur; et non est opus multis verbis: Innocens esto, et perfecisti justitiam. Sed duobus modis nocet homo, videlicet si facit miserum, et si deserit miserum. Innocens est qui nec sibi nec alii nocet. CASS. [[Perambulabam. ]]  Quasi dicat: Transitoria non quæsivi, sed cucurri viam mundi, existens in medio domus tuæ. Innocentia hoc potest, ut faciat habitare in medio domus Dei, quasi honorabile exemplum aliorum.</n><pb/>


text:
Non proponebam ante oculos meos rem injustam; facientes prævaricationes odivi; non adhæsit mihi<n>[[Non proponebam. ]]  CASS. Innocentiam per partes exponit. Primo, quia nihil habet cum malis, dicit: [[Non proponebam, ]]  usque, [[oculi mei. ]]  Post quod pars ei cum justis, et quod versutias diaboli de corde fugat, ibi, [[in matutinis. ]]  AUG. [[Non proponebam. ]]  Quasi: [[Perambulabam in innocentia: ]]  hac utique dicit totus Christus, quod [[non proponebam, ]]  id est, non diligebam rem injustam.</n><pb/>


text:
cor pravum; declinantem a me malignum non cognoscebam.<n>[[Non adhæsit. ]]  CASS. Exponit prævaricationes. [[Cor pravum, ]]  qui prævaricatur corde; declinantem, hæreticum qui a catholicis dissentit: et qui a rectis semitis deviat non agnoscebam, quia etsi signati nobiscum sacramentis, non tamen veri sunt.</n><pb/>


text:
Detrahentem secreto proximo suo, hunc persequebar: superbo oculo, et insatiabili corde, cum hoc non edebam.<n>[[Superbo. ]]  AUG. Et Jesus convivatus, etc., usque ad unde: [[Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam]]  Matth. 8..</n><pb/>


text:
Oratio pauperis, cum anxius fuerit, et in conspectu Domini effuderit precem suam.<n>[[Oratio pauperis. ]]  AUG. Secundum formam servi, etc., usque ad sponsus propter caput, sponsa propter corpus. Christus pauper in nobis, et nobiscum, et propter nos, hic orat in persona pœnitentis, suam dejectionem, et dejectionis causam recognoscentis, et a peccatis liberari atque in pristinum statum restitui petentis. Monet ergo suam advertere miseriam, et Dei petere misericordiam.</n><pb/>


text:
[Domine, exaudi orationem meam, et clamor meus ad te veniat.<n>[[Domine, exaudi orationem meam. ]]  CASS. Quintus psalmus pœnitentiæ; quartus qui oratio dicitur. Prima pars, captatio deprecativa. [[Et clamor. ]]  Oratio crevit in clamorem. [[Veniat, ]]  non obstent nubes, quæ iniquis. ID. Epimone per tres versus, id est crebra repetitio sententiæ.</n><pb/>


text:
Non avertas faciem tuam a me: in quacumque die tribulor, inclina ad me aurem tuam; in quacumque die invocavero te, velociter exaudi me.<pb/>


text:
Quia defecerunt sicut fumus dies mei, et ossa mea sicut cremium aruerunt.<n>[[Quia defecerunt. ]]  CASS. Secunda pars, in qua est flebilis oratio; in qua exponitur, quæ paupertas, quæ tribulatio. Unde clamet, jam aperit. [[Quia defecerunt. Defecerunt sicut fumus dies mei. ]]  AUG. Elato enim Adam dies deficiunt, virtus animi contrahitur. Miseria pium judicem movere potest. [[Ossa mea sicut cremium aruerunt. ]]  Fortes, quorum frixorium sunt, qui scandalizantur, etc., usque ad jam enim frigitur homo, dum timet se arsurum.</n><pb/>


text:
Percussus sum ut fœnum, et aruit cor meum, quia oblitus sum comedere panem meum.<n>[[Percussus sum ut fenum, et aruit cor meum. ]]  ID. Mortalis factus. [[Fenum]]  viret, sed percussum facile sentit injuriam: sic caro hominis in lege Dei virens, ab eadem succisa arescit.</n><pb/>


text:
A voce gemitus mei adhæsit os meum carni meæ.<n>[[A voce gemitus. ]]  CASS. Natura peccantium ostenditur, quia dum peccatum appetitur, contemplatio Dei non habetur. [[Mei. ]]  AUG. Non illorum qui de terrenis, et non de spiritualibus gemunt, etc., [[usque ad infirmorum portare. ]]</n><pb/>


text:
Similis factus sum pellicano solitudinis; factus sum sicut nycticorax in domicilio.<n>[[Pelicano, ]]  etc. AUG. Tres aves, tria loca ponit, etc., usque ad qui si non inter homines, extra est in alto, dicens eis, qui in nocte dormiunt. Vel, passer sagax ad alta virtutum fugit, ubi tutus a laqueis. Qui solitarius vel unicus, propter charitatem quem ex multis unum facit est in tecto, vel ædificio propter altitudinem fidei, ut non descendat aliquid tollere de domo, id est carne. [[Domicilio. ]]  ID. Vel parietinis, quæ vulgo dicuntur ruinæ, ubi parietes stant sine tecto, ubi habitat nycticorax avis, quæ noctem amat.</n><pb/>


text:
Benedic, anima mea, Domino, et noli oblivisci omnes retributiones ejus.<n>[[Benedic, anima. ]]  AUG. Post preces pauperis præconia gaudentis. Omnes qui in Christo quasi unus homo sunt, qui excitat et hortatur animam suam, ut benedicat Dominum, volens diffinire cur benedicendus, ne quis ad hoc piger inveniatur. Clama voce, si est homo qui audiat; sine voce, si non est qui audiat homo, quia audit Deus. CASS. Per sua beneficia hortatur benedicere Deum. AUG. Propheta in persona generalis justi loquens, secundum superiorem vim animæ, id est rationem, exhortatur animam ad benedicendum, dicens: [[Noli oblivisci. ]]  Non sit ante oculos delectatio peccati, sed damnatio et remissio Dei: cogita omnia mala tua, quia quot ea, tot bonæ retributiones Dei. [[Retributiones. ]]  Non tributiones. Tribuit homo mala pro bonis, et retribuit ei Deus bona pro malis. Tribuit, cum me fecit, retribuit cum justificat.</n><pb/>


text:
Qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis; qui sanat omnes infirmitates tuas:<n>[[Qui propitiatur. ]]  AUG. Hoc agit in baptismi sacramento. [[Qui sanat omnes infirmitates tuas. ]]  Hoc agit in vita fidelis hominis, dum concupiscit caro adversus spiritum, ut si quæ nolumus faciamus; qui languores vetustatis de die in diem crescente novitate sanantur ex fide, quæ per dilectionem operatur.</n><pb/>


text:
qui redimit de interitu vitam tuam; qui coronat te in misericordia et miserationibus:<n>[[Qui redimit, de corruptione vitam tuam. ]]  Hoc fit in ultima resurrectione mortuorum. [[Qui coronat, ]]  etc. Hoc fit judicio, ubi cum rex sederit in throno, redditurus unicuique secundum opera ejus, quis gloriabitur se habere gloriosum cor et mundum a peccato? Ideo necessarium fuit commemorare illic misericordiam et miserationes, ubi viderentur sic reddi debita, ut nullus esset locus misericordiæ.</n><pb/>


text:
qui replet in bonis desiderium tuum; renovabitur ut aquilæ juventus tua:<n>[[Ut aquilæ juventus tua. ]]  AUG. Similitudo tanta data est, etc., usque ad quibus vetustas clausit os, oblitis manducare panem nostrum.</n><pb/>


text:
faciens misericordias Dominus, et judicium omnibus injuriam patientibus.<n>[[Faciens. ]]  AUG. Secunda pars, ubi monet benedicere per eas quæ antiquis facta sunt, et posteris fiunt. [[Misericordias. ]]  Quas consequentur, qui inimicos diligunt, etc., usque ad post [[misericordiam]]  enim subdit de judicio, dicens, [[Et judicium. ]]</n><pb/>


text:
Notas fecit vias suas Moysi; filiis Israël voluntates suas.<n>[[Moysi. ]]  AUG. Per Moysenomnes sanctos, etc., usque ad per quem legem dedit, ut abundaret delictum.</n><pb/>


text:
Quoniam secundum altitudinem cæli a terra, corroboravit misericordiam suam super timentes se;<n>[[Quoniam. ]]  ID. Cœlum undique circa terram unde etiam peccantibus lux, ær, spiritus, pluvia, unde fructus: sine cœlo desinit terra, sic protectio Dei super timentes.</n><pb/>


text:
quantum distat ortus ab occidente, longe fecit a nobis iniquitates nostras.<n>[[Quantum distat, ]]  etc. ID. Quando peccatum remittitur, occidunt peccata, gratia oritur, peccata in occasu, avertere ergo ab occasu peccatorum, et tende ad ortum gratiæ, et surgis.</n><pb/>


text:
Quoniam ipse cognovit figmentum nostrum; recordatus est quoniam pulvis sumus.<n>[[Recordatus est, ]]  etc. ID. Vel secundum aliam litteram: [[Memento, quoniam pulvis sumus. ]]  Quasi diceret: [[Cognovit figmentum, ]]  id est infirmitatem nostram: quod figmentum conversus ad Deum dicit: [[Memento quia pulvis sumus, ]]  id est perseveret erga nos tua misericordia, ne obliviscamur gratiæ tuæ. Vel, [[Homo sicut fenum, ]]  etc. Homo enim sicut [[flos egreditur, ]]  etc., [[usque ad Misericordia Domini. Efflorebit]]  CASS. Id est, ad plus sic florebit vel efflorebit, id est deflorebit. Et sic est intentivum, vel privativum.</n><pb/>


text:
quoniam spiritus pertransibit in illo, et non subsistet, et non cognoscet amplius locum suum.<n>[[Quoniam spiritus pertransivit in illo. Et non subsistet. ]]</n><pb/>


text:
Misericordia autem Domini ab æterno, et usque in æternum super timentes eum. Et justitia illius in filios filiorum,<n>[[Et justitia. ]]  AUG. Misericordia et justitia retributio est. Dicit, [[super filios filiorum; ]]  multi justi non habent filios, nedum filios filiorum, sed [[filii]]  sunt opera; [[filii filiorum]]  merces operum.</n><pb/>


text:
Dominus in cælo paravit sedem suam, et regnum ipsius omnibus dominabitur.<n>[[Dominus in cœlo paravit sedem suam. ]]  CASS. Prædicat judicium futurum, ne peccantes insolescant; quasi, et debes esse memor ut facias quia Dominus in cœlo.</n><pb/>


text:
Benedicite Domino, omnes angeli ejus: potentes virtute, facientes verbum illius, ad audiendam vocem sermonum ejus.<pb/>


text:
Benedicite Domino, omnes virtutes ejus; ministri ejus, qui facitis voluntatem ejus.<n>[[Benedicite Domino, omnes angeli ejus, potentes. ]]  ID. Tertio monet cœlestes et omnes alias creaturas benedicere. [[Benedicite Domino, ]]  etc. Agratulando dicit, non imperando, vel monendo. [[Ministri ejus. ]]  AUG. Vos benedicite, etc., usque ad ut quod habet in ore ostendat in opere.</n><pb/>


text:
Ipsi David. [Benedic, anima mea, Domino: Domine Deus meus, magnificatus es vehementer. Confessionem et decorem induisti,<n>[[Psalmus David. ]]  CASS. Item benedicere Deum monet, primo per cœlum et terram et ornatum eorum. AUG. Etsi vere hic omnia ad litteram possunt religiose accipi, etc., usque ad in omnibus spiritualis sensus quærendus est. [[Benedic, anima mea, Domino, ]]  etc., [[magnificatus. ]]  In notitia, qui semper magnus natura, qui non potes crescere vel minui, quia perfectus es; [[Confessionem, ]]  id est undique habes creaturas, quæ te confitentur, et quæ sunt decoræ et luminosæ. Vel, decor in essentia Dei, et lux undique. CASS. Vel incarnationem significat, per quam confessio et decus supernæ majestatis innotuit, et homines eum confessi sunt, qui sunt lumen cognitione. AUG. Confessionem induisti, id est Ecclesiam, etc., usque ad et vestis sine macula et ruga.</n><pb/>


text:
amictus lumine sicut vestimento. Extendens cælum sicut pellem,<n>[[Extendens cœlum sic. ]]  CASS. Quæ confitentur? cœlum, terra, mare, cum omni ornatu suo de quibus singulis subsequenter. AUG. [[Extendens cœlum sicut. ]]  Ad litteram, cœlum, quasi tectum, etc., usque ad post in fine ut liber Scriptura plicabitur.</n><pb/>


text:
qui tegis aquis superiora ejus: qui ponis nubem ascensum tuum; qui ambulas super pennas ventorum:<n>[[Qui tegis. ]]  ID. Ad litteram sunt aquæ, etc., usque ad cujus superiora sunt duo præcepta charitatis. Vel qui [[tegis aquis, ]]  id est, spirituali sensu, superficiem Scripturæ, vel donis spiritualibus eorum munis charitatem, ne quid eos separare possit. [[Super pennas ventorum, ]]  etc. Ventus est motus æris, etc., usque ad sed charitatem omnium superat charitas Christi.</n><pb/>


text:
qui facis angelos tuos spiritus, et ministros tuos ignem urentem.<n>[[Ignem urentem. ]]  CASS. Id est seraphim, qui sunt superior ordo, facis ministros tuos, unde in Isaia: [[Volavit ad me unus de seraphim]]  qui sunt superior ordo.</n><pb/>


text:
Qui fundasti terram super stabilitatem suam: non inclinabitur in sæculum sæculi.<n>[[Qui fundasti terram super stabilitatem suam. ]]  ID. Ideo Spiritus sanctus in hoc psalmo difficilia dicit secundum litteram, ut quæramus spiritualia.</n><pb/>


text:
Ab increpatione tua fugient; a voce tonitrui tui formidabunt.<n>[[A voce tonitrui. ]]  ID. Per terribiles ventos siccabuntur aquæ; mali comminatione judicii timebunt.</n><pb/>


text:
Ascendunt montes, et descendunt campi, in locum quem fundasti eis.<n>[[Ascendunt. ]]  AUG. Mali, ut montes, etc., usque ad ut liceat Ecclesiæ libere prædicare CASS. Superbos permittit Deus, etc., usque ad ut jam mundum non occupent.</n><pb/>


text:
Qui emittis fontes in convallibus; inter medium montium pertransibunt aquæ.<n>[[In convallibus. ]]  AUG. De humilibus subditis gratiæ et si sunt montes spirituali altitudine, fluunt fontes Spiritus sancti, qui super humilem quiescit. [[Inter medium. ]]  ID. Id est inter medium, etc., usque ad et hic talis mons non est audiendus.</n><pb/>


text:
Potabunt omnes bestiæ agri; expectabunt onagri in siti sua.<n>[[Potabunt omnes. ]]  ID. Omnes fuerunt in disco Petri ter submisso, etc., usque ad ut Ecclesia congregetur. [[Onagri. ]]  ID. Sylvestres asini magni indomiti, etc., usque ad vel superbi Judæi different bibere in tempus ultimum.</n><pb/>


text:
Super ea volucres cæli habitabunt; de medio petrarum dabunt voces.<n>[[Super ea volucres cœli. ]]  ID. Non omnes aves manent, etc., usque ad alii in sinistra damnantur.</n><pb/>


text:
Rigans montes de superioribus suis; de fructu operum tuorum satiabitur terra:<n>[[De fructu operum tuorum. ]]  ID. Nemo ergo glorietur in operibus suis, sed [[qui gloriatur, in Domino glorietur, ]]  gratia enim Dei saturatur terra. Sic igitur gratia gratis datur. Si operibus hominum redditur, merces dicitur.</n><pb/>


text:
producens fœnum jumentis, et herbam servituti hominum, ut educas panem de terra,<n>[[Servituti hominum. ]]  ID. Unde [[cum liber essem ex omnibus, omnium me feci servum, ]]  etc., usque ad quibus præbuit exemplum necessaria sumendi a subditis. [[In oleo. Unicuique datur Spiritus ad manifestationem: ]]  gratia ergo et nitor quidam, etc., usque ad ut exhilaretur facies in oleo. [[Et panis. ]]  Idem est ergo panis et vinum. Panis enim iste et vinum, justitia est, veritas est Christus: et hic et illud lætificat, et confirmat cor.</n><pb/>


text:
Saturabuntur ligna campi, et cedri Libani quas plantavit:<n>[[Quas plantavit. ]]  ID. Cur a se plantatis relinquit candorem sæculi? quia illic fulica avis, quæ in aquis habitat; hi sunt qui in baptismi gratia permanent. Vel, Herodius avis rapacissima, nec tales Christus respuit.</n><pb/>


text:
illic passeres nidificabunt: herodii domus dux est eorum.<n>[[Illic passeres. ]]  ID. Minuta volatilia, etc., usque ad ut in cedris Libani nidificent. [[Herodii]][[domus. ]]  AUG. [[Dux est eorum]]  passerum, vel cedrorum, quod tamen Latine dici non potest, quia cedri feminini generis sunt, hoc autem nullo modo ad litteram, domus enim, id est, nidus fulicæ, quæ est avis marina vel stagnensis, quomodo dux est passerum? sed per hoc innuit spiritualia esse quærenda. Et si in divitibus sæculi passeres nidificent, etc., usque ad sed non peribunt, quia petra est dux eorum. CASS. Vel fulica avis, quæ in aquis habitat, hi sunt qui in gratia baptismi permanent, quorum domus est baptismus. Et est quasi diceret: Qui sunt passeres? Illi qui baptizantur. Et hoc est, [[fulicæ domus, ]]  id est, baptismus, qui est domus regeneratorum [[dux est eorum]]  passerum, id est, Christianorum. HIER., CASS. Herodius; avis rapacissima, etc., usque ad quia ipse conversus alios plures ad fidem convertit. [[Cervis: petra. ]]  AUG. Cervi sunt magni spirituales, etc., usque ad hæc est [[de qua]]  ut supra dictum est [[volucres cœli dant voces. ]]</n><pb/>


text:
Fecit lunam in tempora; sol cognovit occasum suum.<n>[[Fecit lunam. ]]  CASS. Post terrena transit ad cœlestia, quæ tamen terræ faciunt, id est, serviunt. Post tot genera Christianorum, quæ per animalia significavit, et prædictam ordinationem, ascendens subjungit de Christo et Ecclesia, quomodo scilicet hic temporalis Ecclesia crescit et decrescit, quasi faciat occasus et ortus veri solis.</n><pb/>


text:
Posuisti tenebras, et facta est nox; in ipsa pertransibunt omnes bestiæ silvæ:<n>[[Posuisti, ]]  etc. [[Et facta est nox]]  in eis, id est obscura mentis obstinatio. [[Et ipsa pertransibunt. ]]  AUG. Non ut supra, conversi, gentiles, sed dæmones, qui tempore passionis invenerunt corda titubantium apostolorum; sed Christo surgente, quia in omnibus non possunt, [[in cubilibus, ]]  id est, cordibus pertinacium permanent: sic Christo in aliquo occidente, vigent mala, resurgente fugiunt. [[Occasum. ]]  Sol sic occidit, ut oriatur: ita qui dormit, id est, Christus, non adjiciet ut resurgat? Occidit, quia voluit, nemo tollit animam ejus; cum occidit, tenebræ factæ sunt in apostolis, defecit spes eorum.</n><pb/>


text:
catuli leonum rugientes ut rapiant, et quærant a Deo escam sibi.<n>[[Catuli leonum, ]]  etc. AUG. Sunt et principes dæmoniorum, sicut et catuli contemptibilia dæmonia, quæ in tenebris quærunt seducere animas; major leo semper [[circumit quærens quem devoret]]  I Pet. 5., pascuntur autem erroribus hominum.</n><pb/>


text:
Ortus est sol, et congregati sunt, et in cubilibus suis collocabuntur.<n>[[Ortus est sol, ]]  etc. CASS. Postquam dixit quid fecit occasus veri solis, subdit de ortu.</n><pb/>


text:
Alleluja. [Confitemini Domino, et invocate nomen ejus; annuntiate inter gentes opera ejus.<n>[[Alleluia. ]]  CASS. Hic primo [[alleluia, ]]  nec ante a quoquam situm est, quod nulla lingua præsumpsit mutare. [[Alleluia, ]]  laudate. [[Ia]]  nomen Dei invisibilis, quod ei tantum convenit. Per viginti psalmos, quibus hic titulus est, magnalia Dei dicuntur, et magna in eis est exsultatio. CASS. Hic commendat propheta bonos in illo populo Isræl, qui cum aliis fidelibus sunt verum semen Abrahæ, filii promissionis. [[Confitemini Domino. ]]  AUG. Primus psalmus cui prænotatur alleluia, etc., usque ad quæ temporalia misericordia Dei eis dedit, supponit.</n><pb/>


text:
Cantate ei, et psallite ei; narrate omnia mirabilia ejus.<n>[[Omnia: ]]  CASS. omnia; nihil est pudore silendum. Vel omnia, quæ dicent, mirabilia sunt, nullus enim potest omnia narrare.</n><pb/>


text:
Laudamini in nomine sancto ejus; lætetur cor quærentium Dominum.<n>[[Laudamini in nomine, ]]  id est, gaudete Christiani dici a Christo. AUG. Laudamini, non vetat laudari, si boni; si non, nisi in Domino, qui bonos facit. Laudamini in nomine. Quod alibi, [[In Domino laudabitur anima mea: ]]  quod ibi addit, [[audiant mansueti et lætentur: ]]  hic quoque quodammodo, [[lætetur cor, ]]  quasi dicat,</n><pb/>


text:
Quærite Dominum, et confirmamini; quærite faciem ejus semper.<n>[[Faciem, ]]  etc. ID. Id est præsentiam, etc., usque ad malus timere potest præsentiam, quam bonus amat. HIER. A martyre Hyppolito, etc., usque ad ibi ex gentibus sumpturus Ecclesiam.</n><pb/>


text:
Mementote mirabilium ejus quæ fecit; prodigia ejus, et judicia oris ejus:<n>[[Mementote et cætera. ]]  AUG. Quærite ipsum, etc., usque ad si id quod Deus est, magnum est quærere, vel quæ fecit videte. [[Prodigia, ]]  etc. ID. Paulatim ascendit de prodigiis visibilibus ad judicia: inde ad æternum testamentum, ubi et præceptum et promissum.</n><pb/>


text:
Ipse Dominus Deus noster; in universa terra judicia ejus.<n>[[In universa terra. ]]  ID. Non putes filios Abrahæ in una gente secundum carnem, quia in universa terra sunt Jacob et Isræl, quibus judicia sua manifestat, sed non alii genti.</n><pb/>


text:
Memor fuit in sæculum testamenti sui; verbi quod mandavit in mille generationes:<n>[[In sæculum, ]]  ID. id est, in æternum, unde post, in testamentum æternum. Quod testamentum si Vetus accipitur propter terram Chanaam, de qua sequitur. Quomodo æternum est, cum illa terrena hæreditas non possit esse æterna? [[Testamenti. ]]  Dicitur enim testamentum illud quod promittitur, et doctrina, in qua promissio declaratur, et pro qua servata redditur. ID. Promissum est quod accipere debemus: Mandatum quod facere. Hæc est fides, ut justus ex fide vivat, et huic fidei promittitur hæreditas. [[Abraham, Isaac et Jacob. ]]  Ecce tres patriarchæ, quorum specialiter se dicit Deum: [[Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, Deus Jacob. ]]  Ecce triplex auctoritas.</n><pb/>


text:
et statuit illud Jacob in præceptum, et Israël in testamentum æternum,<n>[[In testamentum æternum, ]]  ID. id est, quod ex ipso verbo impleto, etc., usque ad et manet filius in domo in æternum.</n><pb/>


text:
dicens: Tibi dabo terram Chanaan, funiculum hæreditatis vestræ:<n>[[Terram Chanaan, ]]  CASS. id est, quod ab ea significatur: dedit enim etiam hanc terram in figuram æternæ hæreditatis I Joan. 4.. AUG. Congrue hæreditas æterna dicitur terra Chanaam, quia ab ea servi repelluntur et filii recipiuntur.</n><pb/>


text:
cum essent numero brevi, paucissimi, et incolæ ejus.<n>[[Cum essent numero. ]]  CASS. Quæ subsidia temporalis vitæ præstitit patribus et filiis eorum tam carne, quam fide, non ut his hæreant, sed ea ad bonum æternum referant, quod est, ut his allecti, justificationes et legem Dei requirant.</n><pb/>


text:
Et pertransierunt de gente in gentem, et de regno ad populum alterum.<n>[[De regno. ]]  AUG. Non quod tunc esset, sed quod futurum esset regnum Isræl.</n><pb/>


text:
Nolite tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignari.<n>[[Nolite tangere. ]]  ID. Hæc verba, licet in historia non sint, tamen vel latenter dixit ea Deus in cordibus hominum, vel per angelum. [[Christos, ]]  ID. quia jam tunc Christiani, etsi latenter, unde [[Abraham exsultavit, ut videret diem meum, vidit et gavisus est]]  Joan. 8.. Nullus enim præter hanc fidem, vel ante, vel post, Deo reconciliatus est, [[unus enim mediator Christus]]  I Tim. 2..</n><pb/>


text:
Et vocavit famem super terram, et omne firmamentum panis contrivit.<n>[[Et vocavit. ]]  AUG. Quarta pars ubi incipit narrare, etc., usque ad jussit esse quæ jam erat in dispositione. [[Ita vocavit, et omne firmamentum panis contritum]]  Gen. 37..</n><pb/>


text:
Misit ante eos virum: in servum venundatus est, Joseph.<n>[[Virum. ]]  ID. Joseph venditus a fratribus, postea in Ægypto pro justitia sublimatus est. [[Joseph. ]]  ID. Si Joseph et humiliatus et exaltatus, etc., usque ad sed [[primum quærite regnum Dei, et omnia adjicientur. ]]</n><pb/>


text:
Humiliaverunt in compedibus pedes ejus; ferrum pertransiit animam ejus:<n>[[In compedibus. ]]  ID. Non legimus de compedibus Joseph in Genesi, sed credendum est quod ibi prætermissum, dicit Spiritus in psalmo. CASS. Et si gratiam habuerit apud custodem carceris, tamen prius anxiatus. Sequitur. [[Ferrum pertransiit, ]]  etc. Quasi præter mala corporis, [[ferrum, ]]  id est tribulatio duræ necessitatis, quæ in æstuante et sollicita anima erat, [[pertransiit, ]]  etc. Vel secundum aliam litteram, [[anima ejus pertransiit ferrum, ]]  id est tribulationem duræ necessitatis. Idem sensus cum priore.</n><pb/>


text:
Et intravit Israël in Ægyptum, et Jacob accola fuit in terra Cham.<n>[[In terra Cham, ]]  etc. AUG. Cham pater Chanaan, de quo Ægyptii trahunt originem.</n><pb/>


text:
Et auxit populum suum vehementer, et firmavit eum super inimicos ejus.<n>[[Et auxit populum suum, ]]  etc. ID. Quinta pars. Ecce quæ in Ægypto gesta, breviter proponit, quæ postea pleniter narrat. Dicit etiam, quomodo firmavit populum suum super inimicos suos. [[Et firmavit eum. ]]  Per signa Moysi scilicet, ante enim masculini fetus filiorum Isræl necabantur, et ipsi in faciendis lateribus conterebantur. Sed postea in manu potenti, et per signa et portenta Domini, metuendi et honorandi facti sunt.</n><pb/>


text:
Convertit cor eorum, ut odirent populum ejus, et dolum facerent in servos ejus.<n>[[Convertit. ]]  ID. Quomodo hoc factum sit narrare incipit. Convertit, non quod Deus sit auctor mali, sed malis bene utitur, dum auxit felicitatem Isræl, illi ad invidendum conversi sunt, quia jam mali erant. [[Ut odirent. ]]  Invidia est odium felicitatis alienæ.</n><pb/>


text:
Misit Moysen servum suum; Aaron quem elegit ipsum.<n>[[Misit. ]]  Qui omnia per se poterat ut doceret, qua moderatione hæc egisset. [[Quem elegit ipsum. ]]  ID. Sufficeret dicere, quem elegit: sed nihil quærendum est in eo, quod addidit, [[ipsum, ]]  sed consuetudo divinæ locutionis est ad explanationem.</n><pb/>


text:
Posuit in eis verba signorum suorum, et prodigiorum in terra Cham.<n>[[Verba signorum suorum. ]]  ID. Quibus ab eis prædicabatur, etc., usque ad verba ergo non vocum, sed signorum, vel prodigiorum per eos fecit.</n><pb/>


text:
Misit tenebras, et obscuravit; et non exacerbavit sermones suos.<n> ID. Vel: [[Exacerbaverunt sermones ejus, ]]  quod apertum est. Vel, non exacerbaverunt Moyses et Aaron sermones ejus, quia illos, scilicet Ægyptios, etiam durissimos, patienter tulerunt, propter mandatum Domini, donec omnia in eis, quæ Dominus disposuit, fierent. [[Tenebras, ]]  etc. CASS. Inter plagas passi sunt. Sed hic dicit corda eorum [[obscurata, ]]  qui præcepta Dei spernebant. Competens initium plagarum cæcitas, sine qua non incurrissent cætera.</n><pb/>


text:
Convertit aquas eorum in sanguinem, et occidit pisces eorum.<n>[[Convertit aquas. ]]  AUG. Secunda plaga, quæ in Exodo prima, quæ signabat, quod aquas maris Rubri verteret et eis in mortem.</n><pb/>


text:
Edidit terra eorum ranas in penetralibus regum ipsorum.<n>[[Edidit terra. ]]  AUG. Terram eorum convertit in ranas, quia tot fuerunt, ut hoc congrue per hyperbolen dicatur.</n><pb/>


text:
Dixit, et venit cœnomyia et ciniphes in omnibus finibus eorum.<n>[[Dixit, et venit cynomya, ]]  etc. ID. In verbo enim ejus erant sine tempore, antequam fierent in tempore per ipsum verbum: vel per angelos, vel per Moysen quodammodo dixit, ut fieret tunc, cum fuerat faciendum.</n><pb/>


text:
Posuit pluvias eorum grandinem: ignem comburentem in terra ipsorum.<n>[[Posuit pluvias eorum, ]]  etc. ID. Simile est illi, [[et dedit terra eorum ranas. ]]</n><pb/>


text:
Dixit, et venit locusta, et bruchus cujus non erat numerus:<n>[[Locusta et bruchus. ]]  ID. Una plaga locusta et bruchus, quia altera est parens, altera fetus.</n><pb/>


text:
Alleluja. [Confitemini Domino, quoniam bonus, quoniam in sæculum misericordia ejus.<n>[[Alleluia. Alleluia. ]]  Quidam dicunt, unum [[alleluia]]  ad finem superioris psalmi pertinere, alterum esse sequentis. Hanc enim regulam Hieronymus tenendam esse tradit. Cujus assertioni Cassiodorus quoque consentit. Sed plures, ubicunque alleluia, sequenti dant: et aliquando semel, aliquando bis; ut Dominus in Evangelio, nunc dixit [[amen, ]]  nunc [[amen amen, ]]  pro majore certitudine rei. Istis consentit Augustinus, præsertim cum nulli Græcorum codices in fine psalmi habeant alleluia. [[Confitemini Domino. ]]  AUG. Psalmus iste superiori conjunctus est, etc., usque ad monet ergo ad geminam confessionem laudis et peccatorum. CASS. Hebræus relicta patrum perfidia, ad misericordiam Dei conversus, suadet aliis ad eamdem misericordiam converti, orans ut populo beneplacito socientur, qui erat in adventu Christi congregandus.</n><pb/>


text:
Quis loquetur potentias Domini; auditas faciet omnes laudes ejus?<n>[[Quis loquetur. ]]  CASS. Iste, qui misericordiam petit, impletur consideratione divinorum operum, et admirans ait: [[Quis loquetur?]]</n><pb/>


text:
Beati qui custodiunt judicium, et faciunt justitiam in omni tempore.<n>[[Beati qui custodiunt. ]]  AUG. Vel quia sequitur, etc., usque ad judicium et justitiam, quia [[Beati sunt qui, ]]  etc.</n><pb/>


text:
ad videndum in bonitate electorum tuorum; ad lætandum in lætitia gentis tuæ: ut lauderis cum hæreditate tua.<n>[[Ad videndum, ]]  etc. AUG., ut videamus te in ea bonitate, quam præstas electis, id est per gratiam tuam videamus, ne cæci remaneamus. [[Ut lauderis: ]]  mirum est in plerisque codicibus, etc., usque ad quia non laudatur nisi propter te.</n><pb/>


text:
Peccavimus cum patribus nostris: injuste egimus; iniquitatem fecimus.<n>[[Peccavimus. ]]  Secunda pars, ubi enumerat peccata patrum, quæ in Ægypto commiserunt, et tamen a Deo dicit liberatos. [[Iniquitatem. ]]  CASS. Tertio idem dicit, ut pura confessio appareat; tanto citius solvitur, quanto vivacius se damnat homo.</n><pb/>


text:
Patres nostri in Ægypto non intellexerunt mirabilia tua; non fuerunt memores multitudinis misericordiæ tuæ. Et irritaverunt ascendentes in mare, mare Rubrum;<n>[[Non intellexerunt. ]]  AUG. Id est, quid per illa eis dare velles, id est, non temporale, sed æternum bonum; quod per patientiam exspectatur, et ideo ipsi impatientes murmuraverunt, et temporalibus beati voluerunt. CASS. Duo sunt quæ beneficia commendant, intellectus et memoria, quorum utrumque in eis redarguit. Et primo intellectum, cum ait: [[non intellexerunt mirabilia. Irritaverunt ascendentes. ]]  AUG. Timentes Deum et desperantes, etc., usque ad unde meruit inter alias regni privilegium vel principatum obtinere.</n><pb/>


text:
Et increpuit mare Rubrum et exsiccatum est, et deduxit eos in abyssis sicut in deserto.<n>[[Sicut in deserto. ]]  ID. Quia ubi fuerunt abyssi, factum est siccitate, ut desertum ubi non sunt aquæ.</n><pb/>


text:
Et salvavit eos de manu odientium, et redemit eos de manu inimici.<n>[[Redemit eos de manu. ]]  ID. Quo prætio? quasi diceret, nullo; sed in figura baptismi factum est, in quo redimimur de manu diaboli sanguine Christi; unde et [[mare Rubrum]]  dixit, quod colore sanguis figurabatur.</n><pb/>


text:
Et crediderunt verbis ejus, et laudaverunt laudem ejus.<n>[[Et crediderunt in. ]]  AUG. Ecce dura corda Judæorum, quæ non ante, sed post miracula credunt: melius fuit promittenti credere.</n><pb/>


text:
Cito fecerunt; obliti sunt operum ejus: et non sustinuerunt consilium ejus.<n>[[Cito fecerunt, obliti. ]]  Tertia pars, ubi exponit peccata, quæ post exitum fecerunt: nec tamen defuit eis misericordia Dei per Moysen placati. Vel correptio, per justitiam Dei, in quosdam per Moysen vindicantis. CASS. [[Cito fecerunt. ]]  Summa celeritate mutati sunt, etc., usque ad distulit enim Deus dare, ut probaret eos.</n><pb/>


text:
Et concupierunt concupiscentiam in deserto, et tentaverunt Deum in inaquoso.<n>[[Concupierunt concupiscentiam in deserto. ]]  AUG. Talis locutio, ut [[laudaverunt, ]]  etc. CASS. Nimietas desiderii, geminatione verbi ostenditur.</n><pb/>


text:
Et dedit eis petitionem ipsorum, et misit saturitatem in animas eorum.<n>[[Saturitatem. ]]  Non est hæc saturitas de qua dicitur. [[Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur]]  Matth. 5.. [[In animas eorum. ]]  AUG. Animalitatem, quæ sustentatur esca: Unde et in Evangelio: [[Nonne anima est plus quam esca? ]]  Vel, animas, ut voluntas, quæ desperando petierat, copia vinceretur; saturitatem, sequitur seditio, unde subdit.</n><pb/>


text:
Et irritaverunt Moysen in castris; Aaron, sanctum Domini.<n>[[Et irritaverunt. ]]  CASS. Honorem ambientes invidendo, Moysen in castris, et Aaron sanctum Domini: hæc irritatio fuit pro sacerdotio, quod habebat Aaron, et filii ejus.</n><pb/>


text:
Aperta est terra, et deglutivit Dathan, et operuit super congregationem Abiron.<n>[[Aperta est terra. ]]  ID. Laus Dei, qui suos vindicavit qualitas pœnæ facta indicat; a terra vorantur, qui terrena sapuerunt.</n><pb/>


text:
Et exarsit ignis in synagoga eorum: flamma combussit peccatores.<n>[[In synagoga. ]]  ID. Core namque et ducenti quinquaginta cum eo, volentes habere sacerdotium Aaron, acceperunt thuribula, ut adolerent incensum, ideoque divino igne consumpti sunt. [[Peccatores. ]]  AUG. Non ait peccantes, quod et boni: sed [[peccatores]]  valde iniquos et gravibus sarcinis peccatorum oneratos.</n><pb/>


text:
Et fecerunt vitulum in Horeb, et adoraverunt sculptile.<n>[[Et fecerunt. ]]  CASS. Absentiam Moysi non tolerantes, dum ipse in vertice montis Sinai moraretur, ut acciperet legem, fecerunt vitulum. [[Horeb. ]]  Interpretatur [[Calvaria, ]]  ubi crucifixio facta, etc., usque ad hoc impatientia levium fecit, sicut omnia mala ex ea nascuntur.</n><pb/>


text:
Et mutaverunt gloriam suam in similitudinem vituli comedentis fœnum.<n>[[In similitudine. ]]  AUG. Non ait in similitudinem, sed in similitudine. Et est talis locutio, ut supra, [[et crediderunt in verbis ejus. ]]</n><pb/>


text:
Obliti sunt Deum qui salvavit eos; qui fecit magnalia in Ægypto,<n>[[Obliti sunt. ]]  CASS. Magna oblivio quidem in memoria, si non liberatio. [[Terribilia. ]]  Quia adversarios afflixerunt, et istis, quem timere deberent, monstraverunt.</n><pb/>


text:
Et dixit ut disperderet eos, si non Moyses, electus ejus, stetisset in confractione in conspectu ejus, ut averteret iram ejus, ne disperderet eos.<n>[[Stetisset in confractione. ]]  AUG. Dicens: [[Si non dimittis illis, dele me de libro tuo. ]]  Quantum valet intercessio sanctorum? Securus Moyses de justitia Dei, qua eum delere non posset, impetravit misericordiam iis qui juste perirent. [[Ut averteret iram. ]]  De aqua contradictionis et immolatione filiorum, unde vehementius iratus Deus, et tamen postea misertus. [[Et pro nihilo. ]]  Quarta pars, ubi item et alia peccata enumerat, et per Phinees placatum Deum dicit. [[Non crediderunt verbo ejus. ]]  AUG. Contempserunt quod per illam significabatur, etc., usque ad non sustinuerunt consilium ejus. [[In tabernaculis ejus. ]]  CASS. Murmuraverunt, quia hoc non laborantibus, sed otiosis contingit, unde major invidia criminis crescit.</n><pb/>


text:
Et elevavit manum suam super eos ut prosterneret eos in deserto:<n>[[Et elevavit manum suam super eos, ]]  etc. CASS. Hæc justitia Dei præmittitur, ut secuta pietas magis glorificetur, quæ pietas in sequenti ostenditur, ubi interventu Phinees Deus placatus dicitur.</n><pb/>


text:
Et initiati sunt Beelphegor, et comederunt sacrificia mortuorum.<n>[[Et initiati sunt Beelphegor. ]]  ID. Vel, consecrati sunt, quasi modo ad tempus colentes: gravior excessus et vehementior ira dæmonibus devovebant filios. AUG. [[Et initiati sunt, ]]  antequam diceret, etc., usque ad cujus major interitus futurus erat, liberavit.</n><pb/>


text:
Et stetit Phinees, et placavit, et cessavit quassatio.<n>[[Et stetit Phinees. ]]  CASS. Solida mente, etc., usque ad quia qui bene agit, orat.</n><pb/>


text:
Et reputatum est ei in justitiam, in generationem et generationem usque in sempiternum.<n>[[Et reputatum, ]]  etc. AUG. Deus, qui novit quanta charitate populi id factum sit, reputavit hoc sacerdoti suo in justitiam, non solum quandiu generatio est, sed usque in æternum.</n><pb/>


text:
Et irritaverunt eum ad aquas contradictionis, et vexatus est Moyses propter eos:<n>[[Et irritaverunt, ]]  etc. CASS. Quinta pars, ubi agit de aqua contradictionis, et de immolatione filiorum, unde vehementius iratus est Deus, et tamen postea misertus. Quasi ita irritaverunt in ad inventionibus suis, sicut supra dictum est; nunc iterum irritaverunt.</n><pb/>


text:
quia exacerbaverunt spiritum ejus, et distinxit in labiis suis.<n>[[Et distinxit in labiis suis, ]]  etc. CASS. Hoc miraculum, etc., usque ad non tenuit fiduciam qualem debuit. AUG. [[Et distinxit. ]]  Quasi, hoc non posset Deus facere, etc., usque ad non tamen alienatus est a regno gratiæ Dei.</n><pb/>


text:
et commisti sunt inter gentes, et didicerunt opera eorum;<n>[[Gentes. ]]  Septem illos populos, qui terram promissionis possidebant.</n><pb/>


text:
et servierunt sculptilibus eorum, et factum est illis in scandalum.<n>[[Et factum est illis in scandalum. ]]  CASS. Terra promissionis data in præmium, versa est excedentibus in ruinam, quia gentium conformitate factæ sunt idololatræ.</n><pb/>


text:
Et immolaverunt filios suos et filias suas dæmoniis.<n>[[Et immolaverunt. ]]  AUG. Hæc etsi illa non narret historia, tamen hic propheta mentiri non potest. CASS. Si non in prima, in sequenti ætate factum est quod narrat David.</n><pb/>


text:
Et effuderunt sanguinem innocentem, sanguinem filiorum suorum et filiarum suarum, quas sacrificaverunt sculptilibus Chanaan. Et infecta est terra in sanguinibus,<n>[[Et interfecta. ]]  AUG. Tropica locutio, continens pro contento, id est homines; ipsi enim interficiebant animas suas immolando filios, et contaminati sunt in operibus.</n><pb/>


text:
et contaminata est in operibus eorum: et fornicati sunt in adinventionibus suis.<n>[[Adinventionibus suis. ]]  ID. Non quod primi invenissent, sed quia alios imitati sunt. Quod in Græco apertius, et hic et supra; unde et alii transferunt, studia, vel affectiones, vel voluptates.</n><pb/>


text:
Et iratus est furore Dominus in populum suum, et abominatus est hæreditatem suam.<n>[[Abominatus est. ]]  CASS. Id est aversus est ab eis: quod averti est extremum omnium malorum, unde ruina sequitur, [[et tradidit. ]]</n><pb/>


text:
Et tradidit eos in manus gentium; et dominati sunt eorum qui oderunt eos.<n>[[Et tradidit eos, ]]  etc. ID. Ecce, qui gloriabantur in idolis, opprobrio servitutis subsunt, quia serviunt inimicis, quod difficile est. [[Qui oderunt. ]]  Grave est servire offenso, qui nullo placatur obsequio.</n><pb/>


text:
sæpe liberavit eos. Ipsi autem exacerbaverunt eum in consilio suo, et humiliati sunt in iniquitatibus suis.<n>[[Sæpe liberavit, ]]  etc. CASS. Duplex misericordia, præmisit enim superius beneficia Dei, nec tamen cessat iniquitas eorum; intulit vindictam, et afflictis iterum miseretur. [[In consilio suo. ]]  AUG. Consilium hominis malum est ipsi homini, qui quærit quæ sua sunt, non quæ Dei.</n><pb/>


text:
Et memor fuit testamenti sui, et pœnituit eum secundum multitudinem misericordiæ suæ:<n>[[Testamenti. ]]  CASS. Causa est, ne Isræl pro debito periret Testamentum Novum, ubi est adventus Domini, qui est Abrahæ promissus. [[Pœnituit. ]]  AUG. Quia mutavit, quod perdituros eos videbatur. CASS. Tunc pœnitet, quando nos pœnitere videt, et talis est nobis quales nos illi. AUG. Nihil quasi repentino consilio facit Deus, sed quod ab æterno præscivit. Sed mutare dicitur, quod secundum rerum causas sequi videretur, aliis causis e contra intervenientibus. Sed et causas, et quid fieret, immutabiliter prævidit.</n><pb/>


text:
Alleluja. [Confitemini Domino, quoniam bonus, quoniam in sæculum misericordia ejus.<n>[[Alleluia, alleluia. ]]  AUG. Hic psalmus commendat misericordiam Dei, etc., usque ad quæ Apostolus posuit, quamvis idem significantia. [[Confitemini Domino. ]]  ID. Docet hic psalmus quid simus per nos, etc., usque ad prius monet redemptos confiteri. [[Confitemini. ]]  CASS., AUG. Cujus sunt septem partitiones, etc., usque ad septimo, agit de hæreticis, ibi, [[Et pauci facti. ]]</n><pb/>


text:
Dicant qui redempti sunt a Domino, quos redemit de manu inimici, et de regionibus congregavit eos,<pb/>


text:
a solis ortu, et occasu, ab aquilone, et mari.<n>[[Et mari. ]]  CASS. Pro austro, ponit mare, oceanum illius partis intelligens, hoc pro qualibet parte mundi potest accipi.</n><pb/>


text:
Erraverunt in solitudine, in inaquoso; viam civitatis habitaculi non invenerunt.<n>[[Erraverunt. ]]  ID. Secunda pars, ubi prima tentatio, etc., usque ad quarto pro exauditione confessio, id est, laudatio.</n><pb/>


text:
Esurientes et sitientes, anima eorum in ipsis defecit.<n>[[Esurientes. ]]  AUG. Curiosos sæculi significat, qui veritatem diversis opinionibus exquirebant, nec inveniebant. [[Anima eorum, ]]  etc. Commendat se Deus, quod nobis expedit; deficimus ut rogemus, et subvenientem amemus.</n><pb/>


text:
Et clamaverunt ad Dominum cum tribularentur, et de necessitatibus eorum eripuit eos;<n>[[Et deduxit. ]]  AUG. Quasi, eripuit de ignorantia; ostendens viam, Christum. Ecce liberavit eos ab errore; de fame autem et siti quibus æstuabant, qualiter liberaverit, post dicet; sed præmittit de confessione.</n><pb/>


text:
Confiteantur Domino misericordiæ ejus, et mirabilia ejus filiis hominum.<n>[[Mirabilia. ]]  HIER. Quasi mirabili modo redemptionis datæ sunt misericordiæ.</n><pb/>


text:
Quia satiavit animam inanem, et animam esurientem satiavit bonis.<n>[[Esurientem. ]]  CASS. Scire appetentem, vel non scire appetentem, sed inedia nimia deficientem, sicut contingere solet nimia fame vel infirmitate confecto, ut manducare non appetat, sed nimia inedia deficiat. [[Sedentes. ]]  AUG. Tertia pars, ubi ponitur secunda tentatio, etc., usque ad et nos etiam hoc posse consideremus.</n><pb/>


text:
Quia exacerbaverunt eloquia Dei, et consilium Altissimi irritaverunt.<n>[[Quia exacerbaverunt. ]]  ID. Hoc aliud iterum conantem, etc., usque ad unde eis erat iratus. [[Consilium Altissimi. ]]  Ut qui superbierunt, in angustiis humiliarentur, quod erat salubre consilium, ut morbus sæculi contrario remedio curaretur.</n><pb/>


text:
Et humiliatum est in laboribus cor eorum; infirmati sunt, nec fuit qui adjuvaret.<n>[[Nec fuit qui. ]]  ID. Deo enim desistente ab auxilio, laborare potes contra vitia, sed non vincere; et te presso tua prava consuetudine, humiliabitur cor, ut discas clamare, unde subdit: [[Et exclamaverunt. ]]</n><pb/>


text:
Et clamaverunt ad Dominum cum tribularentur; et de necessitatibus eorum liberavit eos.<n>[[Et exclamaverunt. ]]  CASS. Simili causa eadem sententia quæ et supra.</n><pb/>


text:
Quia contrivit portas æreas, et vectes ferreos confregit.<n>[[Portas æreas. ]]  ID. Portæ æreæ, hominum consuetudines vitiosæ, quæ clausos non sinunt exire. [[Vectes. ]]  Spiritus immundi, qui portas obserant. Æreos, ferreos, pro fortitudine ponit, sed virtus Dei frangit.</n><pb/>


text:
Omnem escam abominata est anima eorum, et appropinquaverunt usque ad portas mortis.<n>[[Omnem escam. ]]  AUG. Quarta pars, ubi ponitur tertia tentatio, quæ est tædium. Qui supra fame languebant, item fastidio periclitantur ne ergo putes de satietate securos, quia et fastidio moriuntur. Et hoc est [[omnem escam, ]]  etc. AUG. Postquam venit de ignorantia ad veritatem, de errore ad viam, de fame sapientiæ ad verbum fidei, et postquam difficultates malorum vicit, ut sine querela vivat, restat tædium, ut aliquando nec legere, nec orare delectet; evasit imperitiam et concupiscentiam, sed moritur tædio.</n><pb/>


text:
Qui descendunt mare in navibus, facientes operationem in aquis multis:<n>[[Qui descendunt mare. ]]  Quinta pars, etc., usque ad si tota navis periclitatur.</n><pb/>


text:
ipsi viderunt opera Domini, et mirabilia ejus in profundo.<n>[[Ipsi viderunt opera Domini. ]]  AUG. Vel [[viderunt, ]]  etc., usque ad exponit procellas eorum, subdens, [[dixit et stetit. In profundo. Dixit et stetit spiritus procellæ, ]]  etc. ID. Profundum cor hominum unde venti erumpunt, et fiunt tempestates seditionum et dissensionum.</n><pb/>


text:
Turbati sunt, et moti sunt sicut ebrius, et omnis sapientia eorum devorata est.<n>[[Sicut ebrius. ]]  ID. Titubant, quia prosperitas eorum vel adversitas, major est viribus. [[Et omnis sapientia eorum devorata est. ]]  Inquiete sapientes apparent, quando loquuntur, quando legunt; sed veniente tempestate, omnia humana consilia deficiunt; quid agendum sit, non videtur. Restat ergo clamare, ut cor eorum solidet Deus, ne tentationibus ventiletur.</n><pb/>


text:
Et exaltent eum in ecclesia plebis, et in cathedra seniorum laudent eum.<n>[[In Ecclesia. ]]  AUG. Ecce unde omnia dixerit, et ubi omnia prædicta aguntur.</n><pb/>


text:
Posuit flumina in desertum, et exitus aquarum in sitim;<n>[[Posuit flumina. ]]  CASS. Sexta pars hactenus, quomodo et mala inimicorum prodesse facit. AUG. [[Posuit flumina. ]]  Consequenter Ecclesia commendatur, etc., usque ad unde et erga Ecclesiam Dei beneficia aperte monstrantur.</n><pb/>


text:
terram fructiferam in salsuginem, a malitia inhabitantium in ea.<n>[[In salsugine. ]]  CASS. Salsus humor, ubi dominatur, fecunditatem tollit. [[A malitia habitantium. ]]  AUG. Propter malitiam eorum qui terram illam, id est tabernaculum Domini, dolosis mentibus inhabitabant.</n><pb/>


text:
et seminaverunt agros et plantaverunt vineas, et fecerunt fructum nativitatis.<n>[[Et seminaverunt. ]]  CASS. Seminant agros, plantant vineas, qui corpora sua cœlesti institutione purificant, ut fructus bonorum operum ferant.</n><pb/>


text:
Et benedixit eis, et multiplicati sunt nimis; et jumenta eorum non minoravit.<n>[[Nimis: ]]  CASS. pro valde, vel quia multi vocati, pauci vero electi.</n><pb/>


text:
Et pauci facti sunt et vexati sunt, a tribulatione malorum et dolore.<n>[[Et pauci. ]]  AUG. Septima pars, ubi dicitur etiam aliquid de hæreticis, etc., usque ad sed non erant de paucitate electorum. [[Vexati. ]]  CASS. Vel, persistentes per hæreticos, vel hæretici insidiis diaboli. Dolor et tribulatio his qui auctorem salutis relinquunt.</n><pb/>


text:
Effusa est contemptio super principes: et errare fecit eos in invio, et non in via.<n>[[Effusa est. ]]  AUG. Vel, effusus est contemptus, etc., usque ad et quid fecit etiam de illis seductis? Ecce.</n><pb/>


text:
Et adjuvit pauperem de inopia, et posuit sicut oves familias.<n>[[Adjuvit pauperem. ]]  Potuit illos pati Deus semper intus, sed nos de illis non proficeremus. Cum autem separati sunt, et per quæstiones nos inquietant, nascitur nobis inquisitionis studium et timoris exemplum, ut, [[Qui stat, videat ne cadat. ]]  Et quid in paupere adjuto fit de illis seductis? [[Et posuit sicut oves. ]]  Unum pauperem putabas; sed iste pauper est multæ familiæ, multæ Ecclesiæ: tamen et est una Ecclesia, una ovis. Hæc tanta mysteria diu latentia, et ideo dulciter inventa.</n><pb/>


text:
Videbunt recti, et lætabuntur; et omnis iniquitas oppilabit os suum.<n>[[Videbunt recti et lætabuntur. ]]  AUG. Ecce quo Psalmista tendat, ad hoc, scilicet ut ostendat quod boni per misericordiam Dei exaltantur, ut mali per superbiam conteruntur.</n><pb/>


text:
Canticum Psalmi, ipsi David.<n>[[Canticum psalmi. ]]  AUG. Ex postremis partibus duorum, etc., usque ad ut complerentur eloquia prophetarum. CASS. Hic plura eadem quæ supra, etc., usque ad et bene junguntur, quæ nullatenus repugnant. ID. In primo agitur de fuga David, etc., [[usque ad Canticum]]  ad divinas res, [[Psalmus]]  ad actuales operas.</n><pb/>


text:
[Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum; cantabo, et psallam in gloria mea.<n>[[Paratum. ]]  CASS. Sextus psalmus de duabus naturis in Christo. [[Paratum cor meum. ]]  Primo Christus gratias agit, quia suscipiens passionem surrexit in gloriam. Secundo, quæ salus sit facta omni terræ, ibi, [[Ut liberentur. ]]</n><pb/>


text:
ut liberentur dilecti tui. Salvum fac dextera tua, et exaudi me.<n>[[Ut liberentur. ]]  ID. Secunda pars, quæ salus sit facta omni terræ super quam gloria, hic etiam humilitas humanitatis et potentia majestatis ostenditur. [[Salvum fac. ]]  Ut liberentur in futuro, hic salva eos, ne cadant. Vel, se petit salvari in resurrectione, ut fideles liberentur, qui tali signo deitatem ejus senserunt. Quasi, ut cantem et psallam, [[Salvum me fac]]  in resurrectione dextera tua, id est per Verbum, qui est brachium Patris, ut [[sic liberentur dilecti tui. ]]  Ordo verborum conversus est. Dicit enim: Salvum me fac et exaudi, et salvum me fac.</n><pb/>


text:
Deus locutus est in sancto suo: Exsultabo, et dividam Sichimam; et convallem tabernaculorum dimetiar.<n>[[Exsultabo. ]]  AUG. Vel exaltabor, supra lætabor, hic vero exaltabor, quod satis convenit, quia de exaltatione est lætitia. Et loquitur hic Christus in persona Ecclesiæ.</n><pb/>


text:
Meus est Galaad, et meus est Manasses, et Ephraim susceptio capitis mei. Juda rex meus;<n>[[Et Ephraim. ]]  ID. Ephraim meus est, id est, mea est fructificatio, quæ est susceptio capitis mei. Hæc fructificatio est ex eo quod caput suscepit me, vel ego caput. CASS. Vel Ephraim, id est, fructificatio, est susceptio capitis mei, quia dum spineam coronam caput meum suscepit, ultra omnes fructificavit: totum enim Christus lucratus est mundum.</n><pb/>


text:
Quis deducet me in civitatem munitam? quis deducet me usque in Idumæam?<n>[[Quis deducit me in civitatem munitam. ]]  ID. Sicut homo, quærit Christus, ut respondeat; negat hoc ab homine posse fieri. Civitas, infernus quem nullus poterat aperire. Idumeæ gentes, quibus post resurrectionem innotuit: hæc a sola deitate poterant fieri.</n><pb/>


text:
nonne tu, Deus, qui repulisti nos? et non exibis, Deus, in virtutibus nostris?<n>[[Repulisti nos, et non exibis. ]]  ID. Pluraliter dicit nos, quia hic Christus cum membris patitur supra, singulariter dicendo, deducet me. Horum omnium expositiones require in nono psalmo.</n><pb/>


text:
In finem. Psalmus David.<n>[[In finem, Psalmus. ]]  AUG. Prophetia de Christo, etc., usque ad et quæ de Juda expressa sunt, ut illud: [[Et episcopatum ejus accipiat alter. ]]  CASS. Quintus eorum qui latius de passione agunt.</n><pb/>


text:
[Deus, laudem meam ne tacueris, quia os peccatoris et os dolosi super me apertum est.<n>[[Deus laudem. ]]  CASS. Monet Judæ malitiam declinare, etc., usque ad Christus ergo secundum quod homo orans ad Patrem ait: [[Quia os peccatoris. ]]  ID. Decora diversitas, quia iniqui non tacent vituperium.</n><pb/>


text:
Locuti sunt adversum me lingua dolosa, et sermonibus odii circumdederunt me: et expugnaverunt me gratis.<n>[[Gratis. ]]  AUG. Sicut piis per se placet æquitas, sic impiis iniquitas.</n><pb/>


text:
Pro eo ut me diligerent, detrahebant mihi; ego autem orabam.<n>[[Pro eo ut me. ]]  ID. Plus nocent, in membris detrahentes Christo, quia animas crediturorum interficiunt, quam qui carnem ejus mox resurrecturam peremerunt.</n><pb/>


text:
Et posuerunt adversum me mala pro bonis, et odium pro dilectione mea.<n>[[Et posuerunt adversum. ]]  AUG. Sex differentiæ sunt, etc., usque ad quod est bonum pro malo, quod et Deus judex facit. CASS. Tribus modis omne peccatum contrahitur, etc., usque ad quod Christus orans pro Judæis fecit.</n><pb/>


text:
Constitue super eum peccatorem, et diabolus stet a dextris ejus.<n>[[Constitue super. ]]  AUG. Secunda pars, ubi incipit prophetare, quæ pro impietate recipiant. Supra de pluribus, etc., usque ad quorum personam Judas gessit. [[Constitue super eum peccatorem. ]]  Sicut de Juda, ita de eis.</n><pb/>


text:
Cum judicatur, exeat condemnatus; et oratio ejus fiat in peccatum.<n>[[Cum judicatur exeat condemnatus. ]]  Quia in nequitia permanentes thesaurizant sibi iram. [[Oratio in peccatum: ]]  quia non fit per mediatorem.</n><pb/>


text:
Fiant dies ejus pauci, et episcopatum ejus accipiat alter.<n>[[Dies pauci. ]]  Secundum regnum, quod post non diu stetit. [[Episcopatum, ]]  id est Christum qui ad eos missus accepit populus gentium.</n><pb/>


text:
Fiant filii ejus orphani, et uxor ejus vidua.<n>[[Filii orphani: ]]  amisso, quasi patre, regno; vel patre Deo. [[Uxor, ]]  id est plebs. [[Viduæ, ]]  amisso regno.</n><pb/>


text:
Nutantes transferantur filii ejus et mendicent, et ejiciantur de habitationibus suis.<n>[[Transferatur, ]]  ut in captivitate factum est. [[Mendicent, ]]  sub regibus gentium.</n><pb/>


text:
Scrutetur fœnerator omnem substantiam ejus, et diripiant alieni labores ejus.<n>[[Omnem substantiam ejus, ]]  id est, vitam, singula peccati puniens; debita eorum non dimittuntur, quia in solo Christo dimittuntur. [[Et alieni, ]]  id est, diabolus et angeli ejus. [[Diripiant labore ejus, ]]  Quia non thesaurizant in cœlo.</n><pb/>


text:
Non sit illi adjutor, nec sit qui misereatur pupillis ejus.<n>[[Et non sit illi, ]]  etc. Id est, adjutor non est ei, cui Christus deest. [[Nec sit qui misereatur. ]]  Non dico ad temporalia, habenda, sed æterna.</n><pb/>


text:
Fiant nati ejus in interitum; in generatione una deleatur nomen ejus.<n>[[Fiant nati ejus in interitum]]  sempiternum. Ideo quia manserunt in [[generatione una, ]]  id est, quia non regenerati fuerunt. [[Et deleatur nomen. ]]  Id est, Jerusalem terrenæ, quæ servit cum filiis suis quæ prophetas interfecit.</n><pb/>


text:
Psalmus David. [Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum.<n>[[Psalmus David. ]]  CASS. Psalmus iste septimus, etc., usque ad quidquid in utroque Testamento continetur. CASS. Propheta hortatur Christo subjici. Primo refert propheta verba Patris de Filio, etc., usque ad hoc humanitatis. [[Dixit Dominus. ]]  CASS. More nostro, ut homo instruatur. [[Dominus Domino. ]]  Personas discerne, et unam naturam, et potentiam accipe. [[Sede. ]]  Post laborem quiesce, et conregna, secundum quod homo. [[A dextris meis. ]]  In potioribus meis bonis et occultis, donec regnes manifestus. Et hoc est, [[donec ponam inimicos tuos, ]]  etc. AUG. [[Sede, ]]  non solum in alto, ut excelsis domineris, sed etiam in occulto, etc., usque ad si non videt quod credit. [[Scabellum pedum tuorum: ]]  a similitudine, ubi et plena notatur subjectio. Per pedes stabilitas æterna: hoc quotidie in conversis.</n><pb/>


text:
Virgam virtutis tuæ emittet Dominus ex Sion: dominare in medio inimicorum tuorum.<n>[[Virgam virtutis. ]]  Incipit autem ex Sion, id est, ex Judæis regnum Christi, unde subdit, [[Virgam virtutis, ]]  etc. [[Ex Sion. ]]  Non de illo regno Christi loquitur propheta, etc., [[usque ad et remissio peccatorum per omnes gentes, incipientibus a Jerosolyma. ]]</n><pb/>


text:
Tecum principium in die virtutis tuæ in splendoribus sanctorum: ex utero, ante luciferum, genui te.<n>[[Tecum principium. ]]  CASS. Secundo indicat Pater naturam Divinitatis, etc., usque ad quando in resurrectione erunt splendidi, ut angeli Dei. AUG. Jam dominatur, jam virtus; sed [[in die]]  specialis virtutis, etc., usque ad qualiter Pater cum eo principium. Hoc tunc, sed nunc. [[Ex utero, ]]  id est, [[ut]]  ex secreta et occulta substantia mea, etc., usque ad qui se offerat, unde sequitur, [[Juravit, ]]  etc. CASS. Vel [[Tecum principium: ]]  hoc Pater; quasi, hoc tibi tribuo plus quam alii, quia Filius per naturam. AUG. Vel ex persona prophetæ potest accipi loquentis, etc., usque ad cum Spiritu sancto, qui sanctos splendificat.</n><pb/>


text:
Juravit Dominus, et non pœnitebit eum: Tu es sacerdos in æternum secundum ordinem Melchisedech.<n>[[Juravit Dominus. ]]  CASS. Tertio agit propheta de humanitate Christi, etc., usque ad hinc constat transire victimas secundum ordinem Aaron. [[Non pœnitebit eum: tu es sacerdos, in æternum. ]]  AUG. In Deum nulla cadit pœnitentia: scit enim quid agat, nec mutat consilium, sed verbo pœnitentiæ mutatio rerum aliter quam sperabat evenientium significatur. Quomodo enim cum aliquid pœnitet te fecisse, doles factum quod fecisti.</n><pb/>


text:
Dominus a dextris tuis; confregit in die iræ suæ reges.<n>[[Reges]]  AUG. Qui volunt, vel volebant delere nomen Christi.</n><pb/>


text:
Judicabit in nationibus, implebit ruinas; conquassabit capita in terra multorum.<n>[[Conquassabit, ]]  id est infirmos reddidit, etc., usque ad et nunc [[judicabit]]  in gentibus, [[ut ruinas, ]]  non erectos impleat. [[Judicabit in nationibus. ]]  CASS. Quasi reges frangit pro superbia: populos judicat propter communia peccata: utrosque ut humilientur ad conversionem. Vel,</n><pb/>


text:
Alleluja. [Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo, in consilio justorum, et congregatione.<n>[[Alleluia. ]]  CASS. Primus psalmus per omnes litteras alphabeti, etc., usque ad tertio eosdem redemptos asserit, et Novum Testamentum mansurum, ibi [[Redemptionem. ]][[Confitebor. ]]  AUG. Non est hic confessio peccatorum, sed laudis: illa luget, hæc gaudet: illa vulnus medico ostendit, hæc de sanitate gratias agit. [[In concilio. ]]  Non temere, sed ex ratione, scilicet pro æternis, sicut omnes justi. CASS. [[In concilio justorum. ]]  Hic nunquam inter omnes justos ubi sunt misti mali, sed jam videntur in futura societate psallere spe rapti ad superna. [[In concilio, ]]  quod est, quando cum Domino judicant. [[In congregatione, ]]  quando de toto collecti.</n><pb/>


text:
Magna opera Domini: exquisita in omnes voluntates ejus.<n>[[Magna opera. ]]  Hæc est materia et causa confessionis. Magna sunt opera Domini, quod de impio facit pium. [[Exquisita. ]]  AUG., CASS. Cui nihil simile, dum sinit diabolum sævire, etc., usque ad non: [[Justitia enim ejus manet sæculum sæculi. In omnes voluntates. ]]  AUG. Nihil superat voluntatem Dei, qui et si vult, ut non pecces, non tamen prohibet. Si vult parcere pœnitenti, vult et impœnitentem punire; ita de homine semper Deus implet suam voluntatem, quia nihil facit homo, de quo non operetur Deus, quod vult.</n><pb/>


text:
Confessio et magnificentia opus ejus, et justitia ejus manet in sæculum sæculi.<n>[[Confessio et magnificentia opus ejus. ]]  CASS. Quasi confitebor, quia magna sunt opera Domini. Quælibet etiam opera sunt magna, si in eis videatur intentio et voluntas, quæ est [[confessio]]  peccatorum, et [[magnificentia]]  bonorum operum: et [[justitia, ]]  id est, merces, quæ juste datur.</n><pb/>


text:
Memoriam fecit mirabilium suorum, misericors et miserator Dominus.<n>[[Memoriam fecit. ]]  ID. Secundo dicit fideles copioso munere satiatos, promittens adventum Domini, ut hæreditas avide quæratur. AUG. [[Memoriam fecit mirabilium suorum. ]]  Hunc humilians et hunc exaltans, etc., usque ad quid in futura glorificatus accipiet?</n><pb/>


text:
Escam dedit timentibus se; memor erit in sæculum testamenti sui.<n>[[Escam dedit. ]]  CASS. Facit confessionem et magnificentiam, etc., usque ad ut omnia impleantur. [[Memor erit, ]]  etc. AUG. Nec totum dedit, qui pignus dedit, etc., usque ad per compungentes passionis angustias intrant.</n><pb/>


text:
Virtutem operum suorum annuntiabit populo suo,<n>[[Virtutem operum. ]]  CASS. Virtus operum est, quod cæci vident, etc. Quæ fecit nota Christiano populo. [[Ut det illis hæreditatem, ]]  hæc fuit intentio miraculorum, ut crederent.</n><pb/>


text:
ut det illis hæreditatem gentium. Opera manuum ejus veritas et judicium.<n>[[Ut det illis hæreditatem gentium. ]]  ID. Quasi, licet illis det hæreditatem, tamen multa patientur. [[Opera manuum ejus. ]]  ID. Id est, virtutis. [[Veritas, ]]  dum conversis promissa restituit: [[Judicium, ]]  quod impiis minatur. AUG. [[Veritas, ]]  quam sancti martyres tenent, pro qua et judicantur hic; [[et judicium, ]]  quo in futuro judicabunt eos a quibus hic judicantur. ID. [[Opera manuum ejus veritas et judicium. ]]  Teneatur [[veritas]]  ab his qui judicantur, etc., usque ad hic est hæreditas Novi Testamenti.</n><pb/>


text:
Alleluja, reversionis Aggæi et Zachariæ. [Beatus vir qui timet Dominum: in mandatis ejus volet nimis.<n>[[Alleluia reversionis. ]]  AUG. Aggæus et Zacharias longe post David fuerunt, etc., usque ad æternaliter solidetur. CASS. Perfectio hujus ædificii, etc., usque ad tanquam a captivitate liberati et hilares de bonis quæ habent. [[Beatus vir. ]]  CASS. Ostendit hic Psalmista post liberationem, etc., usque ad tertio impiis adversa provenire asserit. [[Qui timet Dominum. ]]  Timor mundi miseros facit, sed timor Dei ea appetere facit, per quæ homo beatus est. [[In mandatis. ]]  Hoc timor Dei, ut velit. Et non ait faciet, etc., usque ad et [[terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem. ]]</n><pb/>


text:
Potens in terra erit semen ejus; generatio rectorum benedicetur.<n>[[Potens. ]]  AUG., CASS. Ecce præmia illius beati. [[Semen ejus. ]]  Id est, merces boni operis; [[Erit potens in terra, ]]  non hac, ubi derisui, sed cœlesti. Vel etiam hic in isto tempore, quo minus videtur. [[Semen, ]]  opera misericordiæ unde messis æterna. [[Potens, ]]  quia re minima, etiam ut magna, regnum cœlorum emitur. [[Generatio. ]]  Non carnis sed imitationis. Vel opera rectorum. [[Recti]]  sunt, qui non resistunt Patri emendanti, et credunt promittenti, non credunt perisse opera sua, cum non eis temporaliter retribuitur. Sunt enim qui bona illa agunt, mercedem hic a Deo sperantes, vel hominibus placere volentes, quod non beatus vir: et tamen,</n><pb/>


text:
Gloria et divitiæ in domo ejus, et justitia ejus manet in sæculum sæculi.<n>[[Gloria et divitiæ in domo ejus. ]]  Id est, in cordis secreto, ubi habitat cum spe vitæ æternæ, ubi divitiæ sanctæ, et gloria æterna reponuntur. [[Justitia. ]]  Hæc est gloria ejus, hæ divitiæ ejus, quam tamen habet a Deo. [[Manet in sæculum. ]]  Quasi non temporaliter beatus.</n><pb/>


text:
Exortum est in tenebris lumen rectis: misericors, et miserator, et justus.<n>[[Exortum est. ]]  CASS. Secundo agit de adventu Domini, etc., usque ad ut eam firmis allegationibus et assertionibus in judicio præmuniat. Vel,</n><pb/>


text:
Jucundus homo qui miseretur et commodat; disponet sermones suos in judicio:<n>[[Miseretur. ]]  ID. Qui dat egentibus, [[Commodat, ]]  qui mutuum præstat, post tantumdem recepturus.</n><pb/>


text:
In memoria æterna erit justus; ab auditione mala non timebit. Paratum cor ejus sperare in Domino,<n>[[Paratum cor ejus sperare in Domino, confirmatum est cor ejus, manet, ]]  etc. AUG. Patet itaque, quod hic non sua quærit, sed quæ sunt Christi, labores patienter sustinet, promissa fidenter exspectat. CASS. Vel, si quis mala minatur, non timet, sed paratum.</n><pb/>


text:
Dispersit, dedit pauperibus; justitia ejus manet in sæculum sæculi: cornu ejus exaltabitur in gloria.<n>[[Dispersit. ]]  Sperat non timere, quia dispersit. [[Dedit pauperibus. ]]  AUG. Ecce iste emebat quod non videbat, sed ille thesaurum in cœlo servabat, qui esurire et sitire in pauperibus dignatur in terris. [[Justitia ejus manet in sæculum sæculi. ]]  CASS. Sua dedit, et juste et pie vixit, vel, qui dat sua, justitiam operatur. [[Cornu ejus exaltabitur in gloria. ]]  Quia hic humilis, ibi potestatem habebit.</n><pb/>


text:
Peccator videbit, et irascetur; dentibus suis fremet et tabescet: desiderium peccatorum peribit.]<n>[[Peccator videbit. ]]  ID. Tertio contraria impiis provenire asserit. Bonis beatorum hortatur, malis inimicorum terret, et est iste psalmus institutorius fidelium. [[Irascetur, dentibus suis fremet et tabescet, desiderium peccatorum peribit, ]]  dicens: [[Quid nobis profuit superbia et divitiarum jactantia? ]]  Sap. 5.</n><pb/>


text:
Alleluja. [Laudate, pueri, Dominum; laudate nomen Domini.<n>[[Alleluia]]  CASS. Quia merito laudandus, qui merito humilitatis gentes assumit, titulum psalmi exponit. Alleluia enim, ut diximus, interpretatur laudate Dominum, qualiter et psalmus incipit. [[Laudate. ]]  ID. Primo monet Propheta devotos, ut laudent jugiter, et ubique prædicent. Secundo ipse facit, quod monet alios, id est, laudat Deum ibi: [[Quis sicut Dominus]]  I Cor. 14.? Ad laudem ergo monens ostendit, qui et quem, et quandiu, et ubi, et quare laudent, dicit. [[Pueri. ]]  Non sensu, sed malitia, maxime superbia, id est, humiles, unde, [[Nolite pueri effici sensibus, sed malitia parvuli estote, ut mentibus perfecti sitis. ]]  AUG., CASS. Laudate Dominum, pueri, simplices et puri, qui debent laudare.</n><pb/>


text:
Sit nomen Domini benedictum ex hoc nunc et usque in sæculum.<n>[[Sit nomen. ]]  CASS. Ecce dixit, qui, et quem laudare debeant, deinde subdit: Quandiu laudandus sit, scilicet semper. [[Sit nomen Domini: ]]  ne ad horam putetis me imperare laudem, etc., usque ad per gentes carnales, per cœlos spirituales.</n><pb/>


text:
A solis ortu usque ad occasum laudabile nomen Domini.<n>[[A solis ortu. ]]  AUG. Hic dicit quod ubique debeat laudari.</n><pb/>


text:
Excelsus super omnes gentes Dominus, et super cælos gloria ejus.<n>[[Super cœlos. ]]  ID. Apostolos, per quos regnat in gentibus, et est; ideo ad laudes invito, quia super omnes est regnaturus.</n><pb/>


text:
Quis sicut Dominus Deus noster, qui in altis habitat,<n>[[Quis sicut. ]]  CASS. Secundo ipse facit, quod alios monet, ut et facto alios doceat. [[Quis? ]]  Nullus qui per se possit. [[In altis, ]]  etc. Angelis et sanctis: et licet altus, non despicit humiles.</n><pb/>


text:
et humilia respicit in cælo et in terra?<n>[[Humilia. ]]  Hi sunt qui dono ejus alti fiunt, et in eis sedet. [[Respicit, ]]  humiles singulos. [[In terra, ]]  sanctos quos ita respicit, sicut e converso odit superbos.</n><pb/>


text:
Suscitans a terra inopem, et de stercore erigens pauperem:<n>[[Suscitans a terra: ]]  de labore corporis. [[De stercore, ]]  erigitur cui carnis vitia non dominantur.</n><pb/>


text:
Alleluja. [In exitu Israël de Ægypto, domus Jacob de populo barbaro,<n>[[Alleluia. ]]  CASS. Item hic alleluia ex alio negotio ponitur, etc., usque ad ut in psalmi expositione clarescit. [[In exitu. ]]  AUG. Hic non narrantur præterita; sed futura prædicuntur, quia in illis gestis futura signabantur: et ideo non omnia hic dicuntur, quæ ibi gesta, sed quædam aliter, ne putetur præterita recolere. CASS. Primo dicit Propheta, quæ mira dederit Deus Hebræis in figura, et Christianis in spiritu. Secundo interrogat quare hæc facta sunt ibi, [[Quid est tibi mare? ]]  Tertio inania simulacra gentium reprobat, et religionem Dei commendat, ibi, [[Simulacra gentium. ]][[In exitu. ]]  Quasi cum Isræl, id est, domus Jacob, de Ægypto, id est populo barbaro exiret. [[Barbaro. ]]  AUG. Barbaro lingua est, quæ Deum non laudat.</n><pb/>


text:
facta est Judæa sanctificatio ejus; Israël potestas ejus.<n>[[Facta est. ]]  CASS. Sicut ille populus, cum exiret de Ægypto, etc., usque ad possunt resistere vitiis, et hoc.</n><pb/>


text:
Mare vidit, et fugit; Jordanis conversus est retrorsum.<n>[[Vidit mare, ]]  id est, peccatores sæculi. [[Jordanis, ]]  qui variis desideriis rapiunt homines in magnum mare, id est, hujus sæculi amaricantem malitiam; sed hæc in adventu Domini cessant, quasi conversa retrorsum. [[Mare vidit. ]]  AUG. Hoc hic aliter dicitur, quam factum est. Ibi legitur stetisse ab ea parte, qua aquæ desuper fluebant, nec ibi quidquam dicitur de gestientibus montibus, sed tam ibi facta quam hic dicta figuræ sunt.</n><pb/>


text:
Montes exsultaverunt ut arietes, et colles sicut agni ovium.<n>[[Arietes. ]]  ID. Qui cornibus utriusque, etc., usque ad omnem scientiam adversus Christum se erigentem. [[Colles. ]]  CASS. A colendo, mediocres: non enim hæc ad litteram; unde et per mare, et Jordanem, id est, per antiqua facta, hæc signari non ambigas, quæ hodie spiritualiter fiunt.</n><pb/>


text:
Quid est tibi, mare, quod fugisti? et tu, Jordanis, quia conversus es retrorsum?<n>[[Quid est tibi. ]]  ID. Secundo interrogat quare hæc, ut excitet admirationem. Et solvit: [[A facie Domini. ]]</n><pb/>


text:
A facie Domini mota est terra, a facie Dei Jacob:<n>[[A facie. ]]  ID. Una duobus responsio, quia unus auctor, et sæcula fecit obstupescere, et sua, id est, montes et colles gaudere: Christo enim apparente moti sunt homines a sua superstitione ad cultum Dei. [[A facie Dei Jacob. ]]  Et quasi quæreret, quis est Dominus? Deus Jacob non recens; qui facit eos luctari.</n><pb/>


text:
qui convertit petram in stagna aquarum, et rupem in fontes aquarum.<n>[[Qui convertit petram. ]]  ID. Dura corda Judæorum, ad aquam baptismi. [[Rupem. ]]  Gentiles, ut et ipsi emanent irriguos fontes prædicationis. AUG. Id est, se prius durum, cum ignoraretur, etc., usque ad omnibus credentibus inundaret, dicens: [[Si quis sitit, veniat ad me, et bibat. ]]</n><pb/>


text:
Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam:<n>[[Non nobis. ]]  CASS. Cum dixit Deum bona dare, etc., usque ad veritas, dum præmia restituit, vel impios punit. Ideo, Da.</n><pb/>


text:
Alleluja. [Dilexi, quoniam exaudiet Dominus vocem orationis meæ.<n>[[Alleluia. ]]  Hic titulus sæpe iteratur, quia laudatio Dei, et dignitas est operum, et pretium laborum, id est, meritum est et præmium. AUG. Propheta de fovea peccatorum liberatus, et in petra constitutus, primo gratias agit quia exauditus est, et contra omnia pericula se invocasse dicit. Psalmus iste est consolatio fidelium contra dolores sæculi. [[Dilexi. ]]  ID. Dicit hoc ovis quæ erraverat, filius reversus, hujus sæculi peregrinus. CASS. [[Dilexi. ]]  Non propter temporalia bona mihi data, ut infideles, sed [[quoniam, ]]  etc. Diligitur Deus et ab infidelibus quia bona dat; unde: [[Confitebor tibi cum benefeceris ei]]  Psal. 48.. Diligitur perfecte, eum animus adversis non movetur, sed spe accenditur: quem modum post exponit, [[dilexi. ]]  Non quia me regem fecit, prospera dedit, sed quia orationem audit in angustiis.</n><pb/>


text:
Quia inclinavit aurem suam mihi, et in diebus meis invocabo.<n>[[Et in diebus meis. ]]  AUG. Scilicet meæ miseriæ, quos mihi feci peccando, qui sunt pleni laboris et doloris, id est, vetustæ putredinis. [[Invocabo. ]]  Quod non est sine fide; unde Apostolus: [[Quomodo invocabunt in quem non crediderunt? ]]  Rom. 10. Dum ergo ait, [[invocabunt, ]]  notat quod non est otiosus dilector. In quibus, [[Circumdederunt me, ]]  etc. Vel, in diebus salutis, id est tempore plenitudinis; unde: [[Ecce nunc tempus acceptabile, ]]  etc. II Cor. 6..</n><pb/>


text:
Circumdederunt me dolores mortis; et pericula inferni invenerunt me. Tribulationem et dolorem inveni,<n>[[Dolores. ]]  CASS. Peccata, unde dolor et mors animæ; vel, æterna, hæc in inferno erit. [[Pericula inferni. ]]  AUG. Suffusus enim carnali voluptate, non animadverti mala me circumdantia.</n><pb/>


text:
et nomen Domini invocavi: o Domine, libera animam meam.<n>[[Tribulationem et dolorem. ]]  ID. Quasi, illa prius me circumdederunt, sed post inveni tribulationem et dolorem, id est, afflictionem exteriorem esse utilem.</n><pb/>


text:
Misericors Dominus et justus, et Deus noster miseretur.<n>[[O Domine, libera. ]]  CASS. Secundo item clamat, ut liberatus veniat ad requiem. [[Misericors Dominus. ]]  AUG. Quia primo inclinavit aurem mihi et me vocavit. [[Justus. ]]  Quia flagellat iterum. [[Miseretur. ]]  Quia recipit ad beatitudinem. Nec tam amarum debet esse quod flagellat, quam dulce quod recipit, quia Dominus custodit parvulos, quos grandes quærit hæredes.</n><pb/>


text:
Convertere, anima mea, in requiem tuam, quia Dominus benefecit tibi:<n>[[Convertere. ]]  ID. Non meritis vel viribus tuis, sed quia Dominus benefecit tibi.</n><pb/>


text:
quia eripuit animam meam de morte, oculos meos a lacrimis, pedes meos a lapsu.<n>[[De morte oculos. ]]  ID. Mors est infidelitas; unde: [[Dimitte mortuos sepelire mortuos suos; ]]  et iterum: [[Non mortui laudabunt te, Domine]]  Psal. 103..</n><pb/>


text:
Alleluja. [Credidi, propter quod locutus sum; ego autem humiliatus sum nimis.<n>[[Alleluia. ]]  Voce laudis congrue prætitulatur hic psalmus, quia in hoc psalmo verba sunt martyrum, qui confessione viguerunt et præmia Dei consecuti sunt. [[Credidi, ]]  etc. CASS. Primo memorantur beneficia Dei, quibus quid dignum redderent cum dubitent, occurrit calix passionis, qui a Deo datur. Secundo, servos se dicunt, et filios ancillæ, id est Ecclesiæ, ibi: [[O Domine, quia ego, ]]  etc. Verus et congruus ordo, prius credere, post loqui: ne nondum credens audeat loqui, sed fidem sequatur confessio. Ne vero confessio viribus hominis detur, dicit proprium hominis quod mendax: quod non facile sciret, nisi excessu mentis ad superna vectus esset. Magnum enim est si quis se imprudentem attendit. Et cum homo nihil boni proprium habeat, quid retribuendum? [[Credidi. ]]  AUG. Non ait: [[Credidi et locutus sum, ]]  quia non tantum credidit cætera quæ fides exigit, sed et simul cum illis credidit, et quod præmium loquendo sperare, et quod pœnam tacendo timere deberet; unde loquendi quidem amor ex præmio immittitur, et necessitas ex pœna indicitur. [[Propter quod. ]]  Non enim perfecte credit, qui quod credit non loquitur; piger est ille servus, vel timidus, sed fidelis: quod accepit, impendit, et lucratur, et ideo intrat in gaudium Domini sui, dicentis: [[Euge, serve bone et fidelis, intra in gaudium Domini tui]]  Matth. 25.. [[In excessu meo. ]]  Vel, exstasi mea. AUG. Et dicitur hic exstasis, etc., usque ad quod [[est omnis homo mendax. ]]</n><pb/>


text:
Ego dixi in excessu meo: Omnis homo mendax.<n>[[Quid retribuam Domino. ]]  ID.? Territus iste respicit infirmitatem suam, et videt non esse præsumendum de se. Ex se enim homo mendax, ut et Petrus, dum præsumpsit, inventus est mendax: sed virtus Dei est, si non credit. Quod videns iste factum in se gratia Dei, subdit, [[quæ retribuit mihi. ]]  Non ait, pro omnibus quæ tribuit. Quæ igitur præcesserunt hominis bona, ut omnium donorum Dei non tributio, sed retributio vocari possit? Quæ præcesserant nisi peccata? Retribuit ergo Deus hominibus bona pro malis, passus pro eis, cum homines retribuunt mala pro bonis.</n><pb/>


text:
Quid retribuam Domino pro omnibus quæ retribuit mihi?<n>[[Calicem salutaris. ]]  ID. Passionem a simili, etc., usque ad quod post dicitur. CASS. [[Calicem, ]]  quia sub mensura bibitur. Unde, [[Fidelis Deus, qui non patitur vos tentari supra id quod potestis]]  I Cor. 10.. [[Salutaris, ]]  quia in æternam salutem propitiatur.</n><pb/>


text:
Vota mea Domino reddam coram omni populo ejus.<n>[[Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus. ]]  AUG. Qui prior passus est, dat imitari passiones suas; et ideo: [[Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus. ]]  Emit eam sanguine quem pro eis fudit, ne dubitarent pro eo mori. Hoc ergo pretio comparatus, confitetur conditionem suam: [[O Domine, quia ego, ]]  etc.</n><pb/>


text:
Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus.<n>[[O Domine, quia, ]]  etc. CASS. Secundo servos se dicunt, et filios Ecclesiæ, quia non est locus veri sacrificii extra catholicam Ecclesiam, ne quis hæreticorum martyrium Deo placere putet. [[O Domine. ]]  Admiratur se talia accepisse, qualia Dominus pro mundi redemptione. Et ut augeat admirationem repetit: [[Ego servus tuus. Filius ancillæ. ]]  AUG. Jerusalem cœlestis, liberæ a peccatis, ancillæ justitiæ. Qui autem sunt præter Ecclesiam, non sunt filii ancillæ, etsi servos se dicunt quia habent nomen Christi et martyres, ut hæretici. [[Filius ancillæ, ]]  Non schismaticus. Vel ut ancilla, non sibi, sed Domino; ita et ego in morte mea aliquos tibi parturiam, sicut et in vita.</n><pb/>


text:
O Domine, quia ego servus tuus; ego servus tuus, et filius ancillæ tuæ. Dirupisti vincula mea:<n>[[Dirupisti vincula mea. ]]  CASS. Virtute martyrii vincula peccatorum rumpuntur, quia omnia sanguine abluuntur. Hic versus tantæ virtutis a quibusdam creditur, ut peccata homini dimittantur, si in fine vitæ trina confessione dicatur. ID. Qui [[pretiosa. O Domine, tibi sacrificabo; ]]  loquens Deo, affirmat, quod supra dixerat. [[Sacrificabo. ]]  AUG., CASS. Et quia dirupisti, tibi sacrificabo, ut gratus, [[Hostiam laudis. ]]  Sic quod:</n><pb/>


text:
tibi sacrificabo hostiam laudis, et nomen Domini invocabo.<n>[[Vota mea reddam. ]]  Non ubique, sed, [[in atriis, ]]  id est, in catholica Ecclesia, non hæreticorum. [[Domus Domini. ]]  Quæ sit, ostendit. [[In conspectu omnis populi. ]]  CASS. Publice debet laudari, qui pro omnibus pati voluit, ut plures ædificentur. [[Vota mea reddam. ]]  Meipsum, qui sum imago Dei quæ reddenda est Deo, etc., usque ad et apertius hic nominat Jerusalem. AUG. Sed ne quis putet per Jerusalem Judæos solos significari, qui hoc nomine gloriantur, audiat sequentem Psalmum: [[Laudate Dominum, omnes gentes. ]]  Hæc sunt atria Domini, ille enim populus.</n><pb/>


text:
Alleluja. [Laudate Dominum, omnes gentes; laudate eum, omnes populi.<n>[[Alleluia. ]]  CASS. Brevis psalmus, omnium primus atomus, id est sine divisione: pro sui enim brevitate non recipit divisionem, sed omnes compendio suæ locutionis superat, et est quasi punctus psalmorum, unde diversæ species formantur. Mira variatio contra tædium salutaria dicere, modo paucis, modo late. [[Laudate Dominum, omnes gentes. ]]  CASS. Ne qui prætereantur de toto orbe. AUG. Et hæc sunt atria illa domus Domini, et ille omnis populus, unde in præcedenti psalmo egit. Non soli Judæi qui sibi illud arrogare conantur dico laudate eum. Et collaudate. CASS. ut sit in unum redacta omnium laudatio quod est catholicæ Ecclesiæ.</n><pb/>


text:
Alleluja. [Confitemini Domino, quoniam bonus, quoniam in sæculum misericordia ejus.<n>[[Alleluia. ]]  CASS. Quintus psalmus de primo adventu, multis figuris decoratus, habet versus unifines, quosdam unius principii, quosdam intercalares et hujusmodi ornatus. Fidelis populus peccato solutus, etc., [[usque ad Benedictus qui. ]]</n><pb/>


text:
Dicat nunc Israël: Quoniam bonus, quoniam in sæculum misericordia ejus.<n>[[Dicat nunc. ]]  ID. Ut ego vos, ita vos invicem monete; vel, [[dicat, ]]  id est, confiteatur. [[Quoniam in sæculum. ]]  Ecce quatuor versus unifines.</n><pb/>


text:
Alleluja. [<i>Aleph</i> Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini.<n>[[Expositionem hujus psalmi, ut valde prolixam, omittimus. Vide Ambrosii, Cassiodori, Augustini Enarrationes in psalmos, e quibus ad verbum expressa est glossa ordinaria in hunc locum. ]]</n><pb/>


text:
Etenim sederunt principes, et adversum me loquebantur; servus autem tuus exercebatur in justificationibus tuis.<pb/>


text:
Canticum graduum. [Ad Dominum cum tribularer clamavi, et exaudivit me.<n>[[Canticum graduum. ]]  CASS. Beatitudinem, quam superior psalmus unita varietate cantavit, etc., usque ad his ergo gradibus inoffenso pede mentis ascenditur atque descenditur. AUG. [[Canticum graduum. ]]  Graduum nomen ambiguum apud nos, etc., usque ad et altitudinem deitatis ipsius. Primus gradus, a malis sæculi exire, et universæ vanitati renuntiare. CASS. Initium profectus est carnalia vitia relinquere et Domino supplicare; unde in veteri lege, quando emebatur mancipium gentile, radebantur ungues ejus et capilli tondebantur Deut. 12.. Quia oportet vanitatem quaque exuere, ut Dei obsequio mancipetur. Hic ab renuntiatione sæculi quibusdam gradibus meritorum ad perfectam et æternam pervenitur charitatem, quæ in summo locata est. [[Ad Dominum cum tribularer. ]]  CASS. Primo, ascendere incipiens, quia multos invenit obsidentes, a linguis eorum petit liberari: secundo, de permistione malorum conqueritur, [[Hei mihi. ]]</n><pb/>


text:
Domine, libera animam meam a labiis iniquis et a lingua dolosa.<n>[[Domine, libera, ]]  etc. Cum incipit homo ascendere, id est, cum cogitat proficere, contempto sæculo, soli hærens Deo, incipit pati linguas adversantium, id est detrahentium, et quod gravius quasi consulendo a salute avertentium: has qui non patitur, nondum proficere conatur. Ascensurus ergo primo contra eas precatur: [[Domine, libera animam meam a labiis iniquis. ]]</n><pb/>


text:
Quid detur tibi, aut quid apponatur tibi ad linguam dolosam?<n>[[Quid detur tibi, ]]  etc. CASS. More nimis cogitantis hæsitat, et quærit remedium. [[Quid tibi detur, aut quid apponatur? ]]  Duo verba posuit, [[dari et apponi; ]]  sagittæ dantur in arma, carbones apponuntur quasi in consolationem.</n><pb/>


text:
Sagittæ potentis acutæ, cum carbonibus desolatoriis.<n>[[Sagittæ. ]]  AUG. Verbis Dei sagittatur cor, etc., usque ad ut sit purus locus ædificio Dei.</n><pb/>


text:
Heu mihi, quia incolatus meus prolongatus est ! habitavi cum habitantibus Cedar;<n>[[Heu mihi. ]]  CASS. Secundo de incolatu, et permistione malorum conqueritur. Acceptis sagittis et carbonibus, factus triticum, nondum est in horreo, sed in area ubi multa palea premitur; videns ergo multa mala, quæ ante non viderat clamat: [[Hei mihi. ]]  Nulli homini apparent mali, nisi factus sit bonus; [[Cum enim crevit herba, et fructum fecit, apparuerunt zizania. Prolongatus. ]]  Etsi breve tempus, desiderio nimis longum videtur. [[Cedar. ]]  ID. Filius Ismælis, unde Saraceni descenderunt, qui verius ab Agar dicerentur Agareni: sed a Sara, digniori et libera sibi nomen vindicaverunt, quorum uterque in tabernaculis legitur habitasse. Tabernacula Ismæl recte Cedar dicta sunt: Cedar ad Ismæl pertinet. AUG. Isaac ergo, etc., usque ad si nunc mali a bonis non possunt separari, ferendi sunt.</n><pb/>


text:
Canticum graduum. [Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi.<n>[[Canticum graduum. ]]  CASS. Secundus gradus petere divinam defensionem, cui nihil posse obviare monstratur. AUG. Cui enim de mundo exeunti pericula occurrunt, exposcere debet divinum auxilium, etc., usque ad Talis est iste, qui oculos ad Deum levat. CASS. Primo levat oculos et orat: secundo quod oravit affirmat, ostendens virtutem auxilii impetrati. [[Levavi oculos. ]]  ID. Qui quasi inclinatus clamavit, jam respirans, oculos ad intercessores sanctos levat.</n><pb/>


text:
Non det in commotionem pedem tuum, neque dormitet qui custodit te.<n>[[Neque dormitet. ]]  AUG. Si dormit in te fides, dormit in te Christus. CASS. Dicitur hoc humana consuetudine; ut quando fessus custos dormitat, furtum patitur.</n><pb/>


text:
Ecce non dormitabit neque dormiet qui custodit Israël.<n> AUG. [[Ecce non dormitabit. ]]  Dormitat Christus, etc., usque ad sed ne adhuc putes hoc de aliquo hominum, subdit, [[Dominus custodit. ]][[Qui custodit Isræl. ]]  AUG. Qui non potest videre faciem, etc., usque ad et huic non dormit Christus.</n><pb/>


text:
Dominus custodit te; Dominus protectio tua super manum dexteram tuam.<n>[[Dominus custodit. ]]  CASS. Secunda pars, ubi quod oraverat affirmat. Et quasi quis quæreret, Quis est ille custos? subdit, [[Dominus custodit, ]]  etc. AUG. Non sine causa est, etc., usque ad dilectio Dei scilicet, et proximi.</n><pb/>


text:
Per diem sol non uret te, neque luna per noctem.<n>[[Per diem sol non uret te, neque luna per noctem, ]]  etc. ID. Deus est sol, etc., usque ad vel [[luna, ]]  id est Ecclesia, non permittet uri nocte tribulationis. HIER. Vel [[per diem]]  accipiuntur prospera, etc., usque ad ita nunc in prosperis et in adversis nos servat.</n><pb/>


text:
Dominus custodit te ab omni malo; custodiat animam tuam Dominus.<n>[[Dominus custodiat introitum tuum. ]]  CASS. Cuncta concludit, bonis initiis bonos exitus adjungat. AUG. [[Dominus custodiat introitum tuum. ]]  Intrantes custodit, etc., usque ad jam in æternum nihil nocebit.</n><pb/>


text:
Canticum graduum. [Lætatus sum in his quæ dicta sunt mihi: In domum Domini ibimus.<n>[[Canticum graduum. ]]  CASS. Tertius gradus. Magnum gaudium; in Ecclesia pura mente versari, atque digne Deo in hac peregrinatione militare: unde suspiramus ad cœlestem Jerusalem, ad quam duabus alis dilectionis levamur. [[Lætatus sum in his, ]]  etc. Primo gaudet se monitum ire ad Jerusalem, ubi sancti securi et cum Domino judicabunt. Secundo, ascensurus optat abundantiam pacis: [[Rogate quæ ad pacem, ]]  etc.</n><pb/>


text:
Illuc enim ascenderunt tribus, tribus Domini: testimonium Israël, ad confitendum nomini Domini.<n>[[Testimonium Isræl. ]]  AUG. Id est, in quibus cognoscitur quod vere sunt Isræl. Quando enim grana sunt cum paleis, totum palea putatur; sed cum separabuntur, tunc erit testimonium Isræl.</n><pb/>


text:
Quia illic sederunt sedes in judicio, sedes super domum David.<n>[[Sedes. ]]  ID. Id est justi, in quibus Deus sedet, etc., usque ad caveant ergo sibi omnes interrogandi.</n><pb/>


text:
Rogate quæ ad pacem sunt Jerusalem, et abundantia diligentibus te.<n>[[Rogate. ]]  CASS. Secunda pars, ubi loquitur ad judices, optans eis abundantiam pacis, quam amore fratrum prædicavit. [[Diligentibus. ]]  AUG. Qui amat in alio bonum, quod ipse non potest habere, imputatur ei quasi haberet; unde: Si charitas non habet quod det, det calicem aquæ; et tantum imputatur ei quantum Zachæo multa Matth. 10.. Impar facultas, sed non impar charitas.</n><pb/>


text:
Fiat pax in virtute tua, et abundantia in turribus tuis.<n>[[Fiat pax. ]]  ID. Charitas est virtus fortis ut mors, etc., usque ad subdit: [[Propter fratres meos. ]][[In turribus. ]]  ID. Id est in excelsis tuis. Pauci sunt judices, sed multi ad singulos pertinebunt, quos recipient in æterna tabernacula, et tunc erit [[abundantia in turribus; ]]  Deus autem est tota eorum abundantia, tam recipientium quam receptorum.</n><pb/>


text:
Canticum graduum. [Ad te levavi oculos meos, qui habitas in cælis.<n>[[Canticum graduum. ]]  CASS. Quartus gradus, inter quaslibet angustias constanter de Domino esse præsumendum, donec misertus exaudiat. Qui supra ad montes, nunc ad Deum oculos levat. [[Ad te levavi. ]]  ID. Primo vox tribulatorum Deum respicientium, non ad alia patrocinia; secundo, precatur misericordiam contra insultantes. AUG. [[Ad te levavi. ]]  Quo levaret, nisi quo ascendens tendebat? non se attendit iste, ut superbus, qui sibi placet: nam qui sibi displicet, hic talis Deo placet; et cui Deus placet, ipse sibi displicet. [[Levavi. ]]  Ascensus ergo est in affectu, etc., usque ad sed qui peregrinatur et desiderat patriam.</n><pb/>


text:
Ecce sicut oculi servorum in manibus dominorum suorum; sicut oculi ancillæ in manibus dominæ suæ: ita oculi nostri ad Dominum Deum nostrum, donec misereatur nostri.<n>[[Ecce sicut oculi, ]]  etc. CASS. Servus levat oculos in manus Domini, quando eget vel quando vapulat, quia utrumque in Domini potestate. [[Sicut oculi ancillæ. ]]  AUG. [[Servus]]  est populus; [[Dominus, ]]  Christus; [[Ancilla, ]]  Ecclesia; domina, Dei virtus, et Dei sapientia. Et si jam filii et amici per gratiam, servi tamen sumus per creaturam, quia omnis creatura Deo servit. CASS. Dat similitudinem de servo et ancilla, domino et domina, ne femineus et debilior sexus se exceptum putet.</n><pb/>


text:
Miserere nostri, Domine, miserere nostri, quia multum repleti sumus despectione;<n>[[Miserere. ]]  ID. Secunda pars, ubi precatur misericordiam contra insultantes. Servus qui vapulat, levatis oculis ad Deum, erumpit in necessariam vocem: [[Miserere. ]][[Repleti sumus. ]]  Ut cum dicitur. Quid credis, insane, vides quod credis? Reversus est ne aliquis ab inferis, et retulit tibi quid ibi agitur? Ecce, quod ego amo, video et fruor.</n><pb/>


text:
Canticum graduum. [Nisi quia Dominus erat in nobis, dicat nunc Israël,<n>[[Nisi quia. ]]  CASS. Primo sancti martyres memores quanta evaserunt, soli misericordiæ ascribunt; secundo, gratias agunt, quod liberati.</n><pb/>


text:
nisi quia Dominus erat in nobis: cum exsurgerent homines in nos,<n>[[Montes in circuitu, ]]  id est, angeli, prophetæ, apostoli sunt murus ejus: unde Isaias: [[Et erit in ea murus, et antemurale]]  Isa. 26.; sed ne in montibus remaneas, addit, et Dominus in circuitu. [[Ne ergo sit spes in montibus, ]]  sed in vertice montium: unde Isaias: [[Erit in novissimis diebus mons in vertice]]  Isa. 21., etc. [[Qui confidunt. ]]  CASS. Primo asserit, etc., usque ad quia et multi sunt, et unum sunt. [[Mons Sion. ]]  HIER. Christus, in quo fundata est Ecclesia: Mons ille ad litteram, in fine sæculi commovebitur.</n><pb/>


text:
forte vivos deglutissent nos; cum irasceretur furor eorum in nos,<n>[[Forte vivos deglutissent nos. ]]  Vivunt qui sciunt idolum nihil esse. Mortui sunt, qui illud putant aliquid esse. Ergo mortui absorbentur, qui putant malum faciendum quod faciunt; vivi autem, qui quidem sciunt malum esse quod faciunt, sed persecutione superati in societatem transeunt impiorum, et Deo hujus vitæ dulcedinem præferunt, sicut quidam qui timore mortis idolis sacrificaverunt. AUG. Attende etiam quod Petrus, id est Ecclesia, absorbet multos, sed non vivos. Cui dicitur: [[Macta et manduca. ]]  Act. 10. Nullum enim manducat, id est, membris inserit, nisi mactatum, id est, renuntiantem diabolo. Mactatur ergo in malo, sed vivificatur in bono, qui manducatur a Petro. E contra accidit illi quem deglutit diabolus. [[Virgam peccatorum. ]]  AUG. Dominantur enim aliquando propter disciplinam bonorum, sed hoc non semper erit, ut hic aperte dicit propheta: et ideo non deficiunt justi, quia sciunt tempus futurum, quo Christus in claritate sua apparens, congregabit ante se omnes gentes, et dividet eas sicut pastor dividit hædos ab ovibus, ovesque ponet a dextris, hædos a sinistris. [[Sortem. ]]  CASS. Id est, justos sorte electos, vel qui sunt sors et hæreditas Dei.</n><pb/>


text:
forsitan aqua absorbuisset nos;<n>[[Aqua. ]]  AUG. Peccator populus et est a similitudine Ægyptiorum: quæ aqua torrens fluit cum impetu, sed cito transit; unde subdit: torrentem [[Benefac, Domine. ]]  ID. Secunda pars, ubi confirmato populo, precatur quod scit futurum ut bonis prosperitas, malis vindicta veniat.</n><pb/>


text:
Canticum graduum. [Qui confidunt in Domino, sicut mons Sion: non commovebitur in æternum, qui habitat<n>[[Canticum graduum. ]]  CASS. Septimus gradus in figura Veteris Testamenti per venturum Christum, reversionem de captivitate, quasi de Babylonia prophetat: unde jam consolatio, et seminatio ut plus metatur. AUG. Redempti sanguine Christi et conversi a captivitate, hæc cantant, dum peregrini, gementes in via. Sion est Jerusalem in angelis æterna, in hominibus captiva. [[In convertendo. ]]  CASS. Primum magnitudo facti, cum magnitudine gaudii ostenditur: secundo precatur conversionem a captivitate adhuc futura, ibi, [[Converte, Domine. In convertendo. ]]  AUG. Vel, cum converterit, etc., [[usque ad converte, Domine, captivitatem nostram. Sicut. ]]  ID. Non semper ad similitudinem ponitur, sed ad proprietatem, ut hic; unde etiam dicitur: Fecit ut justus, quod vere est, ita facti fiunt isti [[sicut consolati, ]]  id est, gavisi sunt, ut consolationem accipientes in resurrectione Christi, qui præcessit ut consequamur.</n><pb/>


text:
in Jerusalem. Montes in circuitu ejus; et Dominus in circuitu populi sui, ex hoc nunc et usque in sæculum.<n>[[Os nostrum. ]]  CASS. Cordis arcanum, ubi primum gaudia, quæ post officio linguæ erumpunt. AUG. [[Os nostrum. ]]  Cordis, inde procedit malum bonum, quod nos mundat, vel inquinat; unde non: [[Quod procedit de ore, inquinat]]  Marc. 7.. Non de ore carnis, sed cordis. Non enim si nominas furta et alia mala, immundus es: sed dum cogitas, et si sileas. [[Inter gentes. ]]  ID. Non gentes, quia non omnes credunt. [[Magnificavit, ]]  quia vident eos etiam virtutes operari; firmum testimonium ab adversario. CASS. Et vere magnificavit, ne dubites de verbis gentium.</n><pb/>


text:
Quia non relinquet Dominus virgam peccatorum super sortem justorum: ut non extendant justi ad iniquitatem manus suas,<pb/>


text:
benefac, Domine, bonis, et rectis corde.<n>[[Converte, Domine. ]]  ID. Secunda pars. Precatur conversionem, quæ futura est, in qua fiet seminatio spe gaudii. ID. Aventus Domini redemptione prædicta, precantur iterum peccata sua dimitti. In generali remissione gaudent, et sibi veniam precantur. [[Converte, Domine, Captivitatem nostram. ]]  ID. Nulla ad litteram in diebus David, sed sub diabolo mundus captivus, etc., usque ad non ideo desistendum, quia [[qui seminat in lacrymis. ]]  THEOD. Austrum Hierosolymam vocat, etc., usque ad ut cogantur, et torrentis instar iter faciant.</n><pb/>


text:
Canticum graduum. [In convertendo Dominus captivitatem Sion, facti sumus sicut consolati.<n>[[Canticum graduum Salomonis. ]]  CASS. Octavus gradus, etc., usque ad et in se lapide angulari Ecclesiam de duobus parietibus Judæorum et gentium construxit. AUG. Hic additur [[Salomonis, ]]  quia is ædificavit templum, in figura pacifici Christi, qui ædificavit Ecclesiam de duobus parietibus. Ne ergo acciperes illum Salomonem, ait, [[Nisi Dominus ædificaverit. ]]  In hoc spes ponenda, sed in nullo hominum: quia et ille Salomon cecidit qui templum ædificavit. CASS. Primo, monet quomodo ascendentes se habere debeant, scilicet discant quod ædificatio et custodia non nisi a Deo est. Et exaltatio in futuro non est nisi post humiliationem. Secundo, dicit quæ sit hæreditas, et quomodo collecta, ibi, [[Ecce hæreditas. Nisi Dominus. ]]  ID. Quasi diceret: jam venit Jesus, de captivitate reduxit: jam civitas ædificatur Jerusalem; sed discant ascendentes, quod ædificatio et custodia non nisi a Deo, et exaltatio non nisi post humiliationem in futuro; etsi enim læti de gratia Novi Testamenti, tamen in tanto munere non est præsumendum alicui. [[Domum. ]]  AUG. Ad hanc ascendit omnis, qui proficit: cadit ab hac omnis, qui deficit; amando Deum ascendis, amando sæculum cadis. Sunt enim ista cantica amantium, et quodam desiderio sancto flagrantium. [[Laboraverunt. ]]  ID. Omnes in hac ædificatione laborant, qui in Ecclesia prædicant verbum Dei. [[Civitatem. ]]  CASS. De domo ad civitatem transit, ut nec in singulis, nec in minuta collectione fit præsumptio. Et quamvis domus et civitas secundum metaphoram, quæ de diversis inducitur, sint diversa: una tamen est Ecclesia, quam utraque significat.</n><pb/>


text:
Tunc repletum est gaudio os nostrum, et lingua nostra exsultatione. Tunc dicent inter gentes: Magnificavit Dominus facere cum eis.<n>[[Ante lucem. ]]  AUG. Si surgitis antequam lux surgat; lux est Christus, post quem surgendum est, non ante; ut ille facit, qui se ei præponit: volens hic esse altus, ubi ille humilis fuit: ut et filii Zebedæi: sed resurrectio, id est, exaltatio sequitur sessionem, id est humiliationem, ut lux nostra Christus post mortem surrexit altus. [[Sederitis. ]]  Sessio aliquando significat honorem judicandi, hic autem humiliationem. [[Manducatis panem doloris. ]]  AUG. Manducat panem doloris, qui gemit in hac peregrinatione, id est, in valle plorationis de afflictione se reficit, dicens: [[Factæ sunt mihi lacrymæ meæ panes die ac nocte]]  Psal. 41.. [[Somnum. ]]  CASS. Mortem temporalem, in qua secura pausatio.</n><pb/>


text:
Magnificavit Dominus facere nobiscum; facti sumus lætantes.<n>[[Ecce hæreditas. ]]  ID. Secundo, quæ hæreditas et quomodo collecta. Quasi diceret, dilecti post somnum surgent. [[Fructus ventris. ]]  AUG. Venter Ecclesiæ, etc., usque ad quia omnes acquisivit per obedientiam passionis, [[unde postula a me, et dabo tibi gentes hæreditatem tuam]]  Psal. 2..</n><pb/>


text:
Converte, Domine, captivitatem nostram, sicut torrens in austro.<n>[[Sicut sagittæ. ]]  ID. Sed unde facta est tanta hæreditas, quia potens Dominus, dum fortiter sagittas, apostolos, de arcu sacræ Scripturæ excussit, usque ad fines terræ pervenerunt illæ excussæ, sic sunt autem [[filii excussorum, ]]  quomodo illi excussi. [[Filii excussorum. ]]  ID. Filii apostolorum; quibus dictum est, [[Excutite pulverem de pedibus vestris]]  Matth. 18.. Sed ita videntur, etc., usque ad qui manu Dei missi sunt usque ad fines terræ.</n><pb/>


text:
Canticum graduum Salomonis. [Nisi Dominus ædificaverit domum, in vanum laboraverunt qui ædificant eam. Nisi Dominus custodierit civitatem, frustra vigilat qui custodit eam.<n>[[Canticum graduum. ]]  CASS. Nonus gradus est, ut pacificus caste timeatur, qui solus exaltat, custodit, ædificat. Primo bona timentis enumerat; secundo optat bona timentis. [[Beati omne qui timent Dominum. ]]  Sciendum quatuor esse timores, etc., usque ad de quo hic dicit Propheta: [[Beati omnes qui timent Dominum. ]]</n><pb/>


text:
Vanum est vobis ante lucem surgere: surgite postquam sederitis, qui manducatis panem doloris. Cum dederit dilectis suis somnum,<n>[[Labores manuum. ]]  ID. Et nota quod a pluribus cœpit dicens: [[Beati: ]]  sed quia omnes unum sunt in Christo singulariter, sequitur, [[Labores manuum tuarum. ]]  AUG. Labores fructuum dicit, cum deberet dicere: Fructum laborum; sed quia et labores cum gaudio sumuntur propter spem, et ipsi jucundant, et modo sunt cibus; sed jucundior eorum fructus erit, quando sancti venient [[cum exsultatione portantes manipulos suos. ]]</n><pb/>


text:
ecce hæreditas Domini, filii; merces, fructus ventris.<n>[[Uxor tua. ]]  CASS. Etsi hoc ad litteram accipi posset, etc., usque ad ad Novum Testamentum pertinet. AUG. Vel per [[uxorem]]  intelligitur Ecclesia, et dirigitur sermo ad Christum, cum dicitur [[tua]]  et [[tui; ]]  nec tamen mutatur vox, vel persona propter unitatem capitis et corporis. Unus enim homo Christus, caput est, et corpus, et in capite quisque fidelium hoc habet.</n><pb/>


text:
Sicut sagittæ in manu potentis, ita filii excussorum.<n>[[Benedicetur. ]]  CASS. Ubi benedictio est, omnia bona confluunt ad gaudium suavitatis. [[Benedicetur. ]]  ID. Secunda pars, ubi ex pietate postulat benedici timentes, optat hic bona timenti, quæ, scilicet non sunt malis communia.</n><pb/>


text:
Canticum graduum. [Beati omnes qui timent Dominum, qui ambulant in viis ejus.<n>[[Canticum graduum. ]]  CASS. Decimus gradus, ut qui caste timet, pro eo omnia ferat, quod nunc expedit Ecclesiæ inter malos. [[Sæpe expugnaverunt. ]]  AUG. Mali, etsi audiunt verbum Dei, etc., usque ad quod tot malos ferant. CASS. Ostendens primo quæ tulerit, consolatur infirmos. Secundo agit de reprobatione persequentium, ibi, [[Dominus justus. Sæpe expugnaverunt. ]]  Quasi: O filii, nolite mirari ad ista, etc., usque ad quia crescit Ecclesia in adversis.</n><pb/>


text:
Labores manuum tuarum quia manducabis: beatus es, et bene tibi erit.<n>[[Etenim non potuerunt mihi. ]]  AUG. Scilicet prævalere, ut me traherent in consensum peccati.</n><pb/>


text:
Uxor tua sicut vitis abundans in lateribus domus tuæ; filii tui sicut novellæ olivarum in circuitu mensæ tuæ.<n>[[Supra dorsum. ]]  CASS. Quod mali nequeunt publice omnibus, occulte singulis tentant suadere, ut qui a facie venientes viderentur a tergo non sentiantur. [[Prolongaverunt iniquitatem. ]]  Alias, [[longe a me fecerunt injustitiam suam. ]]  AUG. Qui etsi mali cum bonis in sæculo, si etiam in Ecclesia sint: ne quis tamen putet iniquitatem juxta justitiam, etsi eos porto, tamen longe est a me eorum iniquitas, ne quis ergo timeat mistos sibi malos, qui longe sunt. [[Dominus justus. ]]  CASS. Secunda pars, ubi agit de reprobatione persequentium.</n><pb/>


text:
Ecce sic benedicetur homo qui timet Dominum.<n>[[Qui oderunt Sion. ]]  ID. Quam non tantum manifesti persecutores, sed etiam qui ficte intrant, oderunt. Qui enim nolunt observare verbum Dei, oderunt Ecclesiam. [[Fiant sicut fenum tectorum. ]]  CASS. Feno tectorum mali comparantur, etc., usque ad sed in neutro fructus est malis. GREG. Ante omnes herbas arescere scirpus dicitur, etc., usque ad quasi viriditatis speciem amittit, etc.</n><pb/>


text:
Canticum graduum. [Sæpe expugnaverunt me a juventute mea, dicat nunc Israël;<n>[[Canticum graduum. ]]  ID. Undecimus gradus, etc., usque ad ponitur læta conclusio cum certitudine veniæ, ibi, [[Speret Isræl in Domino. ]][[De profundis. ]]  AUG. Qui sentit se in profundo, etc., usque ad sicut dicit Scriptura: [[Peccator, cum venerit in profundum vitiorum, contemnit. ]]</n><pb/>


text:
Supra dorsum meum fabricaverunt peccatores; prolongaverunt iniquitatem suam.<n>[[Quis sustinebit. ]]  ID. Quia prope omnis humana vita peccatis circumlatratur, omnisque conscientia suis cogitationibus accusatur. Non est castum cor, quod præsumit de justitia sua. Præsumat ergo de Dei misericordia, [[Quia apud eum propitiatio, ]]  unde subdit:</n><pb/>


text:
Dominus justus concidit cervices peccatorum.<n>[[Quia apud te propitiatio est. ]]  Quasi: Qua spe clamas? Quia est in te misericordia quod ita ait: Vel ita junge. AUG. Nullus potest sustinere, etc., usque ad una ergo est spes: [[Quia apud te propitiatio est, ]]  etc., [[Propter legem tuam, ]]  ID. [[legem]]  misericordiæ sustinui, etc., usque ad et hanc legem dedisti in ipsa necessitate.</n><pb/>


text:
Fiant sicut fœnum tectorum, quod priusquam evellatur exaruit:<n>[[Matutina. ]]  ID. Speret vigilia matutina, qui non aliud a Deo quam immortalitatem speret. [[A custodia matutina, ]]  etc., usque ad inde in lege caput et cauda hostiæ Domino offerebantur. [[Speret Isræl in Domino. ]]  CASS. Secunda pars, ubi læta conclusio: Securus de se, prædicat, ut semper sperent in Domino. Quasi sicut anima speravit, similiter speret Isræl.</n><pb/>


text:
Quia apud te propitiatio est; et propter legem tuam sustinui te, Domine. Sustinuit anima mea in verbo ejus:<pb/>


text:
Canticum graduum David. [Domine, non est exaltatum cor meum, neque elati sunt oculi mei, neque ambulavi in magnis, neque in mirabilibus super me.<n>[[Canticum graduum. ]]  CASS. Duodecimus gradus est humilitas, quam intus et extra hic se habere ostendit. Ad humilitatem ergo monet. [[Domine, non est. ]]  ID. Primo proponens se humilem, pœnam inducit non humili; secundo, suo exemplo ad spem monet. Ostendens ergo se humilem intus et extra, ait. [[Neque ambulavi. ]]  AUG. Non fui superbus, nolui quasi in mirabilibus, etc., [[usque ad: Quanto major es, humilia te in omnibus. ]]</n><pb/>


text:
Si non humiliter sentiebam, sed exaltavi animam meam: sicut ablactatus est super matre sua, ita retributio in anima mea.<n>[[Si non humiliter sentiebam. ]]  ID. Nutritus in lacte quod est Verbum caro factum ut sic crescerem ad panem angelorum, ad Verbum quod apud Deum, sed non. [[Exaltavi, ]]  ut hæretici. Qui si utcunque aliquid cœperint, vel visi sunt capere, inde superbiunt; et cum adhuc teneri super matrem sint, et portentur manibus, ut crescant, qui portati fuerunt in utero ut nascerentur: a lacte ante tempus separantur, unde exstinguntur. [[Ita retributio. ]]  ID. Obstringit se maledicto, etc., usque ad sic revelabit Deus quod aliter sapit, [[quia superbis resistit, humilibus dat gratiam. ]][[Sicut ablactatus est. ]]  Sicut enim quinque tempora narrantur, etc., usque ad quia Deus erat homo; sed non mutatus in hominem.</n><pb/>


text:
Canticum graduum. [Memento, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus:<n>[[Canticum graduum. ]]  ID. In tredecimo gradu jam humilis et mansuetus, etc., usque ad unde in Isaia: [[Super quem requiescet Spiritus meus, nisi super humilem et quietum, et trementem sermones meos? ]][[Memento, Domine, David et omnis. ]]  ID. Primo ostendens votum ædificandi domum, precatur ut impleat. Secundo, ostendit domum ædificatam, ibi, [[Ecce audi. ]]  Tertio, dicit promissiones Dei factas ædificatæ Sion, ibi, [[Juravit Dominus. ]]  Volens ergo ædificare domum Domino, ait in persona totius Christi capitis: [[O Domine, ]]  etc. [[David. ]]  AUG. Ad litteram, mansuetus, ut Sauli malum pro malo non redderet. [[Sicut juravit et votum vovit. ]]  Id est, ut impleat quod promisit: nemo præsumat viribus suis reddere quod vovit. Vovit autem Ecclesia in mansuetudine, ut sit domus Dei, quo nihil gratius potest Deo offerri. Domus autem est, si sua non quærit, sed de communi gaudet: de propriis fiunt mala, unde ait: [[Si introiero. ]]  Sciebat se proprio impediri, ne fiat locus Dei.</n><pb/>


text:
Si introiero in tabernaculum domus meæ; si ascendero in lectum strati mei;<n>[[Si introiero]]  usque [[donec inveniam locum Domino. ]]  Littera suspenditur, et est aposiopesis, ac si diceret: Si hoc vel illud fecero, nunquam de cætero mihi credatur. Quasi juravit David Domino: [[Si introiero in tabernaculum domus meæ, ]]  etc. CASS. Vel ex persona Christi ab illo loco: [[Si introiero in tabernaculum domus meæ, ]]  scilicet, cœlestis habitationis. Tabernaculum est cœlestis habitatio. [[Si ascendero, ]]  etc., ad dexteram Patris, ubi lectus, id est requies et finis laborum.</n><pb/>


text:
Canticum graduum David. [Ecce quam bonum et quam jucundum, habitare fratres in unum !<n>[[Canticum graduum. ]]  ID. Quartus decimus gradus: Charitas quæ facit fratres habitare in unum, unde benedictio et vita. [[Ecce quam bonum. ]]  Et est hic psalmus atomus, etc., usque ad hic ergo vir justus de cohabitatione fratrum exsultans ait: [[Ecce quam. Ecce quam. ]]  AUG. Iste versus toto orbe notissimus, ut tuba Spiritus Sancti divisos congregavit: monasteria plurima peperit. CASS. [[Ecce. ]]  Quasi plus ostensione, quam lingua explicetur. [[Habitare in unum. ]]  AUG. Hoc de omnibus Christianis, sed proprie convenit monasteriis, a quibus tamen ad cæteros benedictio descendit, ut etiam illis fratribus de Judæa, de quibus dicitur. [[Erat illis cor unum, ]]  et [[anima una. ]]</n><pb/>


text:
Sicut unguentum in capite, quod descendit in barbam, barbam Aaron, quod descendit in oram vestimenti ejus;<n>[[Sicut unguentum. ]]  THEOD. Oleum sacerdotale, etc., usque ad perfectæ virtutis odorem perficit. [[Barbam. ]]  AUG. Ecce determinatio, id est in apostolos et alios primitivos sanctos, qui primo fide certaverunt, sed vinci non potuerunt, quia jam caput passum præcesserunt. [[Aaron. ]]  Sacerdos, qui se ipsum obtulit, etc., usque ad sed vinci non potuerunt. Ab illis. [[In oram. ]]  CASS. Vel per [[oram, ]]  quæ est finis vestis, etc., usque ad subditos usque concordiæ utilitas pervenit.</n><pb/>


text:
Canticum graduum. [Ecce nunc benedicite Dominum, omnes servi Domini: qui statis in domo Domini, in atriis domus Dei nostri.<n>[[Canticum graduum. ]]  CASS. Quintus decimus gradus: Charitas sæculi. Et est hic tertius psalmus de charitate Dei, de qua hic agit, sicut supra de charitate proximi. Non quod alia gratia sit qua diligitur Deus, et alia qua proximus. Sed quia diversos actus habet gratia, et diversa diliguntur ea. Monet ergo ad diligendum Deum. Primo, invitat pluraliter benedicere Deum; secundo, optat benedici, ibi, [[Benedicat. ]][[Ecce, ]]  demonstrantis est. Et quibus faciat hanc demonstrationem, determinat, vos [[servi Domini. ]][[Statis. ]]  Servorum est, non sedere in domo domini. Vel, de eisdem intelligitur: Et per [[domum, ]]  intelligitur Ecclesia, per [[atria, ]]  latitudo charitatis. In charitate enim, quæ extenditur usque ad inimicos, latitudo est, in odio angustia. Quasi diceret, vos [[benedicite, qui statis, ]]  id est perseveratis, [[In domo Domini, ]]  id est in Ecclesiis; et [[qui statis, In atriis domus Dei nostri, ]]  id est in latitudine charitatis, ubi nullus angustiatur.</n><pb/>


text:
In noctibus extollite manus vestras in sancta, et benedicite Dominum.<n>[[Extollite manus vestras. ]]  Sicut Moyses manus suas levavit pugnante populo Isræl contra Amalec, [[Extollite]]  dico, [[in sancta: ]]  ut intentione æternum bonum operemini, aliter enim non valet. [[Benedicat te Dominus. ]]  Secunda pars, ubi optat benedici fideles. Quasi diceret, [[benedicite, ]]  et ut hoc possitis, [[Benedicat te Dominus, ]]  benedictione quæ est [[ex Sion. ]]  Qui potest, quia ipse est, qui fecit cœlum et terram. CASS. [[Benedicat. ]]  Supra hortatur plures benedicere Deum, ipse vero unum benedicit tantum, quia, etsi plures sint, tamen in unum sunt, et unitati convenit benedictio. Unde unus in piscina sanabatur, qui prior descendebat. Esto ergo in uno, et ad te perveniet benedictio.</n><pb/>


text:
Alleluja. [Laudate nomen Domini; laudate, servi, Dominum:<n>[[Alleluia. ]]  CASS. Post gradus, qui ducunt ad æternitatem componitur alleluia, ut Ecclesia fruatur laudibus Dei cui tale munus paratum est. [[Laudate. ]]  Primo demonstrativa oratione monet, etc., usque ad qui et quare laudare debeant subdit: [[Laudate, servi. ]]</n><pb/>


text:
Laudate Dominum, quia bonus Dominus; psallite nomini ejus, quoniam suave.<n>[[Laudate Dominum, ]]  etc. AUG. Si omnia laudantur, quia bona, etc., usque ad in quibus totum semen Isræl intelligitur, tota Ecclesia cogitatur. [[Psallite nomini ejus, ]]  id est, laudate eum, eo quod id fecit, quod res sui nominis exigit, cum se incarnatum dedit hominibus gustari.</n><pb/>


text:
Alleluja. [Confitemini Domino, quoniam bonus, quoniam in æternum misericordia ejus.<n>[[Alleluia. ]]  AUG. Psalmus iste laudem Dei continet, ubi etsi multa in laude Dei dicantur, maxime tamen hic misericordia Dei commendatur. CASS. Diversa initia versuum, etc., usque ad ita præsto est divina præsentia si pure cantatur. [[Confitemini Domino. ]]  ID. Primo, magnificentiam Dei et totius orbis conditionem exponit. Secundo dicit quæ in Ægypto et gente Judæorum fecit in figuram nostri, ibi, [[Qui percussit. ]]  Tertio, agit de Christianis, ibi, [[et dedit terram eorum hæreditatem. Confitemini Domino. ]]  AUG. Modo laudemus, etc., usque ad per misericordiam beatitudo æterna est.</n><pb/>


text:
Confitemini Deo deorum, quoniam in æternum misericordia ejus.<n>[[Confitemini Deo deorum. ]]  Deos dicit homines, ad quos sermo Dei factus est in alio psalmo, ubi ait, [[Ego dixi, Dii estis et filii Excelsi, ]]  etc. Et non ideo dicuntur dii, quod omnes sint boni: si enim omnes boni essent, non diceret in eodem psalmo: [[in medio autem deos dijudicat, ]]  id est discernit, de quibus etiam subdit: [[Confitemini Domino dominorum. ]]</n><pb/>


text:
Confitemini Domino dominorum, quoniam in æternum misericordia ejus.<n>[[Qui facit mirabilia. ]]  ID. Sicut in fine ubique ponitur, etc., usque ad ideo [[confitemini, quoniam in æternum misericordia ejus. ]]</n><pb/>


text:
Qui facit mirabilia magna solus, quoniam in æternum misericordia ejus.<n>[[Mirabilia magna solus. ]]  ID. Quia et quædam per homines vel angelos facit, et quædam magna ipse solus, quæ et prius exsequitur.</n><pb/>


text:
Qui fecit cælos in intellectu, quoniam in æternum misericordia ejus.<n>[[Qui fecit cœlos. ]]  ID. Universam ergo creaturam per se fecit, etc., usque ad unde, [[Omnia in sapientia fecisti, Deus. ]]  Vel typice, [[Cœlos in intellectu, ]]  id est spirituales sanctos, qui non modo credere, sed intelligere divina dedit. Simplices autem qui solam fidem firmam tenent, quasi infra cœlos, [[terra]]  dicuntur, qui quia in baptismo, quem acceperunt, quasi [[super aquas]]  firma fide consistunt, quasi [[super aquas]]  terram firmavit.</n><pb/>


text:
Qui firmavit terram super aquas, quoniam in æternum misericordia ejus.<n>[[Terram super aquas. ]]  ID. Sed quo terra gravior ab aquis levioribus portatur, etc., usque ad sic Dominus super puteum sedit, id est juxta.</n><pb/>


text:
Qui fecit luminaria magna, quoniam in æternum misericordia ejus:<n>[[Qui fecit luminaria magna. ]]  ID. id est dona gratiarum fidelibus suis contulit.</n><pb/>


text:
lunam et stellas in potestatem noctis, quoniam in æternum misericordia ejus.<n>[[Lunam et stellas in potestatem noctis. ]]  CASS. Aliter etiam dici potest mystice, etc., usque ad ut per hæc quæque minores luceant.</n><pb/>


text:
Qui percussit Ægyptum cum primogenitis eorum, quoniam in æternum misericordia ejus.<n>[[Qui percussit Ægyptum. ]]  ID. Secunda pars, ubi dicit, quæ in Ægypto fecit et gente Judæorum sub figura nostri. Jam incipit, quæ per homines, vel per angelos fecit. [[Cum primogenitis eorum. ]]  Primogenita Ægypti percussit, etc., usque ad sed Deus a se excludit.</n><pb/>


text:
in manu potenti et brachio excelso, quoniam in æternum misericordia ejus.<n>[[In manu potenti. ]]  ID. Manus Dei invincibilis actio, quæ a brachio venit, id est ab omni potentia singulari.</n><pb/>


text:
Qui divisit mare Rubrum in divisiones, quoniam in æternum misericordia ejus;<n>[[Divisit mare Rubrum in divisiones. ]]  ID. Ad litteram [[in divisiones]]  duodecim pro numero tribuum, ut singulæ tribus suas vias eundi haberent; typice, sic per vias varias ad Deum de mundo transitur. Per [[mare Rubrum]]  sæculum accipitur.</n><pb/>


text:
et excussit Pharaonem et virtutem ejus in mari Rubro, quoniam in æternum misericordia ejus.<n>[[Et excussit Pharaonem. ]]  ID. Diabolum, cum ministris excussit, ut pulverem, qui celeriter excutitur. In hac celeritate, et virtus Dei ostenditur, et illæ terrenæ sordes indicantur, quas solemus excutere. [[Pharaonem. ]]  ID. Congrue per Pharaonem diabolus intelligitur: Pharao masculos necat, feminas servat; ita diabolus virtutes præfocat, concupiscentiam nutrit.</n><pb/>


text:
et dedit terram eorum hæreditatem, quoniam in æternum misericordia ejus;<n>[[Et dedit terram eorum hæreditatem. ]]  CASS. Tertia pars, ubi descendit ad Christianos, exponens beneficia eis data, ut sic unum auctorem omnium scias.</n><pb/>


text:
Psalmus David, Jeremiæ. [Super flumina Babylonis illic sedimus et flevimus, cum recordaremur Sion.<n>[[Psalmus David. ]]  CASS. Tertius psalmus de lamentatione Jerusalem, etc, usque ad hic autem de captivitate facta a Nabuchodonosor. AUG. Duæ civitates sunt permistæ corpore, etc., usque ad qui mente et desiderio sunt cives Jerusalem. [[Super flumina. ]]  CASS. Primo, captivandos longe post, etc., usque ad incipit desiderio patriæ, dicens: [[Super flumina, ]]  etc. [[Dum recordaremur, ]]  AUG. In hostili terra dulcis recordatio patriæ, etc., usque ad utrumque de Babylonia est.</n><pb/>


text:
In salicibus in medio ejus suspendimus organa nostra:<n>[[In salicibus. ]]  ID. Quæ rigantur fluminibus Babylonis, etc., usque ad sed differendo suspendimus. CASS. Vis doloris exaggeratur, quando delectatio, qua se solebant consolari, suspenditur. [[Quia illic interrogaverunt nos. ]]  BASIL. Et hinc haud parum emolumenti cœperunt, etc., usque ad ut et cantica nostra audire voluerint.</n><pb/>


text:
quia illic interrogaverunt nos, qui captivos duxerunt nos, verba cantionum; et qui abduxerunt nos: Hymnum cantate nobis de canticis Sion.<n>[[Verba cantionum. ]]  AUG. Vel, canticorum, ut quid prodest Christus? vel, quæ est alia vita? Sed, hic qui pleni sunt malis, non debemus percutere organum, ut sonet, sed suspendere. ID. Diabolus astute quærit ut irrideat, etc., usque ad et constrinxit se juramento, dicens: [[Si oblitus fuero, ]]  etc.</n><pb/>


text:
Quomodo cantabimus canticum Domini in terra aliena?<n>[[Quomodo cantabimus. ]]  ID. Cavendum est, ne quis timens talibus displicere, affectet amicitias eorum, et incipiat delectari in Babylonia.</n><pb/>


text:
Si oblitus fuero tui, Jerusalem, oblivioni detur dextera mea.<n>[[Dextera mea. ]]  ID. Quidquid facis pro æternis, dextera operatur; si et alio intenderis, sinistra se immiscuit; et in ea delectatus quasi in dextera perdis æterna.</n><pb/>


text:
Adhæreat lingua mea faucibus meis, si non meminero tui; si non proposuero Jerusalem in principio lætitiæ meæ.<n>[[Adhæreat. ]]  CASS. Mutus fiam in laudibus Dei, quod est consolatio fletus et miseriarum. [[Lingua mea. ]]  AUG. Canticum Jerusalem, lingua nostra, canticum sæculi, lingua barbara. Mutus est Deo, qui oblitus est Jerusalem.</n><pb/>


text:
Memor esto, Domine, filiorum Edom, in die Jerusalem: qui dicunt: Exinanite, exinanite usque ad fundamentum in ea.<n>[[Memor esto. ]]  CASS. Secunda pars, ubi contra hostes ad Deum fit conversio. [[Memor esto, in die]]  sequestrationis, ut puniantur. [[Filiorum Edom. ]]  AUG. Filii Edom, id est Ideumæi, impedimento fuerunt reædificantibus Jerusalem; vel, in destructione conjuncti Babylonis, unde dicit, [[Filia Babylonis misera. Edom moraliter]]  est carnalitas, quæ ad illicitos motus nos seducit. [[Edom. ]]  ID. Esau omnes carnales; Jacob spirituales; major carnalis homo, minor spiritualis, quia prius quidem animale, postea quod spirituale. Omnes carnales inimici sunt spiritualibus, unde ait: [[Memor esto, ]]  libera nos ab illis. [[Exinanite. ]]  CASS. A similitudine cisternæ, unde si aqua hauritur, ad fundamentum pervenitur. Sed quid prodest et vitam talibus tollere, quibus in fundamento qui est Christus vita æterna est? dum putant nocere mali, coronas dant.</n><pb/>


text:
Filia Babylonis misera ! beatus qui retribuet tibi retributionem tuam quam retribuisti nobis.<n>[[Filia. ]]  AUG. Per successionem facta est filia Babylonis civitas malorum, sicut Ecclesia; Jerusalem scilicet, civitas bonorum per successionem filia Sion. CASS. [[Filia Babylonis]]  moraliter. Caro est, quæ confusionem, etc., usque ad allidunt ad petram Christum, ut confracti dispereant.</n><pb/>


text:
Ipsi David. [Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo, quoniam audisti verba oris mei. In conspectu angelorum psallam tibi;<n>[[Psalmus ipsi David. ]]  CASS. Captivus, qui fleverat, quasi reædificata Jerusalem et templo, et quasi concivis illi parti Jerusalem, quæ non fuit captiva, id est, angelis, exsultat et laudat primo beneficia sibi data. Ex persona igitur Ecclesiæ, quæ in superioribus est spe, exspectans ibi esse in re, ait, [[confitebor. ]][[Confitebor tibi, Domine. ]]  Primo, commendat beneficia sibi data: secundo, dicit quomodo hæc ad omnes dilatentur, ibi, [[Confiteantur tibi, Domine, ]]  etc. [[In conspectu. ]]  AUG. In laudando propono mihi angelos, quibus æquari sicut nunc, ita post, dignitate exspecto. Hi autem in laude Dei nihil aliud proponunt, quam ipsum. [[In conspectu]]  ergo [[angelorum, ]]  in ea puritate, qua te conspiciunt angeli, ut in te solo sibi acquiescant, ego [[Psallam tibi. ]]</n><pb/>


text:
adorabo ad templum sanctum tuum, et confitebor nomini tuo: super misericordia tua et veritate tua; quoniam magnificasti super omne, nomen sanctum tuum.<n>[[Super misericordia. ]]  ID. [[Universæ viæ Domini misericordia et veritas: ]]  Non sunt aliæ viæ, quibus ad nos venit, Non sunt aliæ, quibus ad eum veniamus: has Deo reddamus, misericordiam in subveniendo, veritatem in judicando. [[Super omne nomen sanctum tuum. ]]  CASS. Vel super nomen sanctum tuum, cum nobis cultura tua innotuit.</n><pb/>


text:
In quacumque die invocavero te, exaudi me; multiplicabis in anima mea virtutem.<n>[[In anima. ]]  Et quia in anima potest fieri carnalis multiplicatio, addit, [[virtutem]]  quasi non aliud in anima peto, nisi virtutem.</n><pb/>


text:
Confiteantur tibi, Domine, omnes reges terræ, quia audierunt omnia verba oris tui.<n>[[Confiteantur. ]]  ID. Secunda pars, ubi dicit quomodo hæc bona ad omnes sint dilatanda. Quasi meo exemplo: [[Confiteantur, ]]  etc. [[Omnia verba oris tui. ]]  AUG. Quæ modo ubique revelata sunt, et ad omnes gentes missa, etc., usque ad et ita vellere siccato, [[audierunt omnia verba, ]]  etc.</n><pb/>


text:
Et cantent in viis Domini, quoniam magna est gloria Domini;<n>[[Magna est gloria. ]]  ID. Si humiles sunt, hoc amant et cantant, nam si se extulerint, timeant quod sequitur. [[Quoniam excelsus Dominus. Humilia respicit. ]]  CASS. Non est hic humana conditio, ubi humilis despicitur, superbus respicitur; sed Dominus humiles respicit. [[Alta a longe cognoscit. ]]  AUG. Non hoc agit superbus, etc., usque ad lugentes hunc incolatum, unde subditur.</n><pb/>


text:
Si ambulavero in medio tribulationis, vivificabis me; et super iram inimicorum meorum extendisti manum tuam, et salvum me fecit dextera tua.<n>[[Si ambulavero in medio tribulationis. ]]  Aliter non vivificat, nisi [[in medio tribulationis, ]]  unde, [[Beati qui lugent, væ ridentibus. ]][[Super iram. ]]  ID. Hoc ipsum, quod irascuntur mihi, tua est in illos animadversio, id est punitio. Est enim eis irasci pœna, non tantum culpa. Dum ergo hoc permittis, super omnes vindictæ manum extendis. [[Dextera tua. ]]  Non habet Deus dexteram vel sinistram, sed dextera Dei dicitur felicitas æterna, sinistra felicitas temporalis. Aliquando ergo non salvat in sinistra sanctos suos, sed semper salvat eos in dextera.</n><pb/>


text:
In finem, psalmus David. [Domine, probasti me, et cognovisti me;<n>[[In finem psalmus David. ]]  CASS. Psalmus profunditate mysteriorum plenus, etc., usque ad in prophetis velatus, in Evangelio manifestus. AUG. Loquitur totus Christus, tanquam unus et integer vir, etc., usque ad sicut duo in carne una. [[Domine, probasti me. ]]  CASS. Primo, de notitia Dei, etc., usque ad quarto, quomodo mali ei non noceant, ibi, [[Si occideris, Deus, ]]  etc. [[Domine, probasti. ]]  AUG. Jam in Jerusalem restitutus, etc., usque ad hæc est persona totius humanæ naturæ revertentis.</n><pb/>


text:
Intellexisti cogitationes meas de longe; semitam meam et funiculum meum investigasti:<n>[[Intellexisti. ]]  CASS. Præscientia deitatis hic ostenditur, etc., usque ad quia homo assumptus divinæ substantiæ non potest æquari. [[De longe. ]]  AUG. Cum adhuc in peregrinatione sum, antequam ad patriam veniam, ut filio minori redeunti occurit pater, quia intellexit ejus cogitationes de longinquo, quia apud se dixerat egestare confectus: [[Surgam et ibo ad patrem meum. ]][[Semitam meam, ]]  scilicet malam, qua ivi, patrem deserens. [[Et funiculum. ]]  Alias limitem, quousque perveni: longe quidem ieram, sed tu ibi. Ut deprehensus fugitivus loquitur, sequente se vindicta Dei.</n><pb/>


text:
et omnes vias meas prævidisti, quia non est sermo in lingua mea.<n>[[Et omnes vias meas: ]]  antequam irem eas, et permisisti me in labore ire, ut redirem si nollem laborare, hoc fateor. [[Quia non est dolus in lingua mea: ]]  jam in tua gratia justificati.</n><pb/>


text:
Ecce, Domine, tu cognovisti omnia, novissima et antiqua. Tu formasti me, et posuisti super me manum tuam.<n>[[Novissima]]  mea, quando porcos pavi, [[Antiqua, ]]  quando partem substantiæ petii, hoc secundum parabolam. Sed mystice, [[Antiqua, ]]  quando per antiquum peccatum lapsi sumus: [[Novissima, ]]  pœna, quando in hanc mortalitatem venimus, quæ est ultima, si redire volumus alioquin restat æterna. [[Formasti me, ]]  ad labores, ad quos omnes nati sumus. [[Posuisti. ]]  Alias Gravasti manum, vindicem, gravantem superbum salubriter, ut erigat humilem, in gravata manu.</n><pb/>


text:
Mirabilis facta est scientia tua ex me; confortata est, et non potero ad eam.<n>[[Mirabilis, ]]  et incomprehensibilis mihi. [[Facta est scientia. ]]  Non est mihi facile contemplari te, quem superbus reliqui, ut prius erat cum essem apud te, quando dixi, da mihi partem substantiæ. [[Ex me, ]]  id est ex peccato meo. [[Confortata est, ]]  alias invaluit. [[Et non potero]]  attingere ex me. AUG. In Exodo legitur Dominum, etc., usque ad te non lateo, cujus limitem vides.</n><pb/>


text:
Quo ibo a spiritu tuo? et quo a facie tua fugiam?<n>[[Quo ibo a spiritu tuo? ]]  CASS. Secunda pars, ubi jam deliberat non esse ab eo fugiendum, sed ad eum, ab irato ad placatum, quod erit per ipsum, quo plenus est mundus: [[Spiritus enim Domini replet omnia. Quo a facie tua fugiam? ]]  vertit se hac et illac, quasi quærens locum fugæ.</n><pb/>


text:
Si ascendero in cælum, tu illic es; si descendero in infernum, ades.<n>[[Si ascendero in cœlum, tu illic es, ]]  etc. AUG. Si me extulero, invenio repressorem; si de justitia mea superbiero, [[Tu ibi es, ]]  cujus vere est justitia. [[Si descendero, ]]  peccando venero, [[Ad infernum, ]]  vel in profundum, et nolens confiteri: dicam, quis me videt? [[Ades, ]]  ut vindices. Invenit consilium, sed sic potero fugere iratum.</n><pb/>


text:
In finem. Psalmus David.<n>[[In finem Psalmus David. ]]  ID. Conquestio, gemitus, oratio corporis Christi inter malos constituti, nondum habentis in re, sed in spe bonum, ubi est plena exsultatio. Monet ut contra mala sæculi Deum oremus.</n><pb/>


text:
[Eripe me, Domine, ab homine malo; a viro iniquo eripe me.<n>[[Eripe me, Domine, ab homine. ]]  CASS. Prius proponit, qui hostes, quæ mala movent, opponens eis preces. Secundo, dicit quod auxilium habeat contra mala, ibi, [[Dixi Domino: ]]  Tertio, quæ sint mala inimicorum aperit, ibi, [[Caput. ]]  Ecclesia ergo inter malos laborans, clamat. [[A viro iniquo. ]]  AUG. Iniquus est qui nocet, unde cum dixisset, [[Ab homine malo, ]]  quasi exponens, subjunxit, [[A viro iniquo. ]]</n><pb/>


text:
Qui cogitaverunt iniquitates in corde, tota die constituebant prælia.<n>[[Qui cogitaverunt. ]]  CASS. Qualiter mali persequuntur exsequitur, impugnant enim bonos tribus modis, scilicet linqua, manu et corde: et de corde præmittit, dicens, [[Qui cogitaverunt, ]]  quasi diceret, Eripe me a populo malorum. AUG. Qui etsi in labiis plerumque bona prætendant, tamen cogitaverunt iniquitatem in corde.</n><pb/>


text:
Acuerunt linguas suas sicut serpentis; venenum aspidum sub labiis eorum.<n>[[Acuerunt. ]]  Qualiter in lingua persequuntur, ostendit. [[Sicut serpentis. ]]  ID. In serpente est astutia et dolus nocendi: ideo et serpit, non habens pedes, ut non audiatur, cum venit; lenis est ejus tractus, sed non rectus: sic mali serpunt ad nocendum, sub levi tractu habentes occultum venenum, unde subdit, [[Venenum aspidum sub labiis eorum. ]]</n><pb/>


text:
Custodi me, Domine, de manu peccatoris, et ab hominibus iniquis eripe me. Qui cogitaverunt supplantare gressus meos:<n>[[Custodi me, Domine. ]]  CASS. De persecutione, quæ fit manu, id est, opere, subdit. Custodi me, quia per multa fallit, quæ nequit præcavere.</n><pb/>


text:
absconderunt superbi laqueum mihi. Et funes extenderunt in laqueum; juxta iter, scandalum posuerunt mihi.<n>[[Superbi. ]]  AUG. Hoc nomine breviter totum corpus diaboli explicavit: inde est quod et justos se dicunt et nolunt confiteri; omnis superbus etiam invidus est, sicut diabolus, qui invidit homini, quod perdidit. [[Et funes extenderunt in laqueum, ]]  etc. Unde Isaias: [[Væ his qui trahunt peccata sicut vestem longam, ]]  quia addunt peccata peccatis, etc., usque ad et mittatur in tenebras exteriores.</n><pb/>


text:
Dixi Domino: Deus meus es tu; exaudi, Domine, vocem deprecationis meæ.<n>[[Dixi Domino. ]]  ID. Diapsalma. Secunda pars, quod auxilium contra mala, quasi dicat, tot modis mali impugnant, et quod est remedium inter tot et tanta mala? [[Dixi Domino: Deus meus. ]]  Magna fiducia, etsi omnium Deus, proprie tamen eorum qui eo fruuntur. [[Exaudi, Domine, vocem deprecationis meæ. ]]  ID. Vox hominum et anima eorum, etc., usque ad non ut homines Domini, qui emunt saccello, tu sanguine.</n><pb/>


text:
Domine, Domine, virtus salutis meæ, obumbrasti super caput meum in die belli.<n>[[Virtus salutis meæ obumbrasti super caput meum. ]]  ID. Qui das vires salutis meæ, etc., usque ad quantumcunque sæviat hostis.</n><pb/>


text:
Ne tradas me, Domine, a desiderio meo peccatori: cogitaverunt contra me; ne derelinquas me, ne forte exaltentur.<n>[[Non tradas me, Domine, a desiderio. ]]  ID. Diabolus proponit lucrum, etc., usque ad nisi ex tuo desiderio.</n><pb/>


text:
Caput circuitus eorum: labor labiorum ipsorum operiet eos.<n>[[Caput circuitus. ]]  CASS. Diapsalma. Tertia pars, ubi dicit, quæ sint mala inimicorum. AUG. Quasi dicat, Me tegit umbra tua, etc., usque ad vel de assertione superantur. [[Labor labiorum ipsorum operiet eos. ]]  CASS. Id est, falsa et mendax assertio eorum, operiet eos, quia de sua falsa assertione superantur.</n><pb/>


text:
Cadent super eos carbones; in ignem dejicies eos: in miseriis non subsistent.<n>[[Cadent super eos. ]]  AUG. Vel carbones ignis in terra, etc., usque ad unde Apostolus: [[Aliis sumus odor vitæ in vitam, aliis odor mortis in mortem]]  II Cor. 2.</n><pb/>


text:
Vir linguosus non dirigetur in terra; virum injustum mala capient in interitu.<n>[[Vir linguosus. ]]  ID. Quisquis vult dirigi, etc., usque ad de exterioribus necessitas, non voluntas. [[Injustum, ]]  etc., [[in interitu. ]]  Quod non fit inopi, qui, si capitur malis, non tamen in interitum; flagellat Deus omnem filium quem recipit. Et licet boni modo sint afflicti, tamen [[confitebuntur]]  inter gravia, quod laudabilius: [[Et habitabunt, ]]  ideo nil timetur in mundo.</n><pb/>


text:
Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo; elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum.<n>[[Dirigatur oratio. ]]  CAS. [[Oratio]]  sit [[incensum, ]]  etc., usque ad qui in fine pœnitet. [[Elevatio manuum mearum, ]]  etc. AUG. Hoc de capite omnes intelligant, etc., usque ad subdit ex voce corporis.</n><pb/>


text:
Pone, Domine, custodiam ori meo, et ostium circumstantiæ labiis meis.<n>[[Pone, Domine, custodiam. ]]  Nota, quod et cordi et ori petit apponi custodiam: duplici munimine opus est, ut nec cogitatio iniqua sapiat, nec prava voluntas in fatua verba erumpat. [[Ostium. ]]  AUG. A similitudine illius qui circumstat ostium, ne intret, vel exeat, cui non licet.</n><pb/>


text:
Non declines cor meum in verba malitiæ, ad excusandas excusationes in peccatis; cum hominibus operantibus iniquitatem, et non communicabo cum electis eorum.<n>[[Non declines. ]]  CASS. Quasi: Ad hoc pone ostium ut non excusetur: quod summum vitium dominatur hominibus, unde tardius pœnitent; unde in libro regum: [[Quasi peccatum hariolandi est repugnare, et quasi scelus idololatriæ est nolle acquiescere]]  I Reg. 15.. [[Ad excusandas excusationes. ]]  ID. Consuetudo impudentium, ut deprehensi, primum per aliqua falsa excusent, et inde convicti alia quærunt, tempori vel necessitati vitia imputantes, ne quando veritati cedant. [[Non communicabo. ]]  ID. Vel, [[combinabor. ]]  Combinati dicuntur, quando duo simul ligantur, ut alter alterum impediat, ne sit fuga libera. Non combinabor ad similitudinem carnis. [[Cum electis. ]]  AUG. Electi sunt, qui se justificant, cæteros despiciunt, ut Pharisæus Luc. 18.; et peccata defendunt quibusque modis. Cum talibus non vult iste [[combinari, ]]  id est sociari, ne impediatur ab eis.</n><pb/>


text:
Corripiet me justus in misericordia, et increpabit me: oleum autem peccatoris non impinguet caput meum. Quoniam adhuc et oratio mea in beneplacitis eorum:<n>[[Corripiet me. ]]  CASS. Secunda pars, ubi fidelis iste jam e contra a justo correctus, spernit falsos laudatores, malis verbo et moribus profuturus, in quo et petit custodiri. [[Oleum autem peccatoris, ]]  etc. ID. Dilectio simulata, quæ mentes a rigore veritatis emollit ad noxia.</n><pb/>


text:
absorpti sunt juncti petræ judices eorum. Audient verba mea, quoniam potuerunt.<n>[[Judices. ]]  AUG. Potentes, docti, qui de moribus judicant, etc., usque ad quem omnes colunt.</n><pb/>


text:
Sicut crassitudo terræ erupta est super terram, dissipata sunt ossa nostra secus infernum.<n>[[Audient. ]]  ID. Aure obedientiæ, non sicut Adam, etc., usque ad maledictioni proximos. [[Crassitudo terræ. ]]  ID. Sunt quæ dam contemptibilia unde tamen terra accipit pinguedinem, etc., usque ad qui sunt ossa et firmamentum fidelium vel fidei.</n><pb/>


text:
Quia ad te, Domine, Domine, oculi mei; in te speravi, non auferas animam meam.<n>[[Secus infernum. ]]  ID. [[Secus infernum]]  dicit, non, in inferno: quia etsi communi sorte moriuntur, non tamen descendunt in infernum ut mali, sed vita æterna datur illis. [[Quia ad te, Domine. ]]  CASS. Dicta fragilitate hominis, ad divina remedia confugit. Ne auferas a bonis tuis, sed spes mea semper sit in te: et oculi mei semper ad te intendant. Non enim petit iste contra hoc quod sancti volunt, scilicet de sæculo eripi et esse cum Christo.</n><pb/>


text:
Custodi me a laqueo quem statuerunt mihi, et a scandalis operantium iniquitatem.<n>[[Custodi me a laqueo. ]]  Per laqueos et scandala, totius mundi mala breviter notat. Laquei sunt blandi nexus, carnis desideria; sed dum per hos diabolus non proficit, nititur scandalis, quæ per inquietos movet. Vel aliter. Et dicit, statuentes laqueum, persecutores manifestos: operantes autem iniquitatem, consentientes illis dicit, qui timore persecutionis deficiunt. Et est: Ne auferas animam meam, sed potius, [[Custodi me a laqueo]]  persecutionis, [[quem statuerunt mihi. ]]  AUG. Hoc faciunt persecutores, qui escam vitæ hujus quasi in muscipula ponunt. Si amat avis hanc escam, in muscipulam cadit: quia timore mortis persecutioni succumbit. [[Custodi me. ]][[A scandalis operantium iniquitatem. ]]  Id est, scandalo eorum qui, consentiendo illis, labuntur, et ita iniquitatem operantur. Quasi dicat: Custodi me a persecutoribus, qui terrent, et lapsis.</n><pb/>


text:
Intellectus David, cum esset in spelunca, oratio.<n>[[Intellectus David. ]]  CASS. Psalmus iste quintus est eorum qui nomine orationis intitulantur, ubi non alia dicuntur quam quæ in aliis dicta sunt psalmis, sed eadem. AUG. Quia autem repetitione hujusmodi communi consulitur infirmitati, non supervacue iterantur, ut repetita melius memoriæ commendentur; unde scriptum est in Proverbiis: [[Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis]]  Prov. 12., quia sapiens, quæ audierit, cogitat; retractando ruminat; vir autem stultus glutit illum, id est non cogitat, oblivioni dat; et hæc sunt illa munda animalia in lege quæ ruminant; ista immunda. David fugiens Saulem in spelunca latuit, de quo tamen hic non agitur, sed de significato. David enim significat Christum. Spelunca vero carnem, vel sæculum, vel sepulcrum. David ergo, Christus, cum membris in sæculo, vel Christus in carne, vel in sepulcro.</n><pb/>


text:
[Voce mea ad Dominum clamavi, voce mea ad Dominum deprecatus sum.<n>[[Voce mea ad Dominum clamavi. ]]  Primo ponitur oratio contra mala, secundo agit de fine malorum, ibi: [[Clamavi ad te, Domine. ]]  Monet ergo nos orare. Et in persona totius Christi, quasi de spelunca ad Deum clamantis, ait: [[Deprecatus sum. ]]  AUG. Quod dicit [[clamavi, exponit, deprecatus sum. ]]  Quasi dicat: Clamor meus deprecatio est, non murmur, non blasphemia.</n><pb/>


text:
Effundo in conspectu ejus orationem meam, et tribulationem meam ante ipsum pronuntio:<n>[[In conspectu ejus. ]]  AUG. Dominus redditurus est, in occulto ora; unde in Evangelio: [[Tu autem cum oraveris, intra in cubiculum tuum, et clauso ostio ora Patrem tuum qui videt in abscondito, ]]  etc. Matth. 6.</n><pb/>


text:
in deficiendo ex me spiritum meum, et tu cognovisti semitas meas. In via hac qua ambulabam absconderunt laqueum mihi.<n>[[Et tu cognovisti. ]]  ID. Hoc addit, ne audientes, [[defecit spiritus meus, ]]  putarent eum dejectum. Ac si diceret: Si illi putant me dejectum, quia spiritus meus defecit, tu me stantem vides, cujus Spiritus me vivificat. [[Semitas. ]]  Justitiæ, quas illi non vident. [[In via. ]]  Multæ viæ, quia multa præcepta: una via, quia omnia ad unum, id est charitatem, rediguntur. AUG. [[In via, ]]  secundum votum eorum; juxta viam, secundum veritatem. Christus enim est via, qui non sinit eos laqueum ponere [[in via, ]]  ut non sit nobis quo eamus; sinit tamen ponere juxta viam, ne a via declinemus.</n><pb/>


text:
Considerabam ad dexteram, et videbam, et non erat qui cognosceret me: periit fuga a me, et non est qui requirat animam meam.<n>[[Considerabam ad dexteram. ]]  AUG. Quam mali non videbant; et hoc est, [[et non erat qui cognosceret. ]]  CASS. Cum enim pateris omnia, quis novit quid attendas? AUG. Qui in dexteram attendit, videt; qui in sinistram, excæcatur. Vel, apostoli non stabant ad dexteram, quia carnali timore dispersi sunt, sed ego perstiti. [[Periit fuga. ]]  Tam corporis quam mentis. [[Et non est qui requirat. ]]  CAS. Quia nulla est consolatio, sed solus ad passionem relictus est. [[Periit fuga. ]]  AUG. Circumclusum se dicit. [[Periit fuga, ]]  quia non fugit animo, corpore licet aliquando. Circumclusus non fugit corpore, quia non potest. Fortis non fugit mente, quia non vult. [[Periit fuga]]  concluso vel forti; fuga quidem, unde dicitur in Evangelio: [[Videt lupum venientem et fugit]]  Joan. 10.. Ubi Dominus mercenarium vituperat. Sed alia est fuga corporis, quam Dominus permittit dicens: [[Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam]]  Matth. 10.. [[Et non est qui requirat animam. ]]  Quæritur anima aut a persecutoribus, aut a dilectoribus. Sic fuga perit duobus modis, et a capto et a forti.</n><pb/>


text:
Clamavi ad te, Domine; dixi: Tu es spes mea, portio mea in terra viventium.<n>[[Clamavi. ]]  CAS. Secunda pars ubi agit de fine malorum. [[Spes mea. ]]  Quia te ex omnibus eligo. [[Portio. ]]  Humiliter dicit et communiter portionem sibi esse in terra viventium, cum tota sit sua. Hoc patet ex hoc quod latroni dixit: [[Hodie mecum eris in paradiso: ]]  qui est terra viventium æternaliter.</n><pb/>


text:
Intende ad deprecationem meam, quia humiliatus sum nimis. Libera me a persequentibus me, quia confortati sunt super me.<n>[[A persequentibus me. ]]  Diabolus enim per vasa sua, id est per filios diffidentiæ, agit persecutionem corporis, ut intus fiat cordis ruina.</n><pb/>


text:
Psalmus David, quando persequebatur eum Absalom filius ejus. [Domine, exaudi orationem meam; auribus percipe obsecrationem meam in veritate tua; exaudi me in tua justitia.<n>[[Psalmus David. ]]  Psalmus iste septimus pœnitentialum, qui ideo sunt septem, ut eodem numero quo peccavimus, peccata diluamus. CAS. Sicut enim in hebdomada mundi hujus peccamus, ita hoc numero psalmorum remedium pœnitentiæ peccatis opponitur. In quibus psalmis talis est forma, quia a lacrymis incipitur, et in gaudio finis est, ne quis de venia desperet. AUG. Sicut Absalom David, sic Judas Christum, falsi fratres corpus ejus; vel illiciti motus et operatio. [[Domine, exaudi, ]]  etc. CAS. Primo captat exordium; secundo narrat mala sua, et quid contra egerit, ibi, [[quia persecutus est; ]]  tertio ponitur deprecatio causis confirmata, ibi, [[velociter exaudi; ]]  quarto ponitur læta conclusio, ibi, [[spiritus tuus. ]]  Monet ad pœnitentiam, et orationem, ad orandum. In persona totius Christi dicit: [[O Domine, ]]  etc. [[In veritate tua. ]]  CAS. Non est hoc contra humilitatem, quæ petebat audiri: sed veritas et justitia Dei est, ne cum rogante disceptet, ne eum qui se damnat judicet; unde subditur: [[et non intres, ]]  non petivit justitiam judicii. AUG., CAS. [[In veritate tua, in tua justitia. ]]  Vel justitiam et veritatem dicit, quæ parcit pœnitentibus, et se damnantes absolvit, et accipit pro eodem [[veritatem et justitiam. ]]  Et est, [[in veritate tua, et tua justitia, ]]  id est secundum justitiam et veritatem quam pœnitentibus et se accusantibus indulges.</n><pb/>


text:
Et non intres in judicium cum servo tuo, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens.<n>[[Et non intres in judicium. ]]  AUG. Intrant in judicium cum Domino, qui suam justitiam constituunt, quod non iste humilis; unde propheta: [[Quid vultis mecum in judicio contendere? Omnes dereliquistis me, dicit Dominus. Cum servo tuo. ]]  Indignum est cum servo, ne dicam cum amico: et si tu dicis amicum, ego servum, fugitivus redeo, pacem quæro, [[non sum dignus vocari filius tuus. ]]</n><pb/>


text:
Quia persecutus est inimicus animam meam; humiliavit in terra vitam meam; collocavit me in obscuris, sicut mortuos sæculi.<n>[[Quia persecutis. ]]  CAS. Secunda pars, ubi est narratio malorum quæ patitur, et quid contra egerit.</n><pb/>


text:
Memor fui dierum antiquorum; meditatus sum in omnibus operibus tuis: in factis manuum tuarum meditabar.<pb/>


text:
Expandi manus meas ad te; anima mea sicut terra sine aqua tibi.<n>[[Memor fui. ]]  AUG. Hoc dicunt membra, etc., usque ad sed non esse cœpisti. [[Meditatus sum. ]]  Quia utique omnia bona sunt, in quo percipit, quia quidquid in se boni est, a Deo est. [[In factis manuum. ]]  Ac si dicat: Quæsivi in opere artificem, et in conditis omnibus conditorem: creatura tua facta est mihi spectaculum. [[Memor fui dierum. ]]  CAS. Recolens iste quod fecit cœlum et terram, et quod benefecit antiquis, obliviscitur miseriarum mundi. Et ex his quæ Deus fecit se consolatur.</n><pb/>


text:
Velociter exaudi me, Domine; defecit spiritus meus. Non avertas faciem tuam a me, et similis ero descendentibus in lacum.<n>[[Velociter. ]]  CAS. Tertia pars, ubi ponitur deprecatio causis confirmata. [[Defecit spiritus. ]]  AUG. Impleat me tuus Spiritus, quia defecit meus: jam sum pauper spiritu. In quo enim vivit spiritus suus, ille superbus est spiritu suo, et extollitur contra Deum. Unde alibi: [[Auferes spiritum eorum, et deficient]]  Psal. 103.. [[In lacum. ]]  Ille descendit in profundum, quia etiam perdit confessionem, ut qui proponit sibi licentiam peccandi sine spe veniæ, habenis iniquitatis effusis. Talis non audit Deum dicentem: [[Convertimini ad me, et ego convertar ad vos]]  Zach. 1..</n><pb/>


text:
Psalmus David. Adversus Goliath. [Benedictus Dominus Deus meus, qui docet manus meas ad prælium, et digitos meos ad bellum.<n>[[Psalmus David ad Goliam. ]]  CAS. David, Christus totus, etc., usque ad et sic caput ejus gladio suo inciditur</n><pb/>


text:
Misericordia mea et refugium meum; susceptor meus et liberator meus; protector meus, et in ipso speravi, qui subdit populum meum sub me.<pb/>


text:
Domine, quid est homo, quia innotuisti ei? aut filius hominis, quia reputas eum?<n>[[Quia reputas eum? ]]  AUG. Magnum est quod Deus æstimat, et tanti facit, ut pro eo Filium dederit, cui etiam fit panis, qui est panis angelorum: non enim sic æstimat hominem Deus, ut homo, qui charius emit equum quam hominem.</n><pb/>


text:
Homo vanitati similis factus est; dies ejus sicut umbra prætereunt.<n>[[Vanitati similis factus est: dies ejus sicut umbra. ]]  ID. Quando homo conditus est, veritati similis factus est, vanitati peccando. Vana sunt omnia transitoria, comparatione semper manentis veritatis. CAS. Vanum est, quod de sua substantia cadens vanescit: ut fumus, ut umbra. Ita et ipse homo tabescit, unde subdit, [[Dies ejus, ]]  id est vita ejus notoria, id est transitoria, sic præterit sicut umbra.</n><pb/>


text:
Domine, inclina cælos tuos, et descende; tange montes, et fumigabunt.<n>[[Domine, inclina. ]]  AUG. Humilis David ex persona Ecclesiæ, plenus gratia præsumens de Deo, pugnans hic invocat adjutorium Dei. Quasi, in lucta sumus, sed ne deficiamus. [[Domine, inclina. ]]  CAS. [[Domine. ]]  Idem aperit, etc., usque ad et forma Dei formam servi suscepit.</n><pb/>


text:
Emitte manum tuam de alto: eripe me, et libera me de aquis multis, de manu filiorum alienorum:<n>[[Emitte manum. ]]  CAS. Ad Patrem verba convertit: [[Emitte manum, ]]  id est Christum; [[de alto]]  ubi cum Patre, ut carnem induat. AUG. Vel de secundo adventu agit in persona Ecclesiæ. Quasi dicat: Ita fac modo. [[Emitte manum tuam de alto, ]]  id est Christum de cælo ad judicium. Veniet enim Dominus in voce angeli, et in tuba Dei descendet de cœlo. Deinde ex persona Ecclesiæ subdit: [[Eripe me, ]]  scilicet, per eam manum. [[Et libera, ]]  etc., ut in littera.</n><pb/>


text:
Deus, canticum novum cantabo tibi; in psalterio decachordo psallam tibi.<n>[[Deus, canticum novum cantabo tibi. ]]  CAS. Secunda pars, ubi quasi ille quem precabatur, victor et liberator venerit, ei se cantare in Novo Testamento et Veteri promittit: et ab eo precatur liberari ab his qui beatitudinem putant in terrenis. [[Canticum. ]]  AUG. Hoc alio nomine significat legem, quam per quinque lapides significavit.</n><pb/>


text:
Qui das salutem regibus, qui redemisti David servum tuum de gladio maligno,<n>[[Gladio. ]]  AUG. Quas superius dixit aquas, ipsum hic dicit gladium; unde et hic subdit quod ibi: [[Et erue me de manu filiorum alienorum. Maligno. ]]  De quo: [[Lingua eorum gladius acutus]]  Psal. 56.. Est et benignus gladius, de quo Dominus ait: [[Non veni pacem mittere, sed gladium]]  Matth. 10.. Hic est gladius bis acutus Apoc. 19., utroque acumine præpotens, scilicet Veteris et Novi Testamenti, quo omnis putredo a membris Christi abscinditur.</n><pb/>


text:
eripe me, et erue me de manu filiorum alienorum, quorum os locutum est vanitatem, et dextera eorum dextera iniquitatis.<pb/>


text:
Quorum filii sicut novellæ plantationes in juventute sua; filiæ eorum compositæ, circumornatæ ut similitudo templi.<n>[[Quorum filii. ]]  Hic, qui sint alieni, et quæ illorum dextera iniquitatis, et qualiter locuti sunt vanitatem, exponit. AUG. Felicitatem eorum enumerat, hæc est dextera eorum, hæc est vanitas, quam loquuntur, dum hæc dicunt beatitudinem. CASS. [[Quorum filii. ]]  Vel, mystice hæc possunt intelligi ab illo loco, etc., usque ad sed novis erroribus pullulaverunt. [[Filiæ. ]]  CASS. Quæ non habent vires constantiæ. [[Compositæ. ]]  Non natura pulchræ, sed ab hominibus compositæ. Hæ filiæ sunt cogitationes vel prædicationes eorum qui non habent veram Ecclesiam, sed similitudinem.</n><pb/>


text:
Laudatio ipsi David. [Exaltabo te, Deus meus rex, et benedicam nomini tuo in sæculum, et in sæculum sæculi.<n>[[Laudatio ipsi David. ]]  CAS. Breviter continet hic psalmus quæ in Scripturis divinis late diffunduntur, etc., usque ad ne quis in ejus laude errare posset: AUG. Spiritu sancto implet Deus sanctos, etc., usque ad ideoque spiritus ejus in servis suis laudet eum, quia laudari se facit. CAS. Ut septem psalmi pœnitentiæ, sic et septem spiritus, juxta illud sacramentum quod præcepit Dominus Moysi in tabernaculo septem lucernas ponere, perpetuo lumine lucentes. [[Exaltabo te. ]]  CAS. Primo propheta promittit infinitam laudem; secundo, omnes perfecturos Dei laudem novem modis dicit, ibi, [[Generatio et generatio; ]]  tertio, eadem latius explicat, ibi, [[miserator. ]][[In sæculum sæculi. ]]  CAS. Qui hic non incipit, in futuro mutus erit.</n><pb/>


text:
Per singulos dies benedicam tibi, et laudabo nomen tuum in sæculum, et in sæculum sæculi.<n>[[Per singulos dies, ]]  etc. ID. Qui hic per singulos dies, in æterno die merebitur laudare continua exsultatione. AUG. Bene dicit nunc [[per singulos dies, ]]  ut, cum venerit unus sine fine dies, eat ex laude in laudem, sicut ex virtute in virtutem. [[In sæculum et in sæculum sæculi. ]]  CAS. De qua laude alibi: [[In sæcula sæculorum laudabunt]]  Psal. 38., quia semper amabunt quem semper videbunt, qua visione nihil delectabilius.</n><pb/>


text:
Magnus Dominus, et laudabilis nimis, et magnitudinis ejus non est finis.<n>[[Nimis. ]]  CAS. Uno verbo dedit cogitare quod non potest capi plene: et ideo nunquam cesses a laudibus.</n><pb/>


text:
Generatio et generatio laudabit opera tua, et potentiam tuam pronuntiabunt.<n>[[Generatio et generatio. ]]  CAS. Secundo, omnes perfecturos laudem Dei novem modis promittit. [[Opera tua. ]]  AUG. Si in magnitudine deficimus, vel de operibus laudemus operantem, de conditis conditorem, de creaturis creatorem. CAS. Novem sunt opera: potentia, magnificentia, sanctitas, mirabilia, virtus, terribilium magnitudo, memoria, justitia, quæ post explicabuntur: ex his quasi locis et seminibus omnis laus trahitur, ad quem modum omnia argumenta de paucitate locorum sumuntur. [[Et potentiam tuam. ]]  AUG. Non enim opera laudant, nisi ut virtutem operantis annuntient. Sed quidam eloquentes creaturam laudant, creatoris obliti. Sancti vero laudatores, si opera amant, et laudant magis operatorem: et propter hæc illum amant. Si in rebus factis sentitur aliqua species, utilitas, virtus, et laudatur magis in illo qui fecit. Si opera laudas, et te qui es Dei opus. Et occurrit illud: [[Non te laudet os tuum, ne arrogans videaris]]  Prov. 27.. Sed non est arrogantia, quia Deum in te, non te laudas.</n><pb/>


text:
Et virtutem terribilium tuorum dicent, et magnitudinem tuam narrabunt.<n>[[Et virtutem. ]]  Si non minaretur, nulla esset correctio; si vero non blandiretur, nulla esset exhortatio. Est itaque amabilis et terribilis. Dicent ergo virtutem disciplinantis et punientis, si prædicant regnum æternum, non tacent ignem æternum.</n><pb/>


text:
Memoriam abundantiæ suavitatis tuæ eructabunt, et justitia tua exsultabunt.<n>[[Memoriam abundantiæ suavitatis tuæ eructabunt. ]]  AUG. Ipse per abundantem suavitatem suam prius memor nostri est, nos vocando, gratia sua nos præveniendo, inde nos ejus. [[Eructabunt]]  dicit, non manducabunt. AUG. Manducat qui discit, eructat qui docet: hoc tamen eructat quod manducat. Hæc memoria, quia valde dulcis manducanda est et eructanda. Sic ergo manduca ut eructes.</n><pb/>


text:
Miserator et misericors Dominus: patiens, et multum misericors.<n>[[Miserator et misericors. ]]  CAS. Tertio latius explicat quæ secundo breviter proposuit. Quasi: Merito in his laudabunt, quia [[miserator, ]]  etc. Partes laudis ponuntur hic, quæ superius, sed non singulæ possunt explicari: quis enim opera vel potentiam ejus plene explicaret? AUG. [[Miserator et misericors. ]]  Quibus eam veniam dedit. [[Patiens. ]]  His quibus nondum dedit, sed exspectat ut det.</n><pb/>


text:
Suavis Dominus universis, et miserationes ejus super omnia opera ejus.<n> CAS. [[Miserationes. ]]  Ab operibus incipit, ut miserator dicatur dum cadentes restituit. [[Misericors, ]]  natura, etiam dum creat. [[Patiens, ]]  hoc sumit de secundo loco laudis, scilicet de potentia, quam laudat, non quod terras suspendit, maria cœrcuit, stellis cœlos depinxit, etc., sed quia tolerat peccantes, ut convertantur. [[Et miserationes ejus. ]]  AUG. Si enim tollas opera tua mala, et non in te remaneant nisi opera ejus, non te dimittet miseratio ejus: si autem tu non dimittas opera tua, erit ejus severitas in opera tua, cum dicet: [[Ite, maledicti, in ignem æternum]]  Matth. 25..</n><pb/>


text:
Confiteantur tibi, Domine, omnia opera tua, et sancti tui benedicant tibi.<n>[[Confiteantur tibi, Domine, omnia opera tua. ]]  AUG. Laudent sicut ea quæ non habent sensum laudandi, qui sunt materia laudis: quia dum inquiris, invenis magnam vim in eis, quæ a Deo. [[Et sancti tui. ]]  CAS. Omne quod est confitetur vel per se, vel per rationales creaturas. Vel sancti, id est, angeli et homines. Hoc de sanctitate: ipsa est enim sanctitas Dei, ut ei sancti debeant confiteri.</n><pb/>


text:
Gloriam regni tui dicent, et potentiam tuam loquentur:<n>[[Gloriam regni. ]]  ID. De mirabilibus ergo sumitur. Quasi: Quam mirabilis enim qui fecit cœlum et terram, et diversis bonis implevit.</n><pb/>


text:
ut notam faciant filiis hominum potentiam tuam, et gloriam magnificentiæ regni tui.<n>[[Ut notam. ]]  ID. De virtute terribilium hoc sumitur, etc., usque ad cui magnifico nil comparatur.</n><pb/>


text:
Regnum tuum regnum omnium sæculorum; et dominatio tua in omni generatione et generationem. Fidelis Dominus in omnibus verbis suis, et sanctus in omnibus operibus suis.<n>[[Regnum tuum, ]]  etc. ID. Laudat de perpetuitate et dominationis effectu. Et sumitur hoc de magnitudine: si magnum est ad tempus imperare, majus est dominationis terminum non habere. [[Fidelis Dominus in omnibus. ]]  ID. De abundanti suavitate hoc sumitur; unde supra: [[Memoriam abundantiæ suavitatis tuæ. Fidelis, ]]  quia adventus dona complevit. Ad abundantiam quoque pertinet quod allevat ruentes, erigit elisos; unde recordatio suavitatis habetur, et in laudibus ejus eructatur.</n><pb/>


text:
Allevat Dominus omnes qui corruunt, et erigit omnes elisos.<n>[[Qui corruunt. ]]  CAS. A malis suis, quos omnes allevat Deus. Vel, ab his temporalibus, sicut sancti, ut Job, qui in sæculo aliquid perdunt et abjecti fiunt, decidentes sunt: sed hos omnes confirmat, quia septies cadit justus et resurgit; impii autem infirmantur in malis Prov. 24.. [[Et erigit omnes elisos. ]]  AUG. Ad se pertinentes, quia superbis resistit.</n><pb/>


text:
Oculi omnium in te sperant, Domine, et tu das escam illorum in tempore opportuno.<n>[[Oculi omnium in te sperant, Domine. ]]  ID. De justitia latius agit, ut qui misericordem audit, justum timeat: et justitiæ est ut sperantes satiet corporaliter vel spiritualiter. Non semper enim danda est esca, sed in tempore opportuno: multis enim petentibus salubriter differtur. [[Et tu das escam illorum in tempore opportuno. ]]  ID. Dat ergo medicus ægro quod convenit, etc., usque ad benedicens Deum in omni tempore.</n><pb/>


text:
Alleluja, Aggæi et Zachariæ.<n>[[Alleluia. ]]  CAS. Vox ista, quasi musica salutaris, tanquam harmonia cœlestis, quæ non solum homines, sed etiam angelos delectat, laudem Dei exprimens. Quæ congrue huic psalmo præscribitur, ubi vir justus exhortatur animam ad laudem Dei: quia in adversis aliquando, velit nolit, perturbatur anima. Unde supra: [[Quare tristis es, anima mea, et quare conturbas me? ]]  Sed ut auferat ei perturbationem, suggerit gaudium de spe, si non in re: [[Spera in Deo, ]]  etc. AUG. Hac spe erecta anima Deum laudat hic. CAS. Primo, sibi quasi omnibus consulit laudare, ne in vanis oretur; et quasi acquiescens consilio, asserit se laudaturum ibi ubi poterit plene. Secundo, alios monet non sperare in homine, ibi: [[Nolite confidere. ]]  Tertio, docet omnem spem in Omnipotente ponendam, ibi: [[Beatus, ]]  etc.</n><pb/>


text:
[Lauda, anima mea, Dominum. Laudabo Dominum in vita mea; psallam Deo meo quamdiu fuero. Nolite confidere in principibus,<n>[[Lauda, anima mea, Dominum. ]]  Sed quæritur, a quo, cui hoc consulitur? Si dicitur caro consulere animæ, non videtur hoc esse verum, cum a meliori et a digniori soleat inferiori dari consilium: caro autem inferior est anima. Anima enim, licet vituperata quia peccatrix, tamen melior dicitur per naturam corpore laudato in suo genere, quia spiritualis natura præstat corpore, quam movet, regit, sensificat, capit: et ipsa infinita, vicina est substantiæ Dei. Sic aurum, vituperatum quia sordidum, præest plumbo in puritate laudato: sic et malus homo optimo equo. Non datur ergo consilium animæ a carne, quamvis domita valde et pacata: quæ tamen mortua est propter peccatum. Nec etiam caro mortalis immortali consulit animæ, quia semper infra animam est; sed superior pars animæ, scilicet mens, quæ cogitat sapientiam divinam, illi inhærens et in illam suspirans, videt quasdam sui partes perturbari motibus sæculi, cupiditate terrenorum ad exteriora rapi: unde ad interiora et superiora revocat eam. Se ergo secundum sensualitatem exhortans dicit: [[Lauda, anima mea, Dominum. ]]  Quid enim tibi placet in hoc sæculo? Divisa per tot sæcularium rerum amores, collige te ad auctorem: hic tibi pax et securitas. Deinde respondet anima menti, quasi hic prægravata non valens desistere, ut dignum est. [[Laudabo in vita. ]]  Hic in morte laudabo tenuiter, quia corpus [[aggravat animam, et terrena inhabitatio sensum deprimit multa cogitantem]]  Sap. 9.; hic spes pascit, vita in futuro. [[In vita mea. ]]  CAS. Cum ei perfecte inhæsero, a quo separari, ut modo fit, mors est: sed spes consolatur, in qua quodammodo vivens laudat. [[Quandiu. ]]  Non quod aliquando non sit, quia in æternum erit, et ideo vere diu.</n><pb/>


text:
in filiis hominum, in quibus non est salus.<n>[[Nolite confidere, ]]  etc. CAS. Secunda pars. Dato consilio et affirmato, ubi plene laudare poterit, quasi longe remotos, et interim dum mala sunt quibus turbatur anima, monet non sperare in homine, sed in Deo. AUG. Vel quasi in fine sæculi mente positus: cito finienda docet non amare pro æternis; quasi et meo exemplo, [[nolite confidere, ]]  etc. [[In filiis hominum. ]]  ID. In uno filio hominis est salus, et in ipso sperate. Non quia filius hominis est, sed quia Filius Dei est. Non propter illud quod suscepit ex te, sed propter illud quod servavit in se.</n><pb/>


text:
Exibit spiritus ejus, et revertetur in terram suam; in illa die peribunt omnes cogitationes eorum.<n>[[Exibit spiritus ejus, ]]  etc. CAS. Prius mundat corda prohibendo a noxiis, ut post salutaria intendat monendo salubria.</n><pb/>


text:
Beatus cujus Deus Jacob adjutor ejus, spes ejus in Domino Deo ipsius:<n>[[Beatus cujus Deus Jacob. ]]  CAS. Tertia pars, ubi docet totam spem in Omnipotenti ponendam, quem ex factis describit ut gentilitas tam frequenter convicta quiescat. AUG. Remotis noxiis, docet quod salutis est, scilicet in quo sperandum sit. [[Adjutor ejus spes ejus. ]]  CAS. Ipsius Jacob sic fuit adjutor, etc., usque ad id est, hujus veri Jacob, sicut illius.</n><pb/>


text:
qui fecit cælum et terram, mare, et omnia quæ in eis sunt.<n>[[Qui fecit cœlum et terram. ]]  ID. Quia et cultoribus dæmonum spes est in deo suo, determinat in quo debet esse spes, id est in Christo, et hoc usque in finem psalmi ostendit, describendo eum per omnia. [[Omnia quæ in eis sunt. ]]  Ne quem alium putes creatorem, vel minutissimarum rerum existere creatorem.</n><pb/>


text:
Qui custodit veritatem in sæculum; facit judicium injuriam patientibus; dat escam esurientibus. Dominus solvit compeditos;<n>[[Qui custodit veritatem in sæculum. ]]  CAS. Christus, qui est veritas, omnis homo mendax. [[Facit judicium. ]]  Hæc duo ad justitiam pertinent. Christus judex vindicat patientes propter nomen suum, et dat escam diligentibus se. [[Injuriam patientibus. ]]  AUG. Non omnis molestia est injuria. Quod jure pateris non est injuria, ut quod patitur latro et scelerati alii. Aliud ergo est pati injuriam, aliud supplicium. Supplicium enim jure quis patitur, injuria autem juri contraria est.</n><pb/>


text:
Dominus illuminat cæcos. Dominus erigit elisos; Dominus diligit justos.<n>[[Dominus solvit compeditos. ]]  CAS. Hoc ad abundantiam suavitatis. [[Dominus erigit elisos. ]]  Quos diabolus elidit, Dominus erigit. [[Diligi justos. ]]  CAS. Quos locat in æterna beatitudine.</n><pb/>


text:
Dominus custodit advenas, pupillum et viduam suscipiet, et vias peccatorum disperdet.<n>[[Pupillum et viduam suscipiet. ]]  AUG. Omnis Ecclesia gentium adventitia est ad patres, non carne, sed imitando, filia. [[Pupilli]]  sunt omnes in peregrinatione, quibus est absens pater; et omnis fidelis anima est [[vidua]]  sponso absente: unde et magis patrem et sponsum desiderant, et hos protegit Deus non visus, sed desideratus.</n><pb/>


text:
Alleluja. [Laudate Dominum, quoniam bonus est psalmus; Deo nostro sit jucunda, decoraque laudatio.<n>[[Alleluia. ]]  AUG. Hic item ait de laude Dei, ubi propheta monet laudare colligentem Isræl. [[Laudate Dominum. ]]  CAS. Primo ostendit quos colligat, et quomodo. Secundo, post prædicta, quasi adhuc hærentes et dubios increpat, ostendens unde possint laudare Deum, scilicet si fuerint humiles, ibi, [[Præcinite]]</n><pb/>


text:
Ædificans Jerusalem Dominus, dispersiones Israëlis congregabit:<n>[[Ædificans Jerusalem Dominus. ]]  AUG. Vel, accepit [[Jerusalem]]  generalem Ecclesiam, etc., usque ad quem Pater misit ad captivitatem nostram redimendam pretio sanguinis.</n><pb/>


text:
qui sanat contritos corde, et alligat contritiones eorum;<n>[[Et alligat. ]]  A similitudine medici, etc., usque ad et Dominus alligat contritiones. HIER. Qualiter Samaritanus ille qui descendebat a Jerusalem in Jericho Luc. 10., quando vidit vulneratum jacentem in itinere, colligavit vulnera ejus. Cæterum de his qui non obtriverunt cor, dicitur per Isaiam: [[Non est malagma imponere, neque oleum, neque alligaturas]]  Isa. 1, secundum 70.. Alligamenta Dei sunt temporalia sacramenta, quibus interim consolationem habemus; quæ tunc detrahentur cum erit perfecta sanitas.</n><pb/>


text:
qui numerat multitudinem stellarum, et omnibus eis nomina vocat.<n>[[Qui numerat multitudinem stellarum, et omnibus eis nomina vocat. ]]  CAS. Non aliena ut astrologi qui Jovem et Venerem nominant. Vel, typice, de sanctis, quia cuique proprium donum dat; vel, omnes sunt in familiaritate, a similitudine Domini, qui famulorum suorum nomina novit.</n><pb/>


text:
Magnus Dominus noster, et magna virtus ejus, et sapientiæ ejus non est numerus.<n>[[Sapientiæ ejus, ]]  etc., AUG. Ipsam mensuram, et numerum et pondus, etc., usque ad vide quid sequitur, [[humilians autem peccat. ]]</n><pb/>


text:
Suscipiens mansuetos Dominus; humilians autem peccatores usque ad terram.<n>[[Humilians autem peccatores. ]]  AUG. Qui enim reprehendunt intelligibilia, ideo sentiunt terrena, de Deo incorporeo corporaliter cogitantes. Hæc facit his qui volunt irridere legem antequam noscant. Quia ergo magnum est proficere ad intelligibilia et spiritualia, simus mansueti, pulsemus et faciamus quod sequitur.</n><pb/>


text:
Præcinite Domino in confessione; psallite Deo nostro in cithara.<n>[[Præcinite. ]]  Sic pervenietur ad intelligentiam, sic imago Deo reformabitur. [[Præcinite. ]]  CAS. Secundo, ex prædictis quasi adhuc hærentes increpat et impellit, ostendens unde possint intelligere, si humiles et non superbi. Quasi: Et ut intelligere valeatis, [[præcinite, ]]  etc.</n><pb/>


text:
Qui operit cælum nubibus, et parat terræ pluviam; qui producit in montibus fœnum, et herbam servituti hominum;<n>[[Qui operit cœlum. ]]  CAS. Memorat opera per quæ potestas ostenditur. Ad hoc enim quædam obscura in Scripturis voluit esse, ut haberent servi Dei quid interpretando influerent super aures et corda hominum, excipientium de nubibus Dei saginem lætitiæ spiritualis. [[Servituti hominum. ]]  Prædicatoribus, qui hominibus serviunt. Unde Apostolus ait: [[Nos autem servos vestros per Jesum Christum]]  II Cor. 4.. Hi seminant spiritualia et recipiunt ab [[excelsis sæculi fenum et herbam, ]]  id est temporalia.</n><pb/>


text:
qui dat jumentis escam ipsorum, et pullis corvorum invocantibus eum.<n>[[Et pullis corvorum. ]]  AUG. Omnia enim, quæ dantur Ecclesiæ a divitibus, fenum sunt. ID. Judæi, qui se solos justos, omnes gentes dicebant peccatores. Et vere patres nostri [[corvi, ]]  nos autem non sic remanemus: tamen recte pulli corvorum dicimur et sumus. Corvus non invocat, nos vero dimissi invocamus. CAS. Pulli corvorum dicuntur rore vesci et beneficio ætatis, ignorant paternas escas, id est fetores cadaverum: sic filii paganorum innocentes, qui invocant.</n><pb/>


text:
Non in fortitudine equi voluntatem habebit, nec in tibiis viri beneplacitum erit ei.<n>[[In tibiis viri. ]]  In composito habitu præsumptuosi et audacis. Per virum enim audacem præsumptorem notat. In tibiis notatur incessus incompositus, [[in tibiis viri. ]]  Vel, secundum aliam litteram, [[in tabernaculis viri, ]]  id est in conventiculis hæreticorum, [[beneplacitum erit ei. ]]  Nota quod non ait in tabernaculis Dei, sed [[viri, ]]  per hoc designans audaciam hæreticorum.</n><pb/>


text:
Alleluja. [Lauda, Jerusalem, Dominum; lauda Deum tuum, Sion.<n>[[Alleluia. ]]  Psalmus iste facit amorem futuræ Jerusalem. Aggæi et Zachariæ dicitur, qui in captivitate reparationem Jerusalem prophetaverunt, quæ, ut Jeremias prædixit, post septuaginta annos facta est, id est, post volubilitatem totius temporis, quod septem diebus agitur. [[Lauda, Jerusalem. ]]  CASS. Totus hic psalmus potentiam Dei prædicat. Primo, dicit bona futuræ Jerusalem, secundo, dicit quæ bona hic dantur sanctis, ibi: [[Qui emittit. ]]  AUG. In captivitate adhuc constitutus propheta, etc., usque ad qui audivimus sic ructantem.</n><pb/>


text:
Quoniam confortavit seras portarum tuarum; benedixit filiis tuis in te.<n>[[Confortavit seras portarum tuarum. ]]  AUG. Nota clausam esse janam januam admissis prudentibus, et exclusis fatuis virginibus, ut nemo jam exeat vel intret. Et congrue post laudis admonitionem subdit de clausis januis: clausa enim janua Jerusalem secure laudat, quia nemo exiit unde doleat; nemo intrat quem timeat, unde sint scandala. scandala.</n><pb/>


text:
Qui posuit fines tuos pacem, et adipe frumenti satiat te.<n>[[Adipe frumenti. ]]  ID. Pane qui de cœlo descendit: in mundo carne clausus est, sola fide cognitus, tunc videbitur sicut est.</n><pb/>


text:
Qui emittit eloquium suum terræ: velociter currit sermo ejus.<n>[[Qui emittit eloquium suum. ]]  Secunda pars subdit quæ munera hic dantur electis, per quæ veritas futuri potest agnosci. [[Terræ. ]]  AUG. Ut in terra cognoscatur. Nisi enim mitteret verbum terræ, qua gravamur et impedimur a reditu, ad adipem frumenti satiantem non levaremur. In terra enim, ubi laboramus fessi, languidi, pigri, frigidi, scilicet in eremo, non deserit, sed manna [[qui emittit eloquium, ]]  etc. [[Velociter currit. ]]  AUG., CASS. Vel usque in velocitatem, id est, a Deo, ut sit ipsa velocitas quo electius vel expressius dici non potuit. Non ait velox verbum, velox sit velocitate, qua plus vel minus participat: sed ipsa velocitate, qua cætera dicuntur velocia, nihil est velocius. Et item quod velox est, ut equus alicui est, non ubique: velocitas vero ipsa ubique est, non est in parte. Ad verbum Dei pertinet non esse in parte, ubique esse per seipsum. Hæc est sapientia, [[quæ attingit a fine usque ad finem fortiter, ]]  non tamen motu locali, sed immobilitate. Sed et de sapientiæ spiritu dicitur, [[actus mobilis, certus, incoinquinatus; ]]  hoc facit velocitas, ut et ubique semper sit, et nusquam inclausa teneatur. Sed quis ista sufficit cogitare? Est tamen spes ad capiendum verbum, quia prædestinavit nos.</n><pb/>


text:
Qui dat nivem sicut lanam; nebulam sicut cinerem spargit.<n>[[Qui dat nivem, ]]  etc. AUG. Terræ. Frigescente enim charitate, etc., usque ad et hos dum vocat ad pœnitentiam, [[nebulam sicut cinerem spargit. ]]  ID. [[Nebulam sicut cinerem spargit, ]]  etc. Cinis ad pœnitentiam pertinet, etc., usque ad et qui prædestinavit et ad pœnitentiam vocavit. Ad litteram: Spargit Deus nivem quasi lanam, nebulam ut cinerem, crystallum facit ut frusta candidi panis. Est enim crystallum species quædam in modum vitri, sed candida est: dicitur autem esse nix glacie indurata per multos annos, ut resolvi non possit. [[Crystallum suam, ]]  etc. Id est obstinatos, qui non facile ut nix solvuntur.</n><pb/>


text:
Mittit crystallum suam sicut buccellas: ante faciem frigoris ejus quis sustinebit?<n>[[Mittit sicut bucellas, ]]  etc. Alias, [[ut frusta panis, ]]  ut pascant alios, ut prædicent veritatem, quam impugnant. Omnes, unus panis; singuli, frusta; unde: [[Multi unus panis sumus in Christo]]  I Cor. 10.. Paulus crystallum fuit, durus et nitidus: durus, quia persecutus Ecclesiam; nitidus, quia in lege peritus. Hanc autem Deus solvit, et factus est panis, qui veritatem docuit. Sed nisi solvat, [[Ante faciem ejus Dei quis sustinebit? ]]  Alias, subsistet. AUG. Frigus est, qui deserit, non vocat, non infundit gratiam: et quis alius solvet? Nullus. Unde Apostolus: [[Quis me liberabit de corpore mortis hujus? ]]  Rom. 7. Quasi dicat: Frigesco, nullus solvit, nisi gratia Dei [[emittat verbum suum. ]]</n><pb/>


text:
Emittet verbum suum, et liquefaciet ea; flabit spiritus ejus, et fluent aquæ.<n>[[Emittet verbum suum, et liquefaciet eam. ]]  CASS. Verbo namque Dei veniente, nec frigus, nec obscuritas, nec duritia desperare potest. Salubriter enim liquefiunt, et fluenta spiritualis beneficii profundunt aliis unde bibant, juxta illud: [[Omnes sitientes, venite ad aquas]]  Isa. 55..</n><pb/>


text:
Qui annuntiat verbum suum Jacob, justitias et judicia sua Israël.<n>[[Jacob... Isræl. ]]  AUG. Vel idem significatur per Isræl, etc., usque ad quia non fuit missus [[nisi ad oves quæ perierunt domus Isræl]]  Matth. 15.. [[Judicia sua. ]]  ID. Judicium incipit a domo Dei, etc., usque ad tres alios psalmos laudis subjungens, ut in hoc opere gratia Trinitatis eluceat.</n><pb/>


text:
Alleluja. [Laudate Dominum de cælis; laudate eum in excelsis.<n>[[Laudate Dominum de cœlis. ]]  CASS. Per paucorum commemorationem universam creaturam hortatur laudare Deum. Sunt quædam quæ habent spiritum laudandi Deum in eo affectu quo placet eis Deus: quædam non habent intellectum, sed quia ipsa bona sunt in ordine suo, et ad pulchritudinem universalitatis referuntur, per se non laudant, sed ab ipsis per attendentes ea laudatur Deus: et ita quodammodo laudant, quia de illis nascitur in nobis laus Dei, ad quam nos hic monet propheta.</n><pb/>


text:
laudent nomen Domini. Quia ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt.<n>[[Quia ipse dixit, et facta sunt. ]]  CASS. Hoc contra illos qui dicunt mundum Deo coæternum; sequitur: [[Ipse mandavit. ]]  Verbo suo, et creata sunt. Prius dixit, [[facta, ]]  postea [[creata. ]]  Facere enim et nos possumus, sed non creare. Ipse ergo solus creat, quod est proprium Deitatis. Laus ex operibus</n><pb/>


text:
Statuit ea in æternum, et in sæculum sæculi; præceptum posuit, et non præteribit.<n>[[Statuit. ]]  Ex potentia omnipotens est, cujus opera non mutantur. [[In sæculum et in sæculum sæculi. ]]  CAS. Et si cœlum novum, Deo tamen bene statuta dicuntur, quæ novantur per Christum et meliorata permanent. Et est hic laus a potentia.</n><pb/>


text:
Laudate Dominum de terra, dracones et omnes abyssi;<n>[[Laudate Dominum. ]]  Secunda pars, ubi, enumeratis cœlestibus, descendit ad terrestria. Conversus ergo ad illa, tanquam exhortans nos ut eorum consideratione laudemus Deum, quæ considerata aperiunt laudem Dei, ait: O vos qui de terra. [[Omnes abyssi. ]]  AUG. Profunditates aquarum, etc., usque ad ipsa ergo, id est, nos consideratione eorum hortatur laudare.</n><pb/>


text:
ignis, grando, nix, glacies, spiritus procellarum, quæ faciunt verbum ejus;<n>[[Quæ faciunt verbum ejus. ]]  Hoc ideo quia visum fuit quibusdam quod Deus superiora regeret, sed hæc inferiora despiceret, sed a casibus regerentur; sed et hæc agit Deus, et in his minimis laudatur, et alleluia cantatur.</n><pb/>


text:
quia exaltatum est nomen ejus solius.<n>[[Confessio. ]]  CAS. Supra dixit prius de cœlo, postea de terra; hic de omnibus simul. Et accipit per cœlum omnia superiora, et per terram omnia inferiora. AUG. [[Confessio ejus super cœlum et terram. ]]  Illum omnia confitentur in se vel in aliis; pulchritudo omnium vox est confitentium in attendentibus ea, id est, attendentes laudent eum, et de terrenis et de cœlestibus, quo non est aliquid melius.</n><pb/>


text:
Confessio ejus super cælum et terram; et exaltavit cornu populi sui. Hymnus omnibus sanctis ejus; filiis Israël, populo appropinquanti sibi. Alleluja.]<n>[[Exaltavit cornu populi sui. ]]  ID. Ecce quod prophetavit Aggæus et Zacharias. Modo humile est in tribulationibus cornu populi sui, sed cum venerit Dominus, exaltabitur.</n><pb/>


text:
Alleluja. [Cantate Domino canticum novum; laus ejus in ecclesia sanctorum.<n>[[Alleluia. ]]  CAS. Post omnes creaturas quas in præcedenti psalmo monuit laudare Deum, eo quod ab ipso creatæ sunt, hic proprius et specialius Isræl invitat ad novum canticum pro novitate sibi facta, quæ mirabilior est Dei operatio: hæc est sanctificatio Isræl, per quam de veteri factus est novus. [[Cantate Domino, ]]  etc. CAS. Primo multis modis monet laudare regem qui eis benevolus et beneficus. Secundo agit de gaudiis sanctorum, ibi, [[Exsultabunt. ]]  AUG. Qui vult cantare hoc canticum, diligat æterna, ut fiat novus. Vetus enim homo vetus canticum cantat de terrenis. Novus homo novum cantat de spiritualibus; canticum scilicet pacis, canticum charitatis et jucunditatis. Quisquis enim sequitur veterem animositatem, non novam charitatem, novum canticum non cantat. [[Laus ejus in Ecclesia. ]]  CAS. Hic ubi et a quibus cantari debeat hoc canticum determinat.</n><pb/>


text:
Lætetur Israël in eo qui fecit eum, et filii Sion exsultent in rege suo.<n>[[In rege suo. ]]  ID. Id est, in Christo, qui est rex et sacerdos. AUG. Ut rex pugnavit pro nobis de cruce, diabolum vincens: ut sacerdos, se pro nobis obtulit, nihil inveniens in hominibus quod pro eis offerret.</n><pb/>


text:
Laudent nomen ejus in choro; in tympano et psalterio psallant ei.<n>[[In choro. ]]  ID. Quia nulla dispersio, sed charissima unitas; tunc exsultatio erit de tympano et psalterio, non ipsius actus.</n><pb/>


text:
Quia beneplacitum est Domino in populo suo, et exaltabit mansuetos in salutem.<n>[[Quia beneplacitum est Domino. ]]  ID. In prima conditione rerum legimus omnia placuisse Deo, etc., usque ad vel cum parem angelis faciet.</n><pb/>


text:
Exsultabunt sancti in gloria; lætabuntur in cubilibus suis.<n>[[Exsultabunt sancti. ]]  ID. Secunda pars, ubi agit de gaudiis sanctorum et potestate. [[Gloria. ]]  Est bonorum actuum frequens laudatio, de quibus justi lætantur in cubilibus, id est in conscientia, ideo quia habent tam bonum Dominum, qui dat peccantibus gratiam et in meritis vitam æternam. Fatuus extra in fabulis hominum lætatur; sanctis hic modus gaudii est, ut ad illum referantur bona qui dedit.</n><pb/>


text:
Exaltationes Dei in gutture eorum, et gladii ancipites in manibus eorum:<n>[[Exaltationes. ]]  ID. Virtus Dei et potentia prædicatur in gloria sanctorum. In cubilibus, in diversis mansionibus est gloria sanctorum. De quibus Dominus. [[In domo Patris mei mansiones multæ sunt. ]]  Joan. 14. [[In gutture. ]]  Qui in corde et in lingua non desinunt laudare eum, a quo æterna habent. [[Gladii. ]]  Potestatem verbi Dei accipientes, cum Domino judicabunt, sedentes super duodecim sedes; et tunc vere fiet [[vindicta et increpatio in populis, ]]  tunc reges terræ ligabuntur: unde non sit liberum exire. Et nobiles ferent ferrea vincula, ut gravia ad portandum, et quæ non possunt rumpi: et sic fiet judicium conscriptum, id est ab angelis comprobatum. De quo Apostolus: [[Nescitis quia angelos judicabimus? ]]  I Cor. 6. Et ne putes solos apostolos judicare, addit, [[gloria hæc, ]]  scilicet potestas judicii, est omnibus sanctis ejus, id est perfectis, qui pro Christo omnia terrena reliquerunt. AUG. [[Exaltationes Dei in gutture. ]]  Sic enim lætantur in cubilibus et faucibus, id est in corde et lingua, ut non sibi tribuant quod boni sunt, sed Deo, a quo acceperunt quod sunt, et sperant id quod nondum sunt.</n><pb/>


text:
ad alligandos reges eorum in compedibus, et nobiles eorum in manicis ferreis;<n>[[Ad alligandos. ]]  His vinculis mandatorum et præceptorum Dei ligantur gentium reges, nobiles sæculi, ab infirmis et contemptibilibus hujus mundi, quos elegit Dominus ut fortia quæque confunderet; ipsosque implevit Spiritu sancto, et dedit eis frameas bis acutas, ut ad Christi timorem nobilium corda converterent, et sæculari nobilitate contempta, paupertatem eligerent et nobilitatem in Christo. Voluit enim prodesse imperatori de piscatore, non piscatori de imperatore. AUG. Per hos ligat reges et nobiles in vinculis ferreis, ne progrederentur ad illicita.</n><pb/>


text:
Alleluja. [Laudate Dominum in sanctis ejus; laudate eum in firmamento virtutis ejus.<n>[[Laudate Dominum. ]]  CAS. De laude Dei in sanctis ejus, qui glorificati sine fine laudant. Monetur civitas Dei, scilicet unitas omnium sanctorum, ore et animo cantare. In hoc culmen omnis psalmodia perducitur, quæ nuptiali dulcedine cantatur. [[Laudate eum in firmamento. ]]  AUG. Virtus est in firmamento, etc., usque ad qui invicem se honorantes, dant laudem Deo. CAS. Quibus propheta in principio formam conversationis ostendit, jam in illa Jerusalem receptis, dicit in eis laudandum esse Deum, qui omnia dedit. [[In firmamento, ]]  quia morte sua diabolum vicit, et credentes ad cœlum perduxit. In virtutibus vel potentatibus, quia omnia subjecta pedibus ejus.</n><pb/>


text:
Laudate eum in virtutibus ejus; laudate eum secundum multitudinem magnitudinis ejus.<n>[[Secundum multitudinem magnitudinis ejus. ]]  Quomodo hoc, cum magnitudinis ejus non est finis? sed spiritualibus et sanctis dicitur hoc. Et cum non sit finis magnitudinis, secundum eam laudatur Deus, cum sine fine laudetur. Quomodo autem debeat laudari, per similitudines mysticas usque ad finem psalmi dicit: [[Tuba]]  concrepet regi, [[psalterium]]  canat Deo: [[cithara]]  cum reliquis sponso. Tuba enim terribilis, vel in bello sumitur, vel, in adventibus regum apparatur; psalterium a summo, cithara ab imo sonat: hæc omnia, humanis actibus comparata, figuraliter ibi dicuntur laudes Dei personare.</n><pb/>


text:
Laudate eum in tympano et choro; laudate eum in chordis et organo.<n>[[In chordis et organo. ]]  CAS. [[Chordas]]  ponit pro omni instrumento musico, quod chordarum tensione sonat. [[Organum]]  est quasi turris fistulis diversis fabricata, flatu follium sonans; et ut hæc omnia de hominibus acciperes, ad hominis os venit: et exponens quid sit laudare [[in chordis et organo]]  subdit. [[Laudate eum in cymbalis, ]]  etc. [[Cymbala]]  bene sonantia labia nostra sunt quæ cordi concinna in laudibus Dei bene sonant, in quibus est similitudo cymbalorum, et harmoniam reddunt, et ideo bene inter musica instrumenta sunt. CAS. Cymbala bene tinnientia sunt ex permistis metallis parvissimæ phialæ, quæ acutum sonum reddunt. Sed quia omnia spiritualiter intelligi vult, apto fine concludit:</n><pb/>


text:
Omnis spiritus laudet Dominum ! Alleluja.]<n>[[Omnis spiritus, ]]  angelicus et humanus, [[laudet Dominum. ]]  Non caro et sanguis, non habitus sæculi: sed quod est in natura rerum sublimius, quod cœlestia sapit, æterna capit. Brevis et perfecta scientia, ut Deum spiritualiter omnia laudent, in his totius musicæ perfectio est. Est enim flatus in tuba, pulsus in cithara et in cymbalis, vox in choro. Quibus musicis instrumentis significatur spiritualis harmonia, quæ non auribus, sed pura mente advertitur. AUG. Tria sunt genera, etc., usque ad vitæ æternæ vox est: [[Omnis spiritus laudet Dominum. ]]</n>


text:
[Parabolæ Salomonis, filii David, regis Israël,<n>[[Parabolæ Salomonis. ]]  Notandum quod vulgata editio parabolas, quæ Hebraice [[misle]] , Græce [[paræmias, ]]  id est, proverbia dicit; sed satis convenit. Quæ enim parabolæ quia occulta sunt nuncupantur, etiam proverbia jure vocantur: quia talia sunt, quæ sæpe in ore colloquentium versari ac memoria debent retineri. Etiam proverbia plerumque tam obscura sunt ut parabolæ bene dicantur; unde: [[Hæc in proverbiis locutus sum vobis]]  Joan. 6., etc. Proverbiorum liber, non ut simplices arbitrantur, patentia habet præcepta, sed quasi in terra aurum, in nuce nucleus, in hirsutis castanearum operculis absconditus fructus inquiritur: ita in eis divinus sensus altius est inquirendus. Parabolæ Salomonis secundum Hebraicam veritatem translatæ ab Eusebio, Hieronymo presbytero petente Chromatio et Heliodoro episcopis; Græce, Latine [[similitudines; ]]  quod vocabulum ideo Salomon huic operi imposuit, ut non juxta litteram intelligamus quæ dicit: in quo Dominum parabolice turbis locuturum significat, sicut et nomine suo regno pacifico, regnum Christi et Ecclesiæ; de quo: [[Multiplicabitur ejus imperium, et regni ejus non erit finis. Super solium David, et super regnum ejus sedebit]]  Luc. 1.. Sicut templi constructione et dedicatione, ædificationem Ecclesiæ in tempore resurrectionis. Ipse etiam Christus filius David, et rex spiritualis Isræl, secundum testimonium turbæ, quæ occurrit ei cum ramis palmarum et laudibus Matth. 21.. Quid autem utilitatis habeant, in titulo monstratur, cum dicitur: [[Ad sciendam sapientiam et disciplinam; ]]  id est, quomodo recte credere et vivere oporteat, quemque quo intentionem cordis dirigere.</n>


text:
ad sciendam sapientiam et disciplinam;<n>[[Ad intelligenda verba prudentiæ. ]]  Id est, non solum sapientiam, quam perceperunt, amplectantur, et disciplinæ virtutum inserviant, sed etiam verba prudentiæ, quibus proficiant, auscultent et solerter intelligant.</n>


text:
ad intelligenda verba prudentiæ, et suscipiendam eruditionem doctrinæ, justitiam, et judicium, et æquitatem:


text:
Audiens sapiens, sapientior erit, et intelligens gubernacula possidebit.<n>[[Audiens sapiens, sapientior. ]]  Pulchre a sapientia incipit, quia optione sibi data sapientiam petiit et accepit. [[Audiens sapiens, sapientior. ]]  Ostendit neminem tam sapientem in hac vita, qui non possit sapientior esse etiam dictis minorum. Audivit regina Saba Salomonem minor majorem, et sapientior rediit. Audivit Moyses socerum multo inferiorem, et sapientior factus est. [[Et intelligens. ]]  RAB. in Prov., tom 5. Nemo jactet se de sua scientia, etc., usque ad ad sciendam sapientiam et disciplinam, etc.</n>


text:
Timor Domini principium sapientiæ; sapientiam atque doctrinam stulti despiciunt.]<n>[[Timor Domini. ]]  ID. Duo sunt timores Domini, etc., usque ad Uterque in futuro cessabit, charitas nunquam excidet.</n>


text:
[Audi, fili mi, disciplinam patris tui, et ne dimittas legem matris tuæ:<n>[[Audi, fili mi, disciplinam. ]]  ID. Hactenus proverbialiter, etc., usque ad apud Hebræos enim spiritus, qui gratiam præstat, genere feminino dicitur.</n>


text:
ut addatur gratia capiti tuo, et torques collo tuo.<n>[[Addatur gratia. ]]  His qui legem Domini servabant, etc., usque ad pro gratia rectæ operationis. [[Et torques collo tuo, ]]  etc. Fulgor perfectæ operationis, quæ prædicationem quæ per collum procedit, confirmet indeficienti virtutum connexione.</n>


text:
Fili mi, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis.<n>[[Fili mi. ]]  Affectu patris alloquitur filium, blandiens, ne acquiescat peccatoribus.</n>


text:
Si dixerint: Veni nobiscum, insidiemur sanguini; abscondamus tendiculas contra insontem frustra;<n>[[Insidiemur. ]]  RAB. Vel generaliter de latronibus, qui innocentibus insidias parant. Vel specialiter de illis qui vitæ auctorem neci tradiderunt. STRAB. Cum generaliter ad omnes qui sanguini insidiantur hoc pertineat, etc., usque ad et se potius præsumendo perimunt. [[Insontem frustra. ]]  Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus.</n>


text:
deglutiamus eum sicut infernus viventem, et integrum quasi descendentem in lacum;<n>[[Deglutiamus eum, sicut infernus viventem. ]]  Exstinguamus memoriam virtutum et doctrinæ illius, ut etiam inter nos vixisse non memoretur.</n>


text:
omnem pretiosam substantiam reperiemus; implebimus domos nostras spoliis:<n>[[Omnem pretiosam substantiam reperiemus. ]]  Homines, scilicet, quos Christo adhærentes videbant, quos putabant ab ejus amore et comitatu secernere si eum occiderent, et spoliis talium domos suas replere, id est, eorum animabus sua conventicula.</n>


text:
sortem mitte nobiscum, marsupium unum sit omnium nostrum:<n>[[Sortem mitte nobiscum. ]]  De latronibus generaliter patet, quia sociis, quos conquirunt, prædæ portionem promittunt; sed et Christi persecutores, quoscunque sibi poterant, adjungebant, quos eum sequi videbant, extra synagogam faciebant, id est, sua communione privabant.</n>


text:
pedes enim illorum ad malum currunt, et festinant ut effundant sanguinem.<n>[[Ad malum currunt. ]]  Non solum quod facturi, sed quod pro factis passuri. Nam quanto ad facinus implendum properant, tanto ad pœnam pro facinore tolerandam propinquant.</n>


text:
Frustra autem jacitur rete ante oculos pennatorum.<n>[[Frustra. ]]  RAB. Cætera de insidiatoribus Christi specialiter, etc., usque ad in pauperibus enim nihil habet causæ.</n>


text:
[Sapientia foris prædicat; in plateis dat vocem suam:<n>[[Sapientia. ]]  Hucusque persecutiones, quas Christo Judæi intulere; hinc ea, quæ per apostolos persecutoribus eisdem post passionem loquitur. [[Sapientia, ]]  id est Christus, loquitur [[foris, ]]  id est in luce palam, ut relicta infantia sint parvuli malitia. RAB. Sapientia quippe Dei Christus est, etc., usque ad cuiquam dicerent. [[Foris. ]]  ID. Aperte, post resurrectionem, etc., [[usque ad: in platea vocem ejus. ]][[In plateis dat vocem suam, ]]  etc. Quæ ante paucos docuerat, manifeste replicabat, unde: [[Quæ dico vobis in tenebris, dicite in lucem. ]]</n>


text:
in capite turbarum clamitat; in foribus portarum urbis profert verba sua, dicens:<n>[[In capite turbarum clàmitat, ]]  etc. ID. Quia etiam principibus, qui ei prævaluisse, ut crucifigeretur, videbantur, reatum homicidii, quod perpetrarant, palam reducebat ad memoriam, eosque ad pœnitentiæ remedium vocabat. [[In foribus portarum urbis. ]]  ID. Urbs Domini, Ecclesia ex utroque populo adunata, etc., usque ad gratiam suam revocabat; ita ut, sicut Lucas ait: [[Multa turba sacerdotum obediret fidei]]  Act. 6..</n>


